პრეზიდენტის გადასახლება
პრეზიდენტი ლონდონის “ეკონომიკის სკოლის” შესასვლელისკენ აუყვა კიბეს. იქ ახალგაზრდობაში სწავლობდა. ალპაკას ქსოვილის მუქი ლურჯი პალტო ეცვა, რომელიც წვივებამდე სწვდებოდა. ჩალისფერი, ქიშმირის შარფიც ჰალსტუხივით, კოხტად შეესკვნა. ახლახან ყელის ოპერაცია გაეკეთებინა და ცდილობდა მტკივანი ადგილი ლონდონის ზამთრის ცივი ქარისგან დაეფარა.
მოქანავე კარებში გაიარა და ფართო შესასვლელი ჰოლის მარმარილოს იატაკზე შეჩერდა. სწავლის პერიოდი არ იყო და ირგვლივ ხალვათობა შეიმჩნეოდა. ვერავინ იცნო. იქ მხოლოდ ერთი თუ ორი წუთი დაჰყო. კარისკაცის მაგიდასთან ვიღაც მელოტი შენიშნა, რომელიც სიას ჩაჰკირკიტებდა და მისთვის ყურადღება არც მიუქცევია. პრეზიდენტი ერთხანს დაიბნა: ვინმეს რომ ეკითხა აქ რას აკეთებო, რა ეპასუხა? უბრალოდ ეტყოდა, რომ პრეზიდენტი ჰერკულესი იყო და ამ სკოლაში ოცდაათი თუ ორმოცი წლის წინათ სამართალს სწავლობდა – ღმერთო, რა დრო გასულა! ახლა კი დაბრუნდა, რათა საყვარელი ადგილი მოენახულებინა.
სინამდვილეში იქ ბედნიერი არც ყოფილა. კარგად იცოდა, რომ ვერავინ იცნობდა – უკვე ძალიან დიდი ხანი გასულიყო. ვერც იმას მიხვდებოდა ვინმე, რომ ახლა გადასახლებაში იმყოფებოდა.
როცა დაკარგული თანამდებობა და ახალი, ჯერ კიდევ შეუჩვეველი მდგომარეობა გაახსენდა, მკლავქვეშ ამოდებულ პორტფელს უფრო მაგრად ჩაებღაუჭა. ვერ გაერკვია, ეს როგორ დაემართა. რაც მეტს ცდილობდა, მით მეტად ეფანტებოდა გონებიდან მოვლენათა ზუსტი თანმიმდევრობა. რეალური პრეზიდენტობიდან გადასახლებულ პრეზიდენტად გადაქცევა მის აზროვნებაში ბურუსით მოცულიყო. რაც უფრო დიდხანს რჩებოდა სასტუმროს ოთახში და გახსენებას ლამობდა, მით უფრო ერეოდა გონება. ისიც კი იფიქრა, ნერვიული მოშლილობა ხომ არ დამემართაო.
ახსოვდა, საავადმყოფოში ყელის პატარა ოპერაციისთვის რომ შევიდა. წინკართან ლიმუზინით მიიყვანეს, სადაც კუბელ ექიმთა ჯგუფი მიეგება. მზე აცხუნებდა, ლოყებზე კი თბილი ნიავი სცემდა. შიგნით შესვლამდე, სანამ ქირურგებს ხელს ართმევდა, ფოტოგრაფებმა სურათებიც გადაუღეს. ამის მერე რა მოხდა, აღარაფერი ახსოვდა.
პრეზიდენტი ადგილიდან ფეხს არ იცვლიდა – იატაკს დასჩერებოდა. უცებ თავში აზრმა გაჰკრა – ასე უმოძრაოდ თუ გაჩერდებოდა, სხვების ყურადღებას მიიქცევდა. ლიფტისკენ გაემართა. ღილაკს ანგარიშმიუცემლად დააწვა. ვერ გაიხსენა, იურიდიული ფაკულტეტი რომელ სართულზე მდებარეობდა, თუმცა გამორიცხული არ იყო, სხვაგან გადაეტანათ. მაგრამ მეოთხე სართულზე, ლიფტიდან გამოსვლისთანავე აღელვება დაეტყო. ყველაფერი იცნო: მოუვლელი დერეფნები, ხის ძველი კარი და იაფფასიანი, მოპირკეთებული ავეჯის სუნიც კი. სხვადასხვა ოთახებთან გამოკრული წარწერები მიანიშნებდნენ, რომ ახლა აქ სოციალური ანთროპოლოგიის კათედრა გაეხსნათ, მაგრამ ადრე იურიდიული ფაკულტეტი ნამდვილად ამ სართულზე მდებარეობდა.
ერთ-ერთი ოთახის კარის პატარა სარკმელში შეიხედა, თან თვალებზე ხელი მოიჩრდილა. მერხები არ შეეცვალათ – კარგად ახსოვდა, მაგრამ ახლა თითოეული მთელ რიგზე ნაცრისფერი კომპიუტერებით იყო აღჭურვილი. კარის გაღება სცადა - ჩარაზული აღმოჩნდა. ისევ სარკმლიდან განაგრძო ყურება.
ნეტავ, რამ უბიძგა ამ ადგილის კვლავ მოსანახულებლად? ბოლოსდაბოლოს, წარმატებაც საკმაოდ ბევრი ჰქონდა ცხოვრებაში! რატომ ისწრაფოდა იმ ადგილისკენ, სადაც ერთი შეხედვით უმნიშვნელო, მაგრამ ისეთი დამცირება იგემა, რომელსაც ვერასოდეს დაივიწყებდა? ეს ეპიზოდი გაახსენდა.
ერთხელ ლექტორმა სემინარზე, მთელი ჯგუფის თანდასწრებით, ცხვირწინ აუფრიალა ნაწერი, ხელში მიაწოდა და უთხრა: “ეს ზუსტად იგივე თხზულებაა, შარშან ერთ-ერთ მესამეკურსელს რომ შევუსწორე. ახლა გპატიობ, ეჭვქვეშ ვაყენებ ამ საკითხს, მაგრამ გაფრთხილებ, თუ მსგავსი რამ კიდევ განმეორდება, ყველაფერს დეკანს ვაცნობებო.”
რა თქმა უნდა, მან ყალბად გაიკვირვა და შეცბუნებული გამომეტყველება მიიღო, თუმცა სინამდვილეში მართლაც ერთი სტუდენტის თხზულება ჰქონდა გადაწერილი, რომელიც “ალფა პლუსით” იყო შეფასებული. თვითონაც საკმაოდ მაღალ დონეზე წერდა თხზულებებს, მაგრამ საუკეთესო ნიშნის მიღების ცდუნებას ვერ გაუძლო და ეს ნაბიჯი გადადგა.
იმავე საღამოს მეკლენბურგის მოედანზე, საერთო საცხოვრებელში მასთან ჯგუფელები შეიკრიბნენ. ახალგაზრდები ცხარე საწებლიან, დაბეგვილ კატლეტებს შეექცეოდნენ და თან გულისყურით უსმენდნენ, თანაუგრძნობდნენ სამართლიანად აღშფოთებულ მეგობარს, რომელიც დაჟინებით ირწმუნებოდა, რომ მსგავსება თხზულებათა შორის მართლაც საოცარი და ამავდროულად საბედისწერო დამთხვევა იყო. ჰერკულესმა მწარედ მოიხსენია ლექტორი – ის უეჭველად, სხვა კოლონიელი მასწავლებლების მსგავსად, რასიზმის ზეგავლენას განიცდიდა და განგებ დაამცირა სტუდენტი.
მეკლენბურგის მოედანზე შეკრებილთაგან მომავალში რამდენიმე სახელოვანი პიროვნება დადგა. ორნი ახლაც აფრიკის ქვეყნების პრემიერ-მინისტრები იყვნენ. მესამემ სენდჰერსტის სამხედრო აკადემიაში გააგრძელა სწავლა და ამჟამად განაში გენერალი იყო. თავად კი სამხრეთ ამერიკის პირველი შავკანიანი პრეზიდენტი გახდა.
ჰერკულესი ამაყობდა – კონტინენტზე ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან პრეზიდენტთაგანი იყო, რომელსაც ბაზრის ტერიტორიაზეც შეეძლო უბრალო ხალხში, უხერხულობის გარეშე, გარევა. ხანდახან მძღოლს მანქანის შეჩერებას უბრძანებდა რომელიმე ქუჩისპირა ბაზართან, სადაც ბოსტნეულის, მწვანილის, სარეცხი ფხვნილებისა და კაკაოს მარცვლების მძაფრ სუნში ან შებოლილი თევზეულის დახლებს შორის გასეირნება მოესურვებოდა ხოლმე. იქ გამყიდველებს ესაუბრებოდა, ეხუმრებოდა და მათი საქმიანობის შესახებ რაღაც-რაღაცეებსაც იგებდა. თავის გამოსვლებში ხშირად აღნიშნავდა, რომ “პატარა კაცს” ამქვეყნად მნიშვნელოვანი ფუნქცია ეკისრებაო.
