მადაგასკარი

madagaskari
მადაგასკარი არის კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, კუნძულის დასავლეთი სანაპირო გაშენებულია მოზამბიკის სრუტის სანაპირო ზოლში. მადაგასკარი მსოფლიოს მეოთხე კუნძულია ფართობის მხრივ. უმაღლესი წერტილია მთა მარუმუკუტრუ (2 876 მ), ცარატანანის მთის მასივში კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში. დედაქალაქი ანტანანარივუ მდებარეობს ჰაუტსის პლატოებში, კუნძულის ცენტრალურ ნაწილში. მადაგასკარის ფართობი შეადგენს 587,040 კვადრატულ კილომეტრს (226,660 კვ.მი), საიდანაც 581,540 კვადრატული კილომეტრი (224,530 კვ.მი) არის ხმელეთი და 5,500 კვადრატული კილომეტრი (2,100 კვ.მი) უკლავია წყალს.
მადაგასკარი აღმოცენებულია უძველესი გონდვანას კონტინენტისგან. მისი დასავლეთი სანაპირო ზოლი ჩამოყალიბდა, მაშინ როდესაც აფრიკა გამოეყო გონდვანის კონტინენტს 165 მილიონი წლის წინ. მადაგასკარი საბოლოოდ მოწყდა ინდოეთს 65 მილიონი წლის წინ.
მადაგასკარის ტერიტორია იყოფა ხუთ გეოგრაფიულ რეგიონად: აღმოსავლეთი სანაპირო, ტსარატანას მასივი, ცენტრალური ზეგანი, დასავლეთი სანპირო და სამხრეთ-დასავლეთი. კუნძულზე საკმაოდ ბევრი მდინარე მიედინება, ეს მდინარეები ძირითადად ინდოეთის ოკეანეში ჩაედინება.


კანტაბრიის მთები

კანტაბრიის მთები (ესპ. Cordillera Cantabrica) – მთები ესპანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, ბისკაიის ყურის სამხრეთი ნაპირის გასწვრივ, სიგრძე დაახლოებით 500 კმ. სიმაღლე 2648 მ-მდე (მთა ტორე-დე-სერედო). ჩრდილოეთი კალთები ციცაბოა, სამხრეთი - დამრეცი. კანტაბრიის მთების დასავლეთი ნაწილი აგებულია - პალეოზოური კვარციტებით, მარმარილოთი, კირქვებით; აღმოსავლეთი ნაწილი - მეზოზოური კირქვებით, ქვიშაქვებითა და დოლომიტებით. განვითარებულია კარსტი. წიაღისეულიდან მოიპოვება ქვანახშირი, რკინა, პოლიმეტალები. ჰავა ნოტიოა. ნალექები 1000 მმ-ზე მეტი წელიწადში. ჩრდილოეთ კალთებზე ფართოფოთლოვანი და შერეული ტყეებია, სამხრეთ კალთებზე - მარადმწვანე და ფოთოლმცვენი ბუჩქნარი, 1600-1800 მეტრზე მაღლა - სუბალპური ბუჩქნარი და ალპური მდელოა.


ოლიმპის მთა

olimpi
ოლიმპის მთა (ბერძნ. Όλυμπος) არის მთა საბერძნეთში. ბერძნულ მითოლოგიაში ღმერთების სამკვიდროა. მისი მწვერვალის-მითიკასის სიმაღლე 3 050 მეტრია, ხოლო მის კლდოვან მწვერვალს „ზევსის ტახტს“ უწოდებენ


