გვარის ფუძეა კუპატი. სულხან საბას განმარტებით, კუპატა არის „გატენილი პური, მოხრაკული“. კუპატი სახელად დაერქვა იმ ადამიანს, ვინც კუპატივით ჩასუქებული და ლოყებდაბრაწული იყო ან კარგ კუპატს ამზადებდა.
მკვლევრები წერენ, რომ კუპატაძე, კუპატაშვილთა გვარი აწარმოა საკუთარმა სახელმა კუპატამ.
კუპატაძე და კუპატაშვილი ნათესაურ გვარებად ჩანან.
საქართველოში ყველაზე მეტად გავრცელებულ ათას გვარს შორის კუპატაძეებს 111-ე ადგილი უჭირავთ.
კუპატაძეთა რამდენიმე ოჯახი გადასულა ბოლნისის რაიონში, იქ გაჩენილა განშტოება კულდონაანი (კულდონაშვილი) და საბუთებში გვხვდება კუპატაძე-კულდონაშვილი.
მეჩვიდმეტე საუკუნის მეორე ნახევარში, თორმანეულში მცხოვრები კუპატაძე დათუნა მოიხსენიება, რომელსაც ჰყავდა ორი ვაჟი. ეს მონაცემები აღმოჩენილა ზემო ქართლის სადროშოს აღწერის დავთარში.
„კუპატაძე მახარობელი, 1580-1590 წლებში იყო ხუცესი, კაცხის მონასტრის მწირველი, 1689 წელს კი კუპატაძე ოთია ამილახორმა გაათარხნა“.
1995 წელს ვაუჩერის მიხედვით დაფიქსირებულია 2 444 კუპატაძე: ჭიათურაში – 1 428, თბილისში – 575, თერჯოლაში – 441.
39 კუპატაშვილი: თბილისში – 27, ბათუმში – 7, თერჯოლაში – 5.
74 კულდონაშვილი: ბოლნისში – 53, თბილისში – 17, რუსთავში – 4.
