ხირჩლუა
... მუცოს მხრიდან მასულან მტრები...
ბევრან ყოფილან
და ღვარცოფად
ჩამოჰყოლიან არღუნის ჭალას...
შავიწროებულ შატილივნებს
ძლივ შაუსწვრავ თავის კოშკებში.
ხირჩლუა კი
წვრილ ცოლ-შვილით
ქაჩუს მაღალზე შახფარებივ ციხესიმაგრეს
და გმირობაიც დიდი უქნავ:
ბევრ მამხდურისად
სამზეოს მზე დაუბნელებავ, —
ბევრ მამა-პაპათად შაუწირავ,
ზოგიც თავისად ჩაუთქვამის, —
საიქიოში წყალთ მამტანად,
ჯღანთ ამამსხმელად დამჭირდებითავ...
ერთ კვირას დუშმან უხოცავის მარტუა ხირჩლას,
ერთ კვირას ციხის კედლის ძირში
სისხლის ტბა მდგარას,
ერთ კვირას მის ხმალს არ სძინებავის,
ერთ კვირას ხირჩლას თოფის წვერზე
ალ ჰკიდებავის...
ბოლოს მტერს მაინც უმძლაბრებავ, —
ციხის კარებ ჩამაუნგრებავ,
ბეჩავ ხირჩლასაც ტყვია-წამალ გასთავებივას,
მშველელ კი სოფლად აღარავინ ყოფილ...
მაშინ ხირჩლუა თავის ცოლ-შვილს მიჰბრუნებივას:
— მოდივ, დიაცო,
ეგ ბალღებიც აქ მამიყვანევ,
რა ვქნათავ? რაივ?
ღმერთ-სალოცავმამ ესრე ინებავ,
რა ჩვენ ბრალიავ!...
მეაც აღარა შამიძლავავ,
მეტ ძალ არ მაქვავ,
თქვენს თავს მტრის ხელში
ცოცხალ თავით ვერ ჩავაგდებავ,
მე თქვენ ცოდვას ვერ დავიდებავ...
რა ვი, ეგენივ, ურჯულონივ,
რასრა გიზმენავ?
იქნებ ნამუსიც აგხადანავ,
თავ მაგჭრანავ, გაგვამასხრანავ,
რა პასუხ გავსცავ თემ-სოფელსავ, —
თავის ცოლ-შვილს ვერ მაუარავ!...
ან შენს მამისსახლს როგორ ვეჩვენავ? —
ქალ მაგეცითავ,
შენ კი ნამუს ვერ შაუნახევ,
საქვეყნოდ ყველა შაგვარცხვინევ,
ვერ ივაჟკაცევ!...
ამ ბალღებსაც არვინ იცისავ,
რას უქმენავ?
იქნება რჯულიც შაუცვალანავ,
ხევსურთა მტრებად გაზარდანავ,
წინაპრების საფლავებიც ათხრევინანავ,
არავ, მაგასავ ვერ ვიზამავ,
სხვა გზას მავსძებნივ...
სჯობავ, აქითავ, ყველანივ ცაში წავიდათავ,
ჩვენ მამა-პაპათ
სახელიანებ მიუვიდათავ, —
უთქვამ ხირჩლუას დიაცისად
და უფსკრულში
ცოლ-შვილთან ერთად გადაფრენილას...
ძაღლიკა ხიმიკაური
...კაი ვაჟკაც დამდგარ ძაღლიკა:
ტან-ტომაგითაც
და ძალ-ღონითაც გოლიათ ყოფილ...
ოცნებად ჰქონივ სახელგანთქმულ
ერეკლეს ნახვა
და ცხრამეტი წლისა ლაშქარში ხლებივ...
ტანმომცრო მეფე რო უნახავ, გაკვირვებულას:
ისეთ პატარა როგორ იქნებავ?
ან იმ გმირობებს რას ჩაიდენდავ?...
მიმხვდარას მეფე ვაჟკაცის ნაფიქრს
და უკითხავ ძაღლიკაისად:
— რაო, ძაღლიკავ, რას დამცქერავ, არ მაგეწონევ?...
— როგორ არავ, ჩემო მეფეო,
მაგრამ შენს ნახვას
მაინც შენივ სახელ მიჯობდავ!...
