milan kundera servantesis verdiqti targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
სერვანტესი თავის რომანში რამდენჯერმე წარმოგვიდგენს სარაინდო წიგნების გრძელ ნუსხას. ის მათ სათაურებს გვაწვდის, მაგრამ ყოველთვის საჭიროდ არ თვლის, რომ ავტორებიც დაასახელოს. იმ დროს ავტორებისა და მათი უფლებების პატივისცემა ჯერ კიდევ არ გამხდარიყო ჩვეულებრივი მოვლენა.
მოდი, გავიხსენოთ: სანამ სერვანტესი რომანის მეორე ტომს დაასრულებდა, სხვა მწერალმა, რომლის სახელიც დღემდე უცნობია, დაასწრო და ფსევდონიმით გამოსცა დონ კიხოტის ფათერაკების მისეული გაგრძელება. იმ დროს სერვანტესს სწორედ ისეთი რეაქცია ჰქონდა, როგორი რეაქციაც დღეს ექნება რომანისტს – იგი გაცოფდა. მან დაუნდობლად შეუტია პლაგიატორს და ამაყად განაცხადა: “დონ კიხოტი მხოლოდ ჩემთვის დაიბადა და მე – მისთვის. მან მოქმედება იცოდა, მე – წერა. მე და ის, უბრალოდ, ერთი მთლიანობა ვართ”.
სერვანტესიდან დაწყებული, რომანის პირველადი, ძირითადი ნიშანიც ეს არის: ის უნიკალური, განუმეორებელი ქმნილებაა, ერთი ავტორის წარმოსახვისგან განუყოფელი. დაწერამდე არავის შეეძლო დონ კიხოტის წარმოდგენა. ის თავისთავად მოულოდნელი იყო და მოულოდნელობის ხიბლის გარეშე არც ერთი დიდი რომანული პერსონაჟი (და არცერთი დიდი რომანი) არასდროს ყოფილა დამაჯერებელი.
რომანის ხელოვნების დაბადება ავტორის უფლებების გაცნობიერებასა და მათ გააფთრებულ დაცვას დაუკავშირდა. რომანისტი მისი ნაწარმოების ერთადერთი ბატონ-პატრონია, თავად ის არის მისივე ნაწარმოები. ეს კი ყოველთვის ასე არ იყო და ყოველთვის ასე არ იქნება. მაგრამ როცა ის დღე დადგება, მაშინ სერვანტესის მემკვიდრეობა – რომანის ხელოვნება, არსებობას შეწყვეტს.
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
სერვანტესი თავის რომანში რამდენჯერმე წარმოგვიდგენს სარაინდო წიგნების გრძელ ნუსხას. ის მათ სათაურებს გვაწვდის, მაგრამ ყოველთვის საჭიროდ არ თვლის, რომ ავტორებიც დაასახელოს. იმ დროს ავტორებისა და მათი უფლებების პატივისცემა ჯერ კიდევ არ გამხდარიყო ჩვეულებრივი მოვლენა.
მოდი, გავიხსენოთ: სანამ სერვანტესი რომანის მეორე ტომს დაასრულებდა, სხვა მწერალმა, რომლის სახელიც დღემდე უცნობია, დაასწრო და ფსევდონიმით გამოსცა დონ კიხოტის ფათერაკების მისეული გაგრძელება. იმ დროს სერვანტესს სწორედ ისეთი რეაქცია ჰქონდა, როგორი რეაქციაც დღეს ექნება რომანისტს – იგი გაცოფდა. მან დაუნდობლად შეუტია პლაგიატორს და ამაყად განაცხადა: “დონ კიხოტი მხოლოდ ჩემთვის დაიბადა და მე – მისთვის. მან მოქმედება იცოდა, მე – წერა. მე და ის, უბრალოდ, ერთი მთლიანობა ვართ”.
სერვანტესიდან დაწყებული, რომანის პირველადი, ძირითადი ნიშანიც ეს არის: ის უნიკალური, განუმეორებელი ქმნილებაა, ერთი ავტორის წარმოსახვისგან განუყოფელი. დაწერამდე არავის შეეძლო დონ კიხოტის წარმოდგენა. ის თავისთავად მოულოდნელი იყო და მოულოდნელობის ხიბლის გარეშე არც ერთი დიდი რომანული პერსონაჟი (და არცერთი დიდი რომანი) არასდროს ყოფილა დამაჯერებელი.
რომანის ხელოვნების დაბადება ავტორის უფლებების გაცნობიერებასა და მათ გააფთრებულ დაცვას დაუკავშირდა. რომანისტი მისი ნაწარმოების ერთადერთი ბატონ-პატრონია, თავად ის არის მისივე ნაწარმოები. ეს კი ყოველთვის ასე არ იყო და ყოველთვის ასე არ იქნება. მაგრამ როცა ის დღე დადგება, მაშინ სერვანტესის მემკვიდრეობა – რომანის ხელოვნება, არსებობას შეწყვეტს.