milan kundera arsebitis etika targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
“მადამ ბოვარისთან” მიმართებაში, ბარდეშს საკუთარი ვერდიქტი გამოაქვს: “ფლობერი თავის მწერლურ მოწოდებას ბოლომდე ვერ მიჰყვა! და განა ეს არ არის, ძირითადად, მისი ამდენი მოტრფიალის დასკვნა, რომლებიც ბოლოს მაინც ამას გეუბნებიან: “მის მიმოწერას თუ გადაიკითხავთ, ნახავთ, რა შედევრია, რამდენად საინტერესო ადამიანს ჩანს მასში!”
მეც ხშირად გადამიკითხავს ფლობერის წერილები, იმ დიდი სურვილით, რომ მცოდნოდა, თუ რას ფიქრობდა თავისი და სხვა მწერლების ხელოვნების შესახებ. და მაინც, იგი მხოლოდ იმდენად შეიძლება იყოს მომაჯადოებელი, რამდენადაც იგი მიმოწერაა, ის არც შედევრია და არც ნაწარმოები, რადგან “ნაწარმოები”, l’oeuvre, არ არის უბრალოდ ყველაფერი, რასაც რომანისტი წერს – უბის წიგნაკის ჩანაწერები, დღიურები, სტატიები. ის ხანგრძლივი შრომის შედეგია – ესთეტიკური პროექტი.
უფრო შორსაც წავალ: “ნაწარმოები” ის არის, რასაც მწერალი საბოლოო შეფასებისას მოიწონებს. რადგან სიცოცხლე ხანმოკლეა, კითხვის პროცესი – ხანგრძლივი, ლიტერატურა კი უკვე თვითმკვლელობის პროცესშია, გიჟური ზრდისა და გამრავლების წყალობით. თითოეულმა რომანისტმა თავისი ნაწარმოებებიდან უნდა დაიწყოს და გადახაზოს ის, რაც მეორეხარისხოვანია, საკუთარ თავსა და ყველა დანარჩენს არსებითის ეთიკა უნდა შეახსენოს.
მაგრამ მხოლოდ ასობით და ათასობით მწერალი ხომ არ არის; არსებობენ აგრეთვე მკვლევარები, მკვლევართა ჯარები, რომლებიც რაღაც საპირისპირო ეთიკით მართულნი, ყველაფერს აგროვებენ, რის პოვნასაც შეძლებენ, რათა უზენაეს მიზანს მიაღწიონ და მთლიანობა აღადგინონ. მთლიანობა, რომელშიც შედის: ესკიზების ზღვა, წაშლილი აბზაცები, ავტორისგან დაწუნებული, მაგრამ მკვლევართა მიერ გამოქვეყნებული თავები, “კრიტიკული გამოცემები” რომ ჰქვიათ, ვერაგული სათაურით: “ვარიანტები”, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ სიტყვებს ჯერ კიდევ შერჩა აზრი, ყველაფერი, რაც ავტორს დაუწერია, ისევე ღირებულია, როგორც სხვა დანარჩენი, რომ ის მათაც თანაბრად მოიწონებდა.
არსებითის ეთიკამ არქივის ეთიკას დაუთმო გზა (არქივის იდეალი: სასიამოვნო თანასწორობა, რომელიც უზარმაზარ საერთო საფლავში სუფევს”).
კითხვის პროცესი ხანგრძლივია, სიცოცხლე კი – ხანმოკლე
ჩემს მეგობარს, ფრანგ მწერალს ვესაუბრები. გომბროვიჩის წასაკითხად ვაგულიანებ. მოგვიანებით, როცა მას შემთხვევით გადავეყრები, შეწუხებული მეჩვენება: “დაგიჯერე, მაგრამ, სიმართლე რომ ვთქვა, ვერ მივხვდი, რამ აღგაფრთოვანა”. “რა წაიკითხე?” “შეპყრობილი”. “ჯანდაბა! რაღა მაინცდამაინც “შეპყრობილი”?”
“შეპყრობილი”: “მისლოჩის საიდუმლო” წიგნში მხოლოდ გომბროვიჩის სიკვდილის შემდეგ აღმოჩნდა. ეს პოპულარული რომანია, რომელიც მან ახალგაზრდობისას ფსევდონიმით გამოაქვეყნა, რომანი გაგრძელებებით, ერთ-ერთ ომამდელ პოლონურ ჟურნალში რომ იბეჭდებოდა. წიგნად არასდროს გამოუცია, ეს არც კი განუზრახავს. მწერლის სიცოცხლის ბოლოსკენ, დომენიკ დე რუსთან ვრცელი ინტერვიუ გამოქვეყნდა, ერთ ტომად, სათაურით: “ასეთი ანდერძი”. მასში გომბროვიჩი თავის ნაწარმოებებს განიხილავს. ყველა მათგანს. ერთმანეთის მიყოლებით. “შეპყრობილს” კი ერთი სიტყვითაც არ ახსენებს.
ამ კაცს ვეუბნები: «ფერდიდურკე» უნდა წაიკითხო! ან “პორნოგრაფია”!”
ნაღვლიანად მიყურებს: “მეგობარო, ჩემი დარჩენილი სიცოცხლე სულ უფრო მოკლდება. დრო, რომელიც შემეძლო შენი ავტორისთვის დამეთმო, უკვე დამეხარჯა”.
