ხუანხე (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

ხუანხე (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(xuanxe - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


ხუანხე, იგივე ყვითელი მდინარე (ჩინ. 黃河) — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე. სიგრძით მეორეა ჩინეთში და მეშვიდე მსოფლიოში. სიგრძე შეადგენს 5,464 კმ-ს. სათავეს იღებს დასავლეთ ჩინეთში, ცინხაის პროვინციაში, ბაიან-ჰარის მთებში. ამის შემდეგ, გადაკვეთს ჩინეთის 9 პროვინციას და ჩაედინება ბოჰაის ზღვაში. ხუანხეს აუზი აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 1900 კმ-ზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 1100 კმ-ზე, ხოლო ფართობი შეადგენს 742,443 კმ²-ს.
ხუანხეს ჩინური ცივილიზაციის აკვანს უწოდებენ, რადგან სწორედ მის აუზში ჩაისახა ადრეული ჩინეთის ისტორიაში ყველაზე აყვავებული - ჩრდილოეთ ჩინური ცივილიზაცია.


მეკონგი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

მეკონგი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(mekongi - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


მეკონგი — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე. შედის მსოფლიოს 10 უდიდესი მდინარის სიაში. აზიის სიგრძით მე-7 მდინარე. მისი სიგრძე 4 909 კმ-ია ხოლო აუზის ფართობი 795 000 კმ². ყოველწლიურად, ოკეანეში ჩააქვს 475 კმ. კუბი წყალი.
სათავეს იღებს ტიბეტის პლატოზე, შემდეგ მიედინება ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, გადაკვეთს მიანმარს, ლაოსს, ტაილანდს, კამბოჯას და ვიეტნამს. 1995 წელს, ლაოსმა, ტაილანდმა, კამბოჯამ და ვიეტნამმა, მეკონგის რესურსების კოორდინირების მიზნით დააარსეს „მდინარე მეკონგის კომისია“. 1996 წელს, ამ კომისიის პარტნიორები გახდნენ ჩინეთი და მიანმარი.
მდინარის განსაკუთრებული სეზონური ცვალებადობა, ჭორომები და ჩანჩქერები, მეკონგს სანაოსნოდ საკმაოდ რთულ მდინარედ აქცევს.

დინება [რედაქტირება]

მეკონგი სათავეს იღებს ტიბეტის პლატოზე, იუნანის სამი პარალელური მდინარის ბუნებრივ ნაკრძალში. ჩინეთის დატოვების შემდეგ, მიემართება სამხრეთ–აღმოსავლეთით, სადაც წარმოქმნის 100 კმ–ის ბუნებრივ საზღვარს მიანმარსა და ლაოსს შორის, ამის შემდეგ, დინებას აგრძელებს სამხრეთ–დასავლეთით, სადაც ამჯერად მასზე ლაოსისა და ტაილანდის სახელმწიფო საზღვარის 850 კმ მონაკვეთი გადის. ლაოსსში, მეკონგი დედაქალაქ ვიენტიანს გადაკვეთს. კამბოჯაში, მას უერთდება მდინარეები — მანი და საპი, ხოლო შემდეგ დედაქალაქ პნომპენს გადაკვეთს. ვიეტნამის ცენტრალური ნაწილის გავლის შემდეგ, იტოტება ცხრა განშტოებად და წარმოქმნის მეკონგის დელტას, რის შემდეგაც უერთდება სამხრეთ ჩინეთის ზღვას.


ამური (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

ამური (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(amuri - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


ამური — მდინარე რუსეთში, ჩინეთსა და მონღოლეთში. მონღოლები ამურს უწოდებენ «ხარა-მურენ» («შავი მდინარე»), ჩინელები — «ხეილუნძიანი» (ჩინ. 黑龙江, «შავი დრაკონის მდინარე»).
მდინარის სიგრძეა – 4444 კმ, საიდანაც 2874 კმ საკუთრივ ამურის სიგრძეა, დაწყებული ორი მდინარის (შილკა და არგუნი) შეერთებიდან სახალინის ყურემდე.
რუსეთის მდინარეებს შორის ამურის ბასეინის ფართობი (1885 ათ. კვ. კმ) მეოთხე ადგილზეა, მსოფლიოში კი – მეათეზე.
მთავარი შენაკადები: ზეა, უსური, ბურეა, სუნგარი, ამგუნი, ანიუი, ტუნგუსკა.
ქალაქები ამურზე: ამურსკი, ბლაგოვეშენსკი, ხაბაროვსკი.


