ბულბული
ერთს განშორებულს მშვენიერს მტილსა
ვარდი ჰყვაოდა ნაზად, ნარნარად,
და მისა ახლოს, მწვანით მოსილსა
წყარო მცინარე ურწყვიდა მარად.
გარნა, რა დილა გამოკრთებოდა,
ყვავი ყვავყვავით ვარდზე ჯდებოდა,
და მისა ახლოს ბულბული წყნარი,
ერთს გამხმარ ხესა საწყლად მდომარი,
ნაზად და ნელად მწარედ მოსთქმიდა
და სჭვრეტდა ყვავს , ვით ვარდს სჯიჯგნიდა.
გნრისხებული ვარდის მფლობელი
გარდასჩხაოდა საწყალს ბულბულსა:
„ეგრეთ ცუდისა ხმის მქონებელი
რად არ დასცხრები , რად უხეთქ გულსა
ნარნარად ჩემგან შეყვარებულსა?“
გარნა ბულბული ნაზად და წყნარად
სტვენდა სიყვარულს მარად და მარად.
რა განვაგრძელო ? მამაცმა ტვავმა,
ვითა გულითა , სულითაც შავმა,
გრძლად ვარდთა შვება ვერ მოითმინა.
ყრიანტალითა და ბრჭ ყალებითა
გასჯიჯგნა ვარდი და მსწრაფლ იფრინა.
ვარდიცა დაჭკნდა მიწას გდებითა.
გარნა ბულბული ნაზად და წყნარად
სტვენდა სიყვარულს მარად და მარად....
კაცი ის არის
კაცი ის არის ,
ვინც ოფლს მიწას ღვრის
და დაუდგრომლით ხელით ძლიერით
დედა მიწასა
და მისწიაღს
ჭღვთისამადლობით, მხიარულებით
აპობს და არღვევს ,
დაღალავს არ სდევს
და მუნით ნაყოფს აღმოაცენებს ,
და იმ ტკბილს ნაყოფს
ქვრივ- ოხერთ უყოფს
და უშრობს მშიერთ ობოლთა ცრემლებს.
კაცი ის არის ,
ვისაც გულს ესმის
ციური სიტყვა „ ძმობა , ერთობა“
და სიყვარულით
აღვსილის გულით
დავრდომილ ძმათა მოეხმარება,
ვინც საქმით ქველით,
გონებით, სწავლით
მიახლოვდება მაღალ ღვთაებას,
ვინც ცდილობს მისწვდეს
და ჭკუით მიხვდეს
საღმრთო განგების იდუმალ ნებას,
გამოიძიოს
გამოიკვლიოს
დიდი, უსაზღვრო ღვთისა ქმნილება,
და ჰპოვოს მასში
იმ ღვთის დიდს ღვაწლში
მის საიდუმლო:ჭეშმარიტება.
და მის ძლიერთ
სიტყვით და აზრით,
ვით აბგარ- აბჯრით, მთლად შეიჭ ურვოს,
და იგი სიტყვა,
მღელავი ვით ზღვა ,
მაღლა უშიშრად ერთაამხილოს.
ვინც უდგას შორსა
სიცრუვეს, შურსა,
ვის არ ეხება პირმოთნეობა,
აქვს სული წრფელი,
სიტყვა ნათელი,
გულს დაიმარხა ჭეშმარიტება ,
ვის არა სცხვენის,
ვის არ ეშინის,
იგი მაღალთა მაღლა ასმინოს,
და იმ ღვთაებას,
ჭეშმარიტებას,
არ დაიზოგოს, თავი შესწიროს.
ვინ ვრაცხოთ კაცად ?
არ ვიცი არსად,
ვერსად ვერ ვპოვებთ მას წმიდა არსსა.
იყო კი ერთი -
ის იყო ღმერთი.
ისიც უგუნურთ კაცთ აცვეს ჯვარსა!
1882წ.
პოეტს
მე არ მიყვარს კილო მუხამბაზისა,
კინტოთ კილო, კილო შუა–ბაზრისა;
იმ კილოთი რა იმღერო, პოეტო,
თუ არ ღვინო, ტოლუბაში და კინტო,
მათ დუდუკი, დიპლიპიტო და ზურნა,
მათ უაზრო ლაზღანდრობა, ყიჟინა?
მე არ მიყვარს სურათები ამგვარი.
მუხამბაზით სხვა რას იტყვი, მიტხარი?
მე მომეცი კილო რუსთაველისა,
გაფურჩვნილი, ვით ყვავილი ველისა,
მოკამკამე, როგორც წტარო მცინარი,
ვით მდინარე, მშვენივრად მომდინარი.
იმ კილოთი გვაჩვენე სხვა სურათი,
დაგვანახვე ველნი, ბორცვნი და მთანი;
მაღლა ზეცა, ქვეშ ზღვა განუსაზღვრელი;
მთლად ბუნება, დიდი, გასაკვირველი.
ველნი, ბორცვნი ტურფად იფურჩვნებოდნენ,
წვერნი მთათა ცის კარს ეჯიბნებოდნენ;
ცის კამარა ბრწყინავდეს მნათობ სხივით,
ან გრგვინავდეს ელვითა და ქუხილით;
კაშკაშებდეს მზის სხივითა ზღვის გული,
თვის ნაპირზედ მშვიდად მიძინებული;
ან მრისხანე ცაში ზვირთებს ისვრიდეს
და თვის მკერდძე ნავთ ხომალდებს მუსვრიდეს.
დაგვანახვე დიდებული ბუნება,
იმის დიდი მრავალგვარი შვენება.
სხვანიც დიდნი საგანნი გაქვს, პოეტო:
გმართებს ძველ დროთ გმირნი გამოგვიხატო,
მამულისთვის მატ ბრძოლა საშინელი,
ბრძოლის გრგვინვა, საზარო ბრძოლის ველი.
დაგვანახვე ასული მშვენიერი,
სახეს უჩნდეს გულის ჭმუნვა ძლიერი,
იყოს ვარდი, ავდრისგან ფერმიხდილი,
და ყვავილი, ავდრისგან თავმიხრილი.
ნაზი, ტურფა, მშვიდი და წმინდა გული,
მაგრამ მთელის არსით შყვარებული.
მისი სატრფო შორს შავს ბედთან იბრძოდეს;
მშვენიერი ცხარის ცრემლით იღვროდეს;
შილლერისას ჰგვანდეს ამალიასა,
ან შექსპირის ციურს ოფელიასა.
შეგიყვანე გლეხის კაცის სახლშია,
იმათ ბაღში და იმათ ვენახსია;
დაგვანახე, რით სწუხს, რით ხარობს გლეხი;
ჩარჩებს დაეც რისხვა ღვთისა და მეხი...
და ჩვენც მაღლა გვამხილე, რაც გვჭირს ავი,
სიზარმაცე და უმეცრება შავი!
რისთვის მინდა და რაში ვაქნევ კინტოს,
იმის დუდუკს და იმის დიპლიპიტოს,
ან ლოპიანს, ან დიმიტრი ონიკოვს?
ჩემი გული სხვა გვართ სურათებს ითხოვს.
მაინც ამ ხმით ვცდი, როსმე გიამბოთ,
მდაბიური, – იქნება, ზოგთ გიამოთ.
1884 წ
ჯვარი ვაზისა
I
ზღვას ქარიშხალი ძლიერად ჰბერავს,
ზღვა ქუხს და შფოთავს, ზღვა დუღს და ღელავს;
ზღვირთებს ზვირთებზე შავი ზღვა ისვრის,
განრისხებული ღრიალებს, ყვირის.
ტალღა ქუხილით აღიმართება
და გრგვინვით უფსკრულს უკუკვარდება;
ზღვა მდუღარია, მთლად არის შავი,
არსად ჩანს აფრა, არსად ჩანს ნავი...
ან ზღვად მავალმა ვიღამ გაბედოს
მაშინ თვის ნავი მას უფსკრულს ანდოს?
და თუ ბედს ენდო თუ ბედი სწამს,
ბედი ვერ იხსნის, უფსკრული შთანთქავს...
მაგრამ გამოჩნდა ნავი დასავლით,
მორბის უშიშრად მორბის ღვთის ძალით,
მოეშურება, მოფრინავს, მოქრის,
ზვირთთ განროსხებულთ გულამაყად სჭრის.
აფრა გაგლიჯონ ქარნი ცდილობენ;
ხომალდნი დანშთქან ზვირთნი ცდილობენ;
განრისხებულნი გარს ეხვევიან,
ქუხილით, გრგვინვით ეჯახებიან.
მდუღარე ტლღა უკუიქცევა
და ღრიალით კვლავ მიესევა.
ზღვა ებრძვის ნავსა, ქარი-აფრასა!
ზღვა დასძლევს ნავსა, თუ ნავი-ზღვასა?
არა, ხომალდი ზვირთთ არც კი ებრძვის,
შეურყეველი მოფრინავს, მოჰრის,
ჩანს,მაზედ არის ზეცით ღვთის თვალი,
მაგრამ გამოჩნდა შორით ნაპირი,
მოჰქრის ხომალდი შეუპოვარი!
ზღვამ მოუმატა თვის მრისხანება,
უფსკრულს მის შთანთქმა მას ესწრაფება;
ტალღა და ზვირთნი მთებივით აღდგნენ
და ნავის გვერდებს მრისხანედ სცემენ;
აფრასა ჰბერავს ქარი ძლიერად,-
მიქროლავს ნავი შეუპოვრად,
მიქროლავს, მირბის,-კვნესის ზღვა შავი...
კოლხიდის კიდეს მიფრინავს ნავი...
II
ნავით გამოხდა უცხო ვინმე, ვით მოჩვენება,
არის ასული, მაგრამ არის სიზმარ-ზმანება:
ნათელი, ტურფა, ვით ოცნება, მშვენიერია,
მაგრამ ნათელს პირს სოფლის შვება არ უწერია;
ამ სოფლის გრძნობა არ აღელვებს მის წმინდა გულსა,
ის არ ეკუთვნის არც აწმყოსა, არც დროს წარსულსა,
ეკუთვნის მხოლოდ მომავალსა წმინდა ასული,
მხოლოდ ცისა და კეთილისთვის მას უძგერს გული!