იგივე მეორდებოდა მის ოფიციალურ რეზიდენციაში მიღების დღეებშიც. სიამოვნებდა ადამიანებთან თბილი ურთიერთობა, თავის ბაღში სტუმრებთან ბაასი, ჟესტებით ლაპარაკი და საერთოდ, ახლობლებში ტრიალი, რომლებიც მეგობრულად ბეჭზე ხელსაც უტყაპუნებდნენ.
მაგრამ, როცა საზღვარგარეთ იმყოფებოდა, რომელიმე საერთაშორისო კონფერენციაზე ქვეყნის მთავარ პირს წარმოადგენდა და უცებ ყოფილ თანაკურსელს მოკრავდა თვალს, შიში იპყრობდა – ვინმეს ხომ არ ახსოვდა ის ავადსახსენებელი დღე, როცა ყალთაბანდობაში დაადანაშაულეს? ასეთ დროს ოფიციალური ღიმილი სახეზე ეყინებოდა ხოლმე.
უცნაური იყო, რომ მრავალწლიანი პრეზიდენტობის შემდეგაც, თავისი თანამდებობის მიმართ უნდობლობას იჩენდა. საკუთარი თავი შარლატანად მიაჩნდა. ეს კი, სრულიად არ უკავშირდებოდა არჩევნების გაყალბების საკითხს,
რამაც თითქმის ორი ათწლეულის განმავლობაში თანამდებობა შეუნარჩუნა. სამართლიანადაც რომ ყოფილიყო არჩეული, თავს მაინც შარლატანად ჩათვლიდა.
ერთხელ მამამისმა – სახელმწიფო მოსამსახურემ უთხრა, რომ ვერასდროს მიაღწევდა რამეს, ვინაიდან სინდისის ძარღვი ჰქონდა გაწყვეტილი. პრეზიდენტის ოფისს კუს ჯავშნად იყენებდა, რათა საკუთარი ნაკლოვანებები დაეფარა. კონფერენციებზე, სხვა მეგობარი პრეზიდენტებისა და პრემიერ-მინისტრებისთვის ერთადერთი კითხვის დასმა სურდა: ისინიც იგივეს ხომ არ განიცდიდნენ და ხომ არ ფიქრობდნენ, რომ ყველანი თაღლითების ერთ დიდ ბანდაში იყვნენ გაერთიანებულები? მაგრამ ეს კითხვა არასოდეს დაუსვამს.
სასემინარო ოთახიდან უკან მობრუნდა და ლიფტს მიუახლოვდა. “კარტიერის” ფირმის საათზე დაიხედა. თორმეტის თხუთმეტი წუთი გამხდარიყო. წასასვლელი არსად ჰქონდა, თანაც შენობის უცებ დატოვება არ სურდა.
პირველ სართულზე, ლიფტიდან გამოსულმა, გეზი ძველი თეატრისკენ აიღო. აქ გავლენიანი, უცხოელი ლექტორები გამოდიოდნენ ხოლმე სიტყვით. ყურადღება არავის მიუქცევია. ისიც მარჯვნივ, კარისკენ გაემართა და შიგნით ჩუმად შეიპარა.
რაღაცეები გადაესხვაფერებინათ. აუდიტორია უწინდებურად იგივე, დაქანებულ კუთხეში კი დაეტოვებინათ, მაგრამ პარკეტიანი იატაკისა და მუქი ფერის, მაღალსაზურგიანი, მუხის სკამების მაგივრად ყველგან ფარდაგები დაეგოთ და ხის სკამები კომფორტული, პლუშის სავარძლებით შეეცვალათ, როგორც ნამდვილ თეატრშია.
იქ არავინ იყო. სცენაზე მაგიდა დაედგათ. ზედ მიკროფონი, ცარიელი ჭიქა და წყლის ჭუჭყიანი გრაფინი დაელაგებინათ – გეგონებოდათ, ვიღაც მოლაპარაკე აჩრდილს უცდიანო. პრეზიდენტი სიამოვნებით დაეშვა ერთ-ერთ ახალ სკამზე და თავისი პორტფელიც გვერდით ჩამოდო. შარფი ფრთხილად შეიხსნა ყელზე. ნაოპერაციები ჭრილობა ჯერაც არ შეხორცებოდა. ზოგჯერ უფერო სითხეც სდიოდა. თითის წვერებით ნაზად შეეხო დანაოჭებულ იარას. ცოტათი სველი ეჩვენა. პალტოს ჯიბეში ცხვირსახოცი მოძებნა და იმ ადგილას დაიდო, საიდანაც პლაზმა ჟონავდა.
ზედა სართულზე ვიზიტით გამოწვეული, არასასიამოვნო მოგონებების მეხსიერებიდან ამოშლასა და თავის დამშვიდებას შეეცადა. გაიხსენა, ადვოკატების მოსამზადებელ იურიდიულ კორპორაციაში ორატორობისათვის “საუკეთესო მოსაუბრის” პრიზი რომ მოიპოვა. მაგრამ მხოლოდ საკუთარი განცდების გახსენება შესძლო. მაშინ უნდობლობის გრძნობა გაუჩნდა – ეგონა, რაღაც ისეთისთვის დააჯილდოვეს, რაც საკმაოდ ადვილი მისაღწევია. ეს კი, ტყუილების მთელი ძალისხმევითა და დამაჯერებლობით თქმა გახლდათ. ამას დიდ დამსახურებად არ თვლიდა, რადგან ჯერ კიდევ ბავშვობაში მშვენივრად ანსხვავებდა ერთმანეთისგან საქვეყნო ტყუილსა და პირად სიმართლეს. მისი აზრით, ეს ყველას შეეძლო. სხვა რა უნდა ეწოდოს ორატორობას, თუ არა ტყუილების სახალხოდ თქმის ხელოვნება? მისთვის მთელი საუბარი, გარკვეულწილად, სიყალბეს წარმოადგენდა.
ტყუილების თქმა პრობლემა არასდროს ყოფილა. ვისაც რეალობის შეგრძნება კარგად ჰქონდა გამომუშავებული, ამას ადვილად ახერხებდა. რეალობის აღქმის სწორედ ამ საღმა ალღომ აქცია ისიც პრაგმატულ პოლიტიკოსად.
“ეს უბრალო ამბავია”- აცხადებდა თავისი პოლიტიკური ცხოვრების ადრეულ პერიოდში. “მე აფრიკელი ლიდერი ვარ. ჩემი მეტოქე კი აღმოსავლეთ ინდოელი ლიდერი.” ამას საკმაოდ ღიად ამბობდა ორმოცდაათიან წლებში, როცა პროგრესულ ძალთა უმეტესობა მხარს უჭერდა და მასების ლიდერად მის მეტოქეს მიიჩნევდა. ეს უკანასკნელი მასობრივი გაერთიანების საფუძველზე, ქვეყნის ყველა მხარეს კამპანიას მართავდა. ჰერკულესი კი ამერიკელებთან და ბრიტანელებთან მოლაპარაკებას აწარმოებდა, ძალებს იკრებდა, რათა იმ ხალხზე დაყრდნობის იმედი ჰქონოდა, ვინც მასობრივი გათიშვის საფუძველზე მისცემდა ხმას.
“მე საქმე მხოლოდ რეალობასთან მაქვს”- ამბობდა ის.
და სწორედ ეს იყო მისი ამჟამინდელი, გაუსაძლისი მდგომარეობის მიზეზი. მან ზუსტად არ იცოდა, რა ხდებოდა სინამდვილეში. იმ მოვლენათა არსი რომ სცოდნოდა, რამაც აქამდე მოიყვანა, მაშინ ისიც უთუოდ ეცოდინებოდა, სიტუაციიდან თავი როგორ დაეღწია. მაგრამ, როგორც ჩანს, კონცენტრირების უნარს მოკლებული იყო. პრეზიდენტი სკამზე წინ გადაიხარა და თავი ხელებში ჩარგო. მნიშვნელოვანი საკითხები მის გონებაში ბურუსს მოეცვა, როცა სხვა, გამაღიზიანებელი და არაფრისმთქმელი მოგონებები, როგორც მაგალითად იმ ლექტორთან დაკავშირებული ამბავი, ამდენი წლის წინათ თაღლითობაში რომ ამხილა, ცხადლივ აღბეჭდილიყო.
