სასირეთის ბრძოლა - 1047 ( საქართველოს ბრძოლები )

sasiretis brdzola saqartvelos istoria istoriuli faqtebi saqartvelos brdzolebi
სასირეთის ბრძოლა 1047 - საქართველოს მეფე ბაგრატ IV და კლდეკარის ერისთავის ლიპარიტ IV ლიპარიტს ძეს შორის მიმდინარე ხანგრძლივი შინაკლასობრივი ბრძოლის ერთი ეპიზოდი. 1040 წელს თბილისის ამირასთან ბაგრატ IV დაზავების შემდეგ კლდეკარის ერისთავი საბოლოოდ გაუორგულდა მეფეს. ლიპარიტმა დახმარებისათვის მიმართა ბიზანტიას. კეისარმა ერისთავს დამხმარე ლაშქარი, დიდძალი ფული და ტახტის მაძიებელი დემეტრე გიორგის ძე გამოუგზავნა. საქმე შეთანხმებით დამთავრდა./size]


სამადლოს ბრძოლა - 1568 ( საქართველოს ბრძოლები )

samadlos brdzola saqartvelos istoria istoriuli faqtebi saqartvelos brdzolebi
სამადლოს ბრძოლა 1568, ქართლის მეფის სიმონ I-ის მიერ სპარსელთა წინააღმდეგ გამართული ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი. სპარსელთა სამსახურში მყოფმა დავით XI-მ (დაუთ-ხანი) დიღმის ბრძოლაში (1567) დამარცხების შემდეგ სპარსელთა ჯარის ახალი ნაწილები მოიწვია, მაგრამ სამადლოსთან სიმონ I-მა ისევ დაამარცხა.


ფარცხისის ბრძოლა - 1074 ( საქართველოს ბრძოლები )

farcxisis brdzola saqartvelos istoria istoriuli faqtebi saqartvelos brdzolebi
ფარცხისის ბრძოლა 1074 , ბრძოლა განძის გამგებელს სარანგსა და საქართველოს მეფე გიორგი II-ს შორის. სელჩუკთა სულთანმა მალიქ-შაჰმა განძის აოხრებისა და ამირა ფადლონის დარტყმის შემდეგ განძის გამგებლობა სარანგს დააკისარა. მან 48 ათასი მხედარი დაუტოვა და დაავალა ქართლის დარბევა. სარანგმა მოიშველია დვინისა და დმანისის ამირები და ქართლს შეესია, გიორგი II-მ სწრაფად შეკრიბა ჯარი, მოკავშირედ გაიხადა კახთა მეფე აღსართან I, მტერს ფარცხისთან (ახლანდელი თეთრი წყაროს მუნიციპალიტეტი) შეება, დაამარცხა და გააქცია იგი. ფარცხისთან ქართველთა გამარჯვებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. ამით წახალისებულმა გიორგი II-მ, ისარგებლა რა ბიზანტიის იმპერიის დასუსრებით, გაილაშქრა და დაიბრუნა სამხრეთ და დასავლეთ საქართველოს მიწა-წყალი (ციხე ანაკოფია და აგრეთვე კლარჯეთის, შავშეთის, ჯავახეთისა და არტაანის მრავალი ციხე).


ფარცხისის ბრძოლა - 1569 ( საქართველოს ბრძოლები )

farcxisis brdzola saqartvelos istoria istoriuli faqtebi saqartvelos brdzolebi
ფარცხისის ბრძოლა 1569 – ბრძოლა ქართველთა და ყიზილბაშთა ლაშქარს შორის. ირანის შაჰმა განჯაში შაქისა და ყარაბაღის ლაშქარი შეკრიბა, დაიქირავა საშამხლოს რაზმები და საქართველოში გაგზავნა ქართლის მეფის სიმონ I-ის წინააღმდეგ. მოღალატე აზნაური კახაბერ ყორღანაშვილი მიეგება მტერს გზაზე და მეგზურად წაუძღვა. ბრძოლა გაიმართა სოფელ ფარცხისთან (ახლანდელი თეთრი წყაროს მუნიციპალიტეტი). მიუხედავად მტრის სიჭარბისა, ქართველებმა მედგრად შეუტიეს და უკუაქციეს იგი.
გაქცეულ ყიზილბაშებს მეფე სიმონი ფეხდაფეხ მიჰყვა და თანამებრძოლთა მცირე ჯგუფით ქართველთა ძირითად ნაწილს საკმაოდ დაშორდა. მტრის გარემოცვაში დარჩენილი მეფე ერთ-ერთმა მოღალატემ შუბის კვრით ცხენიდან ჩამოაგდო. უთანასწორი ბრძოლაში მეფის თანამებრძოლები ერთიანად დახოცეს, ხოლო თვით სიმონი დაატყვევეს და ირანში გაგზავნეს, სადაც მან 1578 წლამდე დაჰყო ტყვეობაში.