სტამბული
გამოჩნდა ბოსფორი
და ვიწრო ყურეში
შევდივართ,
ჩვენ ზემოთ ხიდია გაბმული,
ფერდობი გადაშლილი მოჩანს ყურანივით,
ირგვლივ ილანდება ბებერი ისტამბული...
შენ იყავ პირველი მტერი მოსისხარი,
სხვაც ვინმე ამქვეყნად ყოფილა თუკი,
ყაყანებს,
ფუთფუთებს ქუჩებში ისლამი,
— სალამ ალეიქუმ! — ხელს მართმევს თურქი...
ქუჩა ჰგავს ამღვრეულ
და ფერად მდინარეს,
ჩადრიდან გოგო მიმზერს მოღიმარი,
სად ზეცა უკავია უთვალავ მინარეთს
და კრიალოსანით ერთობა იმამი...
მიპატიებია სისხლი
და ტკივილი,
ვივიწყებ, წარსულში რაც იყო,
რაც არი,
წინ მხვდება:
მოლების გაბმული კივილი
და თეთრი აია სოფიას ტაძარი...
ტრიალებს ბუღი სულის შემხუთავი,
მზის ცხელი დისკო ჰკიდია მაღლა,
შუადღის ლოცვანს აღავლენს სულთანი
და ხელაპყრობილი უჩოქებს მაჰმადს...
მთების გადაღმიდან მოცურავს ღრუბელი
და ქარი ქუჩის მტვერს სახეში მაშლის,
— ისტამბულ, მშვიდობით!
სისხლის აუღებლად,
მარჯვენის მოუჭრელად ვბრუნდები სახლში!..
მოსისხლეები
...შატილივნების კაც ჰყოლივას ღილღველებს მაკლული
და შინშის სისხლის ასაღებად
ლეკო ქისტეთს მარტუა წასულ...
და მთელ აულში გამორჩეულ
ჯიგიტის სახლს მისდგომივ ღამით...
ბანზე მძინარ გაუკოჭავის
და ფეხშიშველა წინ წამაუგდავ...
ქვა-ღორღზე მავალს
ფეხისგულებ გადასტყავებივ
და სისხლმდინარეს კოჭლობით უვლავ...
შასცოდებივ მოსისხლე ლეკოს:
— ვაჟკაცს ღირსება ელახებისავ!
გაუხდავ თავის ქალამნები
და ამისად ჩაუცმევავის...
აეგრ მასულან დილისპირს შატილ, —
ლეკო — ფეხშიშველი,
იმის მტერი კი, ქალამნებჩაცმული...
გაბურთ ეშმა
..ამღა-ჭიმღაში
დავით გაბურს ვერავინ ჯობნილ...
სილამაზით და ვაჟკაცობით
ტოლსწორებში ელვასავით ირჩეოდისავ...
ჰოდა, ეგ გაბურ ეშმასაც კი შაჰყვარებივას
და ქალის სახით თიბვა-მკაში გამასცხადებივ...
დაუჭერავის დავითს ეშმა
და... თავის სახლში წამაუყვანავ...
...თეთრ თმან ჰქონიან გაბურთ ეშმას,
მზის სხივს ჰგვანილან,
ტახტზე იწვისავ და თმათ გუბივ,
საწოლზეით გადმამდინარივ, ქაზდარს1 ავსებავ...
ფრჩხილებ დაუჭრავ ეშმაისად
და ქარქაშში დაუმალავის, —
ვეღარსად წავავ (უფრჩხილებოდ ძალა აღარ აქვ!)
ხოლო ხმალ-ხანჯარს
შიშით ახლოს არ ეკარების...
„— გამიშვივ, რაად მაწვალებავ“ —
დავითისად უხვეწნავ ეშმას, —
ისევ მამეცივ ჩემ ძალაივ,
ჩემ შაძლებაივ,
რა ცხვარ-საქონში მატარებავ,
რას მამწყემსებავ,
მამწყინდავ აქავ, თქვენთან ყოფნაივ,
დღე მუდამ თქვენთვის შამახედვნაივ...
დიაც რო მაინც არ გყვანდასავ,
არ გიყვარდასავ,
კიდევ გავძლებდივ,
შენთან დავლევდივ ჩემს ცხოვრებასავ,
სიხარულით ვიმუშავებდივ...