ცოტათი დასცხა და პალტოს ზედა ღილები შეიხსნა. რატომღაც გაახსენდა, მამამ ერთხელ თანაკლასელ, ვინმე მაიკლ იეტესს რომ შეადარა. მაშინ თერთმეტი წლის იყო. სკოლიდან მოსულს მამა ვერანდაზე დახვდა – ღია კარებიდან, მოპირკეთებულ იატაკზე იდგა და შუბლშეჭმუხნილი სკოლის დირექტორისგან გამოგზავნილ წერილს დაჰყურებდა, რომელშიც შვილს ცუდი საქციელისთვის უტუქსავდნენ. დირექტორს იმდენად თვითონ ის საქციელი კი არ ადარდებდა, რამდენადაც ოსტატურად მოფიქრებული ტყუილების ის ქსელი, რომელიც დანაშაულის მისაჩქმალად იყო გამიზნული.
“მარცხვენ!” – დაიღრიალა მამამ. ბიჭის და კი ჭურჭლის კარადის გვერდიდან ძმას კმაყოფილი სახით შესცქეროდა. “ ნუთუ არ შეგიძლია მაიკლ იეტესს დაემსგავსო? მაიკლ იეტესი გულღია და პატიოსანი ბიჭია. მაიკლ იეტესი პირში მთქმელია. შენ კი ქვეშ-ქვეშა ხარ. რატომ უნდა მყავდეს ასეთი გაიძვერა შვილი?”
წლების შემდეგ, როცა პრემიერ-მინისტრი გახდა და კრიჩლოუს შრომის კოლეჯში სიტყვით უნდა გამოსულიყო, გასასვლელიდან კათედრისკენ მიმავალმა მოულოდნელად ნაცნობი ფიგურა დალანდა. იმ პერიოდში მეწამული ფერი ჰქონდა აკვიატებული – ეს მის ჩაცმულობაშიც შეიმჩნეოდა და ხელმოსაწერადაც იმპერატორივით წითელ მელანს იყენებდა. შეჩერდა, რათა სკოლის ძველი მეგობრისთვის ხელი ჩამოერთმია. მეგობარმაც, რომელსაც შუბლთან უკვე თმა შეთხელებოდა, გვერდულად გაუღიმა.
“მაიკლ იეტეს. ამჟამად რას საქმიანობ?”
“უესტ რუიმველტის საშუალო სკოლაში მასწავლებლად ვმუშაობ.”
პრეზიდენტმა ხელი ზურგზე დაარტყა და უთხრა – “მსიამოვნებს ამის გაგონება და ქვემოთ, პლატფორმისკენ გზა გააგრძელა.
სამხრობისას, უკან, თავის ოფისში დაბრუნდა. მდივანს უბრძანა თადარიგი დაეჭირა, რათა ბატონი მაიკლ იეტესი რუიმველტის საშუალო სკოლიდან გაეთავისუფლებინათ და იმაზეც ეზრუნა, რომ სხვაგან სამსახური არ შეეთავაზებინათ. მთელი დღეE კმაყოფილებით ტკბებოდა, რადგან ძველი წყენის გამო შური იძია. პრეზიდენტ ჰერკულესს ფენომენალური მეხსიერება ჰქონდა – წვრილმანებსაც კი შესანიშნავად იმახსოვრებდა. არასდროს ავიწყდებოდა ის პოლიტიკოსები, რომლებმაც ან აწყენინეს ანდა ოპოზიციაში ჩაუდგნენ. მათთან დაკავშირებულ შემთხვევათა ზუსტ დეტალებსაც მშვენივრად მოგიყვებოდათ.
დამლაგებელი თეატრის კარს უკნიდან მიაწვა და ხმაურიანად გააღო, თან მტვერსასრუტი შეათრია.
პრეზიდენტი კუთვნილ ნივთებს დასწვდა და სკამების მწკრივებში გზა გასასვლელისკენ გაიკვლია.
უცებ თავი კინგსუეიზე ამოჰყო. სწრაფად იმ რესტორნის ძებნას მოჰყვა, რომელსაც საკმაოდ ხშირად სტუმრობდა ხოლმე, მაგრამ იქ აღარ დახვდა. მის ნაცვლად ახლა გრავიურებისა და გრაფიკული ნამუშევრების მაღაზია გაეხსნათ.
გაუყვა ქუჩას, რომელიც “ბუშ ჰაუზისკენ” მიემართებოდა. მეორე მხარეს, ორ შენობას შორის, ცარიელ ადგილას წამომართული წიფელი შენიშნა. ჩინებული ტოტები ჰქონდა, იანვრის თეთრი ცის ფონზე გაყინული ნერვები გეგონებოდათ. პრეზიდენტს საკუთარი ქვეყნის სიცხე და ტენი მოენატრა, მობრუნდა და გზა სხვა მიმართულებით გააგრძელა. კინგსუეიდან ქვემოთ, სტრენდისკენ აიღო გეზი.
ეჭვგარეშეა, ეს გადასახლება მისთვის დროებითი მოვლენა იყო. საბოლოოდ მაინც სამშობლოში დაბრუნდებოდა. მაგრამ როდის? საკითხავი –ეს იყო. უცებ ნორტუმბერლენდის გამზირზე აღმოჩნდა.
სამეფო სახელმწიფო საზოგადოების შენობის მასიურ, მბრუნავ კარს ოდნავ შეეხო და შიგნით შევიდა. შესვლისთანავე სითბო იგრძნო. უნიფორმაში გამოწყობილმა დაცვის მუშაკმა წყნარად გადმოჭრა უზარმაზარი, წითელი ხალიჩა. ალბათ უნდოდა უცნობისთვის ეკითხა, თუ რა საქმეზე მობრძანდა. პრეზიდენტმა კაცს იდაყვზე ხელი წაავლო და კედელზე დაკიდულ ფოტოსურათებზე მიუთითა, რომლებზეც დედოფალი და სახელმწიფო მოღვაწენი იყვნენ გამოსახულნი. მათ შორის თავისი თავიც დაანახა და კაცს შეშფოთება შეატყო. პრეზიდენტს გაეცინა, დაცვის მუშაკს ზურგზე ხელი მსუბუქად დაადო და აგრძნობინა, აქ საწყენი არაფერიაო.
შეცბუნებული კაცი მობოდიშებით დაუბრუნდა პოსტს. პრეზიდენტი ლიფტით მეორე სართულზე ავიდა. ისევ გაუჩნდა სურვილი ცხოვრების ის ეპიზოდები გაეხსენებინა, როცა სირცხვილი ან დამცირება იწვნია. ამას ვერსად გაექცეოდა. ამ ეპიზოდების გახსენებაზე მთელ თავის ენერგიას ხარჯავდა – თითქოს მათ ამოშლას ცდილობდა ისტორიიდან. და მაინც, ისინი ხომ სულ მცირედი მარცხი იყო მის მიღწევებთან შედარებით? ნუთუ წარმატებები არაფერს ნიშნავდა?
ლიფტში, როცა ყველაფერი დეტალურად გაახსენდა, სიმწრის ოფლმა დაასხა.
ეს ინციდენტი მაშინ მოხდა, როცა პრემიერ-მინისტრად უკვე რამდენიმე წელი ჰქონდა ნამუშევრი, პრეზიდენტად კი ახალი არჩეული გახლდათ. სახალხო კრების ჩატარება არ სურდა, უბრალოდ წარჩინებულ პირთა შეკრება დანიშნა. ალბათ, წინათგრძნობამ უკარნახა, რომ სპეციალური ბრძანება გასცა: მისი და შეხვედრაზე არ უნდა გამოჩენილიყო. პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ, მან ეს ქალბატონი დიპლომატიური პოსტიდან დაითხოვა. ადგილი მხოლოდ პირად შურისძიებას ჰქონდა. დამ მამის ანდერძით დანატოვარი პატარა ქანდაკება არ დაუთმო. ახლა ქალი ლონდონში იმყოფებოდა, პრეზიდენტმა კი მშვენივრად იცოდა, რომ მას კვლავ გულს უღრღნიდა ძმის ამგვარი ქმედება. სწორედ ამიტომ არ სურდა ჰერკულესს საჯაროდ მისი ნახვა. გრძნობდა, ეს რაღაც არეულობას გამოიწვევდა.
ქალმა როგორღაც ერთ-ერთი მეგობარი დაიყოლია, რათა მიწვევაზე სტუმრის სახელით წარდგენა შესძლებოდა. პრეზიდენტი შესანიშნავ ფორმაში იყო. სადა, ხაკისფერი პერანგი ეცვა, რომელიც მკერდის ადგილას ამოზნექოდა და ქვემოთ უზარმაზარ, მთასავით მუცელთან შედარებით მთისწინეთს მოგაგონებდათ.
