vaterlos brdzola istoria istoriuli faqtebi msoflio istoria
1815 წელს ბელგიაში,ქალაქ ვატერლოოსთან გაიმართა სისხლისმღვრელი ბრძოლა, სადაც ინგლისის, ჰოლანდიის და პრუსიის ალიანსი დაუპირისპირდა ნაპოლეონის ფრანგულ არმიას. ბრძოლის წინა დღეს ნაპოლეონს სრული უპირატესობა ქონდა მტერზე მოპოვებული, ლინის ბრძოლის შემდეგ მან პრუსიული ჯარი მოწყვიტა ინგლის-ჰოლანდიის არმიას, ამით გათამამებულმა ნაპოლეონმა ინგლისელთა მეთაურს სერ არტურ უელსლის, ჰერცოგ ველინგტონს შეუტია, თუმცა ბრძოლა დროებით ძლიერი წვიმის გამო გადაიდო.
მეორე დღეს ჯარები განლაგდნენ ერთმანეთის პირისპირ. ნაპოლეონი ბრძოლის დაწყებას რვა საათზე აპირებდა, მაგრამ ჩათვალა რომ, კავალერია და არტილერია ვერ მოახერხებდა გადაადგილებას ტალახში, რითაც რამდენიმე საათი წააგო ეს შემდეგ საბედისწერო აღმოჩნდა მისთვის. კარგი განწყობა შეინიშნებოდა ფრანგულ არმიაში, საფრანგეთის მარშალი და ნაპოლეონისგან „მამაცთა შორის უმამაცესად“ წოდებული მიშელ ნეი, არ აფასებდა მათ წინააღმდეგ მებრძოლ ალიანსს და ამბობდა რომ სულ რაღაც ორ საათში გაანადგურებდა “სიპების გენერალს”(ველინგტონს). ნაპოლეონის დავალებით, მარშალი ემანუელ დე გრუში გაემართა ლინისთან დამარცხებული ბლიუხერის ნაწილებისკენ, რათა გზა გადაეკეტა მათთვის და არ მიეცა საშუალება შეერთებოდა ველინგტონს. თორმეტ საათზე ნაპოლეონის არტილერიამ ველინგტონის ჯარების ცენტრზე მიიტანა შეტევა, სადაც პიტკონის ქვეითები იყვნენ განლაგებულნი. “ინგლისელები ისე ეცემოდნენ ძირს როგორც კეგლის გრუზები”(ჯ.ლოუფორდი). ბრძოლის დროს ნაპოლეონით აღფრთოვანებული ველინგტონი ამბობდა: “ღმერთო დიდებულო, ეს კაცი ას ზარბაზანს ისე მარჯვედ ატრიალებს, როგორც ერთ პისტოლეტს.” ინგლისელ გენერალს თავისი შტაბი უკანდახევას თხოვდა, მაგრამ ის არ აპირებდა “შეშინებული ქათამივით აქეთ-იქით სირბილს” და ბრძანება გასცა რომ მდგარიყვნენ უკანასკნელ ჯარისკაცამდე. ნაპოლეონის არტილერია კი ცეცხლს აძლიერებდა, საბოლოოდ ველინგტონმა თახნმობა მისცა თავის გენერლებს რომ ასი მეტრით უკან დაეხით და როგორმე თავი დაეღწიათ ჭურვების წვიმისგან. კავალერიის მეთაურმა, ფრანგმა მარშალმა ნეიმ ბრიტანელების ეს ნაბიჯი უკანდახევად ჩათვალა და ყველაზე კარგ დროდ შეტევისთვის. მან 16 000-იანი ესკადრონი ორად გაყო და შეუტია ალიანსს. კვლავ არ ღალატობდა იღბალი ველინგტონს, რუკაზე არ იყო დატანილი ხრამი ვატერლოოს ველზე სადაც 8000 ცხენოსანი მიემართებოდა და იქიდან ბევრი სწორედ იქ ჩაიჩეხა. ნეი მაინც არ შეეპუა ამას, ინგლისელების ცამეტ კარეს შეუტია და 8 გაარღვია კიდეც. ამ დროს ნაპოლეონი ცოფებს ყრიდა, გაწბილებული იყო ნეის საქციელით და იძახდა: “როგორ შეიძლება კავალერიის შეტევა ინფანტერიის დახმარების გარეშე”. მიუხედავად ამისა, გარკვეული წარმატება კავალერიასაც ჰქონდა. მათ ბრიტანეთის კავალერიის დიდი ნაწილი დაამარცხეს, გაანადგურეს და გააქციეს. ბრძოლის მიმდინარეობისას გორაკზე გამოჩნდა მომავალი ჯარი, ველინგტონი პრუსიელებს ელოდა, ხოლო ნაპოლეონი დარწმუნებული იყო რომ ეს გრუშის ნაწილები იყვნენ, რომლებმაც პრუსიელებს უკან დაახევინეს და ახლა იმპერატორის დასახმარებლად
