არხოტი (ხეობა) - Arkhoti (kheoba)


არხოტი, არხოტის ხეობა, ხეობა პირიქითა ხევსურეთში. ძველად არხოტის მოსახლეობა გაერთიანებული იყო არხოტის თემში, რომლის ორი სოფელი ახიელი და ამღა კიდევ არსებობს, ხოლო სოფ. ჭიმღა გაუკაცრიელდა.


მიღმახევი (ხევსურეთი) - Migmakhevi (Khevsureti)

მიღმახევი - (ხევს.:მიღმაჴევი) ხეობა პირიქითა ხევსურეთში. მიღმახევში ძირითადად იყო სამი თემი: ხახაბოს, არდოტის და მუცოსი.

ხახაბოს თემში შედიოდა ორი სოფელი ზედა და ქვენა ხახაბო. ცხოვრობდნენ ძირითადად: ხახიაურები, მამიაურები, მინდიკაურები.

არდოტის თემმში შედიოდა: არდოტი, ანდაქი, არჭილო, ბახაო. ძირითადად ცხოვრობდნენ ზვიადაურები და მურღვანი (საბჭოთა პერიოდში მურღუევები დღეისთვის არდოტელები)

მუცოს თემში შედიოდა: მუცო, ხონე-ხონისჭალა, წუქიო. ძირითადად ცხოვრობდნენ მუცოში - შეთკაურები (1900-იან წლებამდე) და დაიაურები, ხონესა და ხონისჭალაში - შეთეკაურები, წუქიოში - გიონი (ჭინჭარაულები).


ლებაისკარი - Lebaiskari

ლებაისკარი - შუა საუკუნეთა ქართული ხეროთმოძღვრების ძეგლი, თუშეთ-ხევსურეთში გავრცელებული საცხოვრებელი ციხე-სახლის ერთ-ერთი ნიმუში. მდებარეობს სოფელი ლებაისკართან (პირიქითა ხევსურეთი), შატილის გზაზე. ლებაისკარი ხუთსართულიანი კოშკია, რომლის სართულები შიგნით ერთმანეთს უკავშირდებიან გადასატანი ხის კიბეებით. საქონლისათვის გამოყოფილია ქვედა სართული (გომური). ზემოთ, კედლის შუა ადგილზე, კოშკს ოთხივე მხარეს პატარა აივნის მსგავსი თითო სალოდე აქვს. უკანასკნელი სართული შიგნიდან გადახურულია შეკრული კამარით, გარედან - პირამიდისებრი საფეხურებიანი სახურავით


პირიქითა ხევსურეთი - Piriqita khevsureti

პირიქითა ხევსურეთი - ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორია. მოიცავს სამ ხეობას, არხოტის, არღუნის (გურო-შატილის ხეობა) და მიღმახევი.


უშბა - Ushba

უშბა - ორთავიანი მწვერვალი მესტიის რაიონში, სვანეთის კავკასიონზე. მდებარეობს იალბუზის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის პატარა შტოზე. სიმაღლე 4700 მ. აგებულია გრანიტებით. უშბის ფერდობებიდან ეშვება მყინვარები: გულის, უშბის. განვითარებულია ალპინიზმი.მასზე პირველი ასვლა განხორციელდა 1934 წელს ალექსანდრე ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით.


უშგული (ზ. სვანეთი) - Ushguli (z. svaneti)

უშგული — თემი მესტიის მუნიციპალიტეტში. შედგება 4 სოფლისგან: ჟიბიანი, ჩვიბიანი, მურყმელი, ჩაჟაში. უშგული მდებარეობს შხარას ძირას, ენგურისა და შავწყალა-ქვიშარას შესართავთან. უშგულის თემის სიმაღლე მერყეობს ზღვის დონიდან 2060 მეტრიდან 2200 მეტრამდე. ამ მონაცემებით უშგული ევროპის ყველაზე მაღალ დასახლებად მიიჩნევა.


შხარა (სვანეთი) - Shkhara (svaneti)

შხარა - ცხრა თავიანი მწვერვალი მესტიის რაიონში, სვანეთის კავკასიონზე. იგი წარმოადგენს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის უმაღლეს მწვერვალს და მდებარეობს მის ცენტრალურ ნაწილში. სიმაღლე 5068 მ. აგებულია გრანიტისა და კრისტალოვანი ფიქალისაგან. ჩრდილოეთის მხრიდან მყინვარი ბეზენგია, სამხრეთიდან - მყინვარი შხარა. საბჭოთა ალპინისტები შხარაზე პირველად ავიდნენ 1933 წელს.


