ოლიმპია დე გუჟი - Olympe de Gouges

ოლიმპია დე გუჟი (ფრანგ. Olympe de Gouges, დაბადებით Marie Gouze, დ. 7 მაისი, 1748, მონტობანი, ტარნი და გარონი — გ. 3 ნოემბერი, 1793, პარიზი) — ფრანგი მწერალი და ჟურნალისტი, პოლიტიკური მოღვაწე, ფემინისტი, ავტორი „დეკლარაციისა ქალისა და მოქალაქის უფლებებზე“ (1791). რევოლუციური იდეებისთვის 1793 წელს გილიოტინაზე თავი მოკვეთეს.


ანდრე ბრეტონი - Andre Breton

ანდრე ბრეტონი (დ. 19 თებერვალი, 1896 , ტინშებრეი, ორნი, — გ. 28 სექტემბერი, 1966, პარიზი) ფრანგი მწერალი და პოეტი, სიურრეალიზმის თეორეტიკოსი.

ბრეტონი დაიბადა 1896 წლის 19 თებერვალს, ნორმანდიის ქალაქ ტინშებრეიში, ბურჟუაზიულ ოჯახში. მამა ჟანდარმერიის კანცელარიაში მუშაობდა, თუმცა სახელმწიფო სექტორში დიდხანს არ დარჩენილა და კერძო კანტორაში გადავიდა. ანდრეს არ ჰყავდა და-ძმები, ამიტომ არ არის გასაკვირი, რომ მშობლები ყველანაირად ცდილობდნენ მიეცათ თავიანთი ერთადერთი შვილისთვის უმაღლესი კლასიკური განათლება, რომელიც მას გაუკვლევდა გზას პრესტიჟულ და მომგებიანი მომავლისკენ. ბრეტონმა დაამთავრდა საეკლესიო სკოლა, შემდეგ სწავლობდა ერთ-ერთ ფრანგულ კოლეჯში, რომლის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრა სორბონში და გახდა სამედიცინო ფაკულტეტის სტუდენტი.
I მსოფლიო ომის დროს ანდრე მსახურობდა სანიტრად, როდესაც მან გაიცნო პოეტი გიიომ აპოლინერი. ეს შეხვედრა საბედისწერო აღმოჩნდა დამწყები ფსიქოლოგისთვის. აპოლინერმა იგი წარუდგინა ფილიპ სუპოს, რომელიც მისი თანამებრძოლი გახდა. ლუი არაგონმა კი ბრეტონს ლოტრეამონის შემოქმედება გააცნო.
1919 წელს ერთ-ერთ ჟურნალში გამოქვეყნებულ იქნა ანდრე ბრეტონისა და ფილიპ სუპოს მოთხრობა მაგნიტური ველები, დაწერილი ახალი შემოქმედებითი მეთოდის - ავტომატური წერის- საშუალებით. სწორედ ეს ნამუშევარი იქცა სიურრეალიზმის სათავედ.
ბრეტონის გარშემო თავი მოიყარეს ისეთმა სემოქმედებმა, როგორებიცაა: ლუი არაგონი, პოლ ელუარი და ტრისტან ცარა. 1920 წლიდან მათ დაიწყეს შოკისმომგვრელი პრეზენტაციების მოწყობა: რეაგულარული ჩხუბები ბანკეტებზე, სკანდალები. ბურჟუაზიული საზოგადოება შიშით ადევნებდა თვალს ახალგაზრდა პოეტების თავგადასავლებს.
ბრენტონი მშვენივრად ხვდებოდა, რომ პერმანენტული ალიაქოთი ვერ გახდებოდა ახალი მხატვრული პლატფორმა. 1924 წელს პირველი სიურრეალისტური მანიფესტის გამოქვეყნების შემდეგ სიურრეალისტურმა მოძრაობამ ნათელი პროგრამა მიიღო. მათი წინამძღვარი გახდა ანდრე ბრეტონი, რომელთაც ისინი "ფრანგულ ლიტერატურაში უკანასკნელ მოხუცს" ეძახდნენ.
ბრეტონის ლიდერობა უფრო და უფრო იძენდა ავტორიტარულ ხასიათს: სკანდალები მოედო სიურრეალისტურ წრეს. ჯგუფი დატოვეს ბრეტონის უახლოესმა თანამებრძოლებმა როჟე ფიტკარმა და ფილიპ სუპომ. თუმცა შემოქმედებითად უფრო პროდუქტიული იყო: გამოიცემოდა სულ უფრო მეტი სიურრეალისტური ჟურნალები. არაგონისა და სუპოს ადგილი დაიკავეს ბუნიუელმა და დალიმ.
ბრეტონი მონაწილეობას იღებდა პოლიტიკურ ცხოვრებაშიც. 1920-იან წლებში იგი სიურრეალისტებს კომუნისტურ პარტიაში შესვლისკენ მოუწოდებს. 1930 წელს ხვდება ლევ ტროცკის მექსიკაში. მთელს მსოფლიოში აწყობს სურრეალისტურ გამოფენებს, ამათგან, ყველაზე წარმატებული აღმოჩნდა აშშ-ში ჩატარებული გამოფენა. ბევრი ხელოვნებათმცოდნე ამტკიცებს, რომ პოპარტი აღმოცენდა მარცვლისგან, რომელიც ჩაგდებულ იქნა სიურრეალისტების გამოფენის შედეგად 1942 წელს.
მეორე მსოფლიო ომის დროს ბერტონი აშშ-ში ცხოვრობდა და იქ აგრძელებდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. მას განხეთქილება მოუვიდა სალვადორ დალისთან მას შემდეგ, რაც ესპანელმა მხატვარმა განაცხადა: "სიურრეალიზმი-მე ვარ!"
ანდრე ბრეტონი დაიღუპა 1966 წლის 28 სექტემბერს, სასუნთქი გზების დაავადების გამწვავების შედეგად