დაბრუნდნენ. ველინგტონის ჰერცოგი ხვდებოდა რა ახლოს იყო დამარცხებასთან და ამბობდა: “ღმერთო მომეცი ღამე ან ბლიუხერი”. იმ დღეს იღბალი აშკარად ინგლისელების მხარეს იყო, ღმერთმა მისცა ბლიუხერი. გორაკზე გაჩერებული ჯარს შავი მუნდირი ემოსა, რომელიც პრუსიელების ნიშანი იყო. გრუშიმ ვერ მოახერხა აღეკვეთა პრუსიელთა მოძრაობა და არასწორად იმოქმედა, რის შედეგადაც ბლიუხერის გენერალი ბიულოვი სწრაფად დაიძრა ვატერლოოსკენ, მას სხვა კორპუსებიც მიყვნენ. ნაპოლეონმა ჩართო უკანასკნელი რეზერვი ბრძოლაში – საიმპერატორო გვარდია (გვარდიის მეთერთმეტე ბატალიონი). ამ გვარდიის შეტევისთვის ჯერ არავის ქონდა გაძლებული და იმპერატორი მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში იყენებდა ხოლმე. გვარდიამ შეუტია ალიანსს, მათ გაარღვიეს პირველი ხაზი, გადათელეს არტილერია, დაამარცხეს პოლ ჰეკეტის ბრიგადა მაგრამ მეტის გაკეთება უკვე შეუძლებელი იყო. ველინგტონის მიერ ფერდობს უკან ჩასაფრებული მეიტლენდის რამდენიმე რაზმმა ძლიერი ცეცხლი გაუხსნა და საბოლოოდ დაახევინა უკან ფრანგებს. ორგანიზებულად იხევდა უკან გვარდია, რამაც ველინგტონი კიდევ ერთხელ აღაფრთოვანა: “დიდებულია, დიდებულია”. 5 ათასი ჯარისკაცი მოექცა თითქმის 80 000 მოკავშირის ალყაში, ველინგტონის ჯარისკაცები ყოველი მხრიდან ესროდნენ მათ. გენერალმა კოლმა არტილერიას ცეცხლის შეწყვეტა უბრძანა:”ეს უკვე მკვლელობაა, ნამდვილი მკვლელობა. შეწყვიტეთ სროლა”. მან აღმართა თეთრი დროშა და ჯარისკაცებს მიმართა რომ არავინ დაივიწყებდა მათ გმირობას, მაგრამ მოვიდა დრო რომ დანებებულიყვნენ. ფრანგების გენერალმა პიერ კამბრონმა კი ამაზე დაუყვირა: “merde!” რაც უკიდურესი ფორმაა დაუმორჩილებლობის და შეურაცყმყოფელ ფორმაში გამოითქმის(ფრანგული გინებაა). არსებობს მეორე რომანტიკული ვერსია სადაც კამბრონი პასუხობს: “ნეხვო!!! გვარდია იღუპება მაგრამ არ ნებდება”. ამის შემდეგ დაჭრილი კამბრონი მიწაზე დაეცა და გვარდიის სისხლი ვატერლოოს ველზე დაიღვარა. როდესაც გვარდიის მეთერთმეტე ბატალიონი გმირულად იბრძოდა, ამ დროს ძველ გვარდიას ნაპოლეონი გაყავდა ბრძოლის ველიდან. კიდევ შეეძლო ნაპოლეონს ბრძოლების წარმოება, მის განკარგულებაში იყო საფრანგეთში სამხედრო მინისტრ დავუს მიერ თავმოყრილი 120 000 ჯარისკაცი, მაგრამ მას აღარ უნდოდა კამპანიებში მონაწილეობის მიღება. ის გადაასახლეს წმინდა ელენეს კუნძულზე, სადაც სავარაუდოდ მოწამვლით მოკლეს 1821 წელს.