ახლა კი ცრემლად რაად მღვრიავ,
დარდს რად მაკვლევავ,
რა ჩემ ცოდვაში იდებავ წილსავ!...“
არ გაუშვავის გაბურს ეშმა, —
მოჯამაგირედ გამამადგებავ...
გასულას ხანი
და ერთ დღესაც გაბურთ სახლში რო არვინ ყოფილ,
ეშმას დავითის ბალღისად უთქვამ:
— უკვე დროიავ, აის ხმალივ ხელთ გეჭირასავ
და მტერ-დუშმანის დასახვედრად ემზადებოდავ,
რა ბალღბულღების საქმით ერთობივ!..
ჩამაუღავის გაბურთ ყმაწვილს კედლიდან ხმალი
და ამაუწვდავ გაგულისებულს...
გადამცვენილას ქარქაშიდან ეშმას ფრჩხილები...
წამაუკრეფავ სათითაოდ
და გაქცეულ აიქისკე, საითაც მასულ...
წასვლისას გაბურნ დაუწყევლიან;
„ჩემს წვალებისად ნუმც იმრავლებთავ,
ნუმც გასწყდებითავ,
(ეგ, ალბათ, იმად, გაბურ რო უყვარდ!)
ერთ ეგეთ ვაჟკაც გვარში ნუამც დაგელევისთავ,
ერთ გიჟ-უჭკუოიც მუდამ გყვანდასთავ“, —
ეგეც უთქვამს წასვლისას ეშმას...
მაგ ამბის შემდეგ ბევრ რაიმ მამხდარ,
ბევრ რაიმ შაცვლილ არხოტის თემში,
ბევრ კაი ვაჟკაც მასულ და წასულ...
გაბურთ კი... გაბურთ
რაკი იმისგან თუ რაისგან, ეეგრ ახდომივ...
ქუდნისლა ჩამაიშალა
ქუდნისლა ჩამაიშალა,
შიგ მაიყოლა მაღრანი;
მაღრანში, მარღის ციხეო,
კედლებ დაგეძრა მაღალი,
წაიქცა შენი პატრონი,
ცხენიც წაექცა საღარი,
ღვარად ჩამოდის ჩაღმისკე
ცრემლების ჩამანაღვარი.
... მუცოს მხრიდან მასულან მტრები...
ბევრან ყოფილან
და ღვარცოფად
ჩამოჰყოლიან არღუნის ჭალას...
შავიწროებულ შატილივნებს
ძლივ შაუსწვრავ თავის კოშკებში.
ხირჩლუა კი
წვრილ ცოლ-შვილით
ქაჩუს მაღალზე შახფარებივ ციხესიმაგრეს
და გმირობაიც დიდი უქნავ:
ბევრ მამხდურისად
სამზეოს მზე დაუბნელებავ, —
ბევრ მამა-პაპათად შაუწირავ,
ზოგიც თავისად ჩაუთქვამის, —
საიქიოში წყალთ მამტანად,
ჯღანთ ამამსხმელად დამჭირდებითავ...
ერთ კვირას დუშმან უხოცავის მარტუა ხირჩლას,
ერთ კვირას ციხის კედლის ძირში
სისხლის ტბა მდგარას,
ერთ კვირას მის ხმალს არ სძინებავის,
ერთ კვირას ხირჩლას თოფის წვერზე
ალ ჰკიდებავის...
ბოლოს მტერს მაინც უმძლაბრებავ, —
ციხის კარებ ჩამაუნგრებავ,
ბეჩავ ხირჩლასაც ტყვია-წამალ გასთავებივას,
მშველელ კი სოფლად აღარავინ ყოფილ...
მაშინ ხირჩლუა თავის ცოლ-შვილს მიჰბრუნებივას:
— მოდივ, დიაცო,
ეგ ბალღებიც აქ მამიყვანევ,
რა ვქნათავ? რაივ?
ღმერთ-სალოცავმამ ესრე ინებავ,
რა ჩვენ ბრალიავ!...
მეაც აღარა შამიძლავავ,
მეტ ძალ არ მაქვავ,
თქვენს თავს მტრის ხელში
ცოცხალ თავით ვერ ჩავაგდებავ,
მე თქვენ ცოდვას ვერ დავიდებავ...
რა ვი, ეგენივ, ურჯულონივ,
რასრა გიზმენავ?