მიშელ ბიუტორი - Michel Butor

მიშელ მარი ფრანსუა ბიუტორი (14 სექტემბერი, 1926, მონს-ან-ბარელი) - ფრანგი რომანისტი, ესეისტი, პოეტი. ლიტერატურული მიმდინარეობა ახალი რომანის წარმომადგენელი.

დაიბადა 1926 წლის 14 სექტემბერს, მონ-ან-ბარელში. მამა, ემილ ბიუტორი მხატვრობითა და გრავიურით იყო გატაცებული. 1929 წელს ოჯახი პარიზში სახლდება. ღრმად მორწმუნე კათოლიკე დედ-მამას მიშელი რელიგიურ კოლეჯში შეჰყავთ.
1939 წელს ოჯახი საცხოვრებლად გადადის ევრეში, სადაც მიშელი იეზუიტურ განათლებას იღებს. პარიზში დაბრუნების შემდეგ ირიცხება ლუი-ლე-გრანის ლიცეუმში მეორე კურსზე. ამ პერიოდში იგი ინტერესდება ლიტერატურით, იწყებს ლექსების წერას და ინტელექტუალთა ჯგუფის ხშირი სტუმარი ხდება. მწერალთაგან ბიუტორი განსაკუთრებული ინტერესით კითხულობს კაფკას, ჯოისსა და პრუსტს.
1944 - 49 წლებში იწყებს საკუთარი ნაწარმოებების გამოქვეყნებას, ამზადებს სადიპლომო ნაშრომს ფილოსოფიაში, მონაწილეობას იღებს გერმანიაში გამართულ სემინარებში.
ფილოსოფიაში საკანდიდატო გამოცდაზე განცდილი მარცხის შემდეგ ბიუტორი ლექციებს კითხულობს სანსეში. 1950 წელს მიემგზავრება ეგვიპტეში. ეს უკანასკნელი მწერალზე დიდ შთაბეჭდილებას დატოვებს, რაც მის შემოქმედებაშიც ჰპოვებს ასახვას.
1951 წელს ბიუტორი ჯილდოვდება ფენეონის პრემიით Les Editions de Minuit-ში გამოქვეყნებული რომანისთვის დროის განრიგი. ამავე დროს ხდება ჟენევის საერთაშორისო სკოლის პროფესორი. ჟენევაში გაიცნობს მარი ჟოს, რომელზეც დაქორწინდება და ოთხი ქალიშვილი შეეძინება. იმავე წელს რომანისთვის მოდიფიკაცია იღებს თეოფრასტ-რენოდოს პრემიას. ამ დროისთვის ბიუტორს ახალი რომანის სხვა წარმომადგენლებთან შედარებით ყველაზე ფართო მკითხველი ჰყავს.
1959-60 წლებში კონფერენციებს მართავს გერმანიაში, მაროკოსა და ჰოლანდიაში, გამოდის მისი რომანი საფეხურები და კრიტიკული წერილების კრებული რეპერტუარი. 60-იანი წლებიდან ბიუტორის შემოქმედება ფორმალური ექსპერიმენტების სახეს იღებს (მოძრავი, საჰაერო ქსელი და სხვ).
1963 წელს მოგზაურობს ბულგარეთსა და იუგოსლავიაში, აქვეყნებს სან მარკოს აღწერასა და ილუსტრაციებს. 1965 წელს ოჯახთან ერთად სახლდება პარიზის გარეუბანში. ამავე წელს გამოსცემს სტერეოფონულ ნაშრომს 6810000 ლიტრი წყალი წამში.
1968 წელს მონაწილეობს მწერალთა კავშირის დაარსებაში. 1970 წელს ხდება ნიცის, 1974 წელს კი ჟენევის უნივერსიტეტის პროფესორი.
1991 წლიდან თავს ანებებს საუნივერსიტეტო მოღვაწეობას და ცხოვრობს ოტ-სავუაში.