როცა სიტყვის თქმა დაასრულა და აპლოდისმენტების ხმაც გაისმა, ნაბიჯი წინ წარსდგა, ხელი პირველად უმაღლეს კომისარს ჩამოართვა, მერე კი სხვა წარჩინებულ პირებსა და წვეულების ორგანიზატორებს. ზუსტად ამ დროს ლიფტიდან მისი და გამოვიდა, მეორე სართულზე, ფოიეში გაჩერდა, სადაც პატარა, მაგრამ რჩეული საზოგადოება ღვინით სავსე ბოკალებით ხელში აქეთ-იქით მიმოდიოდა და ერთმანეთს ესაუბრებოდა.
“ამის გამო შეიძლება უსიამოვნებები შემხვდეს, მაგრამ ჩემი ძმის – ბოლდუინ ჰერკულესის შესახებ რაღაცეები უნდა გიამბოთ.” – გაუბედავად წარმოთქვა, თუმცა მყარად იდგა, ფეხები განზე გაეწია, აკანკალებულ ხელებში კი ჩანთა დაეჭირა. იქ შეკრებილნი უხერხულად გაისუსნენ. ანერვიულებული ქალი კი ლიფტის კარებწინ დამდგარიყო და თავი ოდნავ უკან გადაეწია. ლაპარაკი მტკიცედ განაგრძო, თან აუდიტორიას პირდაპირ თვალებში უყურებდა.
“არავინ ისე კარგად არ იცნობს ადამიანს, როგორც საკუთარი და. ბოლდუინი მატყუარა, თაღლითი და ჩხუბისთავია. ბავშვობაში ყოველთვის ურცხვად იტყუებოდა ხოლმე. ამბობდა მხოლოდ ტყუილს, ტყუილს და ტყუილს. ყველაფერს კი სხვას აბრალებდა. სულ თავისი თავისთვის იღვწოდა. მართალია ჭკვიანია, მაგრამ ამავე დროს სასტიკიც. ახლა გაფრთხილებთ: ხელთ დიდი ძალაუფლება ჩაუგდეთ. ამის გამო თქვენც ბევრს დაიტანჯებით და ქვეყანაც. “ვიღაცამ ხომ უნდა თქვას მისი გაურკვეველი არაფერია და ისეთი პიროვნებაც არ გეგულება, ვისი გამოყენებაც, თავის სასარგებლოდ, მას არ შეეძლოს.”
რამდენიმე კაცი წინ გაიჭრა და შეეცადა, იქაურობის დატოვება აეძულებინათ. ერთ-ერთმა მათგანმა უკან, ლიფტის ღილაკსაც დააჭირა თითი. არაფერი გამოვიდა. ლიფტის კარი ღია დარჩა. ქალმა განაგრძო, ახლა უფრო სწრაფად ალაპარაკდა – მიხვდა, დაცვის მუშაკები მალე შენობიდან გააგდებდნენ.
“ვიღაცამ ხომ უნდა თქვას სიმართლე, სანამ გვიან არაა. ყველამ კარგად ვიცით, რომ არჩევნები გაყალბდა. ალბათ, ჩვენი ქვეყანა ერთადერთია, რომლის მთავრობაც გარდაცვლილების მიერ არის არჩეული. სახელების ნახევარი სიებში საფლავის ქვებიდან აიღეს. ბოლოსდაბოლოს, პოსტის შესანარჩუნებლად ის მკვლელობაზეც წავა. რომელ სოციალურ რესპუბლიკაზეა საუბარი?” – დამცინავად ჩაიღიმა. “შეეკითხეთ, რატომ დაიდო მისმა ქალიშვილმა ბინა შვეიცარიაში? გეტყვით, რატომაც: მამიკოს ბანკის საიდუმლო ანგარიშს რომ კარგად მიხედოს.”
და მღელვარე თვალები იმ მეგობარს მიაპყრო, რომელმაც ამ ცერემონიაზე სტუმრად მოიყვანა.
“ძალიან ვწუხვარ,” – თქვა ბოლოს, - “ეს არ უნდა ჩამედინა, მაგრამ სხვაგვარად არ შემეძლო.” ლიფტიდან მოტრიალდა და მოფარდაგებული კიბეებით ქვემოთ წყნარად ჩავიდა.
იმ ღამით ქალი კანადაში გაფრინდა.
მთელი მისი საუბრის მანძილზე, პრეზიდენტი შეცბუნებული, მომღიმარი სახით იდგა ჩუმად. თუმცა ეტყობოდა – თავზარდაცემული იყო. როცა ქალმა შვეიცარიის ბანკის ანგარიში ახსენა, ის მოტრიალდა, მხიარული გამომეტყველება მიიღო და თავისი ამალიდან ვიღაცას გაუბა ბაასი.
“დასანანია, რომ ოჯახის წევრების მინისტრებივით დათხოვნა არ ძალმიძს” – თქვა ნაღვლიანად, თან შეეცადა მთელი ეს ამბავი სიცილში გაეტარებინა. კისრის ნაოჭები ოფლისგან აუპრიალდა. იმ კაცმა კი, ვისაც ამ სიტყვებით მიმართა, აშკარად ყალბი სიცილით უპასუხა.
ახლა გადასახლებული პრეზიდენტი იმ ადგილისკენ ნელა გაემართა, სადაც ამდენი წლის წინათ ეს ამბავი მოხდა. ფარდაგზეც ზუსტად იქ გაჩერდა, სადაც ერთხელ თავისი დის წინაშე, წარჩინებულ პირთა აჩრდილებით გარშემორტყმული იდგა. კისრიდან ყბებამდე სულ აბურძგლა. მარჯვენა ხელის ცერი და შუათითი ერთმანეთს ნერვიულად გაუსვა. კვლავ ჩაესმოდა ქალის სიტყვები. უცებ გააჟრჟოლა, თითქოს სულში ხელებს უფათურებენო.
საპასუხო მოქმედება დის მიმართ არ განუხორციელებია იმ უბრალო მიზეზის გამო, რომ ეგონა, მაინც არაფერი გამომივაო. ქალი კანადაში ცხოვრობდა. სამშობლოში რომ დაბრუნებულიყო, მაშინ სხვა ამბავი იყო, ვეღარ გადაურჩებოდა.
დიდებულ გარემოცვაში მდგარს, თავისი ერთ-ერთი პოლიტიკური ოპონენტის წარმატებულად განხორციელებული მკვლელობა გაახსენდა. ის პიროვნება ცნობილი რადიკალი იყო, რომელიც მას მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნიდა. მკვლელობა ყოველგვარი აღშფოთების გარეშე, შეიძლება ითქვას, კმაყოფილებითაც გაიხსენა. ძალაუფლებას თავშეუკავებლად იყენებდა. ამბობდა კიდეც, რომ ძალაუფლება ულმობლად უნდა გამოიყენო, თუ გინდა შედეგი მოჰყვესო. ერთი წუთითაც არ უნანაია ამ მკვლელობის მოწყობა. უფრო მეტიც – ამას ყველაზე დიდ ტრიუმფად უთვლიდა თავს.
ამ მკვლელობამ სიამოვნება მიანიჭა, რადგან მხოლოდ სურვილის გამოხატვა დასჭირდა, რომ კაცი გაექროთ. მინისტრთა სხდომის დროს გაზეთი მაგიდაზე დააგდო, ყალბად ჩაიბუზღუნა და ხმამაღლა გამოთქვა აზრი – შეწყვეტილიყო იმ რადიკალის მასობრივ მიტინგებზე ბრტყელ-ბრტყელი სიტყვებით გამოსვლა. თუმცა მიტინგები იმდენად არ აცოფებდა, რამდენადაც ის, რომ ახალგაზრდა კაცი მას საჯაროდ კინგ-კონგად მოიხსენიებდა. პრეზიდენტმა სიაში იმ თერთმეტი კაცის სახელი შეიტანა, რომლებიც პოტენციურად საშიშ პიროვნებებად დაესახა. რევოლუციონერის სახელი კი პირველ რიგში აღენიშნა.
“აქ კრიკეტის ის გუნდია მითითებული, რომელიც ჩემს მხარეზე არ თამაშობს.” მომზირალ თვალებს გადახედა და მხრები გადამეტებული სინანულით აიჩეჩა. “მთავარი ხელისშემშლელი კი გუნდის კაპიტანიაო” – ბოლოს დააყოლა.
რამდენიმე კვირის შემდეგ კაცი მანქანაში ჩაცხრილეს. პრეზიდენტმა კი გულზე ხელისდადებით შესძლო ეთქვა, რომ ამის შესახებ არაფერი იცოდა. თუმცა საშინლად გააღიზიანა თავისი ერთ-ერთი მინისტრის ზედმეტმა გულმოდგინეობამ, რომელმაც ამ ამბავთან დაკავშირებით პასუხისმგებლობა მოიხსნა და მკვლელობამდე გამოაქვეყნა პრესაში განცხადება.
