berdznebis religia mitebi da teqstebi samyaros sheqmna gmirebi didi tadzrebi saberdzneti
ძვ.წ. 600 წლიდან მოყოლებული საბერძნეთი პატარ-პატარა დამოუკიდებელი და ერთმანეთში მოქიშპე ქალაქ-სახელმწიფოებისგან (ათენი, სპარტა…) შედგებოდა. მიუხედავად მრავალი სადავო საგნისა , ბევრ ქალაქს საერთო სარწმუნოება ჰქონდა. ეს ჯადოსნური მონათხრობების , მითების ერთიანობაა , რომელიც სამყაროს და ადამიანის შექმნას გვიხსნის და ღმერთების და ქალღმერთების თავგადასავალს გვიყვება.
მითები და ტექსტები
თავდაპირველად მითები არ იწერებოდა . აედები , ანუ მთხრობელები, ამ ამბებს ზეპირად სწავლობდნენ და კითარას (საკრავი) თანხლებით საზოგადოების წინაშე მღეროდნენ. პოეტი ჰომეროსი სავარაუდოთ პირველია , ვინც ძვ.წ. IX-VIII საუკუნეებში ჩაიწერა ძველი ლეგენდები. მას მიაკუთვნებდნენ ორ ცნობილ ტექსტს “ილიადასა” და “ოდისეას” , რომლებშიც ბერძენთა რწმენა-წარმოდგენებზეა მოთხრობილი . “ილიადა” მოგვითხრობს ომის შესახებ , რომელშიც ერთმანეთს ბერძნები და ქალაქი ტროა (ვარაუდობენ , რომ დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარეობდა) დაუპირისპირდნენ. ამ ომის დროს მხარეების გადაწყვეტილებით ზოგიერთმა ღმერთმა ბერძნების მხარე დაიჭირა , ზოგიერთმა კი – ტროელებისა . მათი აზრით ისინი ერთმანეთს ადამიანების საშუალებით ებრძოდნენ , ხოლო ამ უკანასკნელთა ბედ-იღბალი მათ ნება-სურვილზე იყო დამოკიდებული. “ოდისეა” მოგვითხრობს ბერძენი გმირის , ოდისევსის (ულისეს) დაბრუნებას სამშობლოში ტროასთან გამართული ომის შემდეგ. ზოგიერთი ღმერთისაგან დევნილი და ქალღმერთ ადენასაგან დაცული , იგი ათ წელს ანდომებს შინ დაბრუნებას , გზად კი უამრავი თავგადასავლი გადახდება , რომელთა დროსაც გადაეყრება ციკლოპ პოლიფემს , ჯადოქარ კირკეს , სირინოზებს , ნიმფა კალიფსოსა და ლამაზ ნავსიკაას.
სამყაროს შექმნა
სამყაროს დაბადებას ბერძნები ღმერთების მოქმედებით ხსნიდნენ. თავდაპირველად ქაოსმა შვა გეა – დედამიწა , რომელმაც თავის მხრივ შექმნა მთები და ცა , ანუ ურანოსი . შემდეგ გეა და ურანოსი შეერთდნენ და წარმოშვეს გოლიათები – ტიტანები , სამყაროს პირველი ბატონ-პატრონები. ერთ-ერთმა მათგანმა , კრონოსმა , თავისი ყველა შვილი შეჭამა , გარდა უკანასკნელისა ზევსისა , რომელიც დედამისმა გადაარჩინა . ზევსი რომ სულ გაიზარდა , მამას აუჯანყდა და აიძულა თავისი დები და ძმები მუცლიდან გამოეშვა შემდეგ ყველანი გაერთიანდნენ და ტიტანები დაამარცხეს. მათ გაიმარჯვეს და ზევსი ღმერთების მეფედ იქცა. სხვა მითის მიხედვით , ერთ-ერთმა ტიტანმა , პრომეთემ შექმნა ადამიანი , თიხისა და წყლისაგან.