სვანური ენა - Svanuri ena

სვანური ენა (სვან. ლუშნუ ნინ) ქართველური ენების ჯგუფს მიეკუთვნება და საქართველოს ჩრდილო-დასავლეთში, ძირითადად სვანეთში მცხოვრები ხალხის მშობლიური ენაა. სვანურად დაახ. 30.000 ადამიანი საუბრობს მესტიისა და ლენტეხის რაიონებში, ენგურის, ცხენისწყლისა და კოდორის ხეობის გასწვრივ მდებარე დასახლებებში. სვანურად მოსაუბრე ადამიანთა ნაწილი აფხაზეთის რეგიონში ცხოვრობს, რაც დაახ. 2500 ადამიანი უნდა იყოს, თუმცა იქ არსებული სოციალურ-პოლიტიკური ვითარება მათი რიცხვის ზუსტად დადგენას თითქმის შეუძლებელს ხდის.

სვანური ენა ოჯახურ და არაოფიციალურ სოციალურ ურთიერთობაში გამოიყენება. მას წერილობითი სტანდარტი ან ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნია. სვანურად მოსაუბრეთა უმრავლესობა ასევე ფლობს ქართულსაც, ქვეყნის ოფიციალურ ენას. სვანურის ფორმალური სწავლება არ არსებობს და ამ ენაზე მოსაუბრეთა რაოდენობა დღითიდღე კლებულობს გაუარესებული ეკონომიკური ვითარებით სვანი მოსახლეობის ქვეყნის სხვა რეგიონებში გაფანტვის გამო. სვანური ენა ამჟამად გაქრობის საშიშროების ქვეშ დგას, ვინადან ახალი თაობის უმეტესობა მას თავისუფლად უკვე ვეღარ ფლობს.



სვანები (სვანეთი) - Svanebi (svaneti)

სვანები - ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ სვანეთში, მესტიისა და ლენტეხის რაიონებში, აგრეთვე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის რაიონის ჩრდილოეთ ნაწილში (დალის ხეობა, ისტორიული მისიმიანეთი, იგივე აფხაზეთის სვანეთი). სვანი ეკომიგრანტები დღეს საქართველოს ბევრ რეგიონშია ჩასახლებული: იმერეთი, ქვემო ქართლი, კახეთი. სვანურ ტომებს წარსულში უზარმაზარი ტერიტორია ეკავათ დიდი კავკასიონის როგორც სამხრეთ კალთებზე, ასევე ჩრდილოეთში (მდინარე ყუბანის ზემო წელში). სვანური ტომები ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტი იყო, რომლის საფუძველზე მოხდა თანამედროვე ქართველი ხალხის ფორმირება. წარსულში სვანებს ახასიათებდათ კულტურისა და ყოფის ლოკალური თავისებურებები, როგორებიც იყო კოშკური არქიტექტურის ორიგინალური ფორმები, ალპური მეურნეობის განვითარება, სამხედრო დემოკრატიის გადმონაშთები და სხვა. სვანების დიდი ნაწილი ორენოვანია: ისინი საუბრობენ ქართულ ენაზე, ხოლო ყოველდღიურ ყოფაში იყენებენ სვანურს, რომელიც ქართველურ ენებს მიეკუთვნება. ამჟამად საქართველოში მცხოვრები დაახლოებით 3.600.000 ქართველიდან დაახლოებით 80.000 ქართველი, სვანური ეთნოგრაფიული ჯგუფის წარმომადგენელია.


კალა (მესტიის მუნიციპალიტეტი) - Kala (mestiis municipaliteti)

კალა — თემი მესტიის მუნიციპალიტეტში. შედგება 8 სოფლისგან: აგრაი, იფრარი, ლალხორი, დავბერი, ხე, ვიჩნაში, ხალდე, ლასკრალი. კალა მდებარეობს ჩხუტნერის ქედის სამხრეთით, მდინარეების ენგურისა ხალდეჭალის შესართავთან. თემის სიმაღლე მერყეობს ზღვის დონიდან 1760 მეტრიდან 1840 მეტრამდე.

კალაში გადის შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა მესტია-უშგული. თემში დაახლოებით 172 კაცი ცხოვრობს.