ლენა (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

ლენა (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(lena - msoflios ert-erti udidesi mdinare)

ლენა (იაკუტ. Өлүөнэ - დიდი მდინარე) - მდინარე რუსეთში, აღმოსავლეთ ციმბირში, ერთვის ლაპტევების ზღვას. რუსეთისა და მსოფლიოს ერთ-ერთი უგრძესი მდინარე, სიგრძე 4400 კმ. აუზის ფართობი 2 490 ათ. კმ2.
ძირითადად მდინარე მიედინება იაკუტიის რესპუბლიკისა ტერიტორიაზე, ხოლო ლენის შენაკადების ნაწილი ეკუთვნის ირკუტსკის ოლქს, იმიერბაიკალეთის მხარეს და რესპუბლიკა ბურიატეთიას. სათავე აქვს ბაიკალის ქედის დასავლეთ კალთაზე მდებარე ტბაში, ზღვის დონიდან 930 მეტრ სიმაღლეზე.
ლენის აუზის დიდი ნაწილი მრავალწლოვანი მზრალი ქანების გავრცელების მხარეშია და დაფარულია ტაიგით. ლენიას ზემოთი და მარჯვენა შენაკადთა აუზების მნიშვნელოვანი ნაწილი მოიცავს ბაიკალისპირა, იმიერბაიკალისა და ალდანის მთიან რაიონებს, მარცხენანაპირეთის ძირითადი ნაწილი შუა ციმბირის ზეგანზეა.
ხეობისა და კალაპოტის ხასიათის მიხედვით ლენა 3 ნაწილად იყოფა:ზემო დინებაში (სათავიდან მდინარე ვიტიმის შესართავამდე) ხეობა ვიწრო, ღრმა და კლდოვანია, სიგანე 2-დან 10 კმ-მდეა. ალაგ-ალაგ 200 მეტრამდე ვიწროვდება. შუა დინებაში (მდინარეების ვიტიმისა და ალდანის შსართავებს შორის) მდინარის კალაპოტის სიგანე 2 კმ-მდეა, ხეობისა 30 კმ-მდე. მდინარე ოლიოკმის შესართავს ქვემოთ ხეობა კირქვებშია ჩაჭრილი და უცნაური ფორმის ციცაბო კლდოვანი ფერდობები აქვს (აქაა ე.წ. "ლენის სვეტები"). ქვემო დინება (მდინარე ალდანის შეერთებიდან შესართავამდე) ცენტრალური იაკუტიის დაბლობზეა. ხეობა კვლავ განივრდება 20-25 კილომეტრამდე, ჭალის სიგანე 7-15 კმ. მდინარის სიღრმე 16-20 მ აღწევს. ჭალაში მრავალი ტბა და ჭაობია. შესართავში ლენა იტოტება და აჩენს დელტას (ფართობი 30 ათ. კმ2). ნაოსნობისათვის მნიშვნელოვანია ბიკოვის ფშანი (სიგრძე 106 კმ.), რომელიც ლენას ტიქსის უბესთან აერთებს.

