სიცოცხლის გზა
ვუძღვნი ავღანეთის ომში
დაღუპული აზერბაიჯანელი
ბიჭების ნათელ ხსოვნას
პროლოგი
გულგასენებულს არ მიძინია
რამდენი ღამით.
რამდენი რამით
წარმომიდგა მე თქვენი ხვედრი.
შავმა არჯალმა სად გაგიტყუათ
მშობელ ბუდიდან?
თქვენი სიკვდილით
თქვენი სახელი
ვისღა უდიდა?
თქვენ სად გენახათ
ქვემეხი თუ ნადვილი ტანკი,
ალბათ სიზმრებში თუ გეტარებინათ
თითო-ორს, ანკი
წარმოსახვაში თუკი გესროლათ
თამაშით გართულთ.
აზარტით მართულთ
მთის საცალფეხო ხვეულ-ქვეულში
თქვენი მეგზური
იყო კაკაბი,
იყო დურაჯი.
ყველაზე საშიშ იარაღად
გქონდათ შურდული.
მთა-ბარ-იალაღად,
ლაღად დაგქონდათ.
მხოლოდ გენახათ ორლულიანი,
ცალლულიანი თოფი და მახე.
თქვენ არ იცოდით როგორ მუშაობს
ის ავტომატი – შავფერა, მჭახე.
ბედნავსმა ხვედრმა, ძმებო,
სადაურები სად მიგიყვანათ?
უცხო მიწაზე თქვენი სხეული
შეღება სისხლმა ბანა, დაბანა.
დედებს მიუვიდათ ძეთა მაგიერ
კუბოთა წყება,
თან აიკრძალა
დარდის ამოთქმა
გულს რომ აწვება.
უხმოდ იწვოდა
გულის საღადრე
დისა თუ დედის.
მდურავნი ბედის
შიშობდნენ თანაც -
არ ეგონოთო ეჭვი შეგვაქვს
“ტრიუმფში” ჯარის -
ვიშობდნენ ამას.
ერთი ბერ-ბერის
ოინბაზობამ
ბევრ ბიჭს ჩაუდგა თვალში ბურანი.
სად გაეტია გულმოწყალებას?
სად იყო ღმერთი ანდა ყურანი?
სახელთა თქვენთა
ალი, მაჰარ, ვაგიფ და სამედ
ვკითხულობ ქვაზე შეყინულთ უკვე
თუმცა არასდროს არ მიხილიხართ
მაგრამ თქვენს სულებს
მე დავეძებ
ღამით თუ დღისით,
დღისით თუ ღამით.
და ამ ძიებას
მე არ ვწყვეტ
არც-ერთი წამით.
პირველი სული
შენ სახელს ჩემსას
არ შეხვედრიხარ
ამ უცხო მხარეს.
ამ უცხო არეს
მივრულებულვარ მე უსახელოდ.
თუმც მე არ გეტყვი
შენ სახელს ჩემსას.
სახელს ნამეტურ.
ცოცხლად მგულობს
და მიმელის დედა
რამეთუ.
ნუ, ნუ მიუთხრობ
მიცადოს ბარემ.
ვეღარ გაუძლებს,
ვერ გადიდარდებს.
ვგრძნობ, რომ სამარე
მინოტივდება...
ჩუმად დამტირის
ეტყობა დედა.
თვით სიზმრებშიც კი
ვერ ვხედავ, რათა
ვეუბნო, ვუთხრა
მე კარგად ვარ
ნურას ინაღვლებ.
შენ მედარდები
რომ ვერ ინავლებ
წუხილის სახმილს
და ღამ-ღამობით გაიცქირები
ბნელ შარა-გზისკენ
და კიდევ იქით.
უდროოდ დგები
უდროოდ გძინავს
ირევი ფიქრით.
* * *
ძმაც კი არა მყავს
ჩემი სათქმელი
რომ დავაბარო.
მეგობარო
შენ მეძმო... იქნებ...
რაკი ყაბულს ხარ
მაშ მიდი ჩვენსას
და დედაჩვენი ანუგეშე……
გაფიცებ ჩემს თავს.
მოიარა აზერბაიჯანი
მის მისამართს თუკი დაეძებ.
შენ ამოიცან
საწყალი დედა
ღამეზე უღამეს
მანდილით თავზე.
ერთ დროს უამეს
ახლა კი ნაღვლიან
თვალებით რომ გასცქერს შარას.
იმედოვნებას ვეღარ თმობს ჯერაც
იქნება შვილისთვის
არ ტყდება
წელს არ იკაკვავს.
და შენ გგონია
იგი მხოლოა?
არა, ძმავ, ულვი
ბევრი მეგულვის
მისი მაგვარი
ის არც პირველი და არც ბოლოა.
მაშ თუ ბიჭი ხარ
მოძებნე სიტყვა
რომ სცე ნუგეში –
ეცრუე, უთხარ
რომ მისი შვილი ჯერ კიდევ ცოცხლობს.
ის ხომ დედაა
შვიდი ხის იქით რომ გრძნობს
დედის გუმანით
რასაც წაიტყვის
მასთან სტუმარი.
* * *
თავად განსაჯეთ მივიდე, -არა?
ვაჟკაცის სულს ხომ შევფიცე, ვიცი.
მიწოდეთ თუნდაც მე პირუმტკიცი
გნებავთ – მშიშარა
მაინც არ წავალ,
მაინც არ ვეტყვი.