გმირები
გმირები ხშირად რომელიმე ღმერთისა და ადამიანის შვილები იყვნენ და ღმერთების ხელშეწყობით მრავალ არაჩვეულებრივ საქციელს სჩადიოდნენ . ყველაზე ცნობილი იყო ჰერაკლე, ზევსისა და მოკვდავი ქალის შვილი , რომელსაც არაადამიანური ძალა ჰქონდა და თორმეტი სრულიად დაუჯერებული გმირობა ჩაიდინა : დაახრჩო ლომი, რომელიც მცირე აზიაში ნემეის რეგიონს აწიოკებდა , დაასუფთავა ავგიას უზარმაზარი საჯინიბოები და ჯაჭვით დააბა კერბერი – ჯოჯოხეთის მცველი ურჩხული , სამთვადიანი ქოფაკი.
დიდი ტაძრები
თავდაპირველად ბერძნები პატარ–პატარა ტაძრებს აშენებდნენ იმ ადგილებში , რომლებსაც ისინი წმინდად მიიჩნევდნენ . ეს შეიძლებოდა ყოფილიყო რომელიმე წყარო , რომელშც ქალღმერთს ებანავა , ან ტყე რომელშიც რომელიმე ღმერთს დაესვენა. დროთა განმავლობაში მორწმუნეთა შეწირულობების წყალობით შენობები გაიზარდა , უფრო დიდი ტაძრები აიგო შორიახლოს და აქა–იქ , ეპიდავრის მსგავსად , თეატრები აშენდა , სადაც ღმერთების პატივსაცემად წარმოდგენები იმართებოდა. მართლაც , თეატრალური წარმოდგენები – ტრაგედიები და კომედიები – ბერძნების გამოგონებაა. ამას მდიდარი მოქალაქეები აფინანსებდნენ. დღესასწაულები ტაძრებში დათქმულ დღეებში იმართებოდა და იქ ბერძნები სხავდასხვა ქალაქებიდან იყრიდნენ თავს.
ძვ.წ. 600 წლიდან მოყოლებული საბერძნეთი პატარ-პატარა დამოუკიდებელი და ერთმანეთში მოქიშპე ქალაქ-სახელმწიფოებისგან (ათენი, სპარტა…) შედგებოდა. მიუხედავად მრავალი სადავო საგნისა , ბევრ ქალაქს საერთო სარწმუნოება ჰქონდა. ეს ჯადოსნური მონათხრობების , მითების ერთიანობაა , რომელიც სამყაროს და ადამიანის შექმნას გვიხსნის და ღმერთების და ქალღმერთების თავგადასავალს გვიყვება.
მითები და ტექსტები
თავდაპირველად მითები არ იწერებოდა . აედები , ანუ მთხრობელები, ამ ამბებს ზეპირად სწავლობდნენ და კითარას (საკრავი) თანხლებით საზოგადოების წინაშე მღეროდნენ. პოეტი ჰომეროსი სავარაუდოთ პირველია , ვინც ძვ.წ. IX-VIII საუკუნეებში ჩაიწერა ძველი ლეგენდები. მას მიაკუთვნებდნენ ორ ცნობილ ტექსტს “ილიადასა” და “ოდისეას” , რომლებშიც ბერძენთა რწმენა-წარმოდგენებზეა მოთხრობილი . “ილიადა” მოგვითხრობს ომის შესახებ , რომელშიც ერთმანეთს ბერძნები და ქალაქი ტროა (ვარაუდობენ , რომ დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარეობდა) დაუპირისპირდნენ. ამ ომის დროს მხარეების გადაწყვეტილებით ზოგიერთმა ღმერთმა ბერძნების მხარე დაიჭირა , ზოგიერთმა კი – ტროელებისა . მათი აზრით ისინი ერთმანეთს ადამიანების საშუალებით ებრძოდნენ , ხოლო ამ უკანასკნელთა ბედ-იღბალი მათ ნება-სურვილზე იყო დამოკიდებული. “ოდისეა” მოგვითხრობს ბერძენი გმირის , ოდისევსის (ულისეს) დაბრუნებას სამშობლოში ტროასთან გამართული ომის შემდეგ. ზოგიერთი ღმერთისაგან დევნილი და ქალღმერთ ადენასაგან დაცული , იგი ათ წელს ანდომებს შინ დაბრუნებას , გზად კი უამრავი თავგადასავლი გადახდება , რომელთა დროსაც გადაეყრება ციკლოპ პოლიფემს , ჯადოქარ კირკეს , სირინოზებს , ნიმფა კალიფსოსა და ლამაზ ნავსიკაას.