ლენას მთავარი შენაკადებია:

მარჯვენა - ვიტიმი, დიდი პატომი, ოლიოკმა, ალდანი.
მარცხენა - ნიუია, ვილიუი.
ლენა უმთავრესად საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები - ზაფხულში, წყალმცირეა - ზამთარში. წყლიანობით ლენა მეორე ადგილზეა რუსეთში (მდ. ენისეის შემდეგ). საშ. წლიური ხარჯი შესართავთან 17 ათ. მ3/წმ, მაქსიმალური 200 ათ. მ3/წმ. ლენას ლაპტევების ზღვაში წლიურად ჩააქვს 540 კმ3 წყალი, 12 მილიონი ტ მყარი ნატანი და 41 მლნ ტ გახსნილი ნივთიერება. ძემო დინებაში იყინება ოქტომბრის ბოლოს, ქვემო დინებაში სექტემბრის ბოლოს; ყინულძვრა შესაბამისად მაისის დასაწყისსა და ივლისის დასაწყისშია. გაზაფხულის ყინულსვლის დროს ჩნდება ყინულხერგილები, რაც წყლის დონის მკვეთრ აწევას იწვევს.
ლენა სანაოსნოა კაჩუგიდან შესართავამდე. ნავიგაცია გრძელდება ზემოთში 160 დღემდე, ქვემოთში 120 დღემდე. მთავარი ნავმისადგომებია:კაჩუგი, ჟიგალოვო, უსტ-კუტი, კირენსკი, ვიტიმი, ლენსკი, ოლიოკმინსკი, იაკუტსკი, ჟიგანსკი, ბულუნი. შენაკადებიდან სანაოსნოა: კირენგა, ოლიოკმა, ვიტიმი, ალდანი, ვილიუი.
ლენის აუზის მდინარეები მდიდარია ჰიდროენერგიით. ვილიუისა და მამაკანზე აგებულია ჰესები. ლენის აუზშია ოქროს, ალმასის, ქვანახშირის, ბუნებრივი აირის, რკინის მადნის, ქარსის და სხვა საბადოები.


კონგო (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

კონგო (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(kongo - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


კონგო (აგრეთვე ცნობილი როგორც, ზაირი) — ყველაზე დიდი და წყალუხვი მდინარეა ცენტრალური აფრიკის დასავლეთ ნაწილში. მისი საერთო სიგრძე 4,700 კმ2 მას სიდიდით მეორე მდინარეს ხდის აფრიკაში (ნილოსის შემდეგ). მის ნაპირებზე მცხოვრები ხალხის სავაჭრო საქმიანობა და ტრანსპორტირება ამ მდინარეზეა დამოკიდებული.


ნემანი (ევროპის მდინარე)

ნემანი (ევროპის მდინარე)

(nemani - evropis mdinare)


ნემანი (ლიტვ. Nemunas, ბელარ. Нёман, გერმ. Memel, პოლ. Niemen) - მდინარე ბელარუსში, ლიტვაში და რუსეთის კალინინგრადის ოლქში. ქვემო დინებაში წარმოადგენს სასაზღვრო ზოლს რუსეთსა და ლიტვას შორის.

გეოგრაფია

მდინარე სათავეს იღებს მინსკის მაღლობის სამხრეთით, ზემო დინებაში მიედინება ნემანის დაბლობზე, ხოლო ქვემოთში კი გადადის შუა ლიტვის დაბლობში და ერთვის ბალტიის ზღვის კურშის ყურეს. წყლის საშუალო ხარჯია 678 მ3/წმ. წყალდიდობა იცის მარტიდან მაისის ჩათვლით. იყინება დეკემბერში, ყინულძვრაა მარტში, ზოგჯერ თებერვალში ან აპრილში.

შენაკადები

მდინარე ნემანს 180-მდე შენაკადი აქვს, რომელთაგან უმთავრესია: მარჯვენა შენაკადები - სვისლოჩი, მერკისი, ნერისი, ნევეჟისი, დუბისა, იურა და მარცხენა შენაკადები: შეშუპე, უშა, ლოშა...