მაღალ შუბლზე აქვ აღბეჭდილი მას მადლი ღვთისა,
ნათელს თვალებში მას უბრწყინავს ნათელი ცისა,
გულის სიკეთე და სიმშვიდე, ჭეშმარიტება,
იმა სოფლისა მოლოდინი და ნეტარება!
მიდის ასული... ხელს უპყრია ჯვარი ვაზისა,
არ ეშინია შიმშილისა, არც უგზო გზისა;
ვერ აბრკოლებენ მას ჭაობნი, ვერცა მდინარნი,
ვერც ფრიალონი, უფსკრულნი და მთანი მყვირალნი;
არ ეშინია წამებისა, არცა სიკვდილის:
დედაწმინდისა წილხდომილსა ქვეყანას მიდის.
III
ვინ ხარ, ასულო, სით მოხვედი, რა აზრი მოგაქვს?
რაც ხელს გიპყრია,მნიშვნელობა, გვითხარი, რა აქვს?
ივერის ერნო, უამბორეთ წმინდის ფეხთ მტვერსა;
თქვენში აღაგზნებს ქრისტეს ნათლის წმინდა ლამპარსა!
არა! ვერ იგრძნო წმინდის სიტყვამ ციურმა!
წმიდა ცრემლითა ცას მიმართვა, ხელნი ეჰყარა:
ერი ველური,კერპთ-მსახური,ღმერთს შეავედრა.
IV
იელა ცამან, იჭექა ცამან,
კვნესით ხმა მისცა დაბლა ქვეყანამ;
შეირყა მიწა, შეირყა ზენა,
ბნელმა მოიცვა ცა და ქვეყანა...
აღდგა გვრგვუნვითა მრისხანე ქარი,
აენთო ცეცხლით ბნელი ცისკარი,
შეუსვენებლად ცა სჭექს და ელავს,
ჰაერი ცეცხლით და ალით ღელავს,
სეტყვ ად მეხი მიწის პირს სცემენ,
მრისხანე ქარნი ხეთ ძირით ჰგლეჯენ,
ცეცხლის ისართა ცა მიწას ესვრის,
ირყევა მიწა, ბუნებე კვნესის...
ცამ მოიკრიფა რაც ჰქონდა ძალი
და მიწას დასცა ცეცხლი და ალი:
მთანი და ბარნი დასქდნენ, დაიყვნენ
კერპთ-მსახურთ ღმერთნი ქვესკნელს ჩაინტქნენ...
თვის მრისხანება ცამ შეაყენა,
მზემ უხვის სხივით მორთო ქვეყანა.
წმიდის ფერხთ- წინა დაემხო ერი,
წმიდა მას ჯვარით დასწერა ჯვარი!...
V
ჩვენო სამშობლოვ,მშვენიერო, მაშინ შენზედა
მადლი ზეცისა მადლი ღვთისა ზე გარდმოვიდა:
წმიდა ასული, წმიდა ნინო ცამ მოგვივლინა,
ქრისტეს ნათელი, ქრისტეს სხივი მან შენ მოგფინა.
მიხვდნენ დიდ მცნებას ძენი შენნი, ერი ველური,
მიხვდნენ, რაც არის დიდი სიტყვა, სიტყვა ციური;
ქვეყნად მშვიდობა და კაცთ ჰქონდესთ გულს სათნოება,
„ძმობა, ერთობა, სიყვარული და შეწყალება!“
სადაც სწირავდნენ კაცთა მსხვერპლად კერპთ და ბომონთ კარს,
იქ ისმა ამღლა გალობის ხმა: „წმიდა,წმიდა არს!“
მოისმა მაღლა დიდებული, საღმრთო ხმა ზართა,
მაღლა შესძახეს მას ხეობათ,მთათა და ბართა.
დიდიმა შენობათ მთლად მოიცვეს მთანი და ბარნი,
აშენდნენ აღდგნენ დიდებულად წმინდა ტაძარნი;
ელლინთა სწავლის, განათლების წყარო ნათელი
შთამოიღვარა, და განათლდა გონება ბნელი;
დაშვენდა, დატკბა, შემუშავდა ენა ივერთა,-
დღესაც კი გვატკბობს მათ დროთ ენა ამერ-იმერთა,-
მაგრამ რად გვინდა მისამბავი, რაც არს აღარა?
რაც თვალთ წინა გვაქვს, გულსაკლავად ისიცა კმარა!
დიდნი პალატნი, დიდნი ტაძარნი
სადღ არიან?აღ რ არიან,
მათ დიდი შენობათ დიდნი ნანგრევნი
ჩვენთ თვალთ-წიე პირქვე ტიელად ჰყრიან;
მგზავრი, მოსული უცხო ქვეყნითა,
დადის მათ შუა უკვალო გზითა,
ჩვენს ისტორიას მათში ეძიებს,
მაგრამ ვერა რას, ვერა რას ჰპოვებს!
რაც წარწერილნი მათზედ ყოფილან,
ისინიც დროთგან მთლად აღმოფხვრილან!
მხოლოდ ჩვენ გვესმის მათ უცხო ენა,
ივერიის ძეს უყვარს მათსმენა,
ჩვენს გულს უხმონიჩ ბევრს უამბობენ,
რაც რომ ყოფილა,მასზე უბნობენ.
მაშ მტრის ხელს არა რა მორჩა?...
არა, საუნჯედიდი რამ გდაგვრჩა:
ჯვარი ვაზისა!...მადლი ამ ჯვრის
ჩვენს სამშობოზედ, ჩვენს ერზედ არის!
გ ა მ ო ს ა ლ მ ე ბ ა
მშვიდობით, ველნო, საყვარელნო, ზურმუხტნო ველნო!
ბორცვნო, ჭალაკნო მშვენიერნო, ტურფა არენო,
მთანო ამაყნო, ახოვანნო, ცად მიბჯენილნო,
წყალნო ალმასნო, მოცინარნო, მოკამკამენო!
მშვიდობით, ჩემო გამომზრდელო, ჩემო მამულო!
მშვიდობით, მაგრამ შენთან მრჩება ოცნება ტკბილი...
გმირთ ძეთ სამარევ, იმათ წმინდა სისხლით მორწყულო,
სადა გინდ ვიყო, რაც გინდა ვიყო, ვარ შენი შვილი!
1834
ორი სიზმარი
ვუძღვნი ვას. აბაშიძეს
I
ვნახე სიზმარი : აღვსულიყავ მას მთას წმიდასა,
სადაცგალობენ ანგელოზნი ღვთის დიდებასა.
ჩვენი სამშობლო , მშვენიერი ჩვენი ივერი,
მაგრამ ივერი უსულდგმულო, ივერი მკვდარი
გარდაშლილიყო ზღვის კიდემდინ ჩემთ თვალთა წინა
სიცოცხლის ცეცხლი გამქრალიყო მის წიაღს შინა.
მზის სხივნი , უხვად ბრწყინვალენი , მაზედ მნათობდნენ,
მაგეამ უსულოს და გაყინულს ვეღარ ათბობდნენ,
წყალნი ჩდნენე,მაგრამ შემდგარიყო მათ მდინარება,
ყვავილთ და მდელოს აღარ ჰქონდათ თვის მცენარება,
აღარ იძროდნენ ა.არც ხენი,აძარც ნიავი,
ბუნება იყო სრულად მკვდარი, სრულად უძრავი.
ვხედავდიმრავალთმაგარ სადგურთ, ტაძართ დიდებულთ,
მაგრამ შემუსვრილთ , დარღვეულთა და დატოვებულთ.
ეგრეთ უსულო ღემთ თვალთ-წინა დო ივერი,
მაგრამ მტკვარიც კი იყო ტურფა და მშვეიერი.
ეგრეთ ასულსა ტურფას , წმიდას, ახლადმიცვლილსა,
გულ-ხელ დაკრეფილს, გაციებულს და ფერმიხდილსა
აღარც აცხოვლებს ცა ბრწყინვალე და ქვეყნის შვება,
მაგრამ მის სახეს კვლავ უბრწყინავს თვის შვენება.
II
ვნახე სიზმარი: კვლავ აღვედი მას მთას წმიდასა,
სადაც გალობენ ანგელოზნი ღვთის დიდებასა.
ვხედავდი ივერს , გარდაშლილსა ჩემთ თვალთა წინა,
სიცოცხლის წყაროს გაეღვიძნა მის წიაღს შინა.
მზის სხივნი , უხვად ბრწყინვალენი, მაზედმნათობდნენ
და მის მთა-ბართა და ხეობათ უხვად ათბობდნენ
წყალნი , ნაკადნი ფრიალოთგან , ქუხილით სჩქეფდნენ,
მოკამკამენი მდინარენი ველებზედ რბოდნენ,
ზურმუხტი ველნი და ყვავილნი კაცთ და ბუნებას
უხვად და მდიდრად უგზავნიდნენ თვის სუნნელებას ,
მაგარნ -სადგურნი და პალატნი, წმინდა ტაძარნი
თვის ნანგრევთაგან დიდებულად იყვნენ ამდგარნი,
მხიარული ხმა წერაქვ - ბართა, საღმრთო ხმა ზართა,
მაღლა შესძახდა განღვიძებულთ მთათა და ბართა,
ვხედავდი ივერს მის ძეთ ხელით, ძლიერის ნებით
ტურფად მორთულსა მშვენიერის შენობეებით,
ვხედავდი მაღალ ცას ნათელსა დამშვენიერსა,
დაბლა მიწაზედ —ერს მშრომელსა და ბედნიერსა.
გამომეღვიძა . . . . . . . . . .
1879წ.
დიდის კარის წინ
(ჩემს მარიამს)
განვვლე გზა გრძელი,
ბნელი და ზნელი
და მიგაღწიე იმ დიდს კარის ბჭეს,
სითაც ცხოველ არსს
ამა სოფლის კარს
გზა აღარა აქვს უკუ დაბრუნდეს;
სადაც წინ გვიძევს
და სითაც გვიჭვევს
თავის წიაღში იგი ცხოვრება,
სად ნაცვლად მზისა
ჰნათს სხივი ღვთისა,
სად სუფევს მხოლოდ ჭეშმარიტება!