შემოქმედება

მიშელ ბიუტორი, განათლებით ფილოსოფოსი, რომანს მიიჩნევს ფილოსოფიისა და პოეზიის გაერთიანების ერთადართ საშუალებად, რომელშიც ხდება ადამიანის საკუთარ თავთან შერიგება. ბიუტორმა რომანი განსაზღვრა როგორც ძიება, თხრობის განსაკუთრებული ფორმა, უფრო მეტიც, თხრობის ლაბორატორია, რომელშიც უნდა მოხდეს ცნობიერების გაღვიძების კვლევა, სამყაროსა და ადამიანის შემეცნება.

ნაწარმოებები

მილანის გავლა, 1954
დროის განრიგი, 1956
მოდიფიკაცია, 1957
ადგილის გენია, 1958
რეპერტუარი, (5 ნაწილი)1959, 1964, 1968, 1974, 1982.
ხარისხები, 1960
არაჩვეულებრივი ამბავი, ესე ბოდლერის ოცნებაზე, 1961
მოძრავი, 1962
საჰაერო ქსელი, 1962
სან-მარკოს აღწერა, 1963
ილუსტრაციები, 1964, 1969, 1973, 1974
ესეები თანამედროვეებზე, 1964
6810000 ლიტრი წყალი წამში, 1965
ესეები ესეებზე, 1968
ილუსტრაციები II, 1969
ესე რომანზე, 1969
ბუმერანგის დაბრუნება1978
ექსპრესი, 1982
იმპროვიზაცია ფლობერზე, 1984
იმპროვიზაცია ანრი მიშოზე, 1985
იმპროვიზაცია რემბოზე, 1989
იმპროვიზაცია მიშელ ბიუტორზე, 1993
პოეტური სარგებელი, 1995
საზღვართან, 1996


ალექსანდრე კუპრინი - Aleqsandre Kuprini

ალექსანდრე ივანეს ძე კუპრინი (რუს. Александр Иванович Куприн; 26 აგვისტო (7 სექტემბერი) 1870, ნაროვჩატი, პენზის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — 25 აგვისტო 1938, ლენინგრადი, სსრკ) — რუსი მწერალი.
ალექსანდრე კუპრინის პირველი გამოქვეყნებული ნაწარმაოები იყო მოთხორბა „ბოლო დებიუტი“ («Последний дебют»; 1889).

ძირითადი მოთხრობები და რომანები

1898 — «ოლესია»
1900 — «გარდატეხზე»
1909—1915 — «ორმო»
1907 — «გამრინუსი»
1908 — «სულამიფი»
1910 — «ძოწის სამაჯური»
1913 — «თხევადი მზე»
1917 — «სოლომონის ვარსკლავი»
1929 — «დროის ბორბალი»
1928—1932 — «იუნკერები»
1933 — «ჟანეტ»

ნოველები

1889 — «ბოლო დებიუტი»
1892 — «ფსიქეა»
1900 — «საუკუნის სული»
1905 — «შავი ნისლი», «ქურუმი», «სადღეგრძელო»
1907 — «ისუმრუდი»
1908 — «ბოლო სიტყვა»
1912 — «ბალახი», «შავი ელვა»
1913 — «ანათემა»
1926 — «დიდი ბარნუმის ასული»
1927 — «ლურჯი ვარსკლავი»
1928 — «ინა»