იქნებ ნამუსიც აგხადანავ,
თავ მაგჭრანავ, გაგვამასხრანავ,
რა პასუხ გავსცავ თემ-სოფელსავ, —
თავის ცოლ-შვილს ვერ მაუარავ!...
ან შენს მამისსახლს როგორ ვეჩვენავ? —
ქალ მაგეცითავ,
შენ კი ნამუს ვერ შაუნახევ,
საქვეყნოდ ყველა შაგვარცხვინევ,
ვერ ივაჟკაცევ!...
ამ ბალღებსაც არვინ იცისავ,
რას უქმენავ?
იქნება რჯულიც შაუცვალანავ,
ხევსურთა მტრებად გაზარდანავ,
წინაპრების საფლავებიც ათხრევინანავ,
არავ, მაგასავ ვერ ვიზამავ,
სხვა გზას მავსძებნივ...
სჯობავ, აქითავ, ყველანივ ცაში წავიდათავ,
ჩვენ მამა-პაპათ
სახელიანებ მიუვიდათავ, —
უთქვამ ხირჩლუას დიაცისად
და უფსკრულში
ცოლ-შვილთან ერთად გადაფრენილას...
ძაღლიკა ხიმიკაური
...კაი ვაჟკაც დამდგარ ძაღლიკა:
ტან-ტომაგითაც
და ძალ-ღონითაც გოლიათ ყოფილ...
ოცნებად ჰქონივ სახელგანთქმულ
ერეკლეს ნახვა
და ცხრამეტი წლისა ლაშქარში ხლებივ...
ტანმომცრო მეფე რო უნახავ, გაკვირვებულას:
ისეთ პატარა როგორ იქნებავ?
ან იმ გმირობებს რას ჩაიდენდავ?...
მიმხვდარას მეფე ვაჟკაცის ნაფიქრს
და უკითხავ ძაღლიკაისად:
— რაო, ძაღლიკავ, რას დამცქერავ, არ მაგეწონევ?...
— როგორ არავ, ჩემო მეფეო,
მაგრამ შენს ნახვას
მაინც შენივ სახელ მიჯობდავ!...
სტამბული
გამოჩნდა ბოსფორი
და ვიწრო ყურეში
შევდივართ,
ჩვენ ზემოთ ხიდია გაბმული,
ფერდობი გადაშლილი მოჩანს ყურანივით,
ირგვლივ ილანდება ბებერი ისტამბული...
შენ იყავ პირველი მტერი მოსისხარი,
სხვაც ვინმე ამქვეყნად ყოფილა თუკი,
ყაყანებს,
ფუთფუთებს ქუჩებში ისლამი,
— სალამ ალეიქუმ! — ხელს მართმევს თურქი...
ქუჩა ჰგავს ამღვრეულ
და ფერად მდინარეს,
ჩადრიდან გოგო მიმზერს მოღიმარი,
სად ზეცა უკავია უთვალავ მინარეთს
და კრიალოსანით ერთობა იმამი...
მიპატიებია სისხლი
და ტკივილი,
ვივიწყებ, წარსულში რაც იყო,
რაც არი,
წინ მხვდება:
მოლების გაბმული კივილი
და თეთრი აია სოფიას ტაძარი...
ტრიალებს ბუღი სულის შემხუთავი,
მზის ცხელი დისკო ჰკიდია მაღლა,
შუადღის ლოცვანს აღავლენს სულთანი
და ხელაპყრობილი უჩოქებს მაჰმადს...
მთების გადაღმიდან მოცურავს ღრუბელი
და ქარი ქუჩის მტვერს სახეში მაშლის,
— ისტამბულ, მშვიდობით!
სისხლის აუღებლად,
მარჯვენის მოუჭრელად ვბრუნდები სახლში!..
მოსისხლეები
...შატილივნების კაც ჰყოლივას ღილღველებს მაკლული
და შინშის სისხლის ასაღებად
ლეკო ქისტეთს მარტუა წასულ...
და მთელ აულში გამორჩეულ
ჯიგიტის სახლს მისდგომივ ღამით...
ბანზე მძინარ გაუკოჭავის
და ფეხშიშველა წინ წამაუგდავ...
ქვა-ღორღზე მავალს
ფეხისგულებ გადასტყავებივ
და სისხლმდინარეს კოჭლობით უვლავ...