სტარა-პლანინა

stara planina
სტარა-პლანინა, ბალკანეთის მთები (ბულგარ. და სერბ. — Стара планина, ძველი მთები) — მთები ბულგარეთში (დასავლეთი შტოქედები სერბეთშია). სიგრძე 555 კმ, სიმაღლე 2376 მ-მდე (მთა ბოტევი). უმთავრესად აგებულია კამბრიულისწინა და პალეოზოური კრისტალური ფიქლებითა და გრანიტით, მეზოზოური კირქვებით, ქვიშაქვებითა და კონგლომერატებით. შედგება პარალელური ქედებისაგან. სტარა-პლანინაზე არის უღელტეხილები: პეტროხანის, ჩურეკის, შეპკის. დასავლეთით განვითარებულია კარსტი. არის სპილენძის, ტყვია-თუთიის, რკინის, ქვანახშირისა და მურა ნახშირის საბადოები, ბევრია მინერალური წყარო და კურორტი.
სტარა-პლანინა ჩრდილოეთი და სამხრეთი ბულგარეთის კლიმატგამყოფია. თხემურ ნაწილში ნალექები 800—1000 მმ-ა წელიწადში. ჩრდილოეთი ნოტიო კალთები 1700—1800 მ-მდე შემოსილია მუხის, წიფლის, რცხილისა და წიწვოვანი ტყით. თხემურ ნაწილში მდელოა. სტარა-პლანინას აღმოსავლეთ ნაწილში არის ფართოფოთლოვანი ტყე, მარადმწვანე ქვეტყე და ლიანები. სტარა-პლანინა იყოფა დასავლეთ, შუა და აღმოსავლეთ ნაწილებად. მდებარეობს ეროვნული პარკი სტენეტო.


ფარერის კუნძულები

fareris kundzulebi
ფარერის კუნძულები (ფარ. Føroyar, "ცხვრების კუნძულები") — კუნძულთა ჯგუფი ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში, შოტლანდიასა და ისლანდიას შორის. კუნძულები დანიის სამეფოს ავტონომიურ რეგიონს წარმოადგენენ. 1948 წლიდან მიიღეს ფართო ავტონომია, რომლის ძალითაც აწარმოებენ დამოუკიდებელ მოღვაწეობას ყველა სფეროში, თავდაცვისა და საგარეო პოლიტიკის გარდა.


ჰიმალაი

himalai
ჰიმალაები – ოთხი სახელმწიფოს: ინდოეთის, ნეპალის, ჩინეთის და პაკისტანის ტერიტორიაზეა წარმოდგენილი. იგი ფართობით თითქმის ათჯერ აღემატება საქართველოს ფართობს. ჰიმალაები ერთადერთი მთიანი სისტემაა მსოფლიოში, სადაც მდებარეობს 11 ისეთი მწვერვალი, რომელთა სიმაღლე აღემატება 8 000 მეტრს. მათი დაპყრობის მცდელობა და ისტორია XIX საუკუნის ბოლოდან იწყება. ბევრი ცნობილი ალპინისტის სიცოცხლე შეიწირა ჰიმალაის მწვერვალებზე მოწყობილმა ექსპედიციებმა. ჰიმალაის, და შესაბამისად, მსოფლიოს უმაღლესი მწვერვალია ჯომოლუნგმა. მისი მისი სიმაღლე ოფიციალურად 8848 მ-ია.


სუმატრა

sumatra
სუმატრა (ინდ. Sumatra, მალაიზ. Sumatera) — მალაის არქიპელაგის ერთ-ერთი კუნძული. ფართობი: 435 ათ.კმ². ის სიდიდით მსოფლიოს მე-6 კუნძულია.პირვლეი სახელმწიფო კუძულზე არსებობდა ჯერ კიდევ II საუკუნეში, VII საუკუნეში კუძული თითქმის მთიანად ეკავა სახლემწიფო — შრივიჯაიას, XIII—XVI ს.ს. სუმატრა შედის მაჯაპახიდის იმპერიის შემადგენლობაში, XVII-დან XX საუკუნის ჩათვლით კი იყო ოკუპირებული ნიდერლანდის მიერ. 17 1945 წლის 17 აგვისტოდან ინდონეზია ხდება დამოუკიდებელი სახელმწიფო, კუნძული სუმატრა კი მის შემადგენლობაში შედის. კუნძულზე შენარჩუნებულია ბუდისტური სალოცავი „ბიარო“, რომელიც XI—XIV სს აშენდა.კუნძულ სუმატრის მოსახლეობა დაახლოებით 45 მილიონი ადამიანია (2005) და ამ თვალსაზრისით ის მოსახლეობის რაოდენობით მე-4 კუნძულია მსოფლიოში. ძირითადი ქალაქებია — მედანი, პალემბანგი, პატანგი. მოსახლეობის სიმჭიდროვეა — 96 ად/კმ². სუმატრის მოსახლეობის 90 % ისლამის მიმდევარია.