მარიო ვარგას ლიოსა - Mario Vargas Liosa

ხორხე მარიო ვარგას ლიოსა (ესპ. Jorge Mario Pedro Vargas Llosa დ.28 მარტი, 1936 ) - პერუელი მწერალი, პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, ესეისტი და ნობელის პრემიის ლაურეატი 2010 წელს. ლიოსა ამჟამად პრინსტონის უნივერსიტეტში მიწვეული პროფესორია. მარიო ვარგას ლიოსა ლათინური ამერიკის ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი ნოველისტი და ესეისტია. ზოგიერთ კრიტიკოსის აზრით, მან ლათინოამერიკელთაგან ყველაზე დიდი გავლენა მოახდინა საერთაშორისო საზოგადოებრიობაზე. 2010 წელს ნობელის პრემია "სიძლიერის სტრუქტურის მისეული შედგენისა და ინდივიდუალური წინააღმდეგობის, ამბოხისა და გამარჯვების მკვეთრი სურათებისთვის" მიანიჭეს.
სწორედ მან, 1990 წელს, მექსიკის ტელევიზიის ეთერით განაცხადა, რომ "მექსიკაში აბსოლუტური დიქტატურაა". ეს განცხადება მომდევნო ათწლეულში ფრთოსან ფრაზად იქცა და მსოფლიო შემოიარა.

მარიო ვარგას ლიოსა 1936 წლის 28 მარტს, საშუალოშემოსავლიან ოჯახში დაიბადა პერუს პროვინცია არეკიპაში. ის ერთადერთი შვილია ერნესტო ვარგას მალდონადოსა და დორა ლუისა ურეტას ოჯახში (დორა ავტობუსის მძღოლად მუშაობდა. ის კრეოლური ოჯახიდან იყო). ოჯახი მომავალი მწერლის დაბადებამდე რამდენიმე თვით ადრე დაინგრა. მარიოს დაბადებიდან მოკლე ხანში მამამისმა განაცხადა, რომ გერმანელ ქალთან ჰქონდა საქმე. შედეგად, მარიოს ორი ნახევარძმა - ენრიკე და ერნესტო - ჰყავს.


ასტრიდ ლინდგრენი - Astrid Lindgreni

ასტრიდ ანა ემილია ლინდგრენი (შვედ. Astrid Anna Emilia Lindgren; დ. 14 ნოემბერი, 1907 – გ. 28 იანვარი, 2002), იყო შვედი მწერალი, რომელსაც ეკუთვნის არაერთი საბავშვო წიგნის და ფილმის სცენარის ავტორობა. მისი წიგნები თარგმნილია მსოფლიოს 85 ენაზე და გამოცემულია 100-ზე მეტ ქვეყანაში. მის კალამს ეკუთვნის წიგნები: „პეპი გრძელწინდა“, „სახურავის ბინადარი კარლსონი“ და „ლიონებერგელი ემილის თავგადასავალი“.

სმოლანდი

ასტრიდი დაიბადა 1907 წლის 14 ნოემბერს, სამხრეთ შვედეთში, პატარა ქალაქ ვიმერბიუში (სმოლანდის პროვინცია), ფერმერის ოჯახში. იგი იყო სამუელ ავგუსტ ერიკსონისა და მისი მეუღლე ჰანას მეორე შვილი. მამა ნესეში სოფლის მეურნეობით იყო დაკავებული. უფროს ძმა გუნართან ერთად, ოჯახში სამი გოგონა იყო — თავად ასტრიდი, სტინა და ინგეგერდი.
თავის ავტობიოგრაფიულ ნაშრომებში ასტრიდი წერს, რომ იგი იზრდებოდა „ცხენის“ და „კაბრიოლეტის“ ხანაში. გადაადგილების მთავარი საშუალება ცხენოსანი ეკიპაჟი იყო, ცხოვრების ტემპი უფრო ნელი იყო, გასართობი საშუალებები — უბრალო, ხოლო ურთიერთობა ბუნებასთან — უფრო მეტი, ვიდრე დღეს. ასეთი გარემო მომავალ მწერალს ბუნებისადმი სიყვარულს უნერგავდა. მისი წიგნების უმრავლესობას ეს თემა მისდევს.
თავად მწერალი ყოველთვის აღნიშნავდა, რომ ბედნიერი ბავშვობა ჰქონდა. მშობლები ყოველთვის ზრუნავდნენ მათზე, უფრო მეტიც — არასოდეს ერიდებოდათ თავისი უზომო სიყვარული გამოვლენა, რაც იმ დროს იშვიათი მოვლენა იყო. შემდგომში ასტრიდმა მათ მიუძღვნა წიგნი „სამუელ ავგუსტი სევედსტორპიდან და ჰანა ჰულტიდან“ (1973).