იაკობ გოგება - შვილი დიდი ღვაწლი «ივერიის» მონასტრისა და თორნიკე ერისთავისა განათ- ლების წინაშე

iakob gogebashvili shvili didi gvawli iverisi monatrisa da motxrobebi მოთხრობები qartuli literatura proza

მეათე საუკუნეში საქართველოს დიდი ღვაწლი დასდეს იმ მონასტრებმაც, რომელნიც დაარსებულნი იყვნენ უცხო ქვეყნებში ქართველი ბერებისაგან.
ყველა ეს მონასტერი მოღვაწეობდა საბერძნეთის საბრძანებელში სხვადასხვა ადგილას, სახელდობრ: ულუმპოში, შავმთაზე, ანტიოქიის მახლობლად,
იერუსალიმში, სინას მთაზე და ათონის მთაზე. მათ შორის პირველი ადგილი ეჭირა და მეტი ღვაწლით ბრწყინავდა ივერიის მონასტერი, წმიდა ათონის მთაზე დაარსებული.


იაკობ გოგებაშვილი – არაბთა შემოსევა საქართველოში. წამება დავით და კონსტანტინესი და არჩილ მეფისა

iakob gogebashvili arabta shemoseva saqartveloshi wameba davit da konstantinesi da archil mefisa motxrobebi მოთხრობები qartuli literatura proza
მეფე ვახტანგის სიკვდილის შემდეგ ას ორმოცის წლის განმავლობაშისაქართველო ებრძოდა თავის ძველებურს მტერსა _ სპარსეთსა. ბრძოლა
იყო, რასაკვირველია, არა მუდმივი, არამედ დროგამოშვებითი. შემდეგ ჩვენს ქვეყანას შემოესივნენ ახალნი მტერნი _ არაბნი. მეშვიდესაუკუნეში ერთმა არაბეთის შვილმა, სახელად მაჰმადმა, თავისი თავი წინასწარმეტყველად გამოაცხადა, შემოიღო ახალი სარწმუნოება და პირველ
მცნებად დაადგინა შემდეგი: «არა არს ღმერთი, გარეშე ალლაჰისა, და მაჰმადი არს მისი წინასწარმეტყველიო».


იაკობ გოგებაშვილი - წმიდა გუნდი ცამეტთა კაბადოკიელთა მამათა

iakob gogebashvili wmida gundi cametta kabadokielta qartuli literatura proza
ძლიერი მეფის ვახტანგის უდროოდ დაკარგვამ ჩვენი ქვეყანა ჩააგდო
დიდს განსაცდელში. ვახტანგის მემკვიდრე თავის გმირს მამას ბევრით
არაფრით ჰგავდა და მან ვერ შეძლო გამარჯვებული სპარსელების შეკავება.
ამათ კვლავ მოიმაგრეს ფეხი ჩვენს ქვეყანაში, იწყეს ბრძანებლობა ქართველ
მეფესა და ხალხზე, მოიწადინეს გაძლიერება თავისი სარწმუნოებისა და
ამოფხვრა ქრისტიანობისა. განახლდა ორ სარწმუნოებას შორის სასტიკი