იმ პერიოდში პრეზიდენტის დამქაშები მის მცირედ კაპრიზსაც ასრულებდნენ. მაგალითად, დიეტის დაცვაშიც კი ხელს უწყობდნენ. ჰერკულესი დილით ნახევარ ტოლჩა ფორთოხლის წვენს მიირთმევდა, რომელშიც ორი უმი კვერცხი იყო ჩახლილი და პორტვეინთან არეული რუხ-მეწამულ სითხეს ქმნიდა. ეს ხანგრძლივი დიეტა გახლდათ. ხანდახან კუს ჯერ კიდევ მოფართხალე გულს ყლაპავდა, რაც სიცოცხლისუნარიანობის მოპოვებაში ეხმარებოდა.
თავისი ოპონენტის ძალადობრივი მკვლელობის გახსენებაზე გუნება-განწყობა ცოტათი აუმაღლდა. იმის გააზრებამ, რომ ამ ყველაფერს თავი გაართვა, შვება მოჰგვარა. დის დამამცირებელი ქმედება კი მეხსიერებაში მწვავე და სამარცხვინო მოგონებად აღბეჭდოდა. პალტოს საყელო აიწია, რათა ცივი ამინდისგან ყელი დაეცვა. მერე კიბეზე ჩავიდა და ვიდრე მბრუნავი კარიდან ისევ გარეთ, სიცივეში გავიდოდა, დაცვის მუშაკს თავაზიანად გამოემშვიდობა.
ამჯერად ავტობუსით უმაღლესი კომისარიატისკენ გაემართა. აინტერესებდა, ისევ თუ ეკიდა იქ მისი პორტრეტი, რომლის გახსენებაზე სახე ოდნავ დაემანჭა. ეს ოფოციალური სურათები, პულვერიზატორით შეღებილს რომ ჰგავდნენ, ყოველთვის “გაპრანჭული” ეჩვენებოდა. ძალიან სქელი ლოყები, მსუქან ზედა ტუჩზე ამოსული თხელი ულვაში და ნიკაპზე მოკლე, შეჭაღარავებული წვერი მედიდური კაცის იერს აძლევდა, რომელიც იმავდროულად თვითკმაყოფილიც ჩანდა და უზრუნველიც, თუმცა სიმორცხვეც ეტყობოდა. მაგრამ სურათი თუ ისევ ეკიდა კედელზე, მაინც სიმშვიდეს მოჰგვრიდა. ოტელში დაბრუნებამდე, სურდა ერთხელ კიდევ შეევლო თვალი.
წითელი აგურის, პატარა ფანჯრებიან შენობას რამდენჯერმე ჩაუარა გვერდით. პორტრეტი ვერ ნახა – იქ აღარ ეკიდა. ნერვიულობისგან მუცლის კუნთები დაეჭიმა. მის თვალწინ კედელზე სხვის სურათს კიდებდნენ, რომელზეც პრემიერ-მინისტრის მოადგილის – ედვინ ჯეფსონის გაბრწყინებული სახე აღბეჭდილიყო.
ერთხანს გაოგნებული ქუჩაში იდგა. ვიღაც ღარიბი ლონდონელი ბიჭი, რომელსაც სიცივისგან სახე გაფითრებოდა, ჯოხის კაკუნით მატარებლის ლიანდაგზე გარბოდა. ხმაურმა ჰერკულესი გამოაფხიზლა. სასტუმროში სასწრაფოდ დაბრუნების მეტი აღარაფერი დარჩენოდა. ისევ ეხვეოდა თავბრუ. ოპერაციის მერე მართლა არ იყო კარგად გამოკეთებული. ახლა უნდა წავიდეს, წამოწვეს და მოიფიქროს, თუ როგორ დაბრუნდეს შინ, რაც შეიძლება მალე, სანამ მის პოსტს ვინმე სხვა დაიკავებდეს.
სასტუმროს ფუნქციაში სტუმართა ანონიმურობის დაცვაც შედიოდა. პრეზიდენტს შესაძლებლობა ჰქონდა აშლილი ნერვები იქ დაეწყნარებინა. საწოლზე პალტოს გაუხდელად წამოწვა.
მეხსიერებაში არსებული ბუნდოვანი ლაქები პრობლემას უქმნიდა. ნეტავ ეს ოპერაციის შემდგომ განვითარებული, გაუთვალისწინებლი, გვერდითი მოვლენები ხომ არ იყო? ოპერაციამდე რაც გადახდა, ასე თუ ისე, ყველაფერი ახსოვდა. წუთით გაიფიქრა, კასტრომ იმიტომ ხომ არ გამოაგზავნა ექიმთა ჯგუფი, რომ სხვისი ბრძანების თანახმად მწყობრიდან გამოვეყვანეო? მაგრამ ამას ვერ იჯერებდა. ესეც რომ ყოფილიყო, რატომ დაკიდებდნენ პრემიერ-მინისტრის მოადგილის – ედვინ ჯეფსონის პორტრეტს უმაღლეს კომისარიატში? ჯეფსონი ქვეშევრდომად იყო დაბადებული. ვერ წარმოედგინა ის რაღაც ხრიკში გარეული, რომელსაც პრეზიდენტის გადასახლება ჰქონდა მიზნად. სწორედ ამ თვისების გამო დანიშნა თავის მოადგილედ.
რაც მეტს იჭყლეტდა ტვინს, მით ვერ გაერკვია, თუ როგორ აღმოჩნდა ლონდონში. წამლით ხომ არ გათიშეს?
ანესთეზიის ქვეშ მყოფმა ალბათ რაღაც საშინელება ჩაიდინა, თავი გაიმასხარავა და ამიტომაც დროებით, უხმაუროდ იქაურობას გაარიდეს. სამხედრო გადატრიალება შეუძლებლად ეჩვენა. გენერლები და ბრიგადის გენერლები ჯიბეში ჰყავდა ჩასმული. თუმცა, რა თქმა უნდა, დარწმუნებული არაფერში არ უნდა ყოფილიყო. ყველაზე მეტად კი, ეს გონებრივი მოშლილობა ადარდებდა.
შუბლი შეიჭმუხნა. უცებ თავისი ცხენი გაახსენდა. იმედი ჰქონდა – მეჯინიბე იასონი, მისი არყოფნის პერიოდში, სათანადო ყურადღებას აქცევდა. ძალიან უყვარდა საკუთარი, დიდი, თეთრი რაშით ჯირითი, რომელიც ამერიკის პრეზიდენტ – ლინდონ ჯონსონის მიერ მოძღვნილი, ტყავის საუცხოო უნაგირით იყო აკაზმული. სოფლის მაცხოვრებლები ხშირად ხედავდნენ ბელფილდსა და გოლდენ გროუვში ცხენით მოსეირნეს. მისი საყვარელი, ოფიციალური ფოტოც ცხენზე ამხედრებულ პოზაში იყო გადაღებული.
ერთი რამ დარწმუნებით იცოდა – უკან აუცილებლად დაბრუნდებოდა. უგუნურობა იქნებოდა კიდევ დიდხანს მოცდა. ისიც არ სურდა, რომ ედვინ ჯეფსონი სამსახურეობრივ ხრიკებს შეჩვეოდა.
უცებ მისი ყურადღება ლოგინზე დაგდებულმა შარფმა მიიპყრო: ზედ რაღაც ლაქები ეტყობოდა. ხელი ყელთან მიიტანა. როცა თითებზე დაიხედა, ვარდისფერი სითხე შენიშნა – სისხლის ლაქებს გავდა. სააბაზანოში შევარდა, მაგრამ თეთრი კაფელისა და კაშკაშა შუქის ფონზე, სარკეში ჭრილობის დანახვის შეეშინდა. სასწრაფოდ ისევ ოთახში გამოვიდა.
სანამ დაიძინებდა, წრიალს მოჰყვა – ფული რომ შემოელეოდა, რა ექნა? მაგრამ საათი და ოქროს ბეჭედი გაახსენდა, რომლებიც თან ჰქონდა. სამშობლოში ხალხს დაჩოქებას და ამ ბეჭედზე მთხვევას აიძულებდა ხოლმე. ეს ამბავი სასაცილოდ არ ყოფნიდა, მაგრამ თუ ამის გასაკეთებლად ვინმეს მერყეობას შეამჩნევდა, არც ეს მოსწონდა. შვეიცარიის ბანკის ანგარიშიდან კი ფულის მოხსნა ნებისმიერ დროს შეეძლო.
