მაჩაიძეთა გვარის ეტიმოლოგიის თაობაზე, ვარაუდი აქვთ გამოთქმული ილია მაისურაძეს და ივანე ქავთარაძეს. აი, რას წერენ ისინი: „მაჩაიძე ალი, ხაშურის რაიონში მცხოვრები. მისი ფუძეა საკუთარი სახელი მაჩა”.
ივანე ქავთარაძის ვარაუდით, ასევე, გვარი წარმომდგარი უნდა იყოს მაჩაჩიძისაგან.
მაჩაიძეთა გვარში არსებული გადმოცემის მიხედვით, მათი წინარე გვარი მაჩაბელი ყოფილა. უცხოვრიათ შიდა ქართლში. ორი ძმა მაჩაბელი იძულებული გამხდარა იქაურობის გასცლოდა და რაჭისთვის შეეფარებინა თავი. როგორც წესი, მათ გვარი შეუცვლიათ. საკუთარი გვარის ერთი ნაწილი მაჩა შემოუნახავთ, მეორე ნაწილი ბელი კი, ჩამოუცილებიათ და ამ გზით მაჩაიძეები გამხდარან.
ქართული გვარების ისტორიაში მსგავსი მაგალითები იშვიათი არ არის. თანაც, გვარში შემონახული გადმოცემები უაღრესად გამძლეა და ხშირ შემთხვევაში ის დოკუმენტურადაც მტკიცდება ხოლმე.
საქართველოში 1 362 მაჩაიძე ცხოვრობს: თბილისში – 730, საჩხერეში – 116, რუსთავში – 61. ცხოვრობენ სხვაგანაც
