ჰრინევსკი ჰენრიკ - Hrinevski Henrix




ჰენრიკ თევდორეს ძე ჰრინევსკი, წარმოშობით პოლონელი, დაიბადა ქუთაისში 1869 წლის 6 ნოემბერს. მამამისი ქუთაისში მსახურობდა სამოქალაქო სამსახურში. მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი დედასთან ერთად იტალიაში გაემგზავრა. მან ფლორენციაში ტექნიკური სასწავლებელი დაამთავრა და სამხატვრო აკადემიაში განაგრძო სწავლა, მაგრამ 1889 წელს ქუთაისში დაბრუნდა, რათა სამხედრო ვალდებულება მოეხადა. შემდეგ სწავლა განაგრძო გერმანიაში, კარლსრუდის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე. პარალელურად აკვარელით ფერწერაში ოსტატდებოდა.

1895 წელს, ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, ისევ იტალიაში ჩავიდა და სამხატვრო განათლების მიღება დაასრულა.

თბილისში ჰ. ჰრინევსკი 1898 წელს ჩამოვიდა და ამ დროიდან მისი ბედი მჭიდროდ დაუკავშირდა საქართველოს კულტურას. მისი ინტერესების სფერო ფართო იყო – იგი ორგანულად ათავსებდა შემოქმედებასა და პედაგოგიურ მოღვაწეობას, მაგრამ უმთავრესი იყო სიძველეებით, ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლებით გატაცება, რომელიც მთელს მის სიცოცხლეს გასდევდა და მის შემოქმედებას თავისებურ ხასიათს ანიჭებდა.

ჰ. ჰრინევსკის ცხოვრებაში დიდი ადგილი ეკავა პედაგოგიურ საქმიანობას, რაც დაკავშირებული იყო კაზმულ ხელოვნებათა ხელისშემწყობი საზოგადოების სამხატვრო სასწავლებელთან. აქ ის 1902 წლიდან ასწავლიდა, ხოლო საქართველოს დამოუკიდებლობის პერიოდში, 1918-21 წლებში, ამ სასწავლებლის დირექტორი იყო. ჰ. ჰრინევსკი დავით ჩუბინაშვილთან, იაკობ ნიკოლაძესთან, ევგენი ლანსერესთან, ანატოლი კალგინთან და სხვებთან ერთად იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და პირველი პედაგოგთაგანი. თბილისის სამხატვრო აკადემიის დაარსებიდან, 1922 წლიდან ვიდრე 1937 წლამდე ის აკადემიის პროფესორი იყო. ამავე დროს შეთავსებით მუშაობდა ინდუსტრიულ ინსტიტუტშიც. იგი ასწავლიდა პერსპექტივას, არქიტექტურულ ნახატს, აკვარელით ფერწერას.
მხატვარი დავით ციციშვილი იხსენებდა, რომ ჰ. ჰრინევსკი სტუდენტებს ძალიან საინტერესო დავალებებს აძლევდა და ამასთან, თითოეულის მიდრეკილებასა და შესაძლებლობას ითვალისწინებდა. ეს კი მეცადინეობას განსაკუთრებულ ხალისს ანიჭებდა.
აკადემიკოსი ვახტანგ ბერიძე მოგვითხრობს ჰ. ჰრინევსკის სახელოსნოს შესახებ, რომელიც სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთ კორპუსში იყო მოთავსებული. მხატვარი ხშირად იქ ატარებდა ლექციებს. სტუდენტებს იზიდავდა მშვენიერი წიგნები და სურათები, ლამაზი საგნები, ხიბლავდა სახელოსნოს არტისტული განწყობილება. თითქმის ყველა მხატვარი და არქიტექტორი, ვინც 1920-1930-იან წლებში თბილისში მიიღო განათლება, ჰ. ჰრინევსკის მოწაფე იყო.

1902 წლიდან ჰ. ჰრინევსკი მონაწილეობდა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმის ორგანიზაციასა და ამ მუზეუმის მიერ მოწყობილ სამეცნიერო-სამხატვრო მივლინებებში (ქუთაისი, ბორჩალო, გორი, ახალციხე), რომლის მიზანი იყო უძველესი ფრესკების გადმოღება, ძველი ქართული არქიტექტურული ძეგლების აზომვა და ნატურიდან აკვარელით ჩანახატების შესრულება.

ჰ. ჰრინევსკი მონაწილეობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მიერ ჩატარებულ ღონისძიებებში. 1912 წელს იგი იყო კავკასიის კაზმული ხელოვნების წამახალისებელ საზოგადოებასთან არქიტექტურული სექციის ჩამოყალიბების ერთ-ერთი ინიციატორი. ამ სექციის მიზანს წარმოადგენდა ძველი არქიტექტურისა და ფერწერის შესწავლა ამიერკავკასიაში და კერძოდ, საქართველოში. 1914-1921 წლებში ჰ. ჰრინევსკი იყო თბილისის გაერთიანებული სამხატვრო საზოგადოების თავმჯდომარე.