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
“მადამ ბოვარისთან” მიმართებაში, ბარდეშს საკუთარი ვერდიქტი გამოაქვს: “ფლობერი თავის მწერლურ მოწოდებას ბოლომდე ვერ მიჰყვა! და განა ეს არ არის, ძირითადად, მისი ამდენი მოტრფიალის დასკვნა, რომლებიც ბოლოს მაინც ამას გეუბნებიან: “მის მიმოწერას თუ გადაიკითხავთ, ნახავთ, რა შედევრია, რამდენად საინტერესო ადამიანს ჩანს მასში!”
მეც ხშირად გადამიკითხავს ფლობერის წერილები, იმ დიდი სურვილით, რომ მცოდნოდა, თუ რას ფიქრობდა თავისი და სხვა მწერლების ხელოვნების შესახებ. და მაინც, იგი მხოლოდ იმდენად შეიძლება იყოს მომაჯადოებელი, რამდენადაც იგი მიმოწერაა, ის არც შედევრია და არც ნაწარმოები, რადგან “ნაწარმოები”, l’oeuvre, არ არის უბრალოდ ყველაფერი, რასაც რომანისტი წერს – უბის წიგნაკის ჩანაწერები, დღიურები, სტატიები. ის ხანგრძლივი შრომის შედეგია – ესთეტიკური პროექტი.
უფრო შორსაც წავალ: “ნაწარმოები” ის არის, რასაც მწერალი საბოლოო შეფასებისას მოიწონებს. რადგან სიცოცხლე ხანმოკლეა, კითხვის პროცესი – ხანგრძლივი, ლიტერატურა კი უკვე თვითმკვლელობის პროცესშია, გიჟური ზრდისა და გამრავლების წყალობით. თითოეულმა რომანისტმა თავისი ნაწარმოებებიდან უნდა დაიწყოს და გადახაზოს ის, რაც მეორეხარისხოვანია, საკუთარ თავსა და ყველა დანარჩენს არსებითის ეთიკა უნდა შეახსენოს.
მაგრამ მხოლოდ ასობით და ათასობით მწერალი ხომ არ არის; არსებობენ აგრეთვე მკვლევარები, მკვლევართა ჯარები, რომლებიც რაღაც საპირისპირო ეთიკით მართულნი, ყველაფერს აგროვებენ, რის პოვნასაც შეძლებენ, რათა უზენაეს მიზანს მიაღწიონ და მთლიანობა აღადგინონ. მთლიანობა, რომელშიც შედის: ესკიზების ზღვა, წაშლილი აბზაცები, ავტორისგან დაწუნებული, მაგრამ მკვლევართა მიერ გამოქვეყნებული თავები, “კრიტიკული გამოცემები” რომ ჰქვიათ, ვერაგული სათაურით: “ვარიანტები”, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ სიტყვებს ჯერ კიდევ შერჩა აზრი, ყველაფერი, რაც ავტორს დაუწერია, ისევე ღირებულია, როგორც სხვა დანარჩენი, რომ ის მათაც თანაბრად მოიწონებდა.
არსებითის ეთიკამ არქივის ეთიკას დაუთმო გზა (არქივის იდეალი: სასიამოვნო თანასწორობა, რომელიც უზარმაზარ საერთო საფლავში სუფევს”).
კითხვის პროცესი ხანგრძლივია, სიცოცხლე კი – ხანმოკლე
ჩემს მეგობარს, ფრანგ მწერალს ვესაუბრები. გომბროვიჩის წასაკითხად ვაგულიანებ. მოგვიანებით, როცა მას შემთხვევით გადავეყრები, შეწუხებული მეჩვენება: “დაგიჯერე, მაგრამ, სიმართლე რომ ვთქვა, ვერ მივხვდი, რამ აღგაფრთოვანა”. “რა წაიკითხე?” “შეპყრობილი”. “ჯანდაბა! რაღა მაინცდამაინც “შეპყრობილი”?”
“შეპყრობილი”: “მისლოჩის საიდუმლო” წიგნში მხოლოდ გომბროვიჩის სიკვდილის შემდეგ აღმოჩნდა. ეს პოპულარული რომანია, რომელიც მან ახალგაზრდობისას ფსევდონიმით გამოაქვეყნა, რომანი გაგრძელებებით, ერთ-ერთ ომამდელ პოლონურ ჟურნალში რომ იბეჭდებოდა. წიგნად არასდროს გამოუცია, ეს არც კი განუზრახავს. მწერლის სიცოცხლის ბოლოსკენ, დომენიკ დე რუსთან ვრცელი ინტერვიუ გამოქვეყნდა, ერთ ტომად, სათაურით: “ასეთი ანდერძი”. მასში გომბროვიჩი თავის ნაწარმოებებს განიხილავს. ყველა მათგანს. ერთმანეთის მიყოლებით. “შეპყრობილს” კი ერთი სიტყვითაც არ ახსენებს.
ამ კაცს ვეუბნები: «ფერდიდურკე» უნდა წაიკითხო! ან “პორნოგრაფია”!”
ნაღვლიანად მიყურებს: “მეგობარო, ჩემი დარჩენილი სიცოცხლე სულ უფრო მოკლდება. დრო, რომელიც შემეძლო შენი ავტორისთვის დამეთმო, უკვე დამეხარჯა”.