არა მსურს ნახვა
მე დედის დაგვის,
დედის გოდების.
გლოვის ოდების
ცეცხლთა მოდების
ნახვა.
“შვილი ჩემი ვარდია,
ბულბულია, ვარდია.
დე სულ დედა უსწრებდეს
შვილის კვდომა დარდია”.
მეორე სული
მე ჩემს ეზოში მიყელეს
ბარმომარჯვული
მიწის საბარად რომ მივდიოდი.
ჩვენი მიწების
ბარაქით, მადლით
მალე ვეჩვებით
შრომას და ადლით,
მტკაველით ვცნობთ
მიწის ნოყიერ ფენებს.
ამ გაზაფხულს – ვამბობდი-
ნისლი ხშირია
მოსავალი იხვავრიელებს.
ჩვენი მიწები
ოქროა, ოქრო.
შიგ რომც ჩათესო
ეკალ-ბარდები
მაინც ვარდები
ამოიწითლებს.
სახლიც ავაგე
ორი სართულის,
დიდი.
საქორწილოდ
ორმოცმეტრიანი აივნით.
ყავივილიც დავრგე
წითელ-ყვითელი
რჩეული, ნაზი...
კედელზე ლურსმნით
დაკიდებული
ჩემია საზიც.
მე ჩემს ეზოში მიყელეს
აიმ საქორწილო აივანზე.
დამაცილეს
დედას და მამას,
სამთითას,
გუთანს...
შემიკრეს ფუთა
და თავი მიკრეს
უცხო მხარეში,
მერე ხაროში.
ხმას ვერ ვაწვდენ
ჩემი არავის,
არავის ესმის.
და ყვავილებმა
იფურჩქნეს ნეტა?
ათი წელი გავიდა, ათი.
მეზობლის გოგომ
თუ დამივიწყა
სხვას მისთხოვდა და,
იხარა სხვათი?!
მე აქ მიყელა
ბედისწერამა,
ტყვედ ჩავუვარდი,
გამამთატყევეს.
მეკითხებიან:
-გვითხარი ვინ ხარ?
იქნებ ამ მიწის
წყლულთა საკურნად,
შემწედ მომჩქარი
დასტაქარი ხარ?
გვითხარი,
გვითხარ!
ჩვენ ხომ არც ვიცით
შენი მიწის მოსადევარიც,
მაშ რად ხარ ჩვენი
ამაყი ხალხის აგრე მდევარი?
ნაწყენები ვართ
უზბეკზეც,
თათარზეც,
ყაზახზეც
სულაც...
რას დაეძებთ?
რამ მოგაცდუნათ?
ეგებ უბირი
ვინმე გგონივართ?
თავად შენს მიწას
გლეჯენ, წეწავენ.
შენს ნაამაგარს
ყვლეფენ, ლეწავენ
წა დაიბრუნე
თუ გაქვს ღირსება.
შენი არ გვჯერა,
ცოცხლად გაშვება
არ გეღირსება.
* * *
ეჰ, ჩვენებურო
ხედავ უღირსად
როგორ ვიქეცი?
მე სხვანაირი
ცხოვრება მსურდა,
სხვაგვარ მომავლის
მქონდა იმედი.
რაღა ვთქვა მეტი?
წადი და ჩემგან
იმ უდრტვინველ წლებს
სალამი უთხარ.
როცა მიუხვალ
ჩვენი სოფლის
მიწას და ბაღებს
სალამი უთხარ.
სალამი უთხარ
“ბუნებით სანგრებიან”
მთებს, სალ კლდეთ
და თაღებს
სალამი უთხარ.
უთხარ, რომ არ მიმიძღვის
მე ბრალი,
სხვა ქვეყნის მოსასპობად
მასროლინეს მე რვალი.
არც კი ვიცი სად მოვედი, მომიყვანეს
სადა მე,
ჩემ სიცოცხლის
სად მომესპო აზრი
ანთუ
ვადა მე?
ავღანეთო - აზერბაიჯან!
მთების ექო
მე არ გიწოდებ შენ უღირსს, შვილო,
მე არ გიწოდებ.
ნეტა უღირსნი შენ მოგემგვანონ;
ეს რომ იცოდე,
შენ რომ მოკვდი “ღირსეულები” მოვიდნენ სოფლად,
თქვეს, მოზებლებს მიწა ვაჩუქოთ, ჰქონდეთ სამყოფლად.
თვალს და ხელსშუა ასე გაქრა
შენი ნაკვეთიც.
ჩემი “სანგარიც”, ჩემი ციხეც
ასე დაკვეთით
ჩამოაქციეს.
ღირსეულმა კაცებმა
კაცის სამოსში –
უღირს ქალებს გადაამეტეს.
ყაზახ,
თოუზსა
და
ლაჩინში...
მეზობლებმა იარეს,
მთები გარდაიარეს,
წერეს და დაიარეს
ყველა უწყება,
ყველა ალაგი.
ბოლოს წაგვართვეს
რამდენი მთა და
სოფელ - ქალაქი.
მე მგონი, შვილო,
ამ ვაჭრობაში
ჩვენი კაცები
არად ვარგიან.
აქ დარდით ფორთხვას
იქ ძილად ყოფნა
ბევრად კარგია.
** *
ო, არა, არა
მშობელო მიწავ.