ჰ. ჰრინევსკის ეკუთვნის ნაშრომი ხაზოვანი პერსპექტივის შესახებ, რომელიც 1924 წელს გამოიცა ქართულ ენაზე. ეს მისი ლექციების ნაწილი იყო. მას ჰქონდა ნაშრომები კლასიკური ორნამენტისა და არქიტექტურის გაფორმებაში ფერის გამოყენების შესახებ.

დაუღალავი შრომის შედეგად ჰ. ჰრინევსკის მდიდარი მასალა დაუგროვდა, რომელსაც იგი პედაგოგიურ და შემოქმედებით პრაქტიკაში იყენებდა.

ჰ. ჰრინევსკი – საყოველთაოდ აღიარებული მხატვარი და გამორჩეული პედაგოგი – სამოცდარვა წლისა იყო, როცა 1937 წელს პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლი გახდა. მის დაპატიმრებამდე საბჭოთა კავშირიდან გაასახლეს მისი მეუღლე – იტალიელი მარია პერინი, რომელსაც თბილისში საბალეტო სტუდია ჰქონდა. მარია პერინის მოწაფეები იყვნენ ვახტანგ ჭაბუკიანი, ელენე ჩიკვაიძე, ლილი გვარამაძე, ირინე ალექსიძე და სხვა. მარია პერინის მოღვაწეობამ ხელი შეუწყო ქართული საბალეტო სკოლის ჩამოყალიბებას.

ჰენრიკ ჰრინევსკის შვილები და ნათესავები არ დარჩენია. მისი მდიდარი არქივი და მხატვრული მემკვიდრეობა ძირითადად განადგურდა. ნამუშევრების მცირე ნაწილი შალვა ამირანაშვილის სახელობის საქართველოს ხელოვნების მუზეუმშია დაცული, ნაწილი კი კერძო კოლექციებში დაიქსაქსა.

თეატრში მოღვაწეობა

1910 წელს რეჟისორმა ვალერიან შალიკაშვილმა დადგა დიმიტრი ერისთავის “სამშობლო”. ნინო გვარაძე იგონებს, რომ რეჟისორმა სპექტაკლის მხატვრული გაფორმებისათვის მოიწვია მოქანდაკე იაკობ ნიკოლაძე და მხატვარი ჰენრიკ ჰრინევსკი. მათი ხელმძღვანელობით შეასრულეს დეკორაციები და კოსტიუმები ნოვაკმა და ლანსკიმ.

ტრადიციულად, ქართული თეატრის სეზონი ამ სპექტაკლით იხსნებოდა ხოლმე. 1910 წლის თეატრალური სეზონი განსაკუთრებული აღმოჩნდა ახალი მხატვრული გაფორმების წყალობით. „სახალხო გაზეთი წერდა”: „ამჯერად ვალერიან შალიკაშვილის დადგმა მაყურებლის ყურადღებას იქცევდა ახალი დეკორაციებით და ტანისამოსით. დეკორაციები მართლაც ხელოვნურად იყო შეწყობილი. საზოგადოდ, ტექნიკური მხარე წარმოდგენისა, მასობრივი სცენები, ისე იყო მოწყობილი, როგორც არასოდეს არა ყოფილა ქართულს სცენაზე”.
პრესაში მოღვაწეობა

ჰენრიკ ჰრინევსკი თანამშრომლობდა გაზეთ “ცნობის ფურცლის” და “სახალხო ფურცლის” სურათებიან დამატებაში.

ამ გაზეთების ფურცლებზე დაიბეჭდა მხატვრის სურათები:

1. “ვენეციის ერთი კუთხე”.

2. “სომეხ-თათართა შეტაკება ტფილისში”.

3. “დარაჯები ვორონცოვის ქუჩაზე”.

4. “დიდუბეში ზარბაზნით დაზიანებული ბაბაევის სახლი დეკემბერში”.

5. “უნავთობა ტფილისში”.

6. “ტფილისში კედელზე გაკრულ გენერალ-გუბერნატორის განცხადების
წინ”.

და სხვა.
მონაწილეობა ღია კონკურსებში

1912 წელს გამოცხადდა კონკურსი თბილისის სათავადაზნაურო საადგილმამულო ბანკის შენობის პროექტისა. გაიმარჯვა არქიტექტორ ანატოლი კალგინისა და ჰენრიკ ჰრინევსკის პროექტმა. შენობის არქიტექტურა ანატოლი კალგინს ეკუთვნოდა, დეკორის დამუშავება – ჰენრიკ ჰრინევსკის (ეს უნიკალური შენობა ამჟამად ეროვნული ბიბლიოთეკის (საჯაროს) მთავარი კორპუსია). დეკორის დამუშავება ითვალისწინებდა როგორც ფასადის მორთვას ორნამენტებით, ასევე შიდა სივრცის (ჭერისა და კედლების) მოხატვას.

1916 წელს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობამ გამოაცხადა კონკურსი ქართველ მოღვაწეთა პანთეონის ესკიზის პროექტზე. კონკურსში მონაწილეობდა სამი პროექტი, სადაც ჰენრიკ ჰრინევსკისა და ანატოლი კალგინის პროექტმა პრემია დაიმსახურა.