მიველ კარს დიდსა,
ველი ჩემს რიგსა,
სოფლისგან გულით დაწყლულებული,–
რაც მე გამტანჯა
და რაც დამსაჯა,
მასა გრძნობს შენი ეგ წრფელი გული.
სხვას არას ველი;
არავის ვწყევლი,
თუმცა ამ სოფელს არცა რას ვლოცავ;
მაგრამ კი შენთვის
და სამშობლოსთვის
იმ დიდს კარს წინა ცრემლით ვილოცავ.
1889
კახეთს
ვინც სოფლისგან და ბედისაგა არს დაჩაგრული,
დღენი კეთილნი ამ სოფელში ვინც ვერა ნახა,
ვისიც სიცოცხლე უვარგისად და ცრუდ დასახა,
ვისაც მაღალი აღარ ესმის ბუნების ენა,-
...............
მან მომცეს ხელი,მას ავიყვან მთასა მაღალსა:
იქ იმის გული სიცოცხლისთვის კვლავ გაიღვიძებს,
ღვთიურ ცეცხლი განაცხოვლებს მის თვალს დამშვრალსა,
სოფლის სიხარულს, სოფლის ტანჯვას ის კვალად იგრძნობს,
კვლავ მოიგონებს ჩვენს მხიარულს ლხინს და სიმღერას.
წარსულნი წელნი,ტრფობის დღენი მოაგონდება,
გული ძლიერად, სიხარულით დაუწყებს ძგერას,
სიყვარულისა საღმრთო ალით კვლავ აღენთება,
კვალად შეჰხედავს ცას და მიწას ნათლის თვალითა,-
ოღონდ შეჰხედოს დაბლა ვრცელს ველს, მის წინ გარდაშლილს.
ველსა მთლად მოსილს წალკოტებით და ყვავილებით,
ველსა ედემსა,ტურფა ედემს , ღვთისგან პირველ ქმნილს,
მის წინ მთათ რიგთა, დიდებულად ცამდინ აღმართულთ,
მაღლა ყინულით,ძირს ფურჩვნილის ტყეებით მორთულთ,
მას ვრცელ ველს შუა მშვენიერსა დიდს მდინარესა,
ზოგან კამკამით, ზოგან მჩქეფრად მომდინარესა,
შეჰხედოს,ნახოს მის მდიდარი,ტურფა შვენება,
და მისი გული სიცოცხლისთვის კვლავ გაიშლება!
როდის მეღირსოს, მშვენიერო ,ჩვენო კახეთო,
მწვანით მოსილის გომბორის მთით კვლავ გადმოგხედო,
შენის შვენებით, შენის მზერით გავიძღო თვალი,
შენს სადღეგრძელოდ შენ-წინ შევსვა სვსე ფიალი!
დიდ მარხვის ლოცვა
რა მომესმის გალობა დიდმარხვისა
და მის სიტყვა,არ ამ სოფლის, ციური,
გულს შორდება მწკივლი ძმათ განკიცხვისა,
და გარდმოდის ჩემზედ მადლი ღვთიური
მიცხოვლდება კვლავ ნათლით წმინდით გული,
სული ჩემი ცათა აღემართება;
მთლად ჩემს არსსა მოიცავს სიხარული
და უცნობი ამ ქვეყნად სიტკბოება.
დაყრდნობილსა შუბლით ტაძრის ქვაზედა
ტკბილნი ცრემლნი მდინარებენ თვალთაგან
იმ ციურის გალობისა ხმაზედა,
შორს ამ სოფლის ვაებასა კვალთაგან:
„წარემართოს ლოცვა ჩემი, უფალო,
შენ წინაშე, ვითარცა საკმეველი.
ხელს აღვიპყრობ შენდა, ღმერთო მაღალო,
ეს არს შენდა სამწუხარო ჩემი მსხვერპლი;
მომისმინე, მომისმინე უფალო!“
იმედი
I
ვინა ხარ, ეჰა, მშვენიერო,მოხვედი სითა?
ხარ ამ ქვეყნისა, თუ ციური მოფრინდა ცითა?
შენი მზერითა აქამომდე ვინ დასტკბებოდა,
ცა,თუ ცის ქვეშე შენით,ტურფავ,გაბრწყინდებოდა?
ვინა გალობდნენ შენს შვენებას, ცასა ციერნი,
თუ ფეხთ მოდრეკით,განკვირვებით აქ ქვეყნიერნი?
ხარ ანგელოზი, სამოთხითგან გადმოფრენილი,
ჩვენს სამშობლოსა დასატკბობლად აქ მოვლენილი,
ან თუ სატანა ჯოჯოხეთმა მოგგზავნა ხმელად,
მოგცა შვენება, გადმოგაგდო გულთ სავნებელად?
ან ხარ ასული ამ ქვეყნისა,ვითს ხვა ასული,
მაგ ლამაზ მკერდ-ქვეშ, როგორც სხვათა, შენც გიძგერს
გული
აბა მაშ გვითხარ: ვით შემკულხარ ეგრეთ მდიდრულით
ჰარმონიითა, სიტურფითა, შვენებით სრულით?
ვინ ბედნიერმა და სად, როგორ ეგრეთ აღგზარა,
ან ვისი თვალი, შენით მთვრალი, მარად გიმზერდა?
აღმოსავლეთის ყვავილთ შუა თუ გაიშალე,
ან თუ ჩრდილოთ ხარ, წყვდიადს სტუქსე,მოხვალ აქ მალე,-
მოგესალმებით ნათლის გულით შენ მშვენიერსა,
შენც გაუღიმე სიმშვიდითა ძველსა ივერსა,
სადაც ბუნებამ დიებულდ ზღვასა და ბართა
შესამკობელად ფრიალონი წინ აღუმართა
სადაც მთათ წვერნი ცისა კიდეს ებჯინებიან,
ველნი კი მარად ყვავილებით იმოსებიან
და მათზედ რბიან წალკოტთ შუა წყალნი მცინარნი.
აქ სიყვარულსა სტვენენ მარად ბულბულნი წყნარნი,
რა ფუფუნებით ზამთარ-ზაფხულ ვარდნი შლილობენ,
ღამით ზეფირი, დილით ნამი მაზედ ხარობენ1
აქა ცა არის ლურჯი, წმინდა,მნათი მარად ჟამს!
აქა დავითი და თამარი სულსა კიდევ სწამს,
აქ რუსთაველის ლექსნი კვალად ატკბობენ ყურსა,
აქა ისმენენ ბესიკისას მღერას ციურსა.
აი, სად მოხველ! და, აქ ყოფა შუმოგეწონა,
გაგიშლით გულსა ფიანდაზად შენ ფეხთა წინა.
იყავ შვენება, ნეტარება ივერიისა,
იყავ ჩვენთვისა ცით ვარსკვლავი, შუქი მთვარისა!
ΙΙ
მაგრამ აქ ხშირად ჰპოვებთ ტაძართ, შთენთ დიდებულთა
პალატთ ნანგრევთა და მონასტერთ აოხრებულთა,
მაგარ სადგურნი, ფრიალოთგან გადმოკიდულნი,
უფსკრულს უმზერენ დარრვეულნი, დატევებულნი,
წმიდა საფლავნი ნანგრევთ - შუა ხშირად არიან ,
მოუხსენებელთ, უპატრონოთ ტყენი ჰბურვიან;
არ აცხოვლებენ შთენთ და საფლავთ წირვა, ცისკარი,
მხოლოდ დროებით მათზე {ბერავს გრიალით ქარი!
რას ნიშვნენ შთენნი, ეს ნანგრევნი,- შენ გსურს იკითხო?
გსურს ივერიის შავი ბედი აღმოიკითხო?
ჩვენ ნურას გვკითხავ, ჯვარი არის, -მიდი მის კარსა.
რაც ლმობიერმა გულმა გკითხოს ,- ჰკითხე მას ჯვარსა.
მირიანის დროს ხელში ეპყრა წმიდა ასულსა,
აწ ძველს ტაძარში მას ჰპოვებ წმიდად დაცულსა.
ესე არს ჩვენი ისტორია და ჩვენი ბედი:
ეკლის გვირგვინი, სასოება და კვლავ იმედი!...
სიხლის ცრემლითა მას ჯვარზედა არს წარწერილი
ჩვენის სამშობლოს ბნელის ეტლის მოთხხრობა ბნელი!
გსურს სცნო მის აზრი, რაც ცრემლითა მასზედ სწერია?
აი ეს აზრი : „წმიდა ჯვარი და ივერია!“
მათთვის მხურვალედ მამა- პაპათ გულნი უძგერდნენ.
მათ დასაცველად მთელს აზიას მწარედ ებრძოდნენ.
ერთის ხელითა წმიდათ ტაძართ, პალატთ ვაგებდით:
და მეორეთი მტერსა ვცემდით, ხმალს არ ვაგებდით:
„ან სუ გავწყდეთო და ან მტერთა ვძლიოთ ეგება“.
სამშობლო მიწა ქართველთ სისხლმა სრულად შეღება!
მაგრამ კეთილი შენი გული, ვხედავ, ჭმუნვარებს,
მაგ ლამაზ თვალში მარგალიტი ცრემლი ელვარებს!
ხედავ, მაგათგან რაღა დაგვრჩა ? მათ სანარენი,
და მტერთაგან შემუსრვილი მათნი არენი!
ერთი საუნჯეც დაგვრჩენია ,— აი ის ჯვარი...
მაგრამ ქართველი მატტვის მოკვდეს, კვლავაც მზე არი!—
ჩვენი ივერი მშვენიერი არს სისხლის კალო,
გმირთა აკლდამი, გულთ საკლავი და სავალალო!
ΙΙΙ
სული მიკვნესის, გული ცემი მწარედ ღონდება,
რა საქართველოს მწარე ბედი მომაგონდება,
რა მაგონდება, რასაც დედა ნორჩს მომითხრობდა.
ის ჟამი იყო, საქართველოს სული ხდებოდა...
აჰა, ირაკლი, გმირთა გმირი, კახი პატარა:
„ურწმუნოთ მამულს არ მივცემო არა და არ!“
იბრძვის მთა ბარში, წინ და უკან, იბერძვის ზედ მტკვარზედ,
იბრძვის ოთკუთხივ, გარეთ და შიგ, ზედ თავის კარზედ;
ებრძვის ქრისტეს მტერთ, დღე და ღამე არ ხუჭავს თვალსა;
საფლავს დიდებულს არ ჩაიტანს სამშობლოს ვალსა!