ქუჯი ეგრისის ერისთავი – Kuji, the Eristavi of Egrisi (ძვ. წ. 325-280)

quji egrisis eristavi kuji egrisis eristavi istoria saqartvelo istoriuli faqtebi
ქუჯი — კოლხეთის მეფე (ერისთავი) დაახლოებით ძვ. წ. 325-ძვ. წ. 280 წლებში. ქართლის მეფის, ფარნავაზის მოკავშირე და თანამებრძოლი. რომაელი სარდლის, აზონის წინააღმდეგ ომში ფარნავაზმა დახმარება ქუჯის სთხოვა. ეგრისის მმართველმა მისი წინადადება მიიღო და ქართლის მეფეს შეუერთდა. ფარნავაზი დედასთან და დებთან ერთად ეგრისში გადავიდა. ქუჯიმ ქართული სახელმწიფოს გაერთიანებისათვის დაწყებულ ბრძოლაში პირველობა ფარნავაზს დაუთმო: შენ გეკუთვნის “უფლობა ჩვენი”, როგორც აღმოსავლეთ ქართველს, ანუ ქართლოსის პირდაპირ ჩამომავალსო. ბრძოლა ქვეყნის გაერთიანებისათვის რამდენიმე წელს გაგრძელდა და ფარნავაზის გამარჯვებით დასრულდა. ქართლის მეფემ ერისთავ ქუჯის საკუთარი და მიათხოვა ცოლად და მათი მოკავშირეობა ნათესაობითაც განამტკიცა. ქუჯი ერისთავმა ეგრისის შუაგულში ააშენა დიდი ქალაქი ციხე-გოჯი, რომლის ნანგრევები დღესაც იწვევს მნახველთა გაოცებას.

კობა ჭუმბურიძე – ქუჯისა

ეგრისისთავს, ბრძენკაც ქუჯის, მკლავიც ერჩის, თვალიც უჭრის, მის ზეობას ხინჯი არ ჭირს, არც სამთავროს არა უჭირს.
მაშ რად უხმობს გარეთ ღამე, ღამისტეხად განა რა რჯის, ან რა სადარდელის გამო დასდგომია ჟამი განსჯის.
ქუჯის ფიქრი ცას ფენია ხვიჩა-ხვიჩა მურიცხებად, იწრო ქაშანს თუთა რჩელა უნათებს და მიუძღვება.
ეულ ღრუბელს მთვარის ქანდა ვერცხლად შემოუმაქმანდა, კრიამპოზე შედგა ქუჯი, გარამს ძირი არ უჩანდა…
და გაბრწყინდა თითქოს უნჯი, გული იჩქით შეუქანდა,
ათასწლეულს განსჭვრეტს ახლა გონი მისი გამჭრიახი, ამგვარ საქმეს არ უხდება ფორიაქი და კრიახი. შთამომავალს თუ საძირკველს განუმზადებს საიმედოს, ერთობისთვის, პირველყოვლის, ტახტი უნდა გაიმეტოს. ამერსა და იმერს შუა უნდა გადოს ამით ხიდი და მგლის მოდგმის ყველა მთავარს თვით აჩვენოს მაგალითი.
ქედმაღლობით ეგზომ ფუჭით, სიყოყოჩით ამაოთი, ვერ გახდება მოდგმა ქუჯის მტერთა მომრე და მაოტი.
ამ ერთობით შეადუღა კოლხ-იბერთა დიდი მიწა და ჭაბუკი ფარნავაზი მცხეთა-ქალაქს განამტკიცა.
მისი სისხლის ერთი წვეთი ჩვენს ძარღვებში კიდევ თუა, თუ შემოგვრჩა მისი სული, მისი ფხა და მისი ჭკუა, ხელისგულზე დავისვენოთ ოჯალეშით სავსე თასი, სიამაყით გავიხსენოთ საარაკო ღვაწლის ფასი ერთიანი საქართველოს ზნეკეთილი პირველბურჯის,

