იაკობ ვასერმანი - Iakob Vaserman

იაკობ ვასერმანი, (დ. 10 მარტი, 1873, ფიურტი, ბავარია — გ. 1 იანვარი. 1934, ალტაუსზეე, ავსტრია), გერმანელი მწერალი. მისი რომანები ("ცირნდორფელი ებრაელები", 1897; "მოლოხი", 1903; "კასპარ ჰაუზერი ანუ გულის სიზანტე", 1909; "ბატებიანი კაცუნა", 1915; "კრისტიან ვანშაფე", 1919; "მაურიციუსის საქმე", 1928; "ეცელ ანდერგასტი", 1931) ნაწილობრივ ფსიქოანალიზისა და დოსტოევსკის გავლენითაა დაწერილი. ამის მიუხედავად, მათ აკლიათ სიღრმე და ახასიათებთ სენსაციურობისაკენ მიდრეკილება. მწერალი ცდილობს დაგვიხატოს ცალკეული კეთილშობილი ადამიანების სახეები. საყოველთაო უკეთურობისა და უპატიოსნობის ფონზე ეს გმირები ახირებული, არანორმალური ადამიანები ჩანან, მარცხდებიან და იღუპებიან მტრულ საზოგადოებასთნ ბრძოლაში.


ფრიდრიხ ჰაინრიხ იაკობი - Fridrikh Hainrikh Iakobi

ფრიდრიხ ჰაინრიხ იაკობი (დ. 25 იანვარი. 1743 — გ. 10 მარტი. 1819, მიუნხენი), გერმანელი მწერალი და ფილოსოფოსი, იდეალისტი. მტრულად იყო განწყობილი ყოველგვარი პროგრესისადმი, განსაკუთრებით კი საფრანგეთის რევოლუციის, ფრანგული მატერიალიზმისა და ათეიზმის მიმართ. უარყოფდა ყოველგვარ განსჯას და ემყარებოდა გრძნობებსა და რწმენას. იგი დ. იუმის მსგავსად მიიჩნევდა, რომ რეალური არსებობა მოწმდება რწმენით.

fridrix hainrix iakobi


არტურ ლაისტი - Arthur Leist

არტურ ლაისტი (გერმ. Arthur Leist) (დ. 8 ივლისი, 1852, ბრესლაუ — გ. 22 მარტი, 1927, თბილისი), გერმანელი მწერალი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი.

სწავლობდა ბრესლაუს უნივერსიტეტში. 1881 წელს გაიცნო ფ. ბოდენშტედტი და მისი რჩევით დაინტერესდა აღმოსავლეთის ქვეყნებით, კერძოდ, საქართველოთი. ლაისტმა დაიწყო ქართული ენის შესაწავლა, დაუკავშირდა ქართველ მოღვაწეებს: ნ. ნიკოლაძეს, დ. ერისთავს, ი. ჭავჭავაძეს, ა. წერეთელს, ი. მეუნარგიას და სხვა. 1882 წელს პოლონურ პრესაში გამოქვეყნდა ლაისტის წერილი „ქართველებისა და სომხების ლტოლვა განათლებისაკენ“, ხოლო 1883 წელს გერმანულ პრესაში — „მივიწყებული ლიტერატურა“.
1884 წელს ლაისტი ი. ჭავჭავაძის მოწვევით ერთი თვე იყო საქართველოში. გერმანიაში დაბრუნებულმა გამოსცა წიგნი „საქართველო, ბუნება, ადათ-წესები და მოსახლეობა“ (1885), რომელიც პოლონურ ენაზა გამოსცა. 1885 წელს ლაისტი კვკავ ესტუმრა საქართველოს და ი.ჭავჭავაძისა და ი. მაჩაბლის დახმარებით შეუდგა ვეფხისტყაოსნის თარგმნას (გამოქვეყნდა დრეზდენსა და ლაიფციგში, 1890). 1887 გამოსცა ქართული პოეზიის ანთოლოგია გერმანულ ენაზე.
1892-იდან ლაისტი საქართველოში დამკვიდრდა, აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. 1904 გამოაქვეყნა ნაშრომი „ქართველი ხალხი“, რომელიც მრავალ ევროპულ ენაზე ითარგმნა. 1906 თბილისში დააარსა გერმანული გაზეთი „Kaukasische Post“, რომელსაც წლინახევრის განმავლობაში რედაქტორობდა. ლაისტს ეკუთვნის მოთხრობები „ქეთევან“, „ვარო“, „ვარიპანიძიაანთ ნინო“, ავტობიოგრაფიული თხზულება „რუდოლფ ბოლტის სამოგზაურო ცხოვრება“ (1897), „მოგზაურობის დღიური“ (1909) და სხვა. 1918 წლიდან ლაისტი თბილისის უნივერსიტეტში მოიწვიეს გერმანული ენის ლექტორად. 1922 ქართულმა საზოგადოებამ მას საქართველოში მოღვაწეობის 40 წლის იუბილე გადაუხადა. 1923 და 1927 წლებში გამოიცა ლაისტის თხზულებათა კრებული „საქართველოს გული“ ორ წიგნად.