მაგრამ ეგ ღვაწლი, დიდი ღვაწლი, კარგი კმა არი!
მტერთა დროშებით მოცულია ქალაქია კარი.
როგორ ტუ კმაა? მაშ ირაკლი საყვარელს მამულს,
ქრისტეს მცნებითა განათლებულს , ბუბნებით შემკულს,
მისცემს ურწმუნოთ უომრად, სისხლ- დაუღვრელად?
წინ მტერი უდგეს, არ გავიდეს ბრძოლისა ველად?
როგორ?იკისროს—რაც თვით დასცა—სპარსთა მონება
და შერჩეს კიდევ თვალთ სინათლე, თავში გონება?\
ან რაღად უნდა ირაკლისა თავი ცოცხალი,
თუ ქართველთ მეფეს დაერქმევა ყეენის ვალი! *
ან თუ აღა ჰყავს ირაკლისა ერთგული ყმანი,
მამულისათვის სასიკვდილოდ მარადის მზანი?
ან თუ შამქორში, ასპინძაში სრულებით გაწყდნენ,
და მთ გმირთაგან ან მათ ძენი არსად არ დარჩნენ?
არა! თან ახლავს კიდევ გმირსა სამი ათასი ;
სამი ათასი ქართველთ დასი არს დიდი დასი.
ძველნი თავადნი, აზნაურნი მას თან ახლავენ ,
მწარე ომებში დახვრეტილნი ჩვენ არა გვგვანან!
ქალაქის კარნი მაგრად მათგან არს დაჭერილი;
„აქ სულ გავწყდეთო!“ ნათლად გულში აქვტ დაწერილი.—
კრწანისი ბოლოს გურამისძე ზარბახნებს მართავს,
ან მტერს სულ გასწყვეტს, ან მტრის ხელით მოიკლავს თავს.
მოხუცი მეფე მკვირცხლის თვალით დღეს მტრის ურდოს ზომას ,
ხვალ გაუმართავს მტერს ჩვენებურს. მამა-პაპურს ომს.
მაგრამ უეცრად რა ძმა - ყმათა თვალთა მიაქცევს,
თვალთაგან ცრემლთ ცხართა უნებურთა მიწაზედ აქცევს.
გენანის ძმანი, შენნი ყმანი? მჭვუნვარე ნუ ხარ;
წინ გაქვს სხვა ვალი, იშრე თვალი, ჩვენთვის ნუ სწუხარ!
აგრე მზედ ჩადის და აბრწყინებს მეტეხზედ ჯვარსა!
აჰა, თენდება ის დიდი დღე, ძნელი საამბოდ....
ქართველნო, ყური დამიგდევით, უნდა გიამბოთ:
სამი ათასი სამოც ათასს წინ დაუხვდება...
დღეს ჩვენი მტკვარი სისხლის ფერად შეიღებება!
აბა შეხედეთ ჩვენს ქართველთ პატარა დასსა,
როგორ იღვწიან და ებრძვიან სამოც ათასსა!
მაგრამ რა გითხრათ, რა გიამბოთ? ჩვენს უღონო სულს,
ჩვენს გაყინულსა, გაქვავებულს და უგრძნობელს გულს
მწარე მოტხრობა წარსულ დროთა არ აცხოველებს,
გმირთ მამა- პაპათ ბნელი ეტლი არ მოგვგვრის ცრემლებს!
ჩვენ არც კი ვიცით, იმ უბედურთ რაც დაგვდეს ვალი,
ჩვენსა გარეშე ვერსა ვხედავთ: ბნელი გვაქვს თვალი...
ოღონდ კი ჩვენთვის მზე მნათობდეს და ცაში ნუ ჰქუხს,
რა გვენაღვლება, რაც რომ მოხდა მაშინ სოღანლუხს!...
თუ ნათლად გვქონდეს გულის გრძნობა და ნათლად პირნი,
ბევრს მოგვითხრობდნენე არაგვისა და მტკვრის ნაპირნი.
ΙV
არაგვისა და მტკვრის კიდენო, სამშობლო კიდევ ,
თაყვანს გცემთ დილით და მზის ჩასვლით თაყვანს გცემ კიდევ.
დიდი მოთხრობა თქვენზედ არის სისხლით ჩართული,
მაგრამ შენთ შვილთა სხვით რითმე გვაქვს თვალი გართული.
თვალ–წინ გადგვიშლი მშვენებათა უხვთა, მდიდართა,
გვიხარის ჩქება და კამკამი შენთ წყალთ მცინართა,
უხვად ვიყნოსებთ ჰაერს წმინდას, სუნნელოვანსა.
ის კი არ ვიცით და არ გვესმის, მისთვის არ ვზრუნავთ,
რა ისტორიის დედა–მიწის ფეხითა გთრგუნავთ!
. . . . . . .
გმირო, სცან შენ ტკბილი განსვენება შენ მხოლოდ იმ ჟამს,
როცა ქართველნი დაატირდნენ თელავში შენს გმირს...
მოსათხრობელად, საამბობლად, სათქმელად ძნელი.
და დასავლეთის ქრისტეს ერნო, თქვენ რას შვებოდით,
როცა ქრისტესთვის თქვენ თვალ–წინა ,თქვენს კარს ვწყდებოდით?
თქვენ ირაკლისა ღიმილითა თავსა უკრავდით,
რჩევას აძლევდით და ქებისა ტაშსა უკრავდით!
თავიანთ საქმეც ბევრი ჰქონდა თქვენს მამა–პაპათ:
უამბორებდნენ ზოგნი რომში თვისთ წმინდათ პაპათ;
ზოგნი თვის მთავართ აღსრულებდნენ მონებით ნებას
და მათ სასახლეთ კეკლუცთ დიაცთ უძღვნიდნენ ქებას!
და შვილებსაც –კი ხშირად გაზით შავი ბეჭედი.
არ დაიდუმებს ისტორია, ნუ გაქვთ იმედი!
მართლმადიდებელთ წმინდა სისხლი კისერთ გედებათ,
მაგრამ მოგკითხვენ, მაგიერი როსმე გეგებათ...!
V
გონება ხელობს, განსმაგებულს აზრი მერევა,
სარწმუნოებას გულის ჭმუნვის ძალა ერევა.
მაშინ,მოყვასნო, მზა ვარ გკითხოთ, მითხარით ერთი:
ნუთუ მართლა გწამთ, რომ არსებდეს და იყოს ღმერთი?
თუ დაბადება სამყაროსი იყო მის ნება,
და თუ ეს აზრი არ არს შტერთა და ცრუთ ზმანება,
თუ მართლა მნათობთ, ცას და ზღვათა, მთათა და ველებს
თავის შუქითა, სიუხვითა ის აცხოველებს;
თუ მან დაგვბადა, მან გვცა გრძნობა ჭკუა და ენა,
თუ მან ეს ტყენი,ეს მდელონი აღმოაცენა;
თუ თვის ქმნილებას საზღვარი და კანონი მისცა,
და სული საღმრთო და ცხოველი შტაბერა სცა;
თუ ქვეყანასა წესი მისგან მიენიჭების,–
მაშ საქართველო ასე მწარედ რისთვის დაემხო?!
შენ არ მოგსვლია გულს ეს გმობა, პატარა კახო,
როს გადაავლე შენს ქალაქსა ავლაბრით თვალი
და დაინახე, ოთხის კუთხით ავარდა ალი?!
რად მიმაქციე ტურფა სახე, ტურფა ასული?
ეწყინა ჩემგან ღვთისა გმობა, იგრძენი, სულო!
VI
მაგარამ არს ვროტავ ბედური და რასა ვყბედავ!
მე შემოქმედის განკიცხვასა როგორა ვბედავ?
ვარ მომაკვდავი, ქმნილი მიწით, მსხვერპლი მიწისა;
შთამომავალი ადამისა თესლი ბიწისა;
სიკვდილი მელის და სიკვდილსა ვერ გავექცევი,
საფლავს მკვდარიცღა არ დავრჩები, მიწად ვიქცევი,
ვბედავ კი მივწვდე მოკლე ჭკუით მაღლ ღვთაებას,
მსურს უბედურსა, გზა ვუჩვენო ციურსა ნებას;
ვბედავ ვიძიო ზენა–სიბრძნე მე სუსტის ძალით,
ვბედავ განვსჭვრიტო ღვთის განგება მე ბნელის თვალით?
ღმერთო კეთილო! მომიტევე შენს დაბადებულს,
ნუ მკითხავ გმობას გაშმაგებულს, გულგადაგებულს.
რა ვქნა ცოდვილმა, გულსა და სულს ცეცხლი მედება,
რა საქართველო დანგრეული მომელანდება;
რა ფიქრს მომივა; თვით ნანგრევნიც იქნება განჰქრნენ
და მათ სახელნი, მატ ხსენებაც აღასად სჩანდნენ...
VII
მომიახლოვდა მაშინ ტურფა, მშვიდი ასული,
გრძნობითა სახე უბრწყინავდა, უძგერდა გული:
„გწამდესო, ღვაწლნი მამა–პაპათ არ განჰქრებიან,
გწამდეს, ეს შთენნი დიდებულად კვლავ აღსგებიან:
მართლმადიდებელთ ჭეშმარიტი, ღმერთი ძლიერი
მოგფენსთ თვისს სხივთა, თვისს სიუხვეს, და თქვენი ერი,
ქრისტეს ჯვარისთვის წამებული,კვლავ გამრავლდება,
თქვენი სამშობლო დანგრეული, კვლავ აღყვავდება;
ამიერ თქვენთან დავამყარე წმინდა კავშირი,
ამიერ თქვენთან მე ვიქნები სტუმარი ხშირი!...
. . . . . . .
VIII
დავემხე წმიდა, მშვენიერის ასულის წინა,
უამბორებდი მის ფერხთ მტვერსა:– ტურფავ! ხარ ვინა?
თუმცა პასუხი მშვენიერმა არარა მომცა,
მაგრამ ნათელი და სიცოცხლე მიკლულის გულსა სცა!...
1859/1879 წ.
* - ვ ა ლ ი სპარსულად ნიშნავს ყეენის მოადგილეს.