ბავშვობაში ასტრიდს მოიცავდა ფოლკლორი და სხვადასხვა ხუმრობა, ზღაპარი თუ ისტორია, რომელიც მამისგან თუ მეგობრებისგან მოუსმენია, იქცა მისი საკუთარი წიგნების ელემენტებად. წიგნებისა და კითხვის სიყვარული, როგორც იგი ამტკიცებდა, გაჩნდა კრისტინის, მისი მეგობრის სამზარეულოში. სწორედ კრისტინმა გააცნო მას საოცარი სამყარო, რომელშიც მოხვედრა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ზღაპრების კითხვისას.
ასტრიდის შესაძლებლობები გამოვლინდა უკვე დაწყებით სკოლაში, სადაც მას „ვიმერბიუელი სელმა ლაგერლოფის“ სახელით იცნობდნენ. თუმცა, მისი აზრით, იგი ამ წოდებას არ იმსახურებდა.
16 წლის ასაკში მან დაიწყო მუშაობა გაზეთში „Wimmerby Tidningen“. ორი წლის შემდეგ ჯერ კიდევ ოფიციალურად გაუთხოვარი, იგი დაფეხმძიმდა და საცხოვრებლად სტოკჰოლმში გადავიდა. მან მდივნის კურსები დაამთავრა და 1931 წელს ამ სპეციალობით დაიწყო მუშაობა. 1926 წლის დეკემბერში მას ეყოლა შვილი ლარსი. ასტრიდს არ ჰქონდა საკმარისი ფული, რათა ერჩინა საყვარელი შვილი და იძულებული იყო, დროებით გაეშვა იგი დანიურ ოჯახში საცხოვრებლად. 1928 წელს მას მისცეს მდივნის ადგილი სამეფო ავტოკლუბში, სადაც მან გაიცნო სტურე ლინდგრენი. 1931 წელს მათ იქორწინეს და ასტრიდმა (რომელიც გვარით უკვე ლინდგრენი იყო) ჩამოიყვანა დანიიდან ლარსი


იალმარ სოდერბერგი (შვედ) - Ialmar Soderbergi (shved)

იალმარ სოდერბერგი (შვედ. Hjalmar Söderberg; 2 ივლისი, 1869, სტოკჰოლმი — 14 ოქტომბერი, 1941, კოპენჰაგენი) — შვედი მწერალი და ჟურნალისტი. პირველი რომანი, რომელიც მან 1895 წელს გამოაქვეყნა "აუხდენელი ოცნებები" იყო. სოდერბერგის ყველაზე ცნობილი ნაწარმოებია "დოქტორი გლასი" (1905). პრესაში ნაციზმის წინააღმდეგ ილაშქრებდა. ფროდინგის სტიპენდიის ლაურეატი 1941 წელს, სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე გახდა.


ჰარი მარტინსონი (შვედ) - Hari Martinsoni (shvedi)

ჰარი მარტინსონი (შვედ. Harry Edmund Martinson; დ. 6 მაისი, 1904 — გ. 11 თებერვალი, 1978) — შვედი მწერალი და პოეტი, 1974 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში ეივინდ იუნსონთან ერთად.
საქვეყნო პოპულარობა ეწვია სიმბოლურ-ფანტასტიკური პოემის "ანიარას" გამოქვეყნების შემდეგ (1956).

ჰარი მარტინსონი ოჯახში მეხუთე შვილი და ერთადერთი ვაჟი იყო. ექვსისა რომ შესრულდა, მამა გარდაეცვალა. ერთი წლის თავზე დედა ამერიკაში გადავიდა საცხოვრებლად, შვილები კი შვედეთში დატოვა. ჰარი მარტინსონს ადრეული წლებიდანვე მოუწია მშრომელის მძიმე უღელი ეტვირთა. 1920 წელს მეზღვაურად მოეწყო და რამდენიმე გრძელი მარშრუტიც გაიარა, მათ შორის, ინდოეთსა და ბრაზილიაში. სამშობლოში დაბრუნებული გოტებორგსა და სტოკჰოლმში გაეცნო მოდერნისტ მხატვრებს და "მუშა მწერლებს", რამაც საშუალება მისცა მას უკვე 1929 წელს "ხუთი ახალგაზრდის" ანთოლოგიაში შესულიყო. (შვედ. 5 unga).


