აბაშა (ქალაქი) - Abasha (qalaqi)

აბაშა

აბაშა, ქალაქი საქართველოში, აბაშის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარეებს აბაშასა და ნოღელას შორის, ზღვის დონიდან 23 მ სიმაღლეზე. ქალაქად გამოცხადდა 1964 წელს. მოსახლეობა 6,4 ათასი (2002 წ.). ქალაქში არის რკინიგზის სადგური, სამრეწველო საწარმოები, ჯანდაცვის, განათლებისა და კულტურის დაწესებულებები. აბაშაში არის ჭყონდიდის ეპარქიის რეზიდენცია.


ცაიში - Caishi

ცაიში

ცაიში - სოფელი, ბალნეოლოგიური კურორტი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჯუმის სანაპირო, ზღვის დონიდან 50 მეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2244 ადამიანი.

სოფელში არის რკინიგზის სადგური სენაკი-ზუგდიდის ხაზზე. წარმოადგენს რესპუბლიკური მნიშვნელობის ბალნეოლოგიურ კურორტს. სოფელში არის ძელქვის კორომი.

IX საუკუნიდან წარმოადგენდა საეპისკოპოსო კათედრას (ზუგდიდისა და ცაიშის ეპარქია). სოფელში დგას XIII-XIV საუკუნეების ეკლესია, ასევე XVII საუკუნის ეკლესია ”ჯეგეთა”.

რელიეფი

ცაიშის რელიეფი მრავალფეროვანია. აქ გვხვდება მაღლობები, დაბლობები, ზეგანი, ვაკე და მთები. ცაიში შავმიწანიადაგიან რაიონებს ეკუთვნის, რითაც უხვმოსავლიანობით გამოირჩევა. არის მეწყერული ადგილებიც. არის ასევე კირქვიანი ნიადაგი.

ფლორა და ფაუნა

ცაიშის ფლორა და ფაუნა მრავალფეროვანია. აქ გვხვდება 400-600 წლის ხემცენარეები. ასეთია ხემცენარე ძელქვა, რომელიც მხოლოდ იაპონიასა და საქართველოშია შემორჩენილი.

ასევე ცაიშის ღვთისშობლის ეკლესიის ეზოში გვხვდება უზარმაზარი ცაცხვის ხე, ვარაუდით არის 600 წლის. იონა მეუნარგიას სახლ-მუზეუმის ეზოში არის მაგნოლია 100 წლის. ხარობს იშვიათი ჯიშის ყურძენი-იზაბელა. (ეს მცენარე ვახუშტი ბატონიშვილს მიჰქონდა აფხაზეთში, მაგრამ როცა შეამჩნია, რომ მცენარე გზაში კვდებოდა, ცაიშში დატოვა. სწორედ ამ მოვლენას შეიძლება მივაკუთნოთ იზაბელას გავრცელება სამეგრელოში). ასევე ხარობს კოლხური ბზა, ლუფა, ტუნგო, ევკალიპტი, დაფნა, ურთხელი. ცაიშის ტყეში ცხოვრობს: მგელი, ტურა, მაჩვი, ნუტრია. ფრინველებიდან - ბეღურა, ყვავი, შაშვი.

ჰავა

ცაიშის მიდამოებში ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია, რბილი, უთოვლო ზამთრით და თბილი, ნოტიო ზაფხულით. ზაფხულის საშუალო ტემპერატურა 200C -ია. ყველაზე თბილი თვის (ივლისის) ტემპერატურა 230 C-ია. ნალექების წლიური რაოდენობა 1400-3000მმ ფარგლებში მერყეობს.


წიფურია - Wifuria

წიფურია

წიფურია — შუა საუკუნების (ძირითადად XVII ს.) ისტორიული სავაჭრო-სახელოსნო პუნქტი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში, ვარაუდით ახლანდელი გალის რაიონის სოფ. თაგილონის ტერიტორიაზე. სახელწოდება წარმოდგება "წიფლნარიდან" (მეგრულად "წიფური"). წიფურია კათოლიკე მისიონერთა საქმიანობის ცენტრიც იყო. გარკვეულ პერიოდში აქ მოღვაწეობდნენ არქანჯელო ლამბერტი, ჯუზეპე ჯუდიჩე, კრისტოფორო დე კასტელი და სხვა. აღწერილობათა თანახმად წიფურიაში ორი ეკლესია და სხვა ნაგებობები იდგა.


