კუჯუაკი ( კანადის მდინარე )

kujuaki kanadis mdinare mdinare kanadashi netilingis tbidan chrdiloetis yinulovan okeanes
კუჯუაკი (ინგლ. Koukdjuak River; ფრანგ. Rivière Koukdjuak) — მდინარე კანადაში. გამოედინება ნეტილინგის ტბიდან გაივლის რა 80 კილომეტრს და ერთვის ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეს. სათავე მდებარეობს ზღვის დონიდან 28 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 80 კმ, აუზის ფართობი 108.000 კმ². აუზი ვრცელდება კუჯუაკის დიდი ვაკის ფარგლებში, ნუნავუტის ტერიტორიაზე. XX საუკუნეში კუჯუაკის ტერიტორიებზე მოგზაურობდა კანადელი ზოოლოგი დიუი სოპერი. მდინარეში ბინადრობს თევზი, მ.შ. მოიპოვება Salvelinus alpinus.


ჰუდსონი ( აშშ-ის მდინარეები )

hudzoni amerikis mdinareebi atlantiis okeane mtebi mdinareebi
ჰუდზონი (ინგლ. Hudson River, მოჰიკან. Muh-he-kun-ne-tuk) — მდინარე აშშ-ის აღმოსავლეთში, ეკუთვნის ატლანტის ოკეანის აუზს. მისი სიგრძეა 492 კმ, ფართობი კი — დაახ. 34,6 ათ. კმ².
მდინარე სათავეს იღებს ადირონდაკის მთებში, მიედინება ძირითადად ნიუ-იორკის შტატის ტერიტორიაზე, ქვემო წელში ქმნის ვრცელ გავაკებას, რომელიც ნიუ-იორკსა და ნიუ-ჯერსის შორის საზღვარს წარმოადგენს. ჩაედინება ატლანტის ოკეანის ლოუერ-ბეის უბეში.
მდინარე სანაოსნოდ გამოიყენება ქვემო წელში, სადაც მას მთავარი შენაკადი - მდ. მოჰავკი - უერთდება. დაკავშირებულია ტბებთან ერი (ერის არხი), ონტარიო და შამპლეინი სანაოსნო არხებით, რომელიც სამდინარო გზას ქმნის მდ. წმ. ლავრენტისთან. ჰუდზონზე დგას ქალაქები ტროა, ოლბანი, ჰუდზონი, კინგსტონი, ხოლო უბის შესართავთან — ქ. ნიუ-იორკი.
ევროპელთაგან პირველმა ჰუდზონი გახსნა იტალიელმა ჯოვანი და ვერაძანომ 1524 წელს. 1609 წელს მდინარე გამოიკვლია ინგლისელმა ჰენრი ჰუდსონმა, რომლის პატივსაცემადაც მას ეს სახელი დაერქვა.


მსოფლიოს ულამაზესი ჭაობი - ოკავანგო

msoflios ulamazesi ch aobi okavango okavangos delta
ოკავანგოს დელტა, ან ოკავანგოს ჭაობი ბოტსვანაში მდებარეობს. ოკავანგოს დელტა სეზონური წვიმების შედეგად დატბორვით საზრდოობს. ტერიტორიაზე უამრავი გარეული ცხოველი ბინადრობს და ტურისტებში ძალიან პოპულარულია. წყალში 71 სახეობის თევზი ბინადრობს.


მსოფლიოს ულამაზესი ჭაობი - პანტანალის ნაკრძალი

pantanali msoflios ulamazesi chaobi pantanalis nakrdzali
პანტანალი — ნაკრძალი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში, ასევე ვრცელდება ბოლივიისა და პარაგვაის ტერიტორიებზეც. იგი წარმოადგენს ნესტიან ტერიტორიას და უდიდესია მსოფლიოში ამ სახის ლანდშაფტებს შორის. მისი ფართობი მერყეობს 140. 000 კმ²-სა და 195. 000 კმ²-ს შორის. აქ არსებობს ცვალებადი სუბ-რეგიონული ეკოსისტემა, თითოეული დამახასიათებელია თავის ჰიდროლოგიური, გეოლოგიური თუ ეკოლოგიური თავისებურებანი. მათ შორის 12 ეკოსისტემა ბრაზილიის მხარის მიერ უკვე განსაზღვრულია.
პანტანალის ტბორების 80% წყლით წვიმიანი სეზონისას ივსება. ამ ტბებში იზრდება განსაცვიფრებელი სილამაზის უამრავი წყალმცენარე.
უდავოა, რომ პანტანალის ნაკრძალი ვერ შეედრება მის ჩრდილოეთით მდებარე ამაზონის წვიმიან ტყეებს, მაგრამ მათი ეკოსისტემები ერთნაირად ძვირფასია.
პანტანალის ეკოსისტემაში ბინადრობს 1000 სახეობის ფრინველი, 400 სახეობის თევზი, 300 სახეობის ძუძუმწოვარი, 480 სახეობის რეპტილია და 9000-მდე სახეობის სხვადასხვა უხერხემლო ცხოველი. ეს ნაკრძალი ასევე სამშობლოა 3 500 სახეობის მცენარისა.