ჩვენ ვივაჟკაცებთ
ოდესღაც მე მწამს.
ყოვლი მტკაველი
შენი მიწისა
სათაყვანოა
და სათაყვანოს
გწამდეს ფიცისა,
ჩვენ დავიბრუნებთ
თუნდ სისხლის ფასად.
რა ვქნათ დროება
გაგვიცუდმედდა,
გზა მიეტია
ტყუილს და ქრთამებს.
შენი ალალი
პური და წყალი
ბევრს აძლიერებს,
ჯერ კიდევ ამებს.
მე უშენოდ თუ ვიცოცხლე
დავიბევებ ხვედრს თალხიანს.
შვილს იგონებს და ტირილით
გოშგარს თვალები დაღლია.
შეიშრე ცრემლი თვალებიდან დარდის, ვარამის,
იდღეგრძელე სამშობლოო მარად, მარადის.
სიცოცხლის აზრს ჩაუხვდი ძირით, ღარამდის.
გული მიგრძნობს მე ამ ყივილს,
აქ ერთი და გაღმით ყველა.
დღისით-ღამით ტალღიანი
არაქსი ტირს, შფოთით ღელავს.
შეიშრე ცრემლი თვალებიდან დარდის, ვარამის,
იდღეგრძელე სამშობლოო მარად, მარადის.
სიცოცხლის აზრს ჩაუხვდი ძირით, ღარამდის.
თუ გეცრუე ან გიმუხთლე
ბაბექები ცრემლს დაღვრიან.
ქოროღლები მშვილდს სტაცებენ
ხელს და ისრებს დამაყრიან.
შეიშრე ცრემლი თვალებიდან დარდის, ვარამის,
იდღეგრძელე სამშობლოო მარად, მარადის.
სიცოცხლის აზრს ჩაუხვდი ძირით, ღარამდის.
მესამე სული
მითხარ ძმაო
მართალია მამულში
სისხლი დისო
დღეყოველჟამს ნაკადად.
უარყოფენ ყარაბაღის წარსულს და,
მეჩეთს ლეწენ
გვიგინებენ ნაქადაგს.
ყარაბაღი ჩემი რჯული-რწმენაა
მე იმ მიწის ნიშანსვეტი
ხვითო ვარ,
ამ საფლავში არ გეგონო უძლური
საფლავშიც კი ყარაბაღი თვითონ ვარ.
* * *
... თქვეს სამშობლო
შენ გეძახის, მოგიხმობს.
გზას დავადექ,
ხომ ტკბილია მამული?
რა ვიცოდი ავღანელიც ჩემსავით
თვისი მხარის ტრფობით იყო დაბმული.
მერე მივხვდი
მაგრამ...
იყო გვიანი.
ვცან ღალატის მონა ვიყავ უნებურ
“უფროსებსაც” არ დაუძრავთ ხმა-კრინტი
არა მითხრეს
მოგიჟმაჟო ბუნებურს.
შეგთხოვ ძმაო
გადირს უთხარ იმღეროს
“სონა ბულბულს” რომ აკვნესებს
ვინთები.
გავუგზავნი როცა ამოცენდება
ჩემს საფლავზე “ხარი ბულბულს”
ვპირდები.
მომითხარი
“ჯიდირ დუზი” ისევ დგას?
“ყარაბაღის ბულბულები
”ბაბაევს თუ ბაძვენ ხმას?
სამშობლოდან წამოსული ბიჭები
სამშობლოში არ ფასდება
თითქოსო;
აბობენ, რომ
ჩვენი ხალხი
ჯერ კიდევ
მშვიდი ძილით
თავს ირთობს
და იტკბობსო.
ცხარე ცრემლებს
ამ ხალხისა ნეტავი
რატომ არ წმენდს
რატომ არ წმენდს
არავინ?
სიტყვა “ნამუსს” მოპოტინე
დაშნაკი
თვის ენაზე “ნამუსს” ვერ წერს
ვერაფრით.
“მოიკითხე” ყარაბაღი ჩემგანაც
მიხსენიოს სული
ვინმე ლამაზმა.
კარგ ამბების მბობით
მოსულიყავი,
აქ არა და არ ღირს ხანისა დაზმა.
ყარაბაღის მოთქმა
მე არა, მაგრამ ამბობენ
ვნახეთ
ეკრანზე ყველა.
ერთნი სადღაცა მიიჩქაროდით,
ერთნი ვერ აცდით
იმ ტყვიებს – ვერანს.
ალბათ ავღანი
დოსტად იგულე
უთხარ: “ნუ მესვრი”
შენ არ გენახა
ომი და სისხლი
სიკვდილის მთესვი.
მე არ მინახავს
მე ვერ ვიხილე
თუ როგორ მოკვდი,
რა იყო შენი
ბოლო სიტყვები
ან ვის რას სთხოვდი.
ერთი კი ვიცი
გარმონის ჰანგებს
შენი სიტყვები
ამოხვრად სდევდა;
თან ნაღვლიანად
აღმოიტყოდი:
“გულს მწეწსო სევდა”.
არ ვიცი გული რითი ვიმშვიდო,
სიცოცხლის ბოლო რაღა იქნება.
ჯერ არსად მოჩანს გზა-გასავალი,
დარდს არ ვეთმობი და მერქინება”.