რუხი (ისტორიული ქალაქი) -Ruxi (istoriuli qalaqi)

რუხი (ისტორიული ქალაქი)

რუხი - დასავლეთ საქართველოს ერთი უძველესი ქალაქი,რომელიც მდინარე ენგურის ნაპირზე იყო გაშენებული.ლამბერტის ცნობით, XVII საუკუნის პირველ ნახევარში სამეგრელოში მხოლოდ ერთი ქალაქი - რუხი არსებობდა, ამასვე ადასტურებს ფ. ელჩინის ცნობაც:სამეგრელოში სავაჭრო ადგილები არ არის, ერთი ადგილია, სადაც სომეხთა 40 სახლია და 10 სახლი ებრაელებისა. ამ შემთხვევაში, ცხადია, რუხი იგულისხმება, რომელსაც ლამბერტიიც "სომხების ქალაქს უწოდებდა. რუხი, როგორც მნიშვნელოვანი პუნქტი, ცნობილია აგრეთვე შარდენისთვისაც. აღსანიშნავია, რომ რუხს სამეგრელოს მთავარ ქალაქად ასახელებს ნ. ვინტსენი

შემთხვევითი არ უნდა იყოს, რომ აქ 1930 წელს ვერცხლის მონეტის მთელი განძი იქნა მოპოვებული, ამაზე ადრე კიდევ, 1920 წელს, რუხში, მდინარე ენგურის მახლობლად შემთხვევით მიგნებულ სამარხში ოქროს ნივთებთან ერთად აღმოჩნდა ალექსანდრე მაკედონელის ოქროს სტატერი და ოქროსავე მიმბაძველობა ლოისიმისის სტატერისადმი . ამ, თავისი დროის მნიშვნელოვანი პუნქტის შესახებ ძველ ქართულ და უცხოურ მწერლობას, სამწუხაროდ, არავითარი ცნობა არ შემოუნახავს. ეს უძვეესი მნიშვნელოვანი პუნქტი, ლევან II დადიანმა განაახლა. ვახუშტის სიტყვით, "რუხის ციხე დიდშენი" ლევან II დადიანმა 1647 წ. ააშენა. მაგრამ იგი მარტო ციხის აშენებით არ დაკმაყოფილებულა. აქ მან იმერეთის სამეფოდან (ჩხარიდან) წამოყვანილი ვაჭრები დაასახლა და რუხი ქალაქად აქცია.

ფარსადან გორგიჯანიძე წერს: "რაც ჩხარში ვაჭარნი გაასახლნეს სომხები...დადიანმან რუხის ქალაქი იმაებით ააშენა" მაგრამ რუხის სიძლიერე დიდხანს არ გავრცელებულა. 1725 წელს ოსმალეთმა იგი როგორც სამეგრელოს შიდა სიმაგრე, სასტიკად დაანგრიეს და მის ხარჯზე შავი ზღვის სანაპიროზე, სადაც თვითონ ბატონობდნენ, ანაკლია გააძლიერეს. ამის შემდეგ რუხის მნიშვნელობა, როგორც ჩანს დაეცა. იაზიკოვის ცნობით, XVIII საუკუნის 70-იანი წლებისათვის იგი მხოლოდ სიმაგრე იყო, მაგრამ საინტერესოა, რომ 1770 წელს ერთი საბუთში "რუხის ქალაქია" მოხსენიებული.

რუხის სიმაგრეები

მნიშვნელოვანი სიმაგრები ჰქონდა XVII საუკუნის მცირე ქალაქ რუხს. , მას ეყოფოდა ძლიერი კედლებით და კოშკებით გამაგრებული ციხე, რომელსაც სამი მხრიდან აგრეთვე პატარა მდინარე რუხი უვლიდა,. მდინარე რუხის დინება ისეთ შთაბეჭდილებას ტოვებს, რომ იგი ხელოვნურად უნდა იყოს ციხეს შემოვლებული. ქონგურებიან კედლებს შიგნით მოთავლებულ ტერიტორიას რუხის 1770 წლის გეგმის შემდგენელი "ციხეს" უწოდებს, რომელში ცალკე გამოყოფილი იყო "კრემლი ციხეში". "ციხეც" და "კრემლიც" სათანადო კოშკებით იყო გამაგრებული. როგორც ამავე გეგმიდან ჩანს,XVIII საუკუნის 70-იან წლებში რუხი უფრო ციხე იყო, ვიდრე ქალაქი. ქალაქის როლი მან ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის დამდეგს დაკარგა. ციხის ტერიტორიაზე XVIII საუკუნის 70-იან წლებში ყოფილა: "კარავი, სადაც თურქული ხორბლისაგან გამომცხვარ პურს ინახავდნენ" და "თურქების საცხოვრებელი ადგილი". ციხის გარეთ, გარდა წისქვილებისა, ქალაქის მოსახლეობის ნაგებობა არ ჩანს.


ლუგელა - Legela

ლუგელა

„ლუგელა“, სამკურნალო მინერალური წყალი. საბადო მდებარეობს საქართველოს ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში, ხობის ხეობაში, სოფ. მუხურიდან 4 კმ-ზე, 290 მ სიმაღლეზე. წყალი გამოდის ბაიოსური ასაკის ძლიერ დისლოცირებული ქანებიდან. „ლუგელა“ ბუნებრივი მედიკამენტია, წარმოადგენს კალციუმის ქლორიდის 9,5%-იან ხსნარს. ქიმიური შედგენილობა Br0'15-0'20M45-60T12°CpH7,0; დებიტი 22მ3/დღ-ღამე. იხმარება სასმელად. ლუგელას პირველი ქიმიური ანალიზი აკადემიკოს რ. კუპცისის მიერ იქნა შესრულებული 1927 წელს. წარმოებს ჩამოსხმა, წელიწადში (1981) დაახლოებით 0,5 მლნ ბოთლი (0,5 ლ).


