გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი ხავთაი.
გვარის უწინდელი სახე იყო ხავთაისძე და დროთა განმავლობაში შემორჩა როგორც ხავთასი.
გვარი 1240-1250 წლებში მოიხსენიება ისტორიულ წყაროებში.
იოსებ ხავთაისძის აღაპი შეტანილია მთავარ სააღაპე წიგნში 1240-1250 წლებში. სააღაპე წიგნი შედგენილია იმ მდივან-მწიგნობრის მიერ, რომელსაც ჩაუწერია გიორგი დადიანისა და აგავ გორგოშიძის ოჯახების აღაპები.
საქართველოში 656 ხავთასი ცხოვრობს: ოზურგეთში – 244, თბილისში – 225, ვანში – 48.
არიან სხვაგანაც.
აკადემიკოს იაკობ ახუაშვილის მიერ მოწოდებული მასალების მიხედვით