ასეთ უცნაურს იტყოდი რიდით,
თავს ჩაჰკიდებდი, ქედს მოიხრიდი.
ვერ ვნახე როცა მოგცელა ტყვიამ,
და ამოსუნთქვა სიტყვით ნაკაფი.
თამცაღა ვიცი, რომ ღრმად გატყვია,
ტანჯვა სისხლშივე ნაზელ-ნაქაფი.
ჩანს ეს ყოფილა თამაში ბედის,
ხალისიც, სევდაც დარდი, ტყებაა.
ერთ ფილოსოფოსს უთქვამს: “სიკვდილი
კაცის სულ ბოლო გაოცებაა”.
* * *
შენგან თვალზე შეყინული
გაოცება დარჩა მხოლოდ.
მიცემული ფიცის, სიტყვის
ერთგულება დარჩა მხოლოდ.
ლამაზთაგან მონაწონი,
ავი ხვედრით განაწონი,
მიხაკებით ანაწონი
ეგ სიტურფე შეგრჩა ბოლოს.
დანაყნოსი იის კონის,
დასტა-დასტად მონაგროვის,
გულს შეფრთხიალ-შენავრდომი
ოცნებები დარჩა მხოლოდ.
* * *
“დროებავ ნაძირალაო,
რადა ხარ უგბილ-ალაოდ.
ნამარდებს მოედანს უთმობ,
ნამარდზეც ფლიდო, ღალაო”.
ერთი მეომრის მოგონება
ჩვენ თექვსმეტი დღე
გვრწვთნეს და გვასწავლეს
სროლა,
მოხვედრა
და ჩასაფრება;
მტრის იერიშის მოგერიება,
მუდამ მზადყოფნა
გადასაფრენად.
მეთექსვმეტე დღეს
ჩვენი მიზანი
რომ გაგვიმხილეს
რაღაც მასალით,
პირზე სიცილი
მერე იმ დღიდან
სადღაც დაგვცვივდა
ძვირფას ქვასავით.
* * *
ნისლიან ამინდში
მეც გამაგზავნეს
პირველ საბრძოლო
დავალებაზე.
მოვემზადენით,
ვიფაციფუცეთ
და შემდეგ გარეთ
გავვარდით უცებ.
ახლად ყვაოდა
ირგვლივ მცენარე.
ცალ მხარეს მთა იყო,
ცალ მხარეს ხევი.
იმას მივყევით,
მერე კი რაზმი
დაიყო ორად
და ჩავუსაფრდით
პატარა ობას.
მიმოვიხედეთ
მთესველს ვერ ვხედავთ,
მხვნელიც არ ჩანდა.
თითქოსდა პურს აქ
არავინ ჭამდა.
უცებ დავეცით
განაპირა სახლს
და დავინახეთ
ჩვილი უჭირავს
ახალგაზრდა ქალს –
ათამაშებდა;
მისით ხარობდა,
მისით იშვებდა.
* * *
მე ის სურათი
არ მავიწყდება...
ჩვენ რომ გვიხილა
საწყალმა ხელად
ვერც კი ისაზრა
შიშისგან ჩველი
სად ჩაეჩურთა.
შესავლელთან მდგართ
ზედ კარის ყურთან,
მისი მთრთოლვარე
ხმა მოგვწვდა სმენას.
რაღაცას გვთხოვდა,
ეგებ გვწყევლიდა?
მერე წავიდა,
ბოღჩა გაგვიხსნა
ვნახეთ ყველი და
პური, ბრინჯია.
მან ბოლო ლუკმა
გამოიმეტა
ეს არც ანაღვლებს
შვილს დარდობს დედა.
ბევრი უმტკიცა
მას თარჯიმანმა
ფიცით აჯერა,
არავის გვშია
დავ და დედაო.
და ის ამჯერად
ძეგლივით დუმდა
გაყინულ მზერით.
და იმ მზერიდან
იკითხებოდა:
გენდოთ კი ვითომ?
შემრჩა კი ნდობა?
მითხარით თვითონ
თუკი ასეა
მე ვინ წამგვარა
მამა, ძმა, ქმარი.
თქვენი პასუხი
იქნება კმარი?
რა დაეშავათ?
თუ აეშვათ და
იმ სიშორეზე
თქვენი სოფლები გადაებუგათ
ან მოგცეოდნენ ცუდად-აუგად?
და ჩემი ცოდვა
ცოცხლად გაგიშვებთ?
მაინც მოგნახავთ,
დაგასობთ ეშვებს!
იქნება ცოდვამ
უწიათ ჩვენს ძმებს
საფლავის ქვით რომ
მათ გზა-კვალს ვეძებთ
უცხო მიწაზე.
ეპილოგი
მე აქ გშორდებით
და თქვენს საფლავზე
სისხლის წვეთებით
ვწერ კითხვის ნიშნებს
და ძახილს არა?
არა და არა!
და კიდევ ვაწერ
თქვენი სიცოცხლე
უაღმავლოდ რომ
დასალიერდა.
ძმებო, რომ გითხრათ
მე არც კი ვიცი,
ეს რა დრო არის
ანდა რა ერა.
არ შემწევს ძალი,
კალამი ჩლუნგობს.
ვერ ვწერ, გული კი
მიშლის საღერღელს.
მეც მსურს თქვენსავით
სიცოცხლის გზაზე
რომ ჩავიკარგო...
ვერ კი ვახერხებ.