გაბრიელა მისტრალი (ჩილი) - Gabriela Mistrali (chili)

ლუისა დე მარია დელ პერპეტუო სოკორო გოდოი ალკაიაგა ან ლუისა გოდოი ალკაიაგა უფრო მეტად ცნობილია ფსევდონიმით გაბრიელა მისტრალი (7 აპრილი, 1889, ვიკუნია, ჩილე — 10 იანვარი, 1957, ნიუ-იორკი, აშშ) – ჩილელი პოეტი, პედაგოგი, დიპლომატი, ქალთა უფლებების დამცველი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში.
16 წლიდან მუშაობს პედაგოგად. 1924 წლიდან დიპლომატიურ სამსახურშია იტალიაში, 1933–1935 წწ. - ესპანეთში , 1935–1937 წწ. - პორტუგალიაში, 1938–1946 წწ. - ბრაზილიაში, აშშ-ში; მუშაობდა ერთა ლიგაში და გაეროში.
პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1903 წელს. პირადმა დრამამ შთააგონა დაეწერა ტრაგიკული „სიკვდილის სონეტები“ (1914). კრებულმა „სასოწარკვეთილი“ (1922) გამოხატა პოეტის იდუმალი გრძნობები.
1945 წელს მიიღო ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში.
ფსევდონიმი მიიღო ფრანგი მწერლის ფრედერიკ მისტრალის პატივისცემის ნიშნად, რომელიც ასევე ნობელის პრემიის ლაურეატია ლიტერატურის დარგში.
მისი სახელი ეწოდა კრატერს პლანეტა მერკურზე.
გაბრიელა მისტრალი იყო ლესბოსელი, სულ ახლახანს გამოქვეყნდა მისი სასიყვარულო მიმოწერა დორის დანთან.


ონორე დე ბალზაკი - Onore de Balzaki

ონორე დე ბალზაკი (დ. 20 მაისი, 1799, ტური ― გ. 18 აგვისტო, 1850, პარიზი), ფრანგი მწერალი. ნამდვილი სახელია ონორე ბალზაკი, ნაწილაკს „დე“, რომელიც მაღალი დონის წოდებას გამოხატავს, ბალზაკი 1830 წლიდან იყენებს.

მამამისმა, ქ. ტურის მერის თანაშემწემ, გლეხური გვარი მალსა არისტოკრატიულ დე ბალზაკად გადაიკეთა. დედა პარიზის წვრილბურჟუაზიული ოჯახიდან იყო გამოსული. 1803 წლიდან ბალზაკი მიაბარეს ერთ-ერთ პანსიონში, 1807 წლიდან კი ვანდომის სასულიერო კოლეჟში. 1814 წელს ოჯახი პარიზში გადასახლდა. ბალზაკი ჯერ ნოტარიუსის კანტორაში მუშაობდა, თან ლიტერატურის ლექციებს ისმენდა სორბონის უნივერსიტეტში, 1816 წელს იგი მამის ნებართვით სამართლის სკოლაში შევიდა, რომელიც 1819 წელს დაამთავრა, მაგრამ ოჯახს განუცხადა, რომ მისი მოწოდება ლიტერატურა იყო, განმარტოვდა მანსარდში და წერას შეუდგა.

ადრეული შემოქმედება

პირველი ლიტერატურული ცდა — ტრაგედია „კრომველი“ (1820) სუსტი აღმოჩნდა. 1822 წლიდან ბალზაკმა გზა გაიკვლია მკითხველისაკენ: ფსევდონიმით გამოაქვეყნა რამდენიმე მოდური რომანი, რომლებიც შემდგომ თვითონვე უარყო. ხელმოცარულმა კომერციულ საქმეებს მიჰყო ხელი. ბედი სცადა გამომცემლისა და მესტამბის როლში, მაგრამ ეს ცდა იმით დამთავრდა, რომ ვალი დაედო, რომელმაც შემდეგ მისი ლიტერატურილი ჰონორარის უდიდესი ნაწილი ჩანთქა. პირველი რომანი, რომელიც ბალზაკმა თავისად აღიარა და საზოგადოებაშიც გახმაურდა, იყო „შუანები“ (1829). მას მოჰყვა: „ქორწინების ფიზიოლოგია“ (1830), „გობსეკი“ (1830), „უცხო შედევრი“ (1831), „შაგრენის ტყავი“ (1831), „ოცდაათი წლის ქალი“ (1831). ბალზაკმა შესანიშნავი მთხრობელის სახელი მოიხვეჭა; მას დაუმეგობრდნენ გავლენიანი პირები, არისტოკრატი ქალები, რომელთა მეოხებით მაღალი წრის კარი გაეღო; მოსდიოდა მკითხველთა უამრავი წერილი. ერთ-ერთმა ასეთმა წერილმა, 1832 წელს, სათავე დაუდო პოლონელი თავადის ცოლთან ე. ჰანსკასთან ბალზაკის ხანგრძლივ რომანს, რომელიც 18 წლის თავზე, მწერლის გარდაცვალებამდე 5 თვით ადრე, მათი შეუღლებით დამთავრდა.