სამყაროს შექმნა
სამყაროს დაბადებას ბერძნები ღმერთების მოქმედებით ხსნიდნენ. თავდაპირველად ქაოსმა შვა გეა – დედამიწა , რომელმაც თავის მხრივ შექმნა მთები და ცა , ანუ ურანოსი . შემდეგ გეა და ურანოსი შეერთდნენ და წარმოშვეს გოლიათები – ტიტანები , სამყაროს პირველი ბატონ-პატრონები. ერთ-ერთმა მათგანმა , კრონოსმა , თავისი ყველა შვილი შეჭამა , გარდა უკანასკნელისა ზევსისა , რომელიც დედამისმა გადაარჩინა . ზევსი რომ სულ გაიზარდა , მამას აუჯანყდა და აიძულა თავისი დები და ძმები მუცლიდან გამოეშვა შემდეგ ყველანი გაერთიანდნენ და ტიტანები დაამარცხეს. მათ გაიმარჯვეს და ზევსი ღმერთების მეფედ იქცა. სხვა მითის მიხედვით , ერთ-ერთმა ტიტანმა , პრომეთემ შექმნა ადამიანი , თიხისა და წყლისაგან.
გმირები
გმირები ხშირად რომელიმე ღმერთისა და ადამიანის შვილები იყვნენ და ღმერთების ხელშეწყობით მრავალ არაჩვეულებრივ საქციელს სჩადიოდნენ . ყველაზე ცნობილი იყო ჰერაკლე, ზევსისა და მოკვდავი ქალის შვილი , რომელსაც არაადამიანური ძალა ჰქონდა და თორმეტი სრულიად დაუჯერებული გმირობა ჩაიდინა : დაახრჩო ლომი, რომელიც მცირე აზიაში ნემეის რეგიონს აწიოკებდა , დაასუფთავა ავგიას უზარმაზარი საჯინიბოები და ჯაჭვით დააბა კერბერი – ჯოჯოხეთის მცველი ურჩხული , სამთვადიანი ქოფაკი.
დიდი ტაძრები
თავდაპირველად ბერძნები პატარ–პატარა ტაძრებს აშენებდნენ იმ ადგილებში , რომლებსაც ისინი წმინდად მიიჩნევდნენ . ეს შეიძლებოდა ყოფილიყო რომელიმე წყარო , რომელშც ქალღმერთს ებანავა , ან ტყე რომელშიც რომელიმე ღმერთს დაესვენა. დროთა განმავლობაში მორწმუნეთა შეწირულობების წყალობით შენობები გაიზარდა , უფრო დიდი ტაძრები აიგო შორიახლოს და აქა–იქ , ეპიდავრის მსგავსად , თეატრები აშენდა , სადაც ღმერთების პატივსაცემად წარმოდგენები იმართებოდა. მართლაც , თეატრალური წარმოდგენები – ტრაგედიები და კომედიები – ბერძნების გამოგონებაა. ამას მდიდარი მოქალაქეები აფინანსებდნენ. დღესასწაულები ტაძრებში დათქმულ დღეებში იმართებოდა და იქ ბერძნები სხავდასხვა ქალაქებიდან იყრიდნენ თავს.