ვუძღვნი ავღანეთის ომში
დაღუპული აზერბაიჯანელი
ბიჭების ნათელ ხსოვნას
პროლოგი
გულგასენებულს არ მიძინია
რამდენი ღამით.
რამდენი რამით
წარმომიდგა მე თქვენი ხვედრი.
შავმა არჯალმა სად გაგიტყუათ
მშობელ ბუდიდან?
თქვენი სიკვდილით
თქვენი სახელი
ვისღა უდიდა?
თქვენ სად გენახათ
ქვემეხი თუ ნადვილი ტანკი,
ალბათ სიზმრებში თუ გეტარებინათ
თითო-ორს, ანკი
წარმოსახვაში თუკი გესროლათ
თამაშით გართულთ.
აზარტით მართულთ
მთის საცალფეხო ხვეულ-ქვეულში
თქვენი მეგზური
იყო კაკაბი,
იყო დურაჯი.
ყველაზე საშიშ იარაღად
გქონდათ შურდული.
მთა-ბარ-იალაღად,
ლაღად დაგქონდათ.
მხოლოდ გენახათ ორლულიანი,
ცალლულიანი თოფი და მახე.
თქვენ არ იცოდით როგორ მუშაობს
ის ავტომატი – შავფერა, მჭახე.
ბედნავსმა ხვედრმა, ძმებო,
სადაურები სად მიგიყვანათ?
უცხო მიწაზე თქვენი სხეული
შეღება სისხლმა ბანა, დაბანა.
დედებს მიუვიდათ ძეთა მაგიერ
კუბოთა წყება,
თან აიკრძალა
დარდის ამოთქმა
გულს რომ აწვება.
უხმოდ იწვოდა
გულის საღადრე
დისა თუ დედის.
მდურავნი ბედის
შიშობდნენ თანაც -
არ ეგონოთო ეჭვი შეგვაქვს
“ტრიუმფში” ჯარის -
ვიშობდნენ ამას.
ერთი ბერ-ბერის
ოინბაზობამ
ბევრ ბიჭს ჩაუდგა თვალში ბურანი.
სად გაეტია გულმოწყალებას?
სად იყო ღმერთი ანდა ყურანი?
სახელთა თქვენთა
ალი, მაჰარ, ვაგიფ და სამედ
ვკითხულობ ქვაზე შეყინულთ უკვე
თუმცა არასდროს არ მიხილიხართ
მაგრამ თქვენს სულებს
მე დავეძებ
ღამით თუ დღისით,
დღისით თუ ღამით.
და ამ ძიებას
მე არ ვწყვეტ
არც-ერთი წამით.
პირველი სული
შენ სახელს ჩემსას
არ შეხვედრიხარ
ამ უცხო მხარეს.
ამ უცხო არეს
მივრულებულვარ მე უსახელოდ.
თუმც მე არ გეტყვი
შენ სახელს ჩემსას.
სახელს ნამეტურ.
ცოცხლად მგულობს
და მიმელის დედა
რამეთუ.
ნუ, ნუ მიუთხრობ
მიცადოს ბარემ.
ვეღარ გაუძლებს,
ვერ გადიდარდებს.
ვგრძნობ, რომ სამარე
მინოტივდება...
ჩუმად დამტირის
ეტყობა დედა.
თვით სიზმრებშიც კი
ვერ ვხედავ, რათა
ვეუბნო, ვუთხრა
მე კარგად ვარ
ნურას ინაღვლებ.
შენ მედარდები
რომ ვერ ინავლებ
წუხილის სახმილს
და ღამ-ღამობით გაიცქირები
ბნელ შარა-გზისკენ
და კიდევ იქით.
უდროოდ დგები
უდროოდ გძინავს
ირევი ფიქრით.
* * *
ძმაც კი არა მყავს
ჩემი სათქმელი
რომ დავაბარო.
მეგობარო
შენ მეძმო... იქნებ...
რაკი ყაბულს ხარ
მაშ მიდი ჩვენსას
და დედაჩვენი ანუგეშე……
გაფიცებ ჩემს თავს.
მოიარა აზერბაიჯანი
მის მისამართს თუკი დაეძებ.
შენ ამოიცან
საწყალი დედა
ღამეზე უღამეს
მანდილით თავზე.
ერთ დროს უამეს
ახლა კი ნაღვლიან
თვალებით რომ გასცქერს შარას.
იმედოვნებას ვეღარ თმობს ჯერაც
იქნება შვილისთვის
არ ტყდება
წელს არ იკაკვავს.
და შენ გგონია
იგი მხოლოა?
არა, ძმავ, ულვი
ბევრი მეგულვის
მისი მაგვარი
ის არც პირველი და არც ბოლოა.
მაშ თუ ბიჭი ხარ
მოძებნე სიტყვა
რომ სცე ნუგეში –
ეცრუე, უთხარ
რომ მისი შვილი ჯერ კიდევ ცოცხლობს.
ის ხომ დედაა
შვიდი ხის იქით რომ გრძნობს
დედის გუმანით
რასაც წაიტყვის
მასთან სტუმარი.
* * *
თავად განსაჯეთ მივიდე, -არა?
ვაჟკაცის სულს ხომ შევფიცე, ვიცი.
მიწოდეთ თუნდაც მე პირუმტკიცი
გნებავთ – მშიშარა
მაინც არ წავალ,
მაინც არ ვეტყვი.