რიო კოკო (ჰონდურასის მდინარეები)

რიო კოკო, რომლის უწინდელი სახელი იყო რიო საგოვია, არის მდინარე სამხრეთ ჰონდურასსა და ჩრდილოეთ ნიკარაგუაში. მოსკიტო ინდიელებისთვის, რომლებიც სახლობენ მდინარის გასწვრივ, რიო კოკოს უწოდებენ უანკი ან უანკების მდინარეს. მდინარე სათავეს იღებს სან მარკოს დე კოლონის მთებში, ჰონდურასში და 750 კმ-ის სიგრძის კალაპოტის გავლის შემდეგ ჩაედინება კარიბის ზღვაში. მდინარის შუა და ქვემო წელი ემთხვევა ნიკარაგუისა და ჰინდურასის სახელმწიფო საზღვარს.
2007 წლის 7 სექტემბერს რიო კოკო 11 მტრით გადმოვიდა კალაპოტიდან. ორი დღის შემდეგ ქარიშხალმა ფელიქის გამო მდინარის ხეობაში მეწყერი ჩამოწვა.


უბანგი (ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის მდინარეები)

ubangi centraluri afrikis respublikis mdinareebi
უბანგი (ინგლ. Ubangi) — მდინარე ცენტრალურ აფრიკაში, მდინარე კონგოს უდიდესი შენაკადი მიედინება კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის და კონგოს საზღვარზე. წარმოიქმნება მდინარეების უელესა და მბომუს შეერთებით, სიგრძე მდინარე უელეს სათავიდან დაახლ 2300 კმ. აუზის ფართობი 773 ათ. კმ2. მიედინება ფართო ხეობაში, ნოტიო ტროპიკულ ტყეში. კონგოსთან შეერთებისას ქმნის დელტას (სიგანე 12 კმ.). მაქსიმალური დონე ოქტომბერშია, მინიმალური მარტში, წყლის საშუალო წლიური ხარჯი დაახლოებით 7000 მ3/წმ (მაქს. – 15 ათ. მ3/წმ. სანაოსნოა შესართავიდან 650 კმ-ზე.


ელბა (ჩეხეთის მდინარეები)

elba chexetis mdinareebi
ელბა (ჩეხ. Labe; გერმ. Elbe) — მდინარე ჩეხეთსა და გერმანიაში. დასავლეთ ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე. სიგრძე 1165 კმ, აუზის ფართობი 148 ათ. კვ.კმ. სათავე აქვს ჩეხეთში, კრკონოშეს მთების სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, 1400 მ სიმაღლეზე. ქალაქ პარდუბიცემდე მიედინება ჭორომიან კალაპოტში, აჩენს 70 მ-მდე სიმაღლის ელბის ჩანჩქერს.
ქვემოთ ხეობა განიერდება, ქალაქ მელნიკთან უერთდება მდინარე ვლტავა, შემდეგ კი მდინარე ოგრჟე. ჩეხეთის რესპუბლიკაში მდინარე 405 კმ მანძილზე მიედინება და აქ მას ლაბას ეძახიან. ქალაქ მაისენს ქვემოთ ელბა ჩრდილოეთ გერმანიის დაბლობზე გადის. მაგდებურგის რაიონში მისი სიგანეა 250 მ, ჰამბურგთან - 500 მ.
ელბა ერთვის ჩრდილოეთის ზღვას, სადაც 2,5 კმ -იდან 15 კმ-მდე სიგანი ესტუარს ქმნის. მთავარი შენაკადებია: მარჯვ. — იიზერა, შვარცე-ელსტერი, ჰაფელი, ელდე; მარცხ. — ორლიცე, ვლტავა, ოგრჟე, მულდე, ზაალე, ალანდი.
გაზაფხულზე იცის წყალდიდობა (1-3 თვე, მაქსიმუმი აპრილში), ზაფხულში - წყალმცირობა. საშუალო წლიური ხარჯი ქვემოთში ქალაქ გეესტჰახტთან 700 მ³/წმ, უდიდესი 4070 მ³/წმ, უმცირესი 145 მ³/წმ. მთიან ნაწილში იყინება 1,5-2 თვით, ქვემოთში 2-3 კვირით. თბილ ზამთარში არ იყინება. ზღვის მოქცევის გავლნა ელბაზე 160 კმ-ზე ვრცელდება.
ელბა მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო მაგისტრალია. სანაოსნოა შესართავიდან ქალაქ კოლინამდე (ჩეხეთი), 947 კმ. ელბა არხებით არის შეერთებული მდინარეების ვეზერის, ემსის, რაინისა და ოდერის აუზებთან. ქალაქ მაგდებურგს ქვემოთ ელბამდე მიყვანილია სანაოსნო არხები.
ელბის ნაპირებზეა გაშენებული დიდი ქალაქები და ნავსადგურები: ჰამბურგი (გერმანია), დრეზდენი, მაგდებურგი (გერმანია), უსტი (ჩეხეთი).