1926 წელს თბილისში რკინიგზის სამმართველოს შენობის ფასადის რეკონსტრუქცია დაიწყო. ჰ. ჰრინევსკიმ აქაც მიიღო მონაწილეობა და ქართული ჩუქურთმებით შეამკო იგი. აღნიშნული შენობა დღესაც ამშვენებს ჩვენს ქალაქს.
წიგნის გრაფიკა

ჰ. ჰრინევსკის ნამუშევართა შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ილუსტრაციები ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა ერთტომეულისათვის. ეს გამოცემა 1914 წელს განხორციელდა და საქართველოს ცხოვრებაში მნიშვნელოვან მოვლენას წარმოადგენდა. ამ ერთტომეულმა ქართველი მკითხველის ოცნება ცხადად აქცია – თავი მოეყარა ერთ წიგნში ილიას ცნობილი ნაწარმოებებისათვის. სარედაქციო კომისიის წევრები იყვნენ კიტა აბაშიძე, ი. გედევანიშვილი, ი. გომართელი, ი. ზურაბაშვილი, გ. ლასხიშვილი, ი. ფანცხავა, ნ. ჩიგოგიძე, ი. ჯავახიშვილი.

წიგნის გამომცემელი თავისი დროის ცნობილი ექიმი და საზოგადო მოღვაწე მიხეილ გედევანიშვილი იყო. წიგნს დართული აქვს ვრცელი და საინტერესო წერილები ილიას ცხოვრებისა და შემოქმედების შესახებ, რომელთა ავტორები არიან გრიგოლ ყიფშიძე და კიტა აბაშიძე.

ტექსტს ამდიდრებს დოკუმენტური ფოტომასალა: მწერლისა და მისი ახლობლების პორტრეტები, მისი ბიოგრაფიისათვის მნიშვნელოვანი ადგილების ფოტოსურათები.

ცხადია, ყურადღების გარეშე ვერ დარჩებოდა ამ გამოცემის მხატვრული მხარე. ამიტომ წიგნის მხატვარი დიდი მონდომებით შეარჩიეს. კომისიის ყურადღება ჰენრიკ ჰრინევსკიზე შეჩერდა. ასე აღმოჩნდა ჰენრიკ ჰრინევსკი ილია ჭავჭავაძის თხზულებათა პირველი სერიოზული ილუსტრატორი. მანამდე რამდენიმე მხატვარმა შეასრულა ილიას ცალკეული ნაწარმოებების ილუსტრაციები.

მხატვარმა ჰ.ჰრინევსკიმ მიზნად დაისახა ილიას თითქმის მთელი მხატვრული მემკვიდრეობის ილუსტრირება.
მას შესრულებული აქვს ოცდათხუთმეტამდე ილუსტრაცია. აქედან აღნიშნულ გამოცემაში შესულია შემდეგი სურათები:
1. „აჩრდილი“, თავი V, არაგვი, გვ. 122
2. „ეპიზოდი ყაჩაღის ცხოვრებიდან“, გვ. 162
3. „ეპიზოდი ყაჩაღის ცხოვრებიდან”, გვ. 170
4. „მეფე დიმიტრი თავდადებული”, გვ .202
5. „დიმიტრი წარსდგა ყაენის წინაშე”, გვ. 210
6. „განდეგილი”, გვ. 222
7. „განდეგილი”, გვ. 236
8. „გლახის ნაამბობი” გვ. 316
9. „გლახის ნაამბობი” – „შემინდიხარ” გვ .326
10. „კაცია ადამიანი” (ლუარსაბი), გვ. 340
11. „კაცია ადამიანი”, გვ. 348
12. „კაცია ადამიანი” (შედგნენ ქალაქის შარა გზაზე) გვ. 382
13. „გლეხთა განთავისუფლების პირველი დროების სცენები” გვ. 406
14. „ოთარაანთ ქვრივი”, გვ. 446
15. „ოთარაანთ ქვრივი”, გვ. 484
16. „ოთარაანთ ქვრივი”, (საფლავზე) გვ. 494

ილია ჭავჭავაძის „თხზულებანი“ სქელტანიანი წიგნია, მისი ყდის გაფორმება უაღრესად სადაა.
ჰრინევსკიმ აკვარელით შეასრულა ყოველი გვერდის თავსართები, ბოლოსართები და ჩანართი ილუსტრაციები. ამან წიგნს თვითმყოფადი მხატვრული სახე შესძინა.
ილუსტრაციები ნათლად მეტყველებენ, თუ როგორ იყო გატაცებული მხატვარი ქართული ხუროთმოძღვრებითა და ეთნოგრაფიით. მხატვარს დახატული აქვს ბავშვის აკვანი, საყოფაცხოვრებო საგნები, სხვადასხვა სოციალური ფენის წარმომადგენელთა ტანსაცმელი.

ეს წიგნი ამჟამად ბიბლიოგრაფიულ იშვიათობას წარმოადგენს, მისი ნახვა შესაძლებელია გ. ლეონიძის სახელობის ლიტერატურის მუზეუმისა და ეროვნული ბიბლიოთეკის იშვიათ წიგნთა საცავებში (რარიტეტებში).



Loading...

ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.