artur laisti


გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგი - Gothold Efraim Lesingi

გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგი (დ. 22 იანვარი. 1729, კამენცი, საქსონია — გ. 15 თებერვალი 1781, ბრაუნშვაიგი), გერმანელი მწერალი, განმანათლებელი. გერმანული კლასიკური ლიტერატურის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სწავლობდა ლაიფციგისა და ვიტენბერგის უნივერსიტეტებში. 1767-1769 იყო ჰამბურგის ეროვნული თეატრის რეცენზენტი. 1770-იდან სიკვდილამდე მუშაობდა ბრაუნშვაიგის ჰერცოგის ბიბლიოთეკაში.

მოღვაწეობა

გერმანული ფილოსოფიისა და საზოგადოებრივი აზრის განვითარებაში ჯეროვანი მნიშვნელობა ენიჭება ლესინგის ადრინდელ ლიტერატურულ ნიმუშებსა და კრიტიკულ გამოკვლევებს. პირველსავე პიესებში „ახალგაზრდა მეცნიერი" (1747-1748), „ქალთა მოძულე" (1748), „შინაბერა" (1748), „ებრაელები" (1749), „თავისუფლად მოაზროვნე" (1749) და სხვ., აგრეთვე იგავ-არაკებში, ლექსებში, ეპიგრამებსა და პუბლიცისტურ გამოსვლებში ლესინგი წარმოდგება როგორც აბსოლუტიზმის იდეოლოგიის წინააღმდეგ მებრძოლი და დემოკრატიული ფენების ინტერესების დამცველი მწერალი. ლესინგის ადრინდელი კომედიებს ეტყობა ი. გოტშედის მიერ დანერგილი კლასიციზმის პოეტიკის გავლენა, რომელსაც მწერალმა მალე დააღწია თავი; შემდგომში იგი ილაშქრებდა კიდევაც კლასიცისტური ლიტერატურის წინააღმდეგ. ეს ტენდეცია გამოჩნდა ტრაგედიაში „მის სარა სამფსონი" (1755), კომედიაში „მინა ფონ ბარნჰელმი" (1767). ლესინგი დაუპირისპირდა მეშჩანური დრამის იდეურ-პოლიტიკურ შეზღუდულობას. პოლიტიკურად და სოციალურად კიდევ უფრო გამახვილებულია ტრაგედია „ემილია გალოტი" (1772). ლესინგის უკანასკნელი პიესა „ნათან ბრძენი" (1779) მიმართულია რეაქციის წინააღმდეგ.
ლესინგის მსოფლმხედველობისათვის ნიშანდობლივი მატერიალური ტენდენციები მკვეთრად გამოჩნდა მის ესთეტიკურ ხასიათის შრომებში. "წერილებში უახლესი გერმანული ლიტერატურის შესახებ" (1759-65) მან საბოლოოდ უარყო ფრანგული კლასიცისტური დრამატურგია და ორიენტაცია აიღო შექსპირის დემოკრატიულ, რეალისტურ დრამატურგიაზე, აგრეთვე ფაუსტის შესახებ შექმნილ გერმანულ ხალხურ დრამაზე. კლასიციზმის წინააღმდეგ ილაშქრებდა "ჰამბურგის დრამატურგიაშიც" (ტ. 1-2, 1767-1769) და სხვ. მნიშვნელოვანია ლესინგის ნაშრომები "ლაოკოონი ანუ პოეზიასა და მხატვრობას შორის არსებული საზღვრების შესახებ" (1766), "მსჯელობანი იგავ-არაკის თაობაზე" (1759), "ანტიკვარული შინაარსის წერილები" (1768-1769), "ერნსტი და ფალკი" (1778) და სხვ., რომლებშიც დამუშავებულია რელიგიური, მორალური, ფილოსოფიური, ლიტერატურული, კულტურული საკითხები.
ქართულ ენაზე უკვე XIX საუკუნეში ითარგმნა "ემილია და გალოტი" და "ნათან ბრძენი". ლესინგის თეორიული შეხედულებებს დიდად აფასებდნენ ქართული საზოგადოების თავკაცები. ი. ჭავჭავაძე ლესინგს იხსენიებს "სახელოვან გერმანელ კრიტიკოსად", "მთელს ქვეყანაში სახელგანთქმულ გერმანელად", ხოლო მის "ლაოკოონს" - "სახელოვან თხზულებად". გ. წერეთელს ეს შრომა ლიტერატურის სფეროში ღირებულებათა საზომად მიაჩნდა. ლესინგის ცხოვრებასა და მოღვაწეობას საკმაოდ დიდი შრომა უძღვნა ხომლელმა(რომანოზ ფანცხავამ) ჟურნალ "აკაკის თვიურ კრებულში" (1899, № 3-5) სათაურით "გოტგოლდ ლესინგი". ლესინგის პიესებიდან ქართულ სცენაზე დაიდგა "ემილია გალოტი" (1962, გორის სახელმწიფო თეატრში) და "ნათან ბრძენი" (1976, რუსთაველის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში). გამოიცა ლესინგის პიესების ერთტომეული.