ერთს განშორებულს მშვენიერს მტილსა
ვარდი ჰყვაოდა ნაზად, ნარნარად,
და მისა ახლოს, მწვანით მოსილსა
წყარო მცინარე ურწყვიდა მარად.
გარნა, რა დილა გამოკრთებოდა,
ყვავი ყვავყვავით ვარდზე ჯდებოდა,
და მისა ახლოს ბულბული წყნარი,
ერთს გამხმარ ხესა საწყლად მდომარი,
ნაზად და ნელად მწარედ მოსთქმიდა
და სჭვრეტდა ყვავს , ვით ვარდს სჯიჯგნიდა.
გნრისხებული ვარდის მფლობელი
გარდასჩხაოდა საწყალს ბულბულსა:
„ეგრეთ ცუდისა ხმის მქონებელი
რად არ დასცხრები , რად უხეთქ გულსა
ნარნარად ჩემგან შეყვარებულსა?“
გარნა ბულბული ნაზად და წყნარად
სტვენდა სიყვარულს მარად და მარად.
რა განვაგრძელო ? მამაცმა ტვავმა,
ვითა გულითა , სულითაც შავმა,
გრძლად ვარდთა შვება ვერ მოითმინა.
ყრიანტალითა და ბრჭ ყალებითა
გასჯიჯგნა ვარდი და მსწრაფლ იფრინა.
ვარდიცა დაჭკნდა მიწას გდებითა.
გარნა ბულბული ნაზად და წყნარად
სტვენდა სიყვარულს მარად და მარად....
კაცი ის არის
კაცი ის არის ,
ვინც ოფლს მიწას ღვრის
და დაუდგრომლით ხელით ძლიერით
დედა მიწასა
და მისწიაღს
ჭღვთისამადლობით, მხიარულებით
აპობს და არღვევს ,
დაღალავს არ სდევს
და მუნით ნაყოფს აღმოაცენებს ,
და იმ ტკბილს ნაყოფს
ქვრივ- ოხერთ უყოფს
და უშრობს მშიერთ ობოლთა ცრემლებს.
კაცი ის არის ,
ვისაც გულს ესმის
ციური სიტყვა „ ძმობა , ერთობა“
და სიყვარულით
აღვსილის გულით
დავრდომილ ძმათა მოეხმარება,
ვინც საქმით ქველით,
გონებით, სწავლით
მიახლოვდება მაღალ ღვთაებას,
ვინც ცდილობს მისწვდეს
და ჭკუით მიხვდეს
საღმრთო განგების იდუმალ ნებას,
გამოიძიოს
გამოიკვლიოს
დიდი, უსაზღვრო ღვთისა ქმნილება,
და ჰპოვოს მასში
იმ ღვთის დიდს ღვაწლში
მის საიდუმლო:ჭეშმარიტება.
და მის ძლიერთ
სიტყვით და აზრით,
ვით აბგარ- აბჯრით, მთლად შეიჭ ურვოს,
და იგი სიტყვა,
მღელავი ვით ზღვა ,
მაღლა უშიშრად ერთაამხილოს.
ვინც უდგას შორსა
სიცრუვეს, შურსა,
ვის არ ეხება პირმოთნეობა,
აქვს სული წრფელი,
სიტყვა ნათელი,
გულს დაიმარხა ჭეშმარიტება ,
ვის არა სცხვენის,
ვის არ ეშინის,
იგი მაღალთა მაღლა ასმინოს,
და იმ ღვთაებას,
ჭეშმარიტებას,
არ დაიზოგოს, თავი შესწიროს.
ვინ ვრაცხოთ კაცად ?
არ ვიცი არსად,
ვერსად ვერ ვპოვებთ მას წმიდა არსსა.
იყო კი ერთი -
ის იყო ღმერთი.
ისიც უგუნურთ კაცთ აცვეს ჯვარსა!
1882წ.
პოეტს
მე არ მიყვარს კილო მუხამბაზისა,
კინტოთ კილო, კილო შუა–ბაზრისა;
იმ კილოთი რა იმღერო, პოეტო,
თუ არ ღვინო, ტოლუბაში და კინტო,
მათ დუდუკი, დიპლიპიტო და ზურნა,
მათ უაზრო ლაზღანდრობა, ყიჟინა?
მე არ მიყვარს სურათები ამგვარი.
მუხამბაზით სხვა რას იტყვი, მიტხარი?
მე მომეცი კილო რუსთაველისა,
გაფურჩვნილი, ვით ყვავილი ველისა,
მოკამკამე, როგორც წტარო მცინარი,
ვით მდინარე, მშვენივრად მომდინარი.
იმ კილოთი გვაჩვენე სხვა სურათი,
დაგვანახვე ველნი, ბორცვნი და მთანი;
მაღლა ზეცა, ქვეშ ზღვა განუსაზღვრელი;
მთლად ბუნება, დიდი, გასაკვირველი.
ველნი, ბორცვნი ტურფად იფურჩვნებოდნენ,
წვერნი მთათა ცის კარს ეჯიბნებოდნენ;
ცის კამარა ბრწყინავდეს მნათობ სხივით,
ან გრგვინავდეს ელვითა და ქუხილით;
კაშკაშებდეს მზის სხივითა ზღვის გული,
თვის ნაპირზედ მშვიდად მიძინებული;
ან მრისხანე ცაში ზვირთებს ისვრიდეს
და თვის მკერდძე ნავთ ხომალდებს მუსვრიდეს.
დაგვანახვე დიდებული ბუნება,
იმის დიდი მრავალგვარი შვენება.
სხვანიც დიდნი საგანნი გაქვს, პოეტო:
გმართებს ძველ დროთ გმირნი გამოგვიხატო,
მამულისთვის მატ ბრძოლა საშინელი,
ბრძოლის გრგვინვა, საზარო ბრძოლის ველი.
დაგვანახვე ასული მშვენიერი,
სახეს უჩნდეს გულის ჭმუნვა ძლიერი,
იყოს ვარდი, ავდრისგან ფერმიხდილი,
და ყვავილი, ავდრისგან თავმიხრილი.
ნაზი, ტურფა, მშვიდი და წმინდა გული,
მაგრამ მთელის არსით შყვარებული.
მისი სატრფო შორს შავს ბედთან იბრძოდეს;
მშვენიერი ცხარის ცრემლით იღვროდეს;
შილლერისას ჰგვანდეს ამალიასა,
ან შექსპირის ციურს ოფელიასა.
შეგიყვანე გლეხის კაცის სახლშია,
იმათ ბაღში და იმათ ვენახსია;
დაგვანახე, რით სწუხს, რით ხარობს გლეხი;
ჩარჩებს დაეც რისხვა ღვთისა და მეხი...
და ჩვენც მაღლა გვამხილე, რაც გვჭირს ავი,
სიზარმაცე და უმეცრება შავი!
რისთვის მინდა და რაში ვაქნევ კინტოს,
იმის დუდუკს და იმის დიპლიპიტოს,
ან ლოპიანს, ან დიმიტრი ონიკოვს?
ჩემი გული სხვა გვართ სურათებს ითხოვს.
მაინც ამ ხმით ვცდი, როსმე გიამბოთ,
მდაბიური, – იქნება, ზოგთ გიამოთ.
1884 წ
ჯვარი ვაზისა
I
ზღვას ქარიშხალი ძლიერად ჰბერავს,
ზღვა ქუხს და შფოთავს, ზღვა დუღს და ღელავს;
ზღვირთებს ზვირთებზე შავი ზღვა ისვრის,
განრისხებული ღრიალებს, ყვირის.
ტალღა ქუხილით აღიმართება
და გრგვინვით უფსკრულს უკუკვარდება;
ზღვა მდუღარია, მთლად არის შავი,
არსად ჩანს აფრა, არსად ჩანს ნავი...
ან ზღვად მავალმა ვიღამ გაბედოს
მაშინ თვის ნავი მას უფსკრულს ანდოს?
და თუ ბედს ენდო თუ ბედი სწამს,
ბედი ვერ იხსნის, უფსკრული შთანთქავს...
მაგრამ გამოჩნდა ნავი დასავლით,
მორბის უშიშრად მორბის ღვთის ძალით,
მოეშურება, მოფრინავს, მოქრის,
ზვირთთ განროსხებულთ გულამაყად სჭრის.
აფრა გაგლიჯონ ქარნი ცდილობენ;
ხომალდნი დანშთქან ზვირთნი ცდილობენ;
განრისხებულნი გარს ეხვევიან,
ქუხილით, გრგვინვით ეჯახებიან.
მდუღარე ტლღა უკუიქცევა
და ღრიალით კვლავ მიესევა.
ზღვა ებრძვის ნავსა, ქარი-აფრასა!
ზღვა დასძლევს ნავსა, თუ ნავი-ზღვასა?
არა, ხომალდი ზვირთთ არც კი ებრძვის,
შეურყეველი მოფრინავს, მოჰრის,
ჩანს,მაზედ არის ზეცით ღვთის თვალი,
მაგრამ გამოჩნდა შორით ნაპირი,
მოჰქრის ხომალდი შეუპოვარი!
ზღვამ მოუმატა თვის მრისხანება,
უფსკრულს მის შთანთქმა მას ესწრაფება;
ტალღა და ზვირთნი მთებივით აღდგნენ
და ნავის გვერდებს მრისხანედ სცემენ;
აფრასა ჰბერავს ქარი ძლიერად,-
მიქროლავს ნავი შეუპოვრად,
მიქროლავს, მირბის,-კვნესის ზღვა შავი...
კოლხიდის კიდეს მიფრინავს ნავი...
II
ნავით გამოხდა უცხო ვინმე, ვით მოჩვენება,
არის ასული, მაგრამ არის სიზმარ-ზმანება:
ნათელი, ტურფა, ვით ოცნება, მშვენიერია,
მაგრამ ნათელს პირს სოფლის შვება არ უწერია;
ამ სოფლის გრძნობა არ აღელვებს მის წმინდა გულსა,
ის არ ეკუთვნის არც აწმყოსა, არც დროს წარსულსა,
ეკუთვნის მხოლოდ მომავალსა წმინდა ასული,
მხოლოდ ცისა და კეთილისთვის მას უძგერს გული!