არა მსურს ნახვა
მე დედის დაგვის,
დედის გოდების.
გლოვის ოდების
ცეცხლთა მოდების
ნახვა.
“შვილი ჩემი ვარდია,
ბულბულია, ვარდია.
დე სულ დედა უსწრებდეს
შვილის კვდომა დარდია”.
მეორე სული
მე ჩემს ეზოში მიყელეს
ბარმომარჯვული
მიწის საბარად რომ მივდიოდი.
ჩვენი მიწების
ბარაქით, მადლით
მალე ვეჩვებით
შრომას და ადლით,
მტკაველით ვცნობთ
მიწის ნოყიერ ფენებს.
ამ გაზაფხულს – ვამბობდი-
ნისლი ხშირია
მოსავალი იხვავრიელებს.
ჩვენი მიწები
ოქროა, ოქრო.
შიგ რომც ჩათესო
ეკალ-ბარდები
მაინც ვარდები
ამოიწითლებს.
სახლიც ავაგე
ორი სართულის,
დიდი.
საქორწილოდ
ორმოცმეტრიანი აივნით.
ყავივილიც დავრგე
წითელ-ყვითელი
რჩეული, ნაზი...
კედელზე ლურსმნით
დაკიდებული
ჩემია საზიც.
მე ჩემს ეზოში მიყელეს
აიმ საქორწილო აივანზე.
დამაცილეს
დედას და მამას,
სამთითას,
გუთანს...
შემიკრეს ფუთა
და თავი მიკრეს
უცხო მხარეში,
მერე ხაროში.
ხმას ვერ ვაწვდენ
ჩემი არავის,
არავის ესმის.
და ყვავილებმა
იფურჩქნეს ნეტა?
ათი წელი გავიდა, ათი.
მეზობლის გოგომ
თუ დამივიწყა
სხვას მისთხოვდა და,
იხარა სხვათი?!
მე აქ მიყელა
ბედისწერამა,
ტყვედ ჩავუვარდი,
გამამთატყევეს.
მეკითხებიან:
-გვითხარი ვინ ხარ?
იქნებ ამ მიწის
წყლულთა საკურნად,
შემწედ მომჩქარი
დასტაქარი ხარ?
გვითხარი,
გვითხარ!
ჩვენ ხომ არც ვიცით
შენი მიწის მოსადევარიც,
მაშ რად ხარ ჩვენი
ამაყი ხალხის აგრე მდევარი?
ნაწყენები ვართ
უზბეკზეც,
თათარზეც,
ყაზახზეც
სულაც...
რას დაეძებთ?
რამ მოგაცდუნათ?
ეგებ უბირი
ვინმე გგონივართ?
თავად შენს მიწას
გლეჯენ, წეწავენ.
შენს ნაამაგარს
ყვლეფენ, ლეწავენ
წა დაიბრუნე
თუ გაქვს ღირსება.
შენი არ გვჯერა,
ცოცხლად გაშვება
არ გეღირსება.
* * *
ეჰ, ჩვენებურო
ხედავ უღირსად
როგორ ვიქეცი?
მე სხვანაირი
ცხოვრება მსურდა,
სხვაგვარ მომავლის
მქონდა იმედი.
რაღა ვთქვა მეტი?
წადი და ჩემგან
იმ უდრტვინველ წლებს
სალამი უთხარ.
როცა მიუხვალ
ჩვენი სოფლის
მიწას და ბაღებს
სალამი უთხარ.
სალამი უთხარ
“ბუნებით სანგრებიან”
მთებს, სალ კლდეთ
და თაღებს
სალამი უთხარ.
უთხარ, რომ არ მიმიძღვის
მე ბრალი,
სხვა ქვეყნის მოსასპობად
მასროლინეს მე რვალი.
არც კი ვიცი სად მოვედი, მომიყვანეს
სადა მე,
ჩემ სიცოცხლის
სად მომესპო აზრი
ანთუ
ვადა მე?
ავღანეთო - აზერბაიჯან!
მთების ექო
მე არ გიწოდებ შენ უღირსს, შვილო,
მე არ გიწოდებ.
ნეტა უღირსნი შენ მოგემგვანონ;
ეს რომ იცოდე,
შენ რომ მოკვდი “ღირსეულები” მოვიდნენ სოფლად,
თქვეს, მოზებლებს მიწა ვაჩუქოთ, ჰქონდეთ სამყოფლად.
თვალს და ხელსშუა ასე გაქრა
შენი ნაკვეთიც.
ჩემი “სანგარიც”, ჩემი ციხეც
ასე დაკვეთით
ჩამოაქციეს.
ღირსეულმა კაცებმა
კაცის სამოსში –
უღირს ქალებს გადაამეტეს.
ყაზახ,
თოუზსა
და
ლაჩინში...
მეზობლებმა იარეს,
მთები გარდაიარეს,
წერეს და დაიარეს
ყველა უწყება,
ყველა ალაგი.
ბოლოს წაგვართვეს
რამდენი მთა და
სოფელ - ქალაქი.
მე მგონი, შვილო,
ამ ვაჭრობაში
ჩვენი კაცები
არად ვარგიან.
აქ დარდით ფორთხვას
იქ ძილად ყოფნა
ბევრად კარგია.
** *
ო, არა, არა
მშობელო მიწავ.