დუერო (ევროპის მდინარე)

დუერო (ევროპის მდინარე)

(duero - evropis mdinare)


დუერო (ესპ. Duero; პორტ. Douro) - მდინარე პირენეის ნახევარკუნძულზე. სიგრძე 925 კილომეტრი (სხვადასხვა მონაცემებით 938ან 897 კმ), აუზის ფართობი - 95 ათასი კმ2. სათავე აქვს იბერიის მთებში, ესპანეთში. მიედინება კასტილიის ზეგანზე, ქვემოთში კი პორტუგალიის ტერიტორიაზე, ჯერ განიერ ხეობაში, შემდეგ – ზღვისპირა დაბლობზე, ერთვის ატლანტის ოკეანეს, ქმნის ესტუარს. მთავარი შენაკადებია: პისუერგა, ადახა, ესლა, ტორმესი, ტამეგა. ზამთარსა და გაზაფხულზე ხშირად იცის წყალმოვარდნა და წყალდიდობა. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან 700 მ3/წმ. მაქსიმალური – 15 000 მ3/წმ. სანაოსნოა შესართავიდან 185 კილომეტრი. აგებულია წყალსაცავი და ჰესი. დუეროს ნაპირებზე გაშენებულია ქალაქები: სორია, არანდა-დე-დუერო, სამორა (ესპანეთი), პეზუ-და-რეგუა, პორტუ (პორტუგალია).


ებრო (ევროპის მდინარე)

ებრო (ევროპის მდინარე)

(ebro - evropis mdinare)


ებრო - მდინარე ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ესპანეთში. სიგრძე 910 კილომეტრი, აუზის ფართობი 80 ათასი კმ2. სათავე აქვს კანტაბრიის მთების სამხრეთ კალთებზე. ზღვის დონიდან 850 მეტრზე. ერთვის ხმელთაშუა ზღვას. მთავარი შენაკადებია: მარჯვენა ხალონი, გუადალოპე; მარცხენა - არაგონი, გალიეგო, სეგრე. ზემოთში კვეთს ძველი კასტილიის პლატოს შუაწელში მიედინება არაგონის ვაკეზე გაშლილ ხეობაში. ქვემოთში ვიწრო ხეობით კვეთს კატალონიის მთებს, გადის ზღვისპირა დაბლობზე და ქმნის დელტას. ზღვას არხით უერთდება. ებრო შერეული საზრდოობის მდინარეა. წყალმოვარდნები იცის ზამთარსა და გაზაფხულზე. საშუალო წლიური ხარჯი ქვემოთში (ქალაქ ტორტოსასთან) 618 მ3/წმ. იყენებენ სარწყავად. სანაოსნოა ქალაქ სარაგოსამდე.


ოდრა (ევროპის მდინარე)

ოდრა (ევროპის მდინარე)

(odra - evropis mdinare)


ოდრა, ოდერი (პოლ. Odra, ჩეხ. Odra, გერმ. Oder) — მდინარე ჩეხეთში, პოლონეთსა და გერმანიაში. ჩაედინება ბალტიის ზღვაში. მისი საერთო სიგრძე 854 კმ-ია. პოლონეთის მდინარეებს შორის სიგრძით მეორე ადგილი უკავია. წყალშემკრები აუზის ფართობი კი 118,861 კმ²-ია.
შენაკადები: Лужицкая Ниса; ვარტა; Ина; ბუბრი.


რონა (ევროპის მდინარე)

რონა (ევროპის მდინარე)

(Rona - evropis mdinare)


რონა (ფრანგ. Rhône, ლათ. Rhodanus) - მდინარე შვეიცარიასა და საფრანგეთში. სათავე აქვს ლეპონტის ალპებში, რონის მყინვარზე. გაედინება ჟენევის ტბაში და გადის რონის დაბლობზე. ორი ტოტით ერთვის ხმელთაშუა ზღვის ლიონის ყურეს და აჩენს დელტას. რონას მთავარი შენაკადებია: მარჯვენა - ენი, სონა, არდეში; მარცხენა - იზერი, დიურანსი. უმთავრესად საზრდოობს თოვლისა და მყინვარების წყლით. მდინარე სონას შეერთების შემდეგ მდინარის წყლიანობა მკვეთრად იზრდება. რონა საფრანგეთის ყველაზე წყალუხვი მდინარეა. შესართავთან წყლის ხარჯი 1780 მ3/წმ. სანაოსნოა მდინარე ენის შესართავამდე.