მაღალ შუბლზე აქვ აღბეჭდილი მას მადლი ღვთისა,
ნათელს თვალებში მას უბრწყინავს ნათელი ცისა,
გულის სიკეთე და სიმშვიდე, ჭეშმარიტება,
იმა სოფლისა მოლოდინი და ნეტარება!
მიდის ასული... ხელს უპყრია ჯვარი ვაზისა,
არ ეშინია შიმშილისა, არც უგზო გზისა;
ვერ აბრკოლებენ მას ჭაობნი, ვერცა მდინარნი,
ვერც ფრიალონი, უფსკრულნი და მთანი მყვირალნი;
არ ეშინია წამებისა, არცა სიკვდილის:
დედაწმინდისა წილხდომილსა ქვეყანას მიდის.
III
ვინ ხარ, ასულო, სით მოხვედი, რა აზრი მოგაქვს?
რაც ხელს გიპყრია,მნიშვნელობა, გვითხარი, რა აქვს?
ივერის ერნო, უამბორეთ წმინდის ფეხთ მტვერსა;
თქვენში აღაგზნებს ქრისტეს ნათლის წმინდა ლამპარსა!
არა! ვერ იგრძნო წმინდის სიტყვამ ციურმა!
წმიდა ცრემლითა ცას მიმართვა, ხელნი ეჰყარა:
ერი ველური,კერპთ-მსახური,ღმერთს შეავედრა.
IV
იელა ცამან, იჭექა ცამან,
კვნესით ხმა მისცა დაბლა ქვეყანამ;
შეირყა მიწა, შეირყა ზენა,
ბნელმა მოიცვა ცა და ქვეყანა...
აღდგა გვრგვუნვითა მრისხანე ქარი,
აენთო ცეცხლით ბნელი ცისკარი,
შეუსვენებლად ცა სჭექს და ელავს,
ჰაერი ცეცხლით და ალით ღელავს,
სეტყვ ად მეხი მიწის პირს სცემენ,
მრისხანე ქარნი ხეთ ძირით ჰგლეჯენ,
ცეცხლის ისართა ცა მიწას ესვრის,
ირყევა მიწა, ბუნებე კვნესის...
ცამ მოიკრიფა რაც ჰქონდა ძალი
და მიწას დასცა ცეცხლი და ალი:
მთანი და ბარნი დასქდნენ, დაიყვნენ
კერპთ-მსახურთ ღმერთნი ქვესკნელს ჩაინტქნენ...
თვის მრისხანება ცამ შეაყენა,
მზემ უხვის სხივით მორთო ქვეყანა.
წმიდის ფერხთ- წინა დაემხო ერი,
წმიდა მას ჯვარით დასწერა ჯვარი!...
V
ჩვენო სამშობლოვ,მშვენიერო, მაშინ შენზედა
მადლი ზეცისა მადლი ღვთისა ზე გარდმოვიდა:
წმიდა ასული, წმიდა ნინო ცამ მოგვივლინა,
ქრისტეს ნათელი, ქრისტეს სხივი მან შენ მოგფინა.
მიხვდნენ დიდ მცნებას ძენი შენნი, ერი ველური,
მიხვდნენ, რაც არის დიდი სიტყვა, სიტყვა ციური;
ქვეყნად მშვიდობა და კაცთ ჰქონდესთ გულს სათნოება,
„ძმობა, ერთობა, სიყვარული და შეწყალება!“
სადაც სწირავდნენ კაცთა მსხვერპლად კერპთ და ბომონთ კარს,
იქ ისმა ამღლა გალობის ხმა: „წმიდა,წმიდა არს!“
მოისმა მაღლა დიდებული, საღმრთო ხმა ზართა,
მაღლა შესძახეს მას ხეობათ,მთათა და ბართა.
დიდიმა შენობათ მთლად მოიცვეს მთანი და ბარნი,
აშენდნენ აღდგნენ დიდებულად წმინდა ტაძარნი;
ელლინთა სწავლის, განათლების წყარო ნათელი
შთამოიღვარა, და განათლდა გონება ბნელი;
დაშვენდა, დატკბა, შემუშავდა ენა ივერთა,-
დღესაც კი გვატკბობს მათ დროთ ენა ამერ-იმერთა,-
მაგრამ რად გვინდა მისამბავი, რაც არს აღარა?
რაც თვალთ წინა გვაქვს, გულსაკლავად ისიცა კმარა!
დიდნი პალატნი, დიდნი ტაძარნი
სადღ არიან?აღ რ არიან,
მათ დიდი შენობათ დიდნი ნანგრევნი
ჩვენთ თვალთ-წიე პირქვე ტიელად ჰყრიან;
მგზავრი, მოსული უცხო ქვეყნითა,
დადის მათ შუა უკვალო გზითა,
ჩვენს ისტორიას მათში ეძიებს,
მაგრამ ვერა რას, ვერა რას ჰპოვებს!
რაც წარწერილნი მათზედ ყოფილან,
ისინიც დროთგან მთლად აღმოფხვრილან!
მხოლოდ ჩვენ გვესმის მათ უცხო ენა,
ივერიის ძეს უყვარს მათსმენა,
ჩვენს გულს უხმონიჩ ბევრს უამბობენ,
რაც რომ ყოფილა,მასზე უბნობენ.
მაშ მტრის ხელს არა რა მორჩა?...
არა, საუნჯედიდი რამ გდაგვრჩა:
ჯვარი ვაზისა!...მადლი ამ ჯვრის
ჩვენს სამშობოზედ, ჩვენს ერზედ არის!
გ ა მ ო ს ა ლ მ ე ბ ა
მშვიდობით, ველნო, საყვარელნო, ზურმუხტნო ველნო!
ბორცვნო, ჭალაკნო მშვენიერნო, ტურფა არენო,
მთანო ამაყნო, ახოვანნო, ცად მიბჯენილნო,
წყალნო ალმასნო, მოცინარნო, მოკამკამენო!
მშვიდობით, ჩემო გამომზრდელო, ჩემო მამულო!
მშვიდობით, მაგრამ შენთან მრჩება ოცნება ტკბილი...
გმირთ ძეთ სამარევ, იმათ წმინდა სისხლით მორწყულო,
სადა გინდ ვიყო, რაც გინდა ვიყო, ვარ შენი შვილი!
1834
ორი სიზმარი
ვუძღვნი ვას. აბაშიძეს
I
ვნახე სიზმარი : აღვსულიყავ მას მთას წმიდასა,
სადაცგალობენ ანგელოზნი ღვთის დიდებასა.
ჩვენი სამშობლო , მშვენიერი ჩვენი ივერი,
მაგრამ ივერი უსულდგმულო, ივერი მკვდარი
გარდაშლილიყო ზღვის კიდემდინ ჩემთ თვალთა წინა
სიცოცხლის ცეცხლი გამქრალიყო მის წიაღს შინა.
მზის სხივნი , უხვად ბრწყინვალენი , მაზედ მნათობდნენ,
მაგეამ უსულოს და გაყინულს ვეღარ ათბობდნენ,
წყალნი ჩდნენე,მაგრამ შემდგარიყო მათ მდინარება,
ყვავილთ და მდელოს აღარ ჰქონდათ თვის მცენარება,
აღარ იძროდნენ ა.არც ხენი,აძარც ნიავი,
ბუნება იყო სრულად მკვდარი, სრულად უძრავი.
ვხედავდიმრავალთმაგარ სადგურთ, ტაძართ დიდებულთ,
მაგრამ შემუსვრილთ , დარღვეულთა და დატოვებულთ.
ეგრეთ უსულო ღემთ თვალთ-წინა დო ივერი,
მაგრამ მტკვარიც კი იყო ტურფა და მშვეიერი.
ეგრეთ ასულსა ტურფას , წმიდას, ახლადმიცვლილსა,
გულ-ხელ დაკრეფილს, გაციებულს და ფერმიხდილსა
აღარც აცხოვლებს ცა ბრწყინვალე და ქვეყნის შვება,
მაგრამ მის სახეს კვლავ უბრწყინავს თვის შვენება.
II
ვნახე სიზმარი: კვლავ აღვედი მას მთას წმიდასა,
სადაც გალობენ ანგელოზნი ღვთის დიდებასა.
ვხედავდი ივერს , გარდაშლილსა ჩემთ თვალთა წინა,
სიცოცხლის წყაროს გაეღვიძნა მის წიაღს შინა.
მზის სხივნი , უხვად ბრწყინვალენი, მაზედმნათობდნენ
და მის მთა-ბართა და ხეობათ უხვად ათბობდნენ
წყალნი , ნაკადნი ფრიალოთგან , ქუხილით სჩქეფდნენ,
მოკამკამენი მდინარენი ველებზედ რბოდნენ,
ზურმუხტი ველნი და ყვავილნი კაცთ და ბუნებას
უხვად და მდიდრად უგზავნიდნენ თვის სუნნელებას ,
მაგარნ -სადგურნი და პალატნი, წმინდა ტაძარნი
თვის ნანგრევთაგან დიდებულად იყვნენ ამდგარნი,
მხიარული ხმა წერაქვ - ბართა, საღმრთო ხმა ზართა,
მაღლა შესძახდა განღვიძებულთ მთათა და ბართა,
ვხედავდი ივერს მის ძეთ ხელით, ძლიერის ნებით
ტურფად მორთულსა მშვენიერის შენობეებით,
ვხედავდი მაღალ ცას ნათელსა დამშვენიერსა,
დაბლა მიწაზედ —ერს მშრომელსა და ბედნიერსა.
გამომეღვიძა . . . . . . . . . .
1879წ.
დიდის კარის წინ
(ჩემს მარიამს)
განვვლე გზა გრძელი,
ბნელი და ზნელი
და მიგაღწიე იმ დიდს კარის ბჭეს,
სითაც ცხოველ არსს
ამა სოფლის კარს
გზა აღარა აქვს უკუ დაბრუნდეს;
სადაც წინ გვიძევს
და სითაც გვიჭვევს
თავის წიაღში იგი ცხოვრება,
სად ნაცვლად მზისა
ჰნათს სხივი ღვთისა,
სად სუფევს მხოლოდ ჭეშმარიტება!
მიველ კარს დიდსა,
ველი ჩემს რიგსა,
სოფლისგან გულით დაწყლულებული,–
რაც მე გამტანჯა
და რაც დამსაჯა,
მასა გრძნობს შენი ეგ წრფელი გული.