მენჯი - Menji

მენჯი

მენჯი - სოფელი, საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ურთის სერის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 100 მეტრი, ზუგდიდიდან 21 კმ.2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 202 ადამიანი.


ლებარდე (კურორტი) - Lebarde (kurorti)

ლებარდე (კურორტი)

ლებარდე, ადგილობრივი მნიშვნელობია მთის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტი ეგრისის ქედზე, მარტვილის რაიონში, ზღვის დონიდან 1600 მ. ახასიათებს ზომიერად რბილი ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა - 4,1°C) და ზომიერად გრილი ზაფხული (აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 16°C). ნალექები 1500 მმ წელიწადში. ძირითადი სამკურნალო ფაქტორია საშუალო მთის კლიმატი, ნახშირმჟავა მინერალური წყალი (წყლის ტემპერატურა 7-13°C, მინერალიზაცია - 0,6-1,0გ/ლ; საერთო დებიტი დღე-ღამეში 41 ათ. ლ). სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვისა და საჭმლის მომნელებელ ორგანოთა ქრონიკული დაავადებანი. სეზონი - ივნისი-ოქტომბერი.


ანაკლია - Anaklia

ანაკლია

ანაკლია — სოფელი და ზღვისპირა კლიმატური კურორტი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე) აფხაზეთის ადმინისტრაციულ საზღვართან. მდებარეობს ენგურის შესართავთან, ზღვის დონიდან 30 მ.

სოფელში არის 1703 წელს აგებული ციხის ნანგრევები.

ეტიმოლოგია

ლეგენდის თანახმად ამ ადგილას დედას (ანას) შვილი მოსტაცეს და გემით მიჰყავდათ, დედა კი ზღვის ნაპირას სასოწარკვეთილი მოთქვამდა. ხალხმა რომ გაიგო ქალის კივილი ერთმანეთს კითხეს - „რა ხდებაო“ „ანა რკიანს“-ო (მეგრ. ანა კივისო) იყო პასუხი. ამიტომ ამ ლეგენდით ამ ადგილას „ანარკია“ (აკივლებული) ეწოდა, ვინაიდან ხშირი იყო ამდაგვარი შემთხვევები დღეს კი - „ანაკლია“ ეწოდება.


ტობავარჩხილი -Tobavarchxili

ტობავარჩხილი

ტობავარჩხილი — კარული ტბა ეგრისის ქედის სამხ. კალთაზე, ზღვის დონიდან 2650 მ. სიმაღლეზე. სარკის ფართობი — 0,21 კმ.², წყალშემკრები აუზის ფართობი — 1,12 კმ.², უდიდესი სიღრმე — 35 მ., საშუალო სიღრმე — 15,8 მ., წყლის მოცულობა — 3,3 მლნ. მ.³. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. გამდინარე. წყლის დონე დაბალია — ზამთარში, მაღალია — ივლისში. წყალი მტკნარია. თევზი არ იცის.


პალიასტომი (ტბა) - Paliastomi

პალიასტომი

პალიასტომი , ტბა ოდიშ-გურიის დაბლობზე, ქ. ფოთთან, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში. ზედაპირის ფართობი 18,2 კმ². აუზის ფართობი 547 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 3,2, საშუალო სიღრმე 2,6 მ. წყლის მოცულობა 52 მლნ. მ³. საზრდოობს წვიმის წყლითა და შენაკადებით. მასში ჩაედინება მდინარე ფიჩორი, ხოლო გამოედინება მდინარე კაპარჭინა. მაღალი დონე იცის გაზაფხულზე, ზაფხულსა და შემოდგომაზე. დაბალი — ზამთარში. წყალი თბილია ივლის-აგვისტოში (25,1°C), ცივია იანვარში (5,2 °C) , ძლიერი ქარების გამო ტბაზე ხშირად ჰომოთერმიაა, ცივ ზამთარში გაძგიფულია და ჩნდება ყინულნაპირისი. 1924 წელს ტბის სამხრეთ-დასავლეთი ნაპირიდან გაიყვანეს არხი და პირდაპირ შეუერთეს ზღვას, ხოლო 1933 წლის დეკემბერში ძლიერი ზვირთცემის შედეგად არხი გაფართოვდა და სრუტე გაჩნდა, წყალი მლაშე გახდა. იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად. თევზჭერა. ტბა შედის კოლხეთის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში, კოლხეთის ეროვნული პარკი ტურისტებს სთავაზობს სანაოსნო მარშრუტებს ტბის უკეთ გასაცნობად.