მეორე დილით გადაწყვიტა ნავსი გაეტეხა და ისეთი რამ მოემოქმედა, რისი ჩადენის უფლებასაც მანამდე ოფიციალური თანამდებობა არასოდეს აძლევდა. მადამ ტიუსოს მუზეუმის მონახულება გადაწყვიტა. ცუდი საქმეების კეთებით განთქმულ, ცნობილ თუ არაცნობილ პიროვნებათა ქანდაკებები, რომლებისთვისაც შენობაში ცალკე ჰოლი იყო გამოყოფილი, ყოველთვის ხიბლავდა. მერილიბოუნის ქუჩაზე მისვლისას არჩევანი არ გააჩნდა – რიგი სხვა მნახველებთან ერთად, სიცივესა და თოვლ-ჭყაპში უნდა დაეკავებინა.
ორი საათის შემდეგ, როდესაც გარეთ გამოვიდა, გამოჩენილ პიროვნებათა ცვილის ნამუშევრებთან შედარებით, რომლებიც უსაფრთხოდ და მშვიდად გამოიყურებოდნენ, აღელვება დასტყობოდა. რიჯენტ პარკში გაისეირნა. აქეთ-იქით სიარულს მოჰყვა – წასასვლელი არსად ჰქონდა. სწორედ მაშინ განიზრახა: მეორე დღესვე, ფარულად, სურინამის გავლით სამშობლოში დაბრუნებულიყო.
* * *
მისი გაუჩინარების შემდეგ, პრეზიდენტის ოფიციალურ რეზიდენციაში არავინ ცხოვრობდა, მაგრამ ხალხში პანიკა რომ არ დაწყებულიყო, ღამით შუქს მაინც ანთებდნენ ხოლმე. მიმზიდველი სახლი განმარტოებით იდგა. ირგვლივ სამეფო პალმები ერტყა და ქუჩიდან საკმაოდ მკაფიოდ მოჩანდა.
სახლი ცარიელი იყო. შინამოსამსახურეები და დამლაგებლები თავიანთ მოვალეობას უკვე იშვიათად ასრულებდნენ. იქ შესვლა არავის სურდა. ოჯახის წევრებიც მხოლოდ ცოტახნით მიდიოდნენ, კუთვნილ ნივთებს იღებდნენ და სწრაფადვე გამორბოდნენ.
ხალხი ამბობდა, მისი თეთრი ცხენი ზემო სართულზე, ვრცელ გალერეებში წყნარად დაიარებაო. დანამდვილებით არავინ იცოდა, სამუდამოდ გაქრა თუ არა. იმასაც ამბობდნენ, რეზიდენციის წინა კიბეზე შავი კაიმანი დაცურავსო. ხმების თანახმად, ეს არსება მიწაზე გადასვლისას ადამიანის ფორმას იღებდა. ყველაფერ ამას კი ისიც ემატებოდა, რომ ერთ-ერთი ყოფილი შინამოსამსახურე თურმე აშკარად პრეზიდენტის ხმით ლაპარაკობდა.
სოფელ ვიგილანსში მაღაზიის ერთი მფლობელი ყველას, ვისაც მოსმენა არ ეზარებოდა, თავის სიზმარს უყვებოდა.
“ერთ მშვენიერ დღეს ქუჩაში სასეირნოდ გამოვედი. იქ ყველა მხარეს ხალხი პატარა ჯგუფებად დაყოფილიყო და ერთმანეთს ეჩურჩულებოდა. მივუახლოვდებოდი თუ არა, ყველა ჩუმდებოდა და ქვევით, ბელფილდისკენ მიმავალი გზისკენ იხედებოდა. ქუჩაზე კატაფალკი მიდიოდა. შიგ პრეზიდენტი ჰერკულესი იჯდა. უცებ ტროტუარზე მდგარ ვიღაც კაცს თავისი ჩვეული, მაღალი ხმით გასძახა: “სახლთან დაკავშირებული საქმე მოაგვარე?” კაცმა უარით უპასუხა. “მოდი ხვალ ჩემთან. ამას მე მივხედავო.” – უთხრა პრეზიდენტმა. კატაფალკი შეინჯღრა და გეზი მარცხნივ აიღო.”
მაღაზიის მეპატრონე დახლზე გადმოწოლილიყო და თავის მომხმარებლებს ისე უხსნიდა: “იცით, აფრიკული თქმულების თანახმად, სასაფლაო გზის გასაყართან ახლოს უნდა მდებარეობდეს, რათა დასაფლავების ცერემონიამ მალე ჩაიაროს და ხალხის გულებიც ააძგეროს”-ო.
ეტყობა სიზმარმა ისე ომოქმედა მასზე. რომ ყველა კლიენტს უამბობდა: “მერე დამესიზმრა, რომ პატარა ეკლესიასთან ვიდექი. მღვდელს ხელში ბავშვი ეჭირა და ნათლავდა. ბავშვს მოხუცი კაცის სახე ჰქონდა. ნელ-ნელა ისიც გავარჩიე, თუ ვის ჰგავდა. რა თქმა უნდა, ჰერკულესს. ბიძაჩემს ვკითხე, რა მუსიკას უკრავ-მეთქი. “მკვდარ მარშს”-ო მომიგო. და მერე, ხომ იცით სიზმრებში როგორ ხდება, თავი ვიგილანსში, ჩემს სახლში ამოვყავი. ვითომ ფანჯრიდან ვიხედებოდი. ირგვლივ ყველაფერი დატბორილიყო. წყალი ზედა ფანჯრებამდეც აღწევდა, შემდეგ დაშრობა იწყო და როგორც ნისლი, ისე გაქრა.
მთელი ქვეყანა ჭორებმა და ხმებმა მოიცვა. ამბობდნენ, პრეზიდენტი ჰერკულესი მოსკოვში ნახესო, მერე შტატებშიო, ახლა კი იმასაც ყვებოდნენ, მადამ ტიუსოს მუზეუმში, ცვილის ქანდაკებებს შორის დგასო.
ზუსტად მაშინ, როცა ჭორებმა პიკს მიაღწია, პრეზიდენტმა ინკოგნიტოდ დაბრუნება განიზრახა. მთელი ოპერაცია ხომ ფარულად ჩაუტარდა, ჰოდა სამშობლოშიც ასევე საიდუმლოდ დაბრუნდებოდა, მერე კი სიტუაციას შეაფასებდა. კარგი იქნებოდა ჯერჯერობით დედაქალაქიდან მოშორებით ეცხოვრა. იქ მის სახეს ვერავინ იცნობდა, ან უკიდურეს შემთხვევაში ცნობის შანსი ნაკლები ექნებოდა.
თბილი, ვნების აღმძვრელი ღამე იყო, როცა პრეზიდენტმა კიდევ ერთხელ დაადგა ფეხი მშობლიურ მიწას.
დაბრუნებულმა, პირველი ღამე ორეალას გარეუბანში, ერთ-ერთ უდაბურ გზაზე მდებარე, ცარიელ ქოხში გაატარა. მთელი ღამე უკუნ სიბნელეში, ხის, მაგარ ფიცარზე იჯდა და იმას გეგმავდა, თუ რა მოემოქმედა. ჭრილობაზე ხშირ-ხშირად, ფრთხილად ისვამდა თითებს. მთელი ღამის განმავლობაში არათითი ექავებოდა. შეშფოთდა – ნერვიული ალერგია ხომ არ დამემართაო.
ღამით წასვლა უფრო ჭკვიანური იქნებოდა, რადგან ასე შეიძლება ხალხს ვერ ეცნო, მაგრამ ბუჩქებში ძრომიალს ჩვეული არ იყო და ამიტომ გზის აბნევის შეეშინდა. წასვლით კი უთუოდ პრობლემას მოაგვარებდა. სავალალოდ, იმ გადაწყვეტილებამდე მივიდა, რომ დედაქალაქში ცხენის გამოსაყვანად შესვლა გაერისკა.
დილით ადრე გზას დაადგა. გრიგალმა ხელი შეუწყო, ვირშებმული ურმით გაემართა. ტროპიკულმა თავსხმამ დასცხო და ირგვლივ ყველაფერი ნაცრისფერმა ნისლმა დაფარა. ჰერკულესი იძულებული შეიქნა თავზე მწვანე, სამხედრო ლაბადის კაპიუშონი ისე ჩამოეფხატა, რომ სახე თითქმის დაეფარა.
ყველაზე მეტად ერთი რამ აწუხებდა – ინგლისის დატოვების შემდეგ წესიერად დაბანაც ვერ მოეხერხებინა და უკვე ოფლის სუნი ასდიოდა. ამგვარ კლიმატურ პირობებში ჭრილობაც გაუღიზიანდა.