სხვას არას ველი;
არავის ვწყევლი,
თუმცა ამ სოფელს არცა რას ვლოცავ;
მაგრამ კი შენთვის
და სამშობლოსთვის
იმ დიდს კარს წინა ცრემლით ვილოცავ.
1889
კახეთს
ვინც სოფლისგან და ბედისაგა არს დაჩაგრული,
დღენი კეთილნი ამ სოფელში ვინც ვერა ნახა,
ვისიც სიცოცხლე უვარგისად და ცრუდ დასახა,
ვისაც მაღალი აღარ ესმის ბუნების ენა,-
...............
მან მომცეს ხელი,მას ავიყვან მთასა მაღალსა:
იქ იმის გული სიცოცხლისთვის კვლავ გაიღვიძებს,
ღვთიურ ცეცხლი განაცხოვლებს მის თვალს დამშვრალსა,
სოფლის სიხარულს, სოფლის ტანჯვას ის კვალად იგრძნობს,
კვლავ მოიგონებს ჩვენს მხიარულს ლხინს და სიმღერას.
წარსულნი წელნი,ტრფობის დღენი მოაგონდება,
გული ძლიერად, სიხარულით დაუწყებს ძგერას,
სიყვარულისა საღმრთო ალით კვლავ აღენთება,
კვალად შეჰხედავს ცას და მიწას ნათლის თვალითა,-
ოღონდ შეჰხედოს დაბლა ვრცელს ველს, მის წინ გარდაშლილს.
ველსა მთლად მოსილს წალკოტებით და ყვავილებით,
ველსა ედემსა,ტურფა ედემს , ღვთისგან პირველ ქმნილს,
მის წინ მთათ რიგთა, დიდებულად ცამდინ აღმართულთ,
მაღლა ყინულით,ძირს ფურჩვნილის ტყეებით მორთულთ,
მას ვრცელ ველს შუა მშვენიერსა დიდს მდინარესა,
ზოგან კამკამით, ზოგან მჩქეფრად მომდინარესა,
შეჰხედოს,ნახოს მის მდიდარი,ტურფა შვენება,
და მისი გული სიცოცხლისთვის კვლავ გაიშლება!
როდის მეღირსოს, მშვენიერო ,ჩვენო კახეთო,
მწვანით მოსილის გომბორის მთით კვლავ გადმოგხედო,
შენის შვენებით, შენის მზერით გავიძღო თვალი,
შენს სადღეგრძელოდ შენ-წინ შევსვა სვსე ფიალი!
დიდ მარხვის ლოცვა
რა მომესმის გალობა დიდმარხვისა
და მის სიტყვა,არ ამ სოფლის, ციური,
გულს შორდება მწკივლი ძმათ განკიცხვისა,
და გარდმოდის ჩემზედ მადლი ღვთიური
მიცხოვლდება კვლავ ნათლით წმინდით გული,
სული ჩემი ცათა აღემართება;
მთლად ჩემს არსსა მოიცავს სიხარული
და უცნობი ამ ქვეყნად სიტკბოება.
დაყრდნობილსა შუბლით ტაძრის ქვაზედა
ტკბილნი ცრემლნი მდინარებენ თვალთაგან
იმ ციურის გალობისა ხმაზედა,
შორს ამ სოფლის ვაებასა კვალთაგან:
„წარემართოს ლოცვა ჩემი, უფალო,
შენ წინაშე, ვითარცა საკმეველი.
ხელს აღვიპყრობ შენდა, ღმერთო მაღალო,
ეს არს შენდა სამწუხარო ჩემი მსხვერპლი;
მომისმინე, მომისმინე უფალო!“
იმედი
I
ვინა ხარ, ეჰა, მშვენიერო,მოხვედი სითა?
ხარ ამ ქვეყნისა, თუ ციური მოფრინდა ცითა?
შენი მზერითა აქამომდე ვინ დასტკბებოდა,
ცა,თუ ცის ქვეშე შენით,ტურფავ,გაბრწყინდებოდა?
ვინა გალობდნენ შენს შვენებას, ცასა ციერნი,
თუ ფეხთ მოდრეკით,განკვირვებით აქ ქვეყნიერნი?
ხარ ანგელოზი, სამოთხითგან გადმოფრენილი,
ჩვენს სამშობლოსა დასატკბობლად აქ მოვლენილი,
ან თუ სატანა ჯოჯოხეთმა მოგგზავნა ხმელად,
მოგცა შვენება, გადმოგაგდო გულთ სავნებელად?
ან ხარ ასული ამ ქვეყნისა,ვითს ხვა ასული,
მაგ ლამაზ მკერდ-ქვეშ, როგორც სხვათა, შენც გიძგერს
გული
აბა მაშ გვითხარ: ვით შემკულხარ ეგრეთ მდიდრულით
ჰარმონიითა, სიტურფითა, შვენებით სრულით?
ვინ ბედნიერმა და სად, როგორ ეგრეთ აღგზარა,
ან ვისი თვალი, შენით მთვრალი, მარად გიმზერდა?
აღმოსავლეთის ყვავილთ შუა თუ გაიშალე,
ან თუ ჩრდილოთ ხარ, წყვდიადს სტუქსე,მოხვალ აქ მალე,-
მოგესალმებით ნათლის გულით შენ მშვენიერსა,
შენც გაუღიმე სიმშვიდითა ძველსა ივერსა,
სადაც ბუნებამ დიებულდ ზღვასა და ბართა
შესამკობელად ფრიალონი წინ აღუმართა
სადაც მთათ წვერნი ცისა კიდეს ებჯინებიან,
ველნი კი მარად ყვავილებით იმოსებიან
და მათზედ რბიან წალკოტთ შუა წყალნი მცინარნი.
აქ სიყვარულსა სტვენენ მარად ბულბულნი წყნარნი,
რა ფუფუნებით ზამთარ-ზაფხულ ვარდნი შლილობენ,
ღამით ზეფირი, დილით ნამი მაზედ ხარობენ1
აქა ცა არის ლურჯი, წმინდა,მნათი მარად ჟამს!
აქა დავითი და თამარი სულსა კიდევ სწამს,
აქ რუსთაველის ლექსნი კვალად ატკბობენ ყურსა,
აქა ისმენენ ბესიკისას მღერას ციურსა.
აი, სად მოხველ! და, აქ ყოფა შუმოგეწონა,
გაგიშლით გულსა ფიანდაზად შენ ფეხთა წინა.
იყავ შვენება, ნეტარება ივერიისა,
იყავ ჩვენთვისა ცით ვარსკვლავი, შუქი მთვარისა!
ΙΙ
მაგრამ აქ ხშირად ჰპოვებთ ტაძართ, შთენთ დიდებულთა
პალატთ ნანგრევთა და მონასტერთ აოხრებულთა,
მაგარ სადგურნი, ფრიალოთგან გადმოკიდულნი,
უფსკრულს უმზერენ დარრვეულნი, დატევებულნი,
წმიდა საფლავნი ნანგრევთ - შუა ხშირად არიან ,
მოუხსენებელთ, უპატრონოთ ტყენი ჰბურვიან;
არ აცხოვლებენ შთენთ და საფლავთ წირვა, ცისკარი,
მხოლოდ დროებით მათზე {ბერავს გრიალით ქარი!
რას ნიშვნენ შთენნი, ეს ნანგრევნი,- შენ გსურს იკითხო?
გსურს ივერიის შავი ბედი აღმოიკითხო?
ჩვენ ნურას გვკითხავ, ჯვარი არის, -მიდი მის კარსა.
რაც ლმობიერმა გულმა გკითხოს ,- ჰკითხე მას ჯვარსა.
მირიანის დროს ხელში ეპყრა წმიდა ასულსა,
აწ ძველს ტაძარში მას ჰპოვებ წმიდად დაცულსა.
ესე არს ჩვენი ისტორია და ჩვენი ბედი:
ეკლის გვირგვინი, სასოება და კვლავ იმედი!...
სიხლის ცრემლითა მას ჯვარზედა არს წარწერილი
ჩვენის სამშობლოს ბნელის ეტლის მოთხხრობა ბნელი!
გსურს სცნო მის აზრი, რაც ცრემლითა მასზედ სწერია?
აი ეს აზრი : „წმიდა ჯვარი და ივერია!“
მათთვის მხურვალედ მამა- პაპათ გულნი უძგერდნენ.
მათ დასაცველად მთელს აზიას მწარედ ებრძოდნენ.
ერთის ხელითა წმიდათ ტაძართ, პალატთ ვაგებდით:
და მეორეთი მტერსა ვცემდით, ხმალს არ ვაგებდით:
„ან სუ გავწყდეთო და ან მტერთა ვძლიოთ ეგება“.
სამშობლო მიწა ქართველთ სისხლმა სრულად შეღება!
მაგრამ კეთილი შენი გული, ვხედავ, ჭმუნვარებს,
მაგ ლამაზ თვალში მარგალიტი ცრემლი ელვარებს!
ხედავ, მაგათგან რაღა დაგვრჩა ? მათ სანარენი,
და მტერთაგან შემუსრვილი მათნი არენი!
ერთი საუნჯეც დაგვრჩენია ,— აი ის ჯვარი...
მაგრამ ქართველი მატტვის მოკვდეს, კვლავაც მზე არი!—
ჩვენი ივერი მშვენიერი არს სისხლის კალო,
გმირთა აკლდამი, გულთ საკლავი და სავალალო!
ΙΙΙ
სული მიკვნესის, გული ცემი მწარედ ღონდება,
რა საქართველოს მწარე ბედი მომაგონდება,
რა მაგონდება, რასაც დედა ნორჩს მომითხრობდა.
ის ჟამი იყო, საქართველოს სული ხდებოდა...
აჰა, ირაკლი, გმირთა გმირი, კახი პატარა:
„ურწმუნოთ მამულს არ მივცემო არა და არ!“
იბრძვის მთა ბარში, წინ და უკან, იბერძვის ზედ მტკვარზედ,
იბრძვის ოთკუთხივ, გარეთ და შიგ, ზედ თავის კარზედ;
ებრძვის ქრისტეს მტერთ, დღე და ღამე არ ხუჭავს თვალსა;
საფლავს დიდებულს არ ჩაიტანს სამშობლოს ვალსა!