შასცოდებივ მოსისხლე ლეკოს:
— ვაჟკაცს ღირსება ელახებისავ!
გაუხდავ თავის ქალამნები
და ამისად ჩაუცმევავის...
აეგრ მასულან დილისპირს შატილ, —
ლეკო — ფეხშიშველი,
იმის მტერი კი, ქალამნებჩაცმული...
გაბურთ ეშმა
..ამღა-ჭიმღაში
დავით გაბურს ვერავინ ჯობნილ...
სილამაზით და ვაჟკაცობით
ტოლსწორებში ელვასავით ირჩეოდისავ...
ჰოდა, ეგ გაბურ ეშმასაც კი შაჰყვარებივას
და ქალის სახით თიბვა-მკაში გამასცხადებივ...
დაუჭერავის დავითს ეშმა
და... თავის სახლში წამაუყვანავ...
...თეთრ თმან ჰქონიან გაბურთ ეშმას,
მზის სხივს ჰგვანილან,
ტახტზე იწვისავ და თმათ გუბივ,
საწოლზეით გადმამდინარივ, ქაზდარს1 ავსებავ...
ფრჩხილებ დაუჭრავ ეშმაისად
და ქარქაშში დაუმალავის, —
ვეღარსად წავავ (უფრჩხილებოდ ძალა აღარ აქვ!)
ხოლო ხმალ-ხანჯარს
შიშით ახლოს არ ეკარების...
„— გამიშვივ, რაად მაწვალებავ“ —
დავითისად უხვეწნავ ეშმას, —
ისევ მამეცივ ჩემ ძალაივ,
ჩემ შაძლებაივ,
რა ცხვარ-საქონში მატარებავ,
რას მამწყემსებავ,
მამწყინდავ აქავ, თქვენთან ყოფნაივ,
დღე მუდამ თქვენთვის შამახედვნაივ...
დიაც რო მაინც არ გყვანდასავ,
არ გიყვარდასავ,
კიდევ გავძლებდივ,
შენთან დავლევდივ ჩემს ცხოვრებასავ,
სიხარულით ვიმუშავებდივ...
ახლა კი ცრემლად რაად მღვრიავ,
დარდს რად მაკვლევავ,
რა ჩემ ცოდვაში იდებავ წილსავ!...“
არ გაუშვავის გაბურს ეშმა, —
მოჯამაგირედ გამამადგებავ...
გასულას ხანი
და ერთ დღესაც გაბურთ სახლში რო არვინ ყოფილ,
ეშმას დავითის ბალღისად უთქვამ:
— უკვე დროიავ, აის ხმალივ ხელთ გეჭირასავ
და მტერ-დუშმანის დასახვედრად ემზადებოდავ,
რა ბალღბულღების საქმით ერთობივ!..
ჩამაუღავის გაბურთ ყმაწვილს კედლიდან ხმალი
და ამაუწვდავ გაგულისებულს...
გადამცვენილას ქარქაშიდან ეშმას ფრჩხილები...
წამაუკრეფავ სათითაოდ
და გაქცეულ აიქისკე, საითაც მასულ...
წასვლისას გაბურნ დაუწყევლიან;
„ჩემს წვალებისად ნუმც იმრავლებთავ,
ნუმც გასწყდებითავ,
(ეგ, ალბათ, იმად, გაბურ რო უყვარდ!)
ერთ ეგეთ ვაჟკაც გვარში ნუამც დაგელევისთავ,
ერთ გიჟ-უჭკუოიც მუდამ გყვანდასთავ“, —
ეგეც უთქვამს წასვლისას ეშმას...
მაგ ამბის შემდეგ ბევრ რაიმ მამხდარ,
ბევრ რაიმ შაცვლილ არხოტის თემში,
ბევრ კაი ვაჟკაც მასულ და წასულ...
გაბურთ კი... გაბურთ
რაკი იმისგან თუ რაისგან, ეეგრ ახდომივ...
ქუდნისლა ჩამაიშალა
ქუდნისლა ჩამაიშალა,
შიგ მაიყოლა მაღრანი;
მაღრანში, მარღის ციხეო,
კედლებ დაგეძრა მაღალი,
წაიქცა შენი პატრონი,
ცხენიც წაექცა საღარი,
ღვარად ჩამოდის ჩაღმისკე
ცრემლების ჩამანაღვარი.