წარმატება

1832 წლის შემდეგ ბალზაკმა დაწერა შემდეგი რომანები და მოთხრობები: „სოფლის ექიმი“ (1833), „ეჟენი გრანდე“ (1833), „სერაფიტა“ (1833), „აბსოლუტის ძიება“ (1834), „მამა გორიო“ (1834-1835), „ცელქი მოთხრობები“ (1832-1837). მან სამწერლო დიდების მწვერვალზე შედგა ფეხი, მცირე ხნით აისრულა კიდეც „ბრწყინვალე ცხოვრების“ ნატვრა, ნამდვილი ბალზაკების გერბიც მიითვისა და ნაწილობრივ გოროზი არისტოკრატიული წრეების აღიარებასაც მიაღწია. 1834 წლიდან ბალზაკმა პერსონაჟთა გამეორება დაიწყო სხვადასხვა ნაწარმოებში: მას მოუმწიფდა გეგმა, თავისი თხზულებებით შეექმნა ერთიანი „ადამიანური კომედია“, რომელშიც 137 ნაწარმოები უნდა შესულიყო. 1834 წლის შემდეგ მის მიერ დაიწერა: „გამქრალი ოცნებანი“ (1837-1839), „ნუსინგენის სახლი“ (1838), „კურტიზანების ბრწყინვალება“ (1838), „კურტიზანების ბრწყინვალება და სიღატაკე“ (1839-1847), „გლეხები“ (1844), „კუზინ ბეტი“ (1846), „კუზენ პონსი“ (1847) და სხვა. ბალზაკი მწირივით ცხოვრობდა, ალყაშემორტყმული ულმობელი კრედიტორების მიერ, ჩქარობდა შეესრულებინა თავისი გეგმა და ვალებიც გაესტუმრებინა; ამავე დროს, თავს არ ანებებდა სარდინიაში ვერცხლის მადნის მოპოვებისა და პოლონეთ-საფრანგეთს შორის ხე-ტყის აღებ-მიცემობის წამოწყების ფანტასტიკურ პროექტებს. ამ პროექტების მიმართ მან გამოიჩინა არაადამიანური შრომისმოყვარეობა, 16-18 საათს მუშაობდა დღე-ღამეში და რკინის ჯანმრთელობა უძილობითა და გადამეტებული ყავის სმით გაინადგურა.