თამაზ კვაჭანტირაძე – ქუჯური მენტალიტეტი

უძალო კაცს რომ პოლიტიკურ პირველობას დაათმობინებენ, ეს იძულების აქტია.
ძალმოსილი კაცი რომ თვითონ დათმობს პირველობას – ეს ზნეობრივი აქტი გახლავთ.
ქუჯიმ, ეგრისის ერისმთავარმა, ამგვარი ზნეობრივი, მე ვიტყოდი, ქრისტიანული ქმედების მაგალითი გვიჩვენა ქრისტეს მოვლინებამდე სამსაუკუნენახევრის წინ.
როცა ფარნავაზი, ქართლოსის ჩამომავალი, და ქუჯი, ეგროსის ჩამომავალი, შეითქვნენ აზონის, ბერძენთა დასმული მმართველის, წინააღმდეგ, იმ მომენტში რეალურ სამხედრო-პოლიტიკურ ძალას ქუჯი, თუ მეტს არა, ფარნავაზზე ნაკლებს არ ფლობდა.
მაგრამ ქუჯი ათასწლეულებით აზროვნებდა და არა – მომენტებით ან, თუნდაც, წლებით: გარდასული ჟამით იგი მომავალს ჭვრეტდა… აკი ქართლოსი უფროსი ძმა იყო ეგროსისა. არ ეგებოდა მისი პირველობა და ასე შესთავაზა ქუჯიმ ფარნავაზს, მცხეთის სახელისუფლო სახლის შვილს: ვძლიოთ აზონს და მთელ ქართველთა მოდგმას შენ უმეფებ, მე კი შენს თანამდგომად მიგულე აწ და მარადისო.
ხელმწიფობაზე უარის თქმა მხოლოდ სახელმწიფო კაცს შეუძლია.
ასე აზროვნებდა და მოქმედებდა დიდი ქუჯი…
ანუ – ასეთია ქუჯური მენტალიტეტი.
მაგრამ საქართველოს მარტო ქუჯი არ ჰყოლია – ჰყავდა თადა აშორდიაც, ვისაც უმაღლესი ხელისუფლება თვალს უხუჭავდა ყალბისმქნელობაზე, ანგარებაზე, აფერისტობაზე… ამას, ყველაფერს, მთავრობა წვრილმანად მიიჩნევდა იმ მსხვილი შეკვეთის შესრულებასთან შედარებით, რასაც ერქვა «ტუზემცების» ხელითვე ქართული «ენოვნებისათვის» საფუძვლის შერყევა, ქართველთა გარუსება.
ქუჯი უკვდავია – მას კვალში ლეგიონები უდგანან… მაგრამ, ვაი, რომ უკვდავია თადაც: ლეგიონები – არა, მაგრამ თითო-ოროლა აშორდია საქართველოს ყოველთვის ჰყავდა… და – დღესაცა ჰყავს: საზოგადოება ხედავს, რომ ჩოხოსან თადას ჰალსტუხიანი აშორდიები შეენაცვლნენ და «გრუს» პოლიტიკურ დაკვეთას ასრულებენ.
ცას ავხედოთ და ავძახოთ