თეოდორ მომზენი - Theodor Mommsen

თეოდორ მომზენი (გერმ.Theodor Mommsen) (დ. 30 ნოემბერი, 1817, გარდინგი — გ.1 ნოემბერი, 1903, შარლოტენბურგი), გერმანელი ისტორიკოსი, ძველი რომის ისტორიისა და რომის სამართლის სპეციალისტი.
მღვდლის შვილი ლაიფციგის (1848-იდან), ციურიხის (1852-იდან), ბრესლაუს (ვროცლავი; 1954-დან), ბერლინის (1858-1903) უნივერსიტეტების პროფესორი. 1848-1849 წლების რევოლუციის დროს გერმანიის ბურჟუაზიის მარცხენა ფლანგს მიემხრო, მოითხოვდა შლეზვიგის შეერთებას პრუსიასთან, რედაქტორობდა შლეზვინ-ჰოლშტაინის დროებითი მთავრობის ორგანოს . პრუსიის ლანდტაგის (1863-1866 და 1873-1879) და გერმანიის რაიხსტაგის (1881-1884) დეპუტატი პროგრესისტების პარტიისაგან.
მომზენის ცნობილი ნაშრომის "რომის ისტორია", რომელშიც მან დაასაბუთა და განავითარა "დემოკრატიული მონარქიის" იდეა; მომზენის აზრით, ეს იდეა საუკეთესოდ იყო განხორციელებული იულიუს კეისრის დიქტატურის სახით. რომის ისტორია გადმოცემულია ძვ.წ. 46-მდე. მე-4 ტომი არ გამოქვეყნებულა. მე-5 ტომში რომის იმპერიის ეპოქის პროვინციის ისტორიაა მიმოხილული. თხზულება დაწერილია პოპულარულ ენაზე, სხარტად, შეიცავს დიდძალ ფაქტობრივ მასალას.
მომზენი ძირითადად სამხედრო-პოლიტიკურ ისტორიას იკვლევდა, თუმცა სოციალური ისტორიის ელემენტებსაც შეეხო. განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა დიდ ადამიანებს (ალექსანდრე მაკედონელი, ჰანიბალი, გაიუს გრაკქუსი, იულიუს კეისარი და სხვა). მომზენს ეკუთვნის 1500-ზე მეტი შრომა, გამოკვლეული აქვს რომის ისტორიის თითქმის ყველა საკითხი - სახელმწიფო სამართალი, ნუმიზმატიკა, ეპიგრაფიკა, ქრონოლოგია, მეტროლოგია, ლიტერატურა, ლინგვისტიკა.
მომზენის ინიციატივით და ხელმძღვანელობით დაიწყეს ლათინური წარწერების კრებულის ("Corpus Inscriptionum latinarum") გამოცემა (1863-იდან). ნობელის პრემიის ლაურეატი (1902).