სლოვაკეთის მადნიანი მთები

slovaketis madniani mtebi
სლოვაკეთის მადნიანი მთები (სლოვაკ. Slovenské Rudohorie) - მთები სლოვაკეთში, დასავლეთ კარპატების სისტემაში. სიგრძე 140 კმ, სიმაღლე 1477 მ-მდე (მთა სტოლიცა). უმთავრესად აგებულია გრანიტებითა და კრისტალური ფიქლებით. ჭარბობს საშუალმთიანი რელიეფი ცალკეული შთენილი მწვერვალებით. სამხრეთი კალთები შემოსილია მუხნარითა და წიფლნარით, ჩრდილოეთი კალთები - წიწვოვანი ტყით. სლოვაკეთის მადნიან მთებში არის რკინისა და სპილენძის მადნები, სტიბიუმი, ოქრო, მაგნეზიტი და სხვა. აქედან მომდინარეობს მისი სახელწოდებაც.


მალდივის კუნძულები

maldivis kundzulebi
მალდივის რესპუბლიკა, სახელმწიფო სამხრეთ აზიაში, მალდივის კუნძულებზე (ინდოეთის ოკეანე). მალდივის არქიპელაგი მოიცავს 1.190 მცირე კუნძულ-ატოლს, რომელთაგან მხოლოდ 220 არის დასახლებული. ინდოეთისგან სამხრეთ-დასავლეთით განლაგებული, კუნძულები გადაჭიმულია 764 კმ-ით ჩრდილოეთით სამხრეთამდე და 130 კმ-ით აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე ფართობით 115 298 კმ2.


კანარის კუნძულები

kanaris kundzulebi
კანარის კუნძულები (Islas Canarias) არის ესპანეთის ავტონომიური გაერთიანება. მდებარეობს ამავე სახელწოდების კუნძულებზე აფრიკის დასავლეთ სანაპიროსთან, მოიცავს 7 დიდ და 6 პატარა კუნძულს:
კანარის კუნძულები
ტენერიფე, ლას-პალმასი, გომერა, იერო, გრან-კანარია, ფუერტევენტურა, ლანსაროტი.

ფართობი - 7,3 ათასი. უმაღლესი მწვერვალია პიკო დე ტეიდე, 3.718 მ.
მოსახლეობა - 1.400 ათასი.
ადმინისტრაციული ცენტრი - სანტა-კრუს-დე-ტენერიფე.
საკანონმდებლო ორგანო – 60 წევრიანი პარლამენტი.

ისტორია

1402 წელს აღმოაჩინეს რომაელებმა, სადაც ბევრი ძაღლი უნახავთ (canis ლათინურად), სახელიც აქედან შეერქვა. 1415 – ზღვაოსანმა ჟან დე ბეტანკურმა დაიკავა კუნძულები და მეფე გახდა. 1479 – განადგურებულ იქნენ კუნძულების ავტოქტონური მოსახლენი გუანშები, რომლებიც ბერბერებს ენათესავებოდნენ. 1902 – ავტონომისტური მოძრაობა ჩაახშეს. 1978 – გაძლიერდა თვითგამორკვევისა და დამოუკიდებლობის მოძრაობა. 1993 – იუნესკომ ბიოსფერულ ნაკრძალად გამოაცხადა.