მომდევნო საღამოს, ბინდის ჩამოწოლამდე, ქალაქის გარეუბანს მიაღწია.
ნათელი ღამე იყო. პრეზიდენტის რეზიდენცია გაეღოთ, დაცვა არ დაეყენებინათ და ცარიელი ოთახებიდან, როგორც ყოველთვის, კაშკაშა შუქი გამოდიოდა. ბილიკს გაუყვა, კარი გაიარა და პირდაპირ კიბეზე ავიდა. ყველაფერი უწინდებურად გამოიყურებოდა, მხოლოდ ეტყობოდა – მზრუნველობა აკლდა. მისი პირადი ნივთები სხვაგან წაეღოთ. პრეზიდენტმა ყველა ოთახი შემოიარა. ხის პრიალა და ელვარე იატაკზე მისი ფეხის ხმა ექოს გამოსცემდა. ღრმად ამოიოხრა. შემდეგ გარეთ გავიდა და ცოტა ხნით ვერანდაზე გაჩერდა. ქანდაკებას გადახედა – ეს მონების ლიდერი გახლდათ, რომელიც მეთვრამეტე საუკუნეში აჯანყებას მეთაურობდა.
ქანდაკების ფიგურა ძლივს გაარჩია. ირგვლივ სიცარიელე გამეფებულიყო. ბუნდოვანი ნისლი სიბნელეშიც კი შეიმჩნეოდა. ქანდაკების გარშემო არცერთი ხე არ იდგა. დღისით შორიახლოდან მხოლოდ ტრანსპორტის ხმაური ისმოდა. სახლის მახლობლად ძალიან ცოტა ხალხი დადიოდა. ზოგი ამბობდა, ამ ქანდაკებას ისეთი ძალა აქვს, ადამიანებს განიზიდავსო. სხვები ამტკიცებდნენ, თავის უკანა მხარეს ჯადოსნური, საიდუმლო ასოები აწერიაო, რითაც პრეზიდენტთან ფარულ კავშირს ამყარებსო. და სანამ ქანდაკება არ დაეცემა, მანამ ვერავინ იტყვის დარწმუნებით, პრეზიდენტი სამუდამოდ არის წასული თუ არაო.
ერთხელ ასე იდგა და ქალაქს გადაჰყურებდა – ფიქრობდა, რა მოემოქმედა.
როცა ფეხი უკან, ოთახში შედგა, გაოცდა – მეორე ოთახიდან ძლიერი ქოშინისა თუ ქშენის ხმა მოესმა. ვერანდას ფეხის წვერებით გაუყვა და მთავარი მისაღები ოთახისკენ გაემართა.
იქ თავდახრილი თავისი ცხენი დაინახა – პატრონს თვალებში შესცქეროდა. სწრაფად გაეშურა მისასალმებლად, ფაფარზე მოქაჩა და მის კისერში თავი ჩაყო. მერე ფერდებზე გადაუსვა ხელი. ცხელი და ოფლიანი ჩანდა, თითქოს ახლახან ეჭენებინათ. მეჯინიბეს ერთი კარგად შეუკურთხა: ცხენს წესიერად არ უვლიდა, საბრალო სიცხისგან იწვოდა, უნაგირიც კი არ ჰქონდა მოხსნილი. ეს დიდებული, ტყავის, მოხატული უნაგირი ამერიკის შეერთებული შტატებიდან იყო გამოგზავნილი. ჩვეულებისამებრ, ამით მხოლოდ სახალხო დღესასწაულებზე გამოჰყავდათ ხოლმე. პრეზიდენტი მეორე ოთახში შევიდა. იქნებ თავისი მეწამული საჯირითო ჩექმა ეპოვა სადმე. მის კვალსაც ვერსად მიაგნო. ჩაფიქრებული ისევ იმ ადგილას დაბრუნდა, სადაც ცხენი უცდიდა.
შემდეგ პრეზიდენტი ჰერკულესი ცხენზე შეჯდა. თავი ლამის ბროლის ჭაღს აარტყა. კედელზე დაკიდული პეიზაჟებისა და პორტრეტთა ტილოები მხრებამდე სწვდებოდა. ცხენი ნელა გაატარა ოთახში. ცოტა ყოყმანისა და აქეთ-იქით სიარულის მერე თეთრი რაში უცნაურად, ჩლიქების კაკუნით მთავარ კიბეზე დაეშვა.
ცხენი და მხედარი სახლის მთავარ შემოსასვლელს გასცდნენ და ბილიკს დაადგნენ, მარცხნივ მოიტოვეს გუშაგის ცარიელი სადგომი, გიგანტურ სამეფო პალმებსაც გვერდით ჩაუარეს და მძინარე ქალაქში გაიჭრნენ.
ცდუნებას ვერ გაუძლო – დილის სამი საათი იქნებოდა, გასეირნება რომ მოუნდა. ქალაქი მიტოვებულივით გამოიყურებოდა. ცხენით პარლამენტის შენობისკენ გაიარა. ოდნავ ჟინჟღლავდა. ჰაერში სიცივე იგრძნობოდა.
“ცივა, ცივა” – ჩაილაპარაკა თავისთვის. “ყინვა იწყება.”
ასე დანავარდობდა ცარიელ ქუჩებში. დატბორილ მიწაზე ცხენი ფლოქვებს ატყაპუნებდა და შხეფებს აქეთ-იქით ასხამდა. მხედარს ნოსტალგიამ სძლია და ერთ-ერთ სახლს გვერდით ჩაუარა. უზარმაზარი, ძველი, თეთრი, ხის, კოლონიური ტიპის სახლი იყო. ამ ღამით ლერწმის დარაბები ღიად დაეტოვებინათ. წარსული გაახსენდა: ერთხელ მამამ ამ სახლში მოიყვანა და აუხსნა, რომ ის ქვეყნის სულს წარმოადგენდა, ასევე ყველა იმ სიკეთეს, რაც კი ქვეყანას გააჩნდა. იქ პრეზიდენტმა ცოტა ხნით, უდარდელად იხეტიალა, ამასობაში ცხენი გზისპირას ბალახის ძოვაში გართულიყო. მალე ისევ გზა განაგრძეს.
ლაჟვარდოვან ცაზე ნაცრისფერ-ვარდისფრად ირიჟრაჟა. პრეზიდენტმა ცხენს დეზი ჰკრა და ქალაქგარეთ, შარაზე, მძინარე სოფლებისკენ გაქუსლა – არ სურდა ვინმეს დაენახა.
ძირს დაიხედა და ნახევრად სინათლეში ცხენს თეთრ ფაფარზე რაღაც მუქი ლაქები შენიშნა. ხელი დაადო – სველი ეჩვენა. თითი პირთან მიიტანა – სისხლი. სისხლს რკინის გემო დაჰკრავდა. მერე ყელთან სახვევები შეიმოწმა. მთლად გაჟღენთილიყო. მიუხედავად იმისა, რომ სისხლდენა არ უჩერდებოდა, არც თავი სტკიოდა, არც თავბრუ ესხმოდა და არც გრძნობას კარგავდა.
მაინც არ შეეპუა, თავისი ორიგინალური გეგმის განხორციელება გადაწყვიტა და ცხენი კიდევ ერთხელ გააჭენა. მალე იმ მოსახვევს მიადგებოდა, საიდანაც გზა ბუჩქნარით არავაკებით დასახლებულ სოფელ ჰიკურამდე გრძელდებოდა. სანიშნე ბოძი არ იდგა, მაგრამ იფიქრა – გზას მაინც ვიცნობო. იქ თუ დაიმალებოდა, საჭიროების შემთხვევაში, ვინმეს სთხოვდა დახმარებას.
პატარა ბილიკისკენ შეუხვია, რომელიც მთავარი შარაგზიდან იყო გამოყოფილი. ცხენი გზას დატბორილი სავანის გუბეებსა და ტბორებში მიიკვლევდა. როცა თითქმის გათენდა, პრეზიდენტი მიხვდა, ახლა ამ ღია ცის ქვეშ ნებისმიერი ადამიანი იცნობდა და გადაწყვიტა ცხენი ფართო, ქვიშიანი და კვალდანატოვარი ბილიკიდან ბუჩქნარისკენ წაეყვანა. შემდეგ კი მარცხნივ გადაჭიმული ტყისთვის შეეფარებინა თავი.