1815 წელს ბელგიაში,ქალაქ ვატერლოოსთან გაიმართა სისხლისმღვრელი ბრძოლა, სადაც ინგლისის, ჰოლანდიის და პრუსიის ალიანსი დაუპირისპირდა ნაპოლეონის ფრანგულ არმიას. ბრძოლის წინა დღეს ნაპოლეონს სრული უპირატესობა ქონდა მტერზე მოპოვებული, ლინის ბრძოლის შემდეგ მან პრუსიული ჯარი მოწყვიტა ინგლის-ჰოლანდიის არმიას, ამით გათამამებულმა ნაპოლეონმა ინგლისელთა მეთაურს სერ არტურ უელსლის, ჰერცოგ ველინგტონს შეუტია, თუმცა ბრძოლა დროებით ძლიერი წვიმის გამო გადაიდო.
მეორე დღეს ჯარები განლაგდნენ ერთმანეთის პირისპირ. ნაპოლეონი ბრძოლის დაწყებას რვა საათზე აპირებდა, მაგრამ ჩათვალა რომ, კავალერია და არტილერია ვერ მოახერხებდა გადაადგილებას ტალახში, რითაც რამდენიმე საათი წააგო ეს შემდეგ საბედისწერო აღმოჩნდა მისთვის. კარგი განწყობა შეინიშნებოდა ფრანგულ არმიაში, საფრანგეთის მარშალი და ნაპოლეონისგან „მამაცთა შორის უმამაცესად“ წოდებული მიშელ ნეი, არ აფასებდა მათ წინააღმდეგ მებრძოლ ალიანსს და ამბობდა რომ სულ რაღაც ორ საათში გაანადგურებდა “სიპების გენერალს”(ველინგტონს). ნაპოლეონის დავალებით, მარშალი ემანუელ დე გრუში გაემართა ლინისთან დამარცხებული ბლიუხერის ნაწილებისკენ, რათა გზა გადაეკეტა მათთვის და არ მიეცა საშუალება შეერთებოდა ველინგტონს. თორმეტ საათზე ნაპოლეონის არტილერიამ ველინგტონის ჯარების ცენტრზე მიიტანა შეტევა, სადაც პიტკონის ქვეითები იყვნენ განლაგებულნი. “ინგლისელები ისე ეცემოდნენ ძირს როგორც კეგლის გრუზები”(ჯ.ლოუფორდი). ბრძოლის დროს ნაპოლეონით აღფრთოვანებული ველინგტონი ამბობდა: “ღმერთო დიდებულო, ეს კაცი ას ზარბაზანს ისე მარჯვედ ატრიალებს, როგორც ერთ პისტოლეტს.” ინგლისელ გენერალს თავისი შტაბი უკანდახევას თხოვდა, მაგრამ ის არ აპირებდა “შეშინებული ქათამივით აქეთ-იქით სირბილს” და ბრძანება გასცა რომ მდგარიყვნენ უკანასკნელ ჯარისკაცამდე. ნაპოლეონის არტილერია კი ცეცხლს აძლიერებდა, საბოლოოდ ველინგტონმა თახნმობა მისცა თავის გენერლებს რომ ასი მეტრით უკან დაეხით და როგორმე თავი დაეღწიათ ჭურვების წვიმისგან. კავალერიის მეთაურმა, ფრანგმა მარშალმა ნეიმ ბრიტანელების ეს ნაბიჯი უკანდახევად ჩათვალა და ყველაზე კარგ დროდ შეტევისთვის. მან 16 000-იანი ესკადრონი ორად გაყო და შეუტია ალიანსს. კვლავ არ ღალატობდა იღბალი ველინგტონს, რუკაზე არ იყო დატანილი ხრამი ვატერლოოს ველზე სადაც 8000 ცხენოსანი მიემართებოდა და იქიდან ბევრი სწორედ იქ ჩაიჩეხა. ნეი მაინც არ შეეპუა ამას, ინგლისელების ცამეტ კარეს შეუტია და 8 გაარღვია კიდეც. ამ დროს ნაპოლეონი ცოფებს ყრიდა, გაწბილებული იყო ნეის საქციელით და იძახდა: “როგორ შეიძლება კავალერიის შეტევა ინფანტერიის დახმარების გარეშე”. მიუხედავად ამისა, გარკვეული წარმატება კავალერიასაც ჰქონდა. მათ ბრიტანეთის კავალერიის დიდი ნაწილი დაამარცხეს, გაანადგურეს და გააქციეს. ბრძოლის მიმდინარეობისას გორაკზე გამოჩნდა მომავალი ჯარი, ველინგტონი პრუსიელებს ელოდა, ხოლო ნაპოლეონი დარწმუნებული იყო რომ ეს გრუშის ნაწილები იყვნენ, რომლებმაც პრუსიელებს უკან დაახევინეს და ახლა იმპერატორის დასახმარებლად
