ტეიტი ალენ



ოდა მკვდარ კონფედერატებს

მთარგმნელის წინასიტყვაობა

,,ოდა მკვდარ კონფედერანტებს” ალენ ტეიტის (1899-1979) სახელგანთქმული ამერიკელი პოეტის, ესეისტის, საზოგადო მოღვაწისა და პოეზიის დარგში კონგრესის ბიბლიოთეკის მრჩევლის ყველაზე ცნობილი ლექსია, რომელსაც ავტორი დაახლოებით ათი წლის განმავლობაში წერდა; ასევე ეს პოეტის ერთადერთი ლექსია, რომელსაც ტეიტმა, ედგარ პოს წაბაძვით, ვრცელი ესე, ,,ნარცისი, როგორც ნარცისი,” წაუმძღვარა, რადგან თვლიდა, რომ ამის გარეშე მკითხველს შეიძლებოდა გაუგებრად დასჩენოდა ლექსის პათოსი.
ტეიტი მიეკუთვნებოდა ე.წ. ,,მემამულეთა” გაერთიანებას, რომელიც სამხრეთის შტატების თორმეტმა ცნობილმა ლიტერატორმა ჩამოაყალიბა და რომელიც თვლიდა, რომ ამერიკულმა ინდუსტრიალიზმმა ადამიანი ბუნებას და მაშასადამე _ ამაღლებულ განცდებს გაუუცხოვა. ცხოვრების დაჩქარებულ ტემპს რომ არ ჩამორჩეს, დიდი ქალაქის მკვიდრი დღემუდამ შრომობს და არ რჩება დრო, რომ ბუნებისაგან სულიერი საზრდო მიიღოს. მაშასადამე, თანამედროვე ამერიკელი გამოფიტულია და არ შეუძლია, წინაპრების მსგავსად, დიდი საქმეები აკეთოს.
სწორედ ამგვარი სულისკვეთებით არის გამსჭვალული ,,ოდა მკვდარ კონფედერანტებს”; ტეიტი წერდა: ,, ეს ლექსი სოლიფსიზმის თეორიის მიხედვით შეიქმნა, ფილოსოფიური მოძღვრებისა, რომელიც ქადაგებს, რომ ჩვენ სამყაროს მისი აღქმის პროცესში ვქმნით; შეიძლება იგი ნარცისიზმის ზეგავლენითაც დავწერე ანდა ნებიმიერი სხვა –იზმისა, რომელიც ნათელყოფს ადამიანის მარცხს, ჰარმონიულად ცხოვრობდეს გარემომცველ ბუნებასა და საზოგადოებასთან.”
ლექსის ლირიკული გმირი შემოდგომის საღამოს კონფედერანტთა სასაფლაოს ჭიშკართან დგას. სასაფლაოსთან მდგარი კაციცა და საფლავებიც ნაწარმოებში ნარცისისტულ თუ სოლიფსისტურ სიმბოლოებად გვევლინებიან: სამარხის კარიბჭესთან მდგარი ადამიანი ავტორის თანამედროვე სამხრეთელის სიმბოლოა, რომელმაც, მართალია, იცის თავისი ჰეროიკული წარსული, მაგრამ თავად იმდენად მოკლებულია გმირული სულისკვეთებას, რომ ისიც კი ვერ წარმოუდგენია, როგორ და რისთვის იბრძოდნენ მისი წინაპრები; ერთადერთი, რასაც იგი ხედავს და მას რაც მისთვის რეალურია, ჩამოცვენილი ფოთლებია. ეს ლექსი თანამედროვე ამერიკელის მორალურ პრობლემებზეა, ამბობს ტეიტი:
,,ჩვენ, რომელთაც გვაქვს ძალა, მაგრამ არ გვაქვს იდეალები, გვაქვს ენერგია, მაგრამ არ გვაქვს მიზანი, რაღა დაგვრჩენია, უბრალოდ ველოდოთ სიკვდილს, თუ უარესი, ჩვენ თვითონ დავაჩქაროთ ჩვენი სიკვდილის დღე?!”
პოეტის ირონია თვით ლექსის სათაურშიც კი ჩანს: როგორც თანამედროვე სამხრეთელს არაფერი უმემკვიდრია თავისი თავგანწირული წინაპრისაგან, იმდენად არაფერია საერთო პინდარეს მიერ შექმნილ სალექსო საზომსა და ტეიტის უცნაურ, ლექსთწყობის ყოველგვარი წესებიდან ამოვარდნილ ნაწარმოებს შორის, რომელშიდაც არც რითმა და არც რიტმი სტაბილური არ არის და ხელიდან უსხლტება მკითხველს:
,,მე მგონი, ამ ლექსს ,,ოდა” იმიტომ ვუწოდე, რომ თანამედოვეობისადმი ჩემი ირონიული დამოკიდებულება კიდევ უფრო მკვეთრად წარმომეჩინა: ძველად ოდა ასახავდა ცხოვრებას, როგორც სახალხო დღესასწაულს, ამ ლექსის გმირი მხოლოდ და მხოლოდ სასაფლაოს კარიბჭესთან მდგარი მარტოხელა კაცია.”

ოდა მკვდარ კონფედერატებს

ჩამწკრივებულნი გრძელ რიგებად თავ-თავის სახელს
შეჰღრიალებენ ბნელ სტიქიონს საფლავის ქვები,
მეხსიერებადაკარგული ქარი ღრიალებს. . .
ფსკერდახეთქილი მიწის ვარცლი ისევ ივსება
ხმელი ფოთლებით, რომ ბუნება წესით და რიგით
შეხვდეს სიკვდილის ყოველწლიურ მარადისობას,
მერე კი ზეცის მრისხანე და შლეგი ტრიალი
ფოთლების ამბოხს ბედისწერის ნიხრით მიზომავს
და მომაკვდავის ქვითინივით ააშრიალებს.

წელს შემოდგომა ერთიანად გააჩანაგებს
მოგონებების უხვ მოსავალს მიწის კბილებზე
წამოგებული სხეულების მათ ვერ მიაგნეს
სიკვდილს და მაინც ახლა ბალახს ანოყივრებენ.
შენ კი იფიქრე აწ გარდასულ შემოდგომებზე!
ამპარტავანი ნოემბერი ამ წლის ბარაქას
საგულდაგულოდ გამოაფენს საფლავის ქვებზე,
მოუხეშავი და გახრწნილი ანგელოზები
საფლავის ქვებზე იშლებიან: ყბა – იქ, ფრთა –აქა.
და მათი ავად უტიფარი მზერის დანახვა
შენც გადაგაქცევს ქანდაკებად,
ჰაერს ტალახად
და ლაფიანი