მაგრამ ეგ ღვაწლი, დიდი ღვაწლი, კარგი კმა არი!
მტერთა დროშებით მოცულია ქალაქია კარი.
როგორ ტუ კმაა? მაშ ირაკლი საყვარელს მამულს,
ქრისტეს მცნებითა განათლებულს , ბუბნებით შემკულს,
მისცემს ურწმუნოთ უომრად, სისხლ- დაუღვრელად?
წინ მტერი უდგეს, არ გავიდეს ბრძოლისა ველად?
როგორ?იკისროს—რაც თვით დასცა—სპარსთა მონება
და შერჩეს კიდევ თვალთ სინათლე, თავში გონება?\
ან რაღად უნდა ირაკლისა თავი ცოცხალი,
თუ ქართველთ მეფეს დაერქმევა ყეენის ვალი! *
ან თუ აღა ჰყავს ირაკლისა ერთგული ყმანი,
მამულისათვის სასიკვდილოდ მარადის მზანი?
ან თუ შამქორში, ასპინძაში სრულებით გაწყდნენ,
და მთ გმირთაგან ან მათ ძენი არსად არ დარჩნენ?
არა! თან ახლავს კიდევ გმირსა სამი ათასი ;
სამი ათასი ქართველთ დასი არს დიდი დასი.
ძველნი თავადნი, აზნაურნი მას თან ახლავენ ,
მწარე ომებში დახვრეტილნი ჩვენ არა გვგვანან!
ქალაქის კარნი მაგრად მათგან არს დაჭერილი;
„აქ სულ გავწყდეთო!“ ნათლად გულში აქვტ დაწერილი.—
კრწანისი ბოლოს გურამისძე ზარბახნებს მართავს,
ან მტერს სულ გასწყვეტს, ან მტრის ხელით მოიკლავს თავს.
მოხუცი მეფე მკვირცხლის თვალით დღეს მტრის ურდოს ზომას ,
ხვალ გაუმართავს მტერს ჩვენებურს. მამა-პაპურს ომს.
მაგრამ უეცრად რა ძმა - ყმათა თვალთა მიაქცევს,
თვალთაგან ცრემლთ ცხართა უნებურთა მიწაზედ აქცევს.
გენანის ძმანი, შენნი ყმანი? მჭვუნვარე ნუ ხარ;
წინ გაქვს სხვა ვალი, იშრე თვალი, ჩვენთვის ნუ სწუხარ!
აგრე მზედ ჩადის და აბრწყინებს მეტეხზედ ჯვარსა!
აჰა, თენდება ის დიდი დღე, ძნელი საამბოდ....
ქართველნო, ყური დამიგდევით, უნდა გიამბოთ:
სამი ათასი სამოც ათასს წინ დაუხვდება...
დღეს ჩვენი მტკვარი სისხლის ფერად შეიღებება!
აბა შეხედეთ ჩვენს ქართველთ პატარა დასსა,
როგორ იღვწიან და ებრძვიან სამოც ათასსა!
მაგრამ რა გითხრათ, რა გიამბოთ? ჩვენს უღონო სულს,
ჩვენს გაყინულსა, გაქვავებულს და უგრძნობელს გულს
მწარე მოტხრობა წარსულ დროთა არ აცხოველებს,
გმირთ მამა- პაპათ ბნელი ეტლი არ მოგვგვრის ცრემლებს!
ჩვენ არც კი ვიცით, იმ უბედურთ რაც დაგვდეს ვალი,
ჩვენსა გარეშე ვერსა ვხედავთ: ბნელი გვაქვს თვალი...
ოღონდ კი ჩვენთვის მზე მნათობდეს და ცაში ნუ ჰქუხს,
რა გვენაღვლება, რაც რომ მოხდა მაშინ სოღანლუხს!...
თუ ნათლად გვქონდეს გულის გრძნობა და ნათლად პირნი,
ბევრს მოგვითხრობდნენე არაგვისა და მტკვრის ნაპირნი.
ΙV
არაგვისა და მტკვრის კიდენო, სამშობლო კიდევ ,
თაყვანს გცემთ დილით და მზის ჩასვლით თაყვანს გცემ კიდევ.
დიდი მოთხრობა თქვენზედ არის სისხლით ჩართული,
მაგრამ შენთ შვილთა სხვით რითმე გვაქვს თვალი გართული.
თვალ–წინ გადგვიშლი მშვენებათა უხვთა, მდიდართა,
გვიხარის ჩქება და კამკამი შენთ წყალთ მცინართა,
უხვად ვიყნოსებთ ჰაერს წმინდას, სუნნელოვანსა.
ის კი არ ვიცით და არ გვესმის, მისთვის არ ვზრუნავთ,
რა ისტორიის დედა–მიწის ფეხითა გთრგუნავთ!
. . . . . . .
გმირო, სცან შენ ტკბილი განსვენება შენ მხოლოდ იმ ჟამს,
როცა ქართველნი დაატირდნენ თელავში შენს გმირს...
მოსათხრობელად, საამბობლად, სათქმელად ძნელი.
და დასავლეთის ქრისტეს ერნო, თქვენ რას შვებოდით,
როცა ქრისტესთვის თქვენ თვალ–წინა ,თქვენს კარს ვწყდებოდით?
თქვენ ირაკლისა ღიმილითა თავსა უკრავდით,
რჩევას აძლევდით და ქებისა ტაშსა უკრავდით!
თავიანთ საქმეც ბევრი ჰქონდა თქვენს მამა–პაპათ:
უამბორებდნენ ზოგნი რომში თვისთ წმინდათ პაპათ;
ზოგნი თვის მთავართ აღსრულებდნენ მონებით ნებას
და მათ სასახლეთ კეკლუცთ დიაცთ უძღვნიდნენ ქებას!
და შვილებსაც –კი ხშირად გაზით შავი ბეჭედი.
არ დაიდუმებს ისტორია, ნუ გაქვთ იმედი!
მართლმადიდებელთ წმინდა სისხლი კისერთ გედებათ,
მაგრამ მოგკითხვენ, მაგიერი როსმე გეგებათ...!
V
გონება ხელობს, განსმაგებულს აზრი მერევა,
სარწმუნოებას გულის ჭმუნვის ძალა ერევა.
მაშინ,მოყვასნო, მზა ვარ გკითხოთ, მითხარით ერთი:
ნუთუ მართლა გწამთ, რომ არსებდეს და იყოს ღმერთი?
თუ დაბადება სამყაროსი იყო მის ნება,
და თუ ეს აზრი არ არს შტერთა და ცრუთ ზმანება,
თუ მართლა მნათობთ, ცას და ზღვათა, მთათა და ველებს
თავის შუქითა, სიუხვითა ის აცხოველებს;
თუ მან დაგვბადა, მან გვცა გრძნობა ჭკუა და ენა,
თუ მან ეს ტყენი,ეს მდელონი აღმოაცენა;
თუ თვის ქმნილებას საზღვარი და კანონი მისცა,
და სული საღმრთო და ცხოველი შტაბერა სცა;
თუ ქვეყანასა წესი მისგან მიენიჭების,–
მაშ საქართველო ასე მწარედ რისთვის დაემხო?!
შენ არ მოგსვლია გულს ეს გმობა, პატარა კახო,
როს გადაავლე შენს ქალაქსა ავლაბრით თვალი
და დაინახე, ოთხის კუთხით ავარდა ალი?!
რად მიმაქციე ტურფა სახე, ტურფა ასული?
ეწყინა ჩემგან ღვთისა გმობა, იგრძენი, სულო!
VI
მაგარამ არს ვროტავ ბედური და რასა ვყბედავ!
მე შემოქმედის განკიცხვასა როგორა ვბედავ?
ვარ მომაკვდავი, ქმნილი მიწით, მსხვერპლი მიწისა;
შთამომავალი ადამისა თესლი ბიწისა;
სიკვდილი მელის და სიკვდილსა ვერ გავექცევი,
საფლავს მკვდარიცღა არ დავრჩები, მიწად ვიქცევი,
ვბედავ კი მივწვდე მოკლე ჭკუით მაღლ ღვთაებას,
მსურს უბედურსა, გზა ვუჩვენო ციურსა ნებას;
ვბედავ ვიძიო ზენა–სიბრძნე მე სუსტის ძალით,
ვბედავ განვსჭვრიტო ღვთის განგება მე ბნელის თვალით?
ღმერთო კეთილო! მომიტევე შენს დაბადებულს,
ნუ მკითხავ გმობას გაშმაგებულს, გულგადაგებულს.
რა ვქნა ცოდვილმა, გულსა და სულს ცეცხლი მედება,
რა საქართველო დანგრეული მომელანდება;
რა ფიქრს მომივა; თვით ნანგრევნიც იქნება განჰქრნენ
და მათ სახელნი, მატ ხსენებაც აღასად სჩანდნენ...
VII
მომიახლოვდა მაშინ ტურფა, მშვიდი ასული,
გრძნობითა სახე უბრწყინავდა, უძგერდა გული:
„გწამდესო, ღვაწლნი მამა–პაპათ არ განჰქრებიან,
გწამდეს, ეს შთენნი დიდებულად კვლავ აღსგებიან:
მართლმადიდებელთ ჭეშმარიტი, ღმერთი ძლიერი
მოგფენსთ თვისს სხივთა, თვისს სიუხვეს, და თქვენი ერი,
ქრისტეს ჯვარისთვის წამებული,კვლავ გამრავლდება,
თქვენი სამშობლო დანგრეული, კვლავ აღყვავდება;
ამიერ თქვენთან დავამყარე წმინდა კავშირი,
ამიერ თქვენთან მე ვიქნები სტუმარი ხშირი!...
. . . . . . .
VIII
დავემხე წმიდა, მშვენიერის ასულის წინა,
უამბორებდი მის ფერხთ მტვერსა:– ტურფავ! ხარ ვინა?
თუმცა პასუხი მშვენიერმა არარა მომცა,
მაგრამ ნათელი და სიცოცხლე მიკლულის გულსა სცა!...
1859/1879 წ.
* - ვ ა ლ ი სპარსულად ნიშნავს ყეენის მოადგილეს.