დაბრუნდნენ. ველინგტონის ჰერცოგი ხვდებოდა რა ახლოს იყო დამარცხებასთან და ამბობდა: “ღმერთო მომეცი ღამე ან ბლიუხერი”. იმ დღეს იღბალი აშკარად ინგლისელების მხარეს იყო, ღმერთმა მისცა ბლიუხერი. გორაკზე გაჩერებული ჯარს შავი მუნდირი ემოსა, რომელიც პრუსიელების ნიშანი იყო. გრუშიმ ვერ მოახერხა აღეკვეთა პრუსიელთა მოძრაობა და არასწორად იმოქმედა, რის შედეგადაც ბლიუხერის გენერალი ბიულოვი სწრაფად დაიძრა ვატერლოოსკენ, მას სხვა კორპუსებიც მიყვნენ. ნაპოლეონმა ჩართო უკანასკნელი რეზერვი ბრძოლაში – საიმპერატორო გვარდია (გვარდიის მეთერთმეტე ბატალიონი). ამ გვარდიის შეტევისთვის ჯერ არავის ქონდა გაძლებული და იმპერატორი მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში იყენებდა ხოლმე. გვარდიამ შეუტია ალიანსს, მათ გაარღვიეს პირველი ხაზი, გადათელეს არტილერია, დაამარცხეს პოლ ჰეკეტის ბრიგადა მაგრამ მეტის გაკეთება უკვე შეუძლებელი იყო. ველინგტონის მიერ ფერდობს უკან ჩასაფრებული მეიტლენდის რამდენიმე რაზმმა ძლიერი ცეცხლი გაუხსნა და საბოლოოდ დაახევინა უკან ფრანგებს. ორგანიზებულად იხევდა უკან გვარდია, რამაც ველინგტონი კიდევ ერთხელ აღაფრთოვანა: “დიდებულია, დიდებულია”. 5 ათასი ჯარისკაცი მოექცა თითქმის 80 000 მოკავშირის ალყაში, ველინგტონის ჯარისკაცები ყოველი მხრიდან ესროდნენ მათ. გენერალმა კოლმა არტილერიას ცეცხლის შეწყვეტა უბრძანა:”ეს უკვე მკვლელობაა, ნამდვილი მკვლელობა. შეწყვიტეთ სროლა”. მან აღმართა თეთრი დროშა და ჯარისკაცებს მიმართა რომ არავინ დაივიწყებდა მათ გმირობას, მაგრამ მოვიდა დრო რომ დანებებულიყვნენ. ფრანგების გენერალმა პიერ კამბრონმა კი ამაზე დაუყვირა: “merde!” რაც უკიდურესი ფორმაა დაუმორჩილებლობის და შეურაცყმყოფელ ფორმაში გამოითქმის(ფრანგული გინებაა). არსებობს მეორე რომანტიკული ვერსია სადაც კამბრონი პასუხობს: “ნეხვო!!! გვარდია იღუპება მაგრამ არ ნებდება”. ამის შემდეგ დაჭრილი კამბრონი მიწაზე დაეცა და გვარდიის სისხლი ვატერლოოს ველზე დაიღვარა. როდესაც გვარდიის მეთერთმეტე ბატალიონი გმირულად იბრძოდა, ამ დროს ძველ გვარდიას ნაპოლეონი გაყავდა ბრძოლის ველიდან. კიდევ შეეძლო ნაპოლეონს ბრძოლების წარმოება, მის განკარგულებაში იყო საფრანგეთში სამხედრო მინისტრ დავუს მიერ თავმოყრილი 120 000 ჯარისკაცი, მაგრამ მას აღარ უნდოდა კამპანიებში მონაწილეობის მიღება. ის გადაასახლეს წმინდა ელენეს კუნძულზე, სადაც სავარაუდოდ მოწამვლით მოკლეს 1821 წელს.