teodor momzeni


ჟან პაული - Jan Paulo

ჟან პაული (ნამდვილი სახელი და გვარი იოჰან პაულ ფრიდრიხ რიხტერი), (დ. 21 მარტი, 1763, ვუნზიდელი — გ. 14 ნოემბერი, 1825, ბაიროითი), გერმანელი მწერალი, პუბლიცისტი და პედაგოგი. მის შემოქმედებაში აღსანიშნავია რომანები „ჰესპერუსი...“ (1795), „კვინტუს ფიქსლაინის ცხოვრება“ (1796), „ზიბენკეზი...“ (1796-1797), „ტიტანი“ (ტ. 1-4, 1800-1803), „ცელქობის წლები“ (1804-1805). მნიშვნელოვანია აგრეთვე იდილია „ცხოვრება კმაყოფილი მსაწავლებლისა აუენთალელი მარიავუცისა“ (1793), პედაგოგიური რომანი „ლევანი ანუ მოძღვრება აღზრდაზე“ (ტ. 1-3, 1805) და „ესთეტიკის შესავალი“ (ტ. 1-3, 1804).


რუდოლფ ქრისტოფ ეიკენი - Rudolf Christoph Eucken

რუდოლფ ქრისტოფ ეიკენი (გერმ. Rudolf Christoph Eucken; დ. 5 იანვარი 1846, აურიხი, ჰანოვერის პროვინცია— გ. 15 სექტემბერი 1926, იენა), გერმანია — გერმანელი მწერალი და ფილოსოფოსი.
1908 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა ლიტერატურის დარგში "ჭეშმარიტის სერიოზული ძიების, აზრის ყველგან შემღწევი ძალის, ფართო თვალსაწიერის, სიხალასისა და დამაჯერებლობისათვის, რომელთა მოშველიებითაც ის იცავდა და ავითარებდა იდეალისტურ ფილოსოფიას.
1916 წლის 5 იანვარს საკუთარ დაბადების დღეზე ქალაქ იენის საპატიო მოქალაქედ აირჩიეს. 1874 წლიდან იენის უნივერსიტეტის პროფესორად დანიშნეს ფილოსოფიის კათედრაზე.

rudolf qristof eikeni


ერნსტ ტოლერი - Ernst Toller

ერნსტ ტოლერი (გერმ. Ernst Toller) (დ. 1 დეკემბერი, 1893, ზამოჩინი, ახლანდელი შამოცინი, პოლონეთი — 22 მაისი, 1939, ნიუ-იორკი), გერმანელი მწერალი, მემარცხენე ექსპრესიონიზმის („აქტივიზმის“) ერთ-ერთი ლიდერი. აქტიურად მონაწილეობდა 1918 წლის ნოემბრის რევოლუციაში, იყო ბავარიის საბჭოთა რესპუბლიკის მთავრობის წევრი. მისი შემოქმედების მთავარო პრობლემაა ადამიანი და საზოგადოება, გმირი და მასა (დრამები "ჰოპლა", "ჩვენ ვცოცხლობთ!", 1927; "ცეცხლი ალყიდან", 1930; "ადამიანი-მასა", 1921; ლექსები "რეკვიემი დაღუპულ ძმებზე" 1920; "მერცხლების წიგნი", 1924 და სხვა). ემიგრაციის წლებში აშშ-ში (1933-1039) გამოსცა ავტობიოგრაფიული ჩანაწერები "სიყმაწვილე გერმანიაში" (1933), "წერილები ციხიდან" (1935), დრამა "პასტორი ჰალი" (1939).
1923 წლის 4 იანვარს კ. მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში დაიდგა "ადამიანი-მასა", "ჰოპლა", "ჩვენ ვცოცლობთ!". 1928 წლის 3 დეკემბერს ქუთაისში დადგა კოტე მარჯანიშვილმა.