მემკვიდრეობა

ბალზაკმა მოასწრო 85 რომანისა და მოთხრობის დაწერა და დატოვა 50-მდე თხზულების მეტ-ნაკლებად სრული მონახაზი; შექმნა 2000-პერსონაჟიანი ეპოპეა — მთელი საზოგადოება, რომელსაც საკუთარი გენეალოგია, გეოეგრაფია და ცხოვრების ფილოსოფია აქვს. ეს ფილოსოფია გამომდინარეობს მწერლის მატერიალისტური მსოფლმხედველობიდან, რომელიც ზოგი რამით შუა საუკუნეების მისტიკურ მატერიალიზმს წააგავს. იგი შთაგონებული იყო ბიუფონის, კიუვიეს, სენტ-ილერის საბუნებისმეტყველო მოძღვრებებითა და მეთოდებით, რომლებიც მხატვრულ პროზაში გადაჰქონდა. თავისი თხზულებებისათვის ბალზაკმა უამრავი ფაქტი შეაგროვა ბურჟუაზიული საზოგადოების ყოფიდან, ღრმად შეისწავლა დედაქალაქის, პროვინციისა და სოფლის, ბირჟის, ბანკის, ნოტარიუსის კანტორების, რედაქციების, სასამართლოს, ბუდუარისა თუ სალონის ცხოვრება მათი უწვრილმანესი დეტალებით.
ავტორისავე კლასიფიკაციით, „ადამიანური კომედია“ შედგება ზნე-ჩვეულებათა, ფილოსოფიური და ანალიტიკური ეტიუდებისაგან. თავის მხრით, ზნე-ჩვეულებათა ეტიუდებში შემავალი ნაწარმოებები ქმნიან კერძო, პროვინციული, პარიზის, სამხედრო, პოლიტიკური და სოფლის ცხოვრების სცენებს. „ადამიანური კომედია“ ბალზაკმა დანტეს „ღვთაებრივი კომედიის“ საპირისპიროდ შეარქვა თავის ქმნილებას. მან აქ მხატვრული ასახვის ობიექტად მოგვცა ამქვეყნიურობა, ე. ი. თანამედროვე ბურჟუაზიული საზოგადოება, მისი მხატვრული სინთეზი. „მე ვადგენ ბიწიერებისა და სათნოების ინვენტარს, აღვნიშნავ ვნებათა ღელვის უმთავრეს გამოხატულებად, ვხატავ ხასიათებს, აღვნუსხავ საზოგადოების ცხოვრების უმთავრეს მოვლენებს. მე, შესაძლოა, დავწერე ისტორია, რომელიც დავიწყებულია ისტორიკოსების მიერ, სახელდობრ, ზნე-ჩვეულებათა ისტორია“, — წერდა ბალზაკი; მან შექმნა ფინანსისტებისა და ბირჟის სპეკულანტების, ნოტარიუსებისა და ადვოკატების, სამხედრო პირებისა და მოხელეების, რესპუბლიკელებისა და მონარქისტების, მეცნიერთა და ხელოვანთა, კარიერისტი ახალგაზრდებისა და გადაგვარებული არისტოკრატების, გამყიდველი ჟურნალისტებისა და საეჭვო ზნეობის დედაკაცთა ტიპების გალერეა. ამ საზოგადოებაში მატერიალური ინტერესი ჩრდილავს ყველაფერს; მამოძრავებელი ღერძი აქ ფულის სიყვარულია. მაგრამ, თუ ბალზაკი რეალისტია ფაქტების დაგროვებაში, სოციალური გარემოსა და ადამიანის ცხოველური ინსტინქტების ასახვაში, თუ მისი რომანები საფრანგეთის სამი თაობის — პირველი იმპერიის, რესტავრაციისა და ივლისის მონარქიის მხატვრულ სურათს წარმოადგენს, მეორე მხრივ, მას ახასიათებს რომანტიკული ინტერესი იდუმალი თუ არაჩვეულებრივი მოვლენებისადმი, რთული ინტრიგები, ცოტა არ იყოს მელოდრამის სიყვარულიც. მისთვის დამახასიათებელია აგრეთვე ფილოსოფიური ტირადები, მსჯელობანი სოციალურ თუ მორალურ თემებზე, რის გამოც მოთხრობის მსვლელობა ხშირად ფერხდება.
ბალზაკის სტილი თანაბარი არ არის. მკვეთრი, გონებამახვილი აფორიზმების საოცრად ორიგინალური და ელვარე სახეების გვერდით გვხვდება გაზვიადებული მეტაფორებიც, მაღალფარდოვანი და ფუყე გამოთქმებიც. მაგრამ მას ბადალი არ ჰყავს სიძუნწის, სიხარბის, უძღებობის, ავხორცობის, პატივმოყვარეობის, სიძულვილის, სიყვარულის, მამაშვილური გრძნობების, სულიერი სიმტკიცის, სიკეთის, ერთი სიტყვით, ყველა იმ ძლიერ ვნებათა ღელვის გადმოცემაში, რომლებიც მის გმირებს ხასიათის სიდიადეს ანიჭებს მათი მორალური ან ფიზიკური სიმახინჯის მიუხედავადაც. სოციალურ პლანში ბალზაკის შემოქმედება მიუკერძოებლად ადასტურებს არისტოკრტიის დაცემას, ბურჟუაზიის გაბატონებას და მომავლისათვის ფრიად რადიკალური დასკვნების გამოტანის წინამძღვრებს იძლევა. თავისი შემოქმედებით ბალზაკმა მსოფლიო ლიტერატურაში სათავე დაუდო ახლებურ, მონუმენტურ, კრიტიკულ რეალიზმს. ერთგვარი ავტონომიური ადგილი უკავია ბალზაკის შემოქმედებაში პიკანტური ნოველების კრებულს „ცელქ მოთხრობებს“, ეს არის უბადლო მოვლენა გასული ეპოქების — აღორძინებისა და შუა საუკუნეების — კულტურის შეგრძნების თვალსაზრისით. ბალზაკის შემოქმედებას იცნობენ მთელ მსოფლიოში, იგი მრავალ ენაზეა თარგმნილი. ქართულ ენაზე მის თხზულებათა თარგმნას XX საუკუნის 30-იან წლებში საფუძველი ჩაუყარა გ. ქიქოძემ.