ისტორია

II მსოფლიო ომის დროს 1945 წლის აპრილის დასასრულსა და მაისის დასაწყისში ელბის ორივე ნაპირზე მოხდა ფაშისტური გერმანიის შეიარაღებული ძალების ძირითადი დაჯგუფებების ნარჩენების ლიკვიდაცია და კაპიტულაცა.
ელბაზე შეხვდნენ ეთმანეთს საბჭოთა და მოკავშირეთა (აშშ და ინგლისი) ჯარები.


ბუბრი (ჩეხეთის მდინარეები)

bubri chexetis mdinareebi
ბუბრი (პოლ. Bóbr, ჩეხ. Bobr) — მდინარე ჩრდილოეთ ჩეხეთსა და სამხრეთ-დასავლეთ პოლონეთში. მდინარე ოდრას მარცხენა შენაკადი. მისი საერთო სიგრძე 272 კმ-ია, აქედან 270 კმ პოლონეთის ტერიტორიაზე მიედინება, 2 კმ კი ჩეხეთის ტერიტორიაზე. პოლონეთის მდინარეებს შორის სიგრძით მეათე ადგილი უკავია. წყალშემკრები აუზის ფართობი კი 5.876 კმ²-ია, აქედან 46 კმ² ჩეხეთის ტერიტორიაზე მოედინება, 5.830 კმ² კი პოლონეთის ტერიტორიაზე.
მდინარეზე მდებარეობს ქალაქები: ლუბავკა; კამიენა-გურა; იელენია-გურა; ვლენი; ლვოვეკ-შლონსკი; ბოლესლავიეცი; შპროტავა; მალომიცე; ჟაგანი; ნოვოგრუდ-ბოჟანსკი; კროსნო-ოდჟანსკიე.


ოდრა (ჩეხეთის მდინარეები)

odra chexetis mdinareebi
ოდრა, ოდერი (პოლ. Odra, ჩეხ. Odra, გერმ. Oder) — მდინარე ჩეხეთში, პოლონეთსა და გერმანიაში. ჩაედინება ბალტიის ზღვაში. მისი საერთო სიგრძე 854 კმ-ია. პოლონეთის მდინარეებს შორის სიგრძით მეორე ადგილი უკავია. წყალშემკრები აუზის ფართობი კი 118,861 კმ²-ია.
შენაკადები: Лужицкая Ниса; ვარტა; Ина; ბუბრი.


ნისა-ლუჟიცკა (ჩეხეთის მდინარეები)

nisa lujicka chexetis mdinareebi
ნისა-ლუჟიცკა (ჩეხ. Lužická Nisa, პოლ. Nysa Łużycka, გერმ. Neiße, სერბ-ხორ. Łužiska Nysa) — მდინარე პოლონეთში, გერმანიასა და ჩეხეთში. ოდრის მარცხენა შენაკადი
სიგრძე — 254 კმ, აუზის ფართობი — 4297 კმ². სათავეს იღებს ჩეხეთში, შემდეგ ოდრასთან შეერთებამდე მიედინება გერმანია-პოლონეთის საზღვარზე.