ცოტა ხნით ხის ქვეშ შეისვენა. ბილიკი ოდნავღა მოჩანდა. ცხენი ნებაზე მიუშვა, რათა მკბენარ მწერებსა და დატბორილ ბალახში თვითონ გაეკაფა გზა. იქაურობა მაინცდამაინც განათებული არ იყო. დილის ნესტი დასტყობოდა. მხედარი ხანდახან წინ იხრებოდა, რათა დახლართული ლიანებისგან, სახეში რომ სცემდნენ, თავი დაეღწია. დროდადრო ცხენი ჩერდებოდა და ველური ბალახით იტკბარუნებდა პირს. მალე ისეთ ადგილს მიადგნენ, სადაც ნაკლები ხეები იდგა და ცხენს თავისუფლად ჭენების საშუალება მიეცა. დაღლილ-დაქანცულს უნაგირზე ღრმად ჩაეძინა.
* * *
სოფელ ჰიკურის მამასახლისი, როგორც ყოველთვის, მთვრალი იყო. მიუხედავად ამისა, ქალაქში შესვლა მაინც მოეხერხებინა და ერთადერთი ნაცნობი კაცი, რომელსაც ტელევიზორების შეკეთება შეეძლო, დაერწმუნებინა, უკან, სოფელში გაჰყოლოდა. ის უცნაური მოწყობილობა კი, თვითონ რომ ატარებდა, ერთდროულად სტივენსონის რაკეტა – ორთქმავალსაც ჰგავდა, ტრაქტორსაც და გილიოტინის საზიდარსაც. უკან გამხდარი, დაგრეხილულვაშიანი, აღმოსავლეთ ინდოელი ვიდეოტექნიკოსი იდგა. ფეხი კოჭიდან ბარძაყამდე თაბაშირში ჰქონდა ჩასმული. მანქანა ხშირად ინჯღრეოდა, რადგანაც ჰიკურისკენ მიმავალი გზა წითელი ქვებით იყო მოფენილი. “აუუუ...” – სიმწრისგან ყვიროდა კაცი.
მეორე მგზავრი კი, რომელიც თავის სოფელში ბრუნდებოდა, ლოკონო არავაკების ტომის წარმომადგენელი, ახლაგარდა კაცი გახლდათ, სახელად კელვინი. მდინარე პოტაროზე ხამანწკების საჭერ გემზე მუშაობდა, როცა მალარიით დაავადდა და სახლში გამოაგზავნეს. ახლა უკან იჯდა და ცახცახებდა, ციებ-ცხელებისა და პირღებინებისგან იტანჯებოდა.
სწორედ კელვინმა გაიშვირა თითი სისხლიანი ნაკვალევისკენ, რომელიც ტყისკენ მიემართებოდა. უფროსი არ შეჩერებულა.
“გელანდება” – მხარს უკან გასძახა მან. იფიქრა, კელვინს მალარიისგან გამოწვეული მოლანდებები აწუხებსო. ამ დღეებში თვითონაც ხშირად ეჩვენებოდა რაღაცეები.
ტექნიკოსმა სოფელში ერთი საათი იმუშავა. როცა სოფლელებმა გენერატორის ხმა გაიგონეს, ნელ-ნელა პალმის ტოტებით გადახურულ ქოხთან შეგროვდნენ – აქ ტელევიზორი და ვიდეო ეგულებოდათ. ყველანი ნაცრისფერ ქვიშაზე მოდიოდნენ: მოხუცები, ახალგაზრდები, კელვინიც კი, რომელსაც წელზე პირსახოცი შემოეხვია და ისეთი დასუსტებული ჩანდა, წონასწორობის შესანარჩუნებლად იქვე მდგარ ბოძზე მიყრდნობა დასჭირდა. სკამების რიგზე ჩამოსხდნენ. ზემოდან ერთი თუთიყუში იყურებოდა და გაუჩერებლივ, მოხუცი ქალის ხმით ჩხაოდა.
ეკრანი აინთო და აპლოდისმენტებმაც იქუხა. ტექნიკოსმა ვიდეო ჩართო, რომელიც შესამოწმებლად თან წამოეღო. ძალიან ამაყობდა მისით.
გასულ კვირას პრეზიდენტ ჰერკულესის სიკვდილმა მთელი ქვეყანა შეძრა. ის მცირე ოპერაციისთვის საავადმყოფოში დაუწვენიათ და ანესთეზიის ქვეშ გარდაცვლილა. კუბელ ექიმებს მის გადასარჩენად ყველა ღონე უხმარიათ, მაგრამ ამაოდ. ტექნიკოსს დასაფლავების ცერემონიის გადაღების შანსი მისცემოდა და ხელიდან არ გაეშვა. იმედი ჰქონდა, რომ ამ ფილმს კარგ ფასში გაყიდდა. სწორედ ამ გადაღებული ფილმის სანახავად გარბოდა სახლში, როცა ფეხი მოიტეხა.
პრეზიდენტ ბოლდუინ ჰერკულესის დასაფლავების ცერემონიალი მისი გარდაცვალებიდან ერთი კვირის თავზე ჩატარდა და ერთი დღით ადრე, ვიდრე ტექნიკოსი ჰიკურს ესტუმრებოდა.
ფილმი ჯერ ბუნდოვანი გამოსახულებით დაიწყო, შემდეგ კი არეული კორტეჟის კადრიც გამოჩნდა დასაფლავებაზე. განსვენებულის სხეული ლაფეტზე ესვენა, რომელშიც მისი საკუთარი, ოფლიანი, თეთრი ცხენი იყო შებმული. ის წვიმის თქეშში კემპ სტრიტზე მიჰქროდა, თან ხალხის ტალღა გვერდით მისდევდა. ცნობისმოყვარე მაყურებლები ქუჩაში გალუმპულები იდგნენ: ზოგს თავზე გაზეთები დაეფარებინა, ზოგიც ქოლგებს შეფარებოდა. სხვები უბრალოდ იდგნენ და უსიამოვნო გამომეტყველებით სეირს ადევნებდნენ თვალს.
სანამ მიცვალებული მორგის საყინულეში ინახებოდა, თურმე ელექტროენერგია ბევრჯერ გამორთულა. იქაურ თანამშრომლებს ერთხანს ცხედარი გამოეღოთ და ადგილობრივ სასაფლაოზე პირქვე დაუკიდიათ. ერთ-ერთი მათგანი ბალზამის სითხით თავად გაბრუებულა და გვამის შენახვაზე არც კი უზრუნია. გასვენების ცერემონიალი სწრაფად უნდა ჩატარებულიყო, რათა იქ მყოფნი აქოთებული სუნისგან არ შეწუხებულიყვნენ. კუბო კი, ისე მძლავრად ირყეოდა, რომ მეწამული ჩექმები და მეომრის სიმბოლო ორივე ქუჩაში გადმოცვივდა.
შემდეგ ეკრანზე რაღაც აირია. სანამ ტექნიკოსი ვიდეოში ხარვეზის მიზეზებს ახსნიდა, სოფლელები მოთმინებით ისხდნენ და გაგრძელებას ელოდნენ. დასაფლავების ცერემონიას თურმე სამარისკენ გადაენაცვლებინა და გადამღებსაც გზის გაკვლევა დასჭირვებია.
სოფლელები გულისყურით შესცქეროდნენ ტელევიზორს. მხედველობიდან არც ის გამორჩენიათ, თუ როგორ მოათავსეს კუბო კატაფალკზე.
სწორედ ამ დროს მთელ ეკრანზე ედვინ ჯეფსონის გაბრწყინებული სახე გამოჩნდა. საჯაროდ სიტყვით გამოდიოდა და თან ნიანგის ცრემლებს ღვრიდა. ამან სოფლელი არავაკების სპონტანური ხარხარი გამოიწვია. რაც მეტს ტიროდა, მით მეტად იცინოდა ხალხი. როცა ეკრანზე კიდევ სხვა რომელიმე პოლიტიკოსი გამოჩნდებოდა, რომელიც ცხვირსახოცით თვალებს იწმენდდა ან კუბოს მოკრძალებით ყვავილებს ესროდა, სოფლელები ყვირილს იწყებდნენ, ერთმანეთს ხელებით ანიშნებდნენ და სიცილისგან თავს ვეღარ იკავებდნენ. მთელი სოფელი მხიარულებას მოეცვა.
სიცილ-ხარხარი სოფელ ჰიკურსაც გასცდა და მდინარის მეორე მხარეს, ტყეშიც გაისმა, სადაც თავდახრილი, თეთრი რაში ბალახის ძოვას განაგრძობდა. შორეულმა ჟივილ-ხივილმა ყურები დააცქვეტინა. მერე სხვა მხარეს, მდელოზე გადაინაცვლა. მხედარს კი მის ზურგზე კვლავ ეძინა. ცხენმა ხეებქვეშ გააგრძელა ბალახის ძოვა. ჯერ დრო ჰქონდა, სანამ მისი მძინარე ტვირთი გაღვიძებას მოისურვებდა.
მელვილი პაულინ - Melvili Paulin