ernst toleri


თეოდორ ფონტანე - Teodor Fontane

თეოდორ ფონტანე (დ. 30 დეკემბერი, 1819, ნოირუპინი — გ. 20 სექტემბერი, 1898, ბერლინი), გერმანელი მწერალი. ფონტანეს რთული იდეურ-მხატვრული ევოლუცია აირეკლა რომანში "ქარიშხლის წინ" (1878) და მოთხრობაში "შახ ფონ ვუთენოვი" (1883). აღსანიშნავია მისი რომანები "ცთომილებანი და უწესრიგობანი" (1888), "ქალბატონი ჟენი ტრაიბელი" (1892), "ეფი ბრისტი" (1895), მოთხრობები "ცოდვილი" (1882), "სტინე" (1890), ავტობიოგრაფიული თხზულებები "ჩემი ბავშვობის წლები" (1894), "ოციდან ოცდაათამდე" (1898) და სხვ. 1949 გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში დაწესდა ფონტანეს ყოველწლიური პრემია ხელოვნებასა და ლიტერატურაში.


გუსტავ ფრაიტაგი - Gustav Fraitagi

გუსტავ ფრაიტაგი (დ. 13 ივლისი, 1816. კროიცბურგი, დღევანდელი კლუჩბორკი, ზემო სილეზია, პოლონეთი — გ. 30 აპრილი, ვისბადენი, გერმანია) იყო გერმანელი მწერალი, დრამატურგი და დრამის თეორეტიკოსი.

გუსტავ ფრაიტაგის მამა პროფესიით ექიმი იყო. იგი მოგვიანებით ბიურგერმაისტერად აირჩიეს. მომავალი მწერლისა და დრამის თეორეტიკოსის მამის წარმატებულობამ და ხელსაყრელმა ოჯახურმა მდგომარებამ შესაძლებელი გახადა ის, რომ გუსტავ ფრაიტაგს თავიდანვე კარგი განათლება მიეღო, იგი ჯერ ელზის (– დღევანდელი ოლეშნიცა) გიმნაზიაში დადიოდა, ხოლო შემდეგ კი 1835 წლამდე



ფილოსოფიას სწავლობდა მაშინდელ ბრესლაუში ( დღეს ვროცლავი), სადაც იგი სტუდენტური გაერთიანებების, იმ დროს კორპუსებად წოდებული ბორუსიისა და ბერლინის ერთობების წევრი გახდა.
1839-დან 1847 წლამდე გუსტავ ფრაიტაგი პრივატ-დოცენტად მუშაობდა ბრესლაუს უნივერსიტეტში. სწორედ ამ დროს შექმნა მან თავისი პიესები. შემდეგ იგი ლაიფციგში გადავიდა საცხოვრებლად, ხოლო უფრო მოგვიანებით კი დრეზდენში, სადაც მჭიდრო კავშირ-ურთიერთობა ჰქონდა იქაურ ლიტერატორებთან.
1848 წელს ლაიფციგში მან იულიან შმიდტთან ერთად ჟურნალ „დი გრენცბოტენი“ს პირველი ნომერი გამოსცა, რომელიც მალე ლიბერალური გერმანელი ბიურგერობის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ორგანოდ იქცა. ასე დაიწყო გუსტავ ფრაიტაგის როგორც ჟურნალისტის კარიერა.
1867-დან 1870 წლამდე გუსტავ ფრაიტაგი ნაციონალურ-ლიბერალური პარტიას წარმოადგენდა რაიხსტაგში. მოგვიანებით ბისმარკის პოლიტიკით გაწბილებულმა დასტოვა პარტიის რიგები.
გუსტავ ფრაიტაგი გარდაიცვალა 1895 წელს ვისბადენში. იგი დაკძალულია ზიბლებენში გოთას (თიურინგია) მახლობლად.