ვატერლოოს ბრძოლა

vaterlos brdzola istoria istoriuli faqtebi msoflio istoria
1815 წელს ბელგიაში,ქალაქ ვატერლოოსთან გაიმართა სისხლისმღვრელი ბრძოლა, სადაც ინგლისის, ჰოლანდიის და პრუსიის ალიანსი დაუპირისპირდა ნაპოლეონის ფრანგულ არმიას. ბრძოლის წინა დღეს ნაპოლეონს სრული უპირატესობა ქონდა მტერზე მოპოვებული, ლინის ბრძოლის შემდეგ მან პრუსიული ჯარი მოწყვიტა ინგლის-ჰოლანდიის არმიას, ამით გათამამებულმა ნაპოლეონმა ინგლისელთა მეთაურს სერ არტურ უელსლის, ჰერცოგ ველინგტონს შეუტია, თუმცა ბრძოლა დროებით ძლიერი წვიმის გამო გადაიდო.
მეორე დღეს ჯარები განლაგდნენ ერთმანეთის პირისპირ. ნაპოლეონი ბრძოლის დაწყებას რვა საათზე აპირებდა, მაგრამ ჩათვალა რომ, კავალერია და არტილერია ვერ მოახერხებდა გადაადგილებას ტალახში, რითაც რამდენიმე საათი წააგო ეს შემდეგ საბედისწერო აღმოჩნდა მისთვის. კარგი განწყობა შეინიშნებოდა ფრანგულ არმიაში, საფრანგეთის მარშალი და ნაპოლეონისგან „მამაცთა შორის უმამაცესად“ წოდებული მიშელ ნეი, არ აფასებდა მათ წინააღმდეგ მებრძოლ ალიანსს და ამბობდა რომ სულ რაღაც ორ საათში გაანადგურებდა “სიპების გენერალს”(ველინგტონს). ნაპოლეონის დავალებით, მარშალი ემანუელ დე გრუში გაემართა ლინისთან დამარცხებული ბლიუხერის ნაწილებისკენ, რათა გზა გადაეკეტა მათთვის და არ მიეცა საშუალება შეერთებოდა ველინგტონს. თორმეტ საათზე ნაპოლეონის არტილერიამ ველინგტონის ჯარების ცენტრზე მიიტანა შეტევა, სადაც პიტკონის ქვეითები იყვნენ განლაგებულნი. “ინგლისელები ისე ეცემოდნენ ძირს როგორც კეგლის გრუზები”(ჯ.ლოუფორდი). ბრძოლის დროს ნაპოლეონით აღფრთოვანებული ველინგტონი ამბობდა: “ღმერთო დიდებულო, ეს კაცი ას ზარბაზანს ისე მარჯვედ ატრიალებს, როგორც ერთ პისტოლეტს.” ინგლისელ გენერალს თავისი შტაბი უკანდახევას თხოვდა, მაგრამ ის არ აპირებდა “შეშინებული ქათამივით აქეთ-იქით სირბილს” და ბრძანება გასცა რომ მდგარიყვნენ უკანასკნელ ჯარისკაცამდე. ნაპოლეონის არტილერია კი ცეცხლს აძლიერებდა, საბოლოოდ ველინგტონმა თახნმობა მისცა თავის გენერლებს რომ ასი მეტრით უკან დაეხით და როგორმე თავი დაეღწიათ ჭურვების წვიმისგან. კავალერიის მეთაურმა, ფრანგმა მარშალმა ნეიმ ბრიტანელების ეს ნაბიჯი უკანდახევად ჩათვალა და ყველაზე კარგ დროდ შეტევისთვის. მან 16 000-იანი ესკადრონი ორად გაყო და შეუტია ალიანსს. კვლავ არ ღალატობდა იღბალი ველინგტონს, რუკაზე არ იყო დატანილი ხრამი ვატერლოოს ველზე სადაც 8000 ცხენოსანი მიემართებოდა და იქიდან ბევრი სწორედ იქ ჩაიჩეხა. ნეი მაინც არ შეეპუა ამას, ინგლისელების ცამეტ კარეს შეუტია და 8 გაარღვია კიდეც. ამ დროს ნაპოლეონი ცოფებს ყრიდა, გაწბილებული იყო ნეის საქციელით და იძახდა: “როგორ შეიძლება კავალერიის შეტევა ინფანტერიის დახმარების გარეშე”. მიუხედავად ამისა, გარკვეული წარმატება კავალერიასაც ჰქონდა. მათ ბრიტანეთის კავალერიის დიდი ნაწილი დაამარცხეს, გაანადგურეს და გააქციეს. ბრძოლის მიმდინარეობისას გორაკზე გამოჩნდა მომავალი ჯარი, ველინგტონი პრუსიელებს ელოდა, ხოლო ნაპოლეონი დარწმუნებული იყო რომ ეს გრუშის ნაწილები იყვნენ, რომლებმაც პრუსიელებს უკან დაახევინეს და ახლა იმპერატორის დასახმარებლად
დაბრუნდნენ. ველინგტონის ჰერცოგი ხვდებოდა რა ახლოს იყო დამარცხებასთან და ამბობდა: “ღმერთო მომეცი ღამე ან ბლიუხერი”. იმ დღეს იღბალი აშკარად ინგლისელების მხარეს იყო, ღმერთმა მისცა ბლიუხერი. გორაკზე გაჩერებული ჯარს შავი მუნდირი ემოსა, რომელიც პრუსიელების ნიშანი იყო. გრუშიმ ვერ მოახერხა აღეკვეთა პრუსიელთა მოძრაობა და არასწორად იმოქმედა, რის შედეგადაც ბლიუხერის გენერალი ბიულოვი სწრაფად დაიძრა ვატერლოოსკენ, მას სხვა კორპუსებიც მიყვნენ. ნაპოლეონმა ჩართო უკანასკნელი რეზერვი ბრძოლაში – საიმპერატორო გვარდია (გვარდიის მეთერთმეტე ბატალიონი). ამ გვარდიის შეტევისთვის ჯერ არავის ქონდა გაძლებული და იმპერატორი მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში იყენებდა ხოლმე. გვარდიამ შეუტია ალიანსს, მათ გაარღვიეს პირველი ხაზი, გადათელეს არტილერია, დაამარცხეს პოლ ჰეკეტის ბრიგადა მაგრამ მეტის გაკეთება უკვე შეუძლებელი იყო. ველინგტონის მიერ ფერდობს უკან ჩასაფრებული მეიტლენდის რამდენიმე რაზმმა ძლიერი ცეცხლი გაუხსნა და საბოლოოდ დაახევინა უკან ფრანგებს. ორგანიზებულად იხევდა უკან გვარდია, რამაც ველინგტონი კიდევ ერთხელ აღაფრთოვანა: “დიდებულია, დიდებულია”. 5 ათასი ჯარისკაცი მოექცა თითქმის 80 000 მოკავშირის ალყაში, ველინგტონის ჯარისკაცები ყოველი მხრიდან ესროდნენ მათ. გენერალმა კოლმა არტილერიას ცეცხლის შეწყვეტა უბრძანა:”ეს უკვე მკვლელობაა, ნამდვილი მკვლელობა. შეწყვიტეთ სროლა”. მან აღმართა თეთრი დროშა და ჯარისკაცებს მიმართა რომ არავინ დაივიწყებდა მათ გმირობას, მაგრამ მოვიდა დრო რომ დანებებულიყვნენ. ფრანგების გენერალმა პიერ კამბრონმა კი ამაზე დაუყვირა: “merde!” რაც უკიდურესი ფორმაა დაუმორჩილებლობის და შეურაცყმყოფელ ფორმაში გამოითქმის(ფრანგული გინებაა). არსებობს მეორე რომანტიკული ვერსია სადაც კამბრონი პასუხობს: “ნეხვო!!! გვარდია იღუპება მაგრამ არ ნებდება”. ამის შემდეგ დაჭრილი კამბრონი მიწაზე დაეცა და გვარდიის სისხლი ვატერლოოს ველზე დაიღვარა. როდესაც გვარდიის მეთერთმეტე ბატალიონი გმირულად იბრძოდა, ამ დროს ძველ გვარდიას ნაპოლეონი გაყავდა ბრძოლის ველიდან. კიდევ შეეძლო ნაპოლეონს ბრძოლების წარმოება, მის განკარგულებაში იყო საფრანგეთში სამხედრო მინისტრ დავუს მიერ თავმოყრილი 120 000 ჯარისკაცი, მაგრამ მას აღარ უნდოდა კამპანიებში მონაწილეობის მიღება. ის გადაასახლეს წმინდა ელენეს კუნძულზე, სადაც სავარაუდოდ მოწამვლით მოკლეს 1821 წელს.