ჩვენ ვივაჟკაცებთ
ოდესღაც მე მწამს.
ყოვლი მტკაველი
შენი მიწისა
სათაყვანოა
და სათაყვანოს
გწამდეს ფიცისა,
ჩვენ დავიბრუნებთ
თუნდ სისხლის ფასად.
რა ვქნათ დროება
გაგვიცუდმედდა,
გზა მიეტია
ტყუილს და ქრთამებს.
შენი ალალი
პური და წყალი
ბევრს აძლიერებს,
ჯერ კიდევ ამებს.
მე უშენოდ თუ ვიცოცხლე
დავიბევებ ხვედრს თალხიანს.
შვილს იგონებს და ტირილით
გოშგარს თვალები დაღლია.
შეიშრე ცრემლი თვალებიდან დარდის, ვარამის,
იდღეგრძელე სამშობლოო მარად, მარადის.
სიცოცხლის აზრს ჩაუხვდი ძირით, ღარამდის.
გული მიგრძნობს მე ამ ყივილს,
აქ ერთი და გაღმით ყველა.
დღისით-ღამით ტალღიანი
არაქსი ტირს, შფოთით ღელავს.
შეიშრე ცრემლი თვალებიდან დარდის, ვარამის,
იდღეგრძელე სამშობლოო მარად, მარადის.
სიცოცხლის აზრს ჩაუხვდი ძირით, ღარამდის.
თუ გეცრუე ან გიმუხთლე
ბაბექები ცრემლს დაღვრიან.
ქოროღლები მშვილდს სტაცებენ
ხელს და ისრებს დამაყრიან.
შეიშრე ცრემლი თვალებიდან დარდის, ვარამის,
იდღეგრძელე სამშობლოო მარად, მარადის.
სიცოცხლის აზრს ჩაუხვდი ძირით, ღარამდის.
მესამე სული
მითხარ ძმაო
მართალია მამულში
სისხლი დისო
დღეყოველჟამს ნაკადად.
უარყოფენ ყარაბაღის წარსულს და,
მეჩეთს ლეწენ
გვიგინებენ ნაქადაგს.
ყარაბაღი ჩემი რჯული-რწმენაა
მე იმ მიწის ნიშანსვეტი
ხვითო ვარ,
ამ საფლავში არ გეგონო უძლური
საფლავშიც კი ყარაბაღი თვითონ ვარ.
* * *
... თქვეს სამშობლო
შენ გეძახის, მოგიხმობს.
გზას დავადექ,
ხომ ტკბილია მამული?
რა ვიცოდი ავღანელიც ჩემსავით
თვისი მხარის ტრფობით იყო დაბმული.
მერე მივხვდი
მაგრამ...
იყო გვიანი.
ვცან ღალატის მონა ვიყავ უნებურ
“უფროსებსაც” არ დაუძრავთ ხმა-კრინტი
არა მითხრეს
მოგიჟმაჟო ბუნებურს.
შეგთხოვ ძმაო
გადირს უთხარ იმღეროს
“სონა ბულბულს” რომ აკვნესებს
ვინთები.
გავუგზავნი როცა ამოცენდება
ჩემს საფლავზე “ხარი ბულბულს”
ვპირდები.
მომითხარი
“ჯიდირ დუზი” ისევ დგას?
“ყარაბაღის ბულბულები
”ბაბაევს თუ ბაძვენ ხმას?
სამშობლოდან წამოსული ბიჭები
სამშობლოში არ ფასდება
თითქოსო;
აბობენ, რომ
ჩვენი ხალხი
ჯერ კიდევ
მშვიდი ძილით
თავს ირთობს
და იტკბობსო.
ცხარე ცრემლებს
ამ ხალხისა ნეტავი
რატომ არ წმენდს
რატომ არ წმენდს
არავინ?
სიტყვა “ნამუსს” მოპოტინე
დაშნაკი
თვის ენაზე “ნამუსს” ვერ წერს
ვერაფრით.
“მოიკითხე” ყარაბაღი ჩემგანაც
მიხსენიოს სული
ვინმე ლამაზმა.
კარგ ამბების მბობით
მოსულიყავი,
აქ არა და არ ღირს ხანისა დაზმა.
ყარაბაღის მოთქმა
მე არა, მაგრამ ამბობენ
ვნახეთ
ეკრანზე ყველა.
ერთნი სადღაცა მიიჩქაროდით,
ერთნი ვერ აცდით
იმ ტყვიებს – ვერანს.
ალბათ ავღანი
დოსტად იგულე
უთხარ: “ნუ მესვრი”
შენ არ გენახა
ომი და სისხლი
სიკვდილის მთესვი.
მე არ მინახავს
მე ვერ ვიხილე
თუ როგორ მოკვდი,
რა იყო შენი
ბოლო სიტყვები
ან ვის რას სთხოვდი.
ერთი კი ვიცი
გარმონის ჰანგებს
შენი სიტყვები
ამოხვრად სდევდა;
თან ნაღვლიანად
აღმოიტყოდი:
“გულს მწეწსო სევდა”.
არ ვიცი გული რითი ვიმშვიდო,
სიცოცხლის ბოლო რაღა იქნება.
ჯერ არსად მოჩანს გზა-გასავალი,
დარდს არ ვეთმობი და მერქინება”.