ჩხერის ბრძოლა ( საქართველოს ბრძოლები )

chxeris brdzola saqartvelos brdzolebi saqartvelos istoria
ჩხერის ბრძოლა 1774 — იმერეთის სამეფოს ბრძოლა ოსმალეთის ლაშქრის წინააღმდეგ რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 ომის დროს (მდ. ჩხერიმელის ხეობაში).
ოსმალეთმა ისარგებლა რუსეთის ჯარის საქართველოდან წასვლით და კვლავ სცადა იმერეთის დაპყრობა. მათ, 4 ათასი კაცისაგან შემდგარი რაზმი შემოიყვანეს იმერეთში. ამავე დროს ახალციხის ფაშამ დადიანსა და აფხაზთა მთავარს მოუხმო სოლომონ I-ის წინააღმდეგ. სოლომონ I-ის თხოვნით ერეკლე II-მ დადიანს ღალატზე ხელი ააღებინა. იმერეთში შემოსულმა ოსმალთა ჯარმა სასწრაფოდ უკან გაბრუნება დაიწყო. მაგრამ 6 თებერვალს იმერთა ჯარი მტერს ჩხერის ვიწროებში ჩაუსაფრდა და უკანდასახევი გზა მოუჭრა. სოლომონის რაზმებმა კი ოსმალთა ზურგს დაარტყეს. ოსმალებმა ბრძოლის ველზე 1000 მეომარი დაკარგეს, 600 კაცი ტყვედ ჩავარდა, იმერთა მდევარმა რაზმა ჩხერიდან ვახანამდე დაახლოებით 1400 მებრძოლი მოკლა.