ასეთ უცნაურს იტყოდი რიდით,
თავს ჩაჰკიდებდი, ქედს მოიხრიდი.
ვერ ვნახე როცა მოგცელა ტყვიამ,
და ამოსუნთქვა სიტყვით ნაკაფი.
თამცაღა ვიცი, რომ ღრმად გატყვია,
ტანჯვა სისხლშივე ნაზელ-ნაქაფი.
ჩანს ეს ყოფილა თამაში ბედის,
ხალისიც, სევდაც დარდი, ტყებაა.
ერთ ფილოსოფოსს უთქვამს: “სიკვდილი
კაცის სულ ბოლო გაოცებაა”.
* * *
შენგან თვალზე შეყინული
გაოცება დარჩა მხოლოდ.
მიცემული ფიცის, სიტყვის
ერთგულება დარჩა მხოლოდ.
ლამაზთაგან მონაწონი,
ავი ხვედრით განაწონი,
მიხაკებით ანაწონი
ეგ სიტურფე შეგრჩა ბოლოს.
დანაყნოსი იის კონის,
დასტა-დასტად მონაგროვის,
გულს შეფრთხიალ-შენავრდომი
ოცნებები დარჩა მხოლოდ.
* * *
“დროებავ ნაძირალაო,
რადა ხარ უგბილ-ალაოდ.
ნამარდებს მოედანს უთმობ,
ნამარდზეც ფლიდო, ღალაო”.
ერთი მეომრის მოგონება
ჩვენ თექვსმეტი დღე
გვრწვთნეს და გვასწავლეს
სროლა,
მოხვედრა
და ჩასაფრება;
მტრის იერიშის მოგერიება,
მუდამ მზადყოფნა
გადასაფრენად.
მეთექსვმეტე დღეს
ჩვენი მიზანი
რომ გაგვიმხილეს
რაღაც მასალით,
პირზე სიცილი
მერე იმ დღიდან
სადღაც დაგვცვივდა
ძვირფას ქვასავით.
* * *
ნისლიან ამინდში
მეც გამაგზავნეს
პირველ საბრძოლო
დავალებაზე.
მოვემზადენით,
ვიფაციფუცეთ
და შემდეგ გარეთ
გავვარდით უცებ.
ახლად ყვაოდა
ირგვლივ მცენარე.
ცალ მხარეს მთა იყო,
ცალ მხარეს ხევი.
იმას მივყევით,
მერე კი რაზმი
დაიყო ორად
და ჩავუსაფრდით
პატარა ობას.
მიმოვიხედეთ
მთესველს ვერ ვხედავთ,
მხვნელიც არ ჩანდა.
თითქოსდა პურს აქ
არავინ ჭამდა.
უცებ დავეცით
განაპირა სახლს
და დავინახეთ
ჩვილი უჭირავს
ახალგაზრდა ქალს –
ათამაშებდა;
მისით ხარობდა,
მისით იშვებდა.
* * *
მე ის სურათი
არ მავიწყდება...
ჩვენ რომ გვიხილა
საწყალმა ხელად
ვერც კი ისაზრა
შიშისგან ჩველი
სად ჩაეჩურთა.
შესავლელთან მდგართ
ზედ კარის ყურთან,
მისი მთრთოლვარე
ხმა მოგვწვდა სმენას.
რაღაცას გვთხოვდა,
ეგებ გვწყევლიდა?
მერე წავიდა,
ბოღჩა გაგვიხსნა
ვნახეთ ყველი და
პური, ბრინჯია.
მან ბოლო ლუკმა
გამოიმეტა
ეს არც ანაღვლებს
შვილს დარდობს დედა.
ბევრი უმტკიცა
მას თარჯიმანმა
ფიცით აჯერა,
არავის გვშია
დავ და დედაო.
და ის ამჯერად
ძეგლივით დუმდა
გაყინულ მზერით.
და იმ მზერიდან
იკითხებოდა:
გენდოთ კი ვითომ?
შემრჩა კი ნდობა?
მითხარით თვითონ
თუკი ასეა
მე ვინ წამგვარა
მამა, ძმა, ქმარი.
თქვენი პასუხი
იქნება კმარი?
რა დაეშავათ?
თუ აეშვათ და
იმ სიშორეზე
თქვენი სოფლები გადაებუგათ
ან მოგცეოდნენ ცუდად-აუგად?
და ჩემი ცოდვა
ცოცხლად გაგიშვებთ?
მაინც მოგნახავთ,
დაგასობთ ეშვებს!
იქნება ცოდვამ
უწიათ ჩვენს ძმებს
საფლავის ქვით რომ
მათ გზა-კვალს ვეძებთ
უცხო მიწაზე.
ეპილოგი
მე აქ გშორდებით
და თქვენს საფლავზე
სისხლის წვეთებით
ვწერ კითხვის ნიშნებს
და ძახილს არა?
არა და არა!
და კიდევ ვაწერ
თქვენი სიცოცხლე
უაღმავლოდ რომ
დასალიერდა.
ძმებო, რომ გითხრათ
მე არც კი ვიცი,
ეს რა დრო არის
ანდა რა ერა.
არ შემწევს ძალი,
კალამი ჩლუნგობს.
ვერ ვწერ, გული კი
მიშლის საღერღელს.
მეც მსურს თქვენსავით
სიცოცხლის გზაზე
რომ ჩავიკარგო...
ვერ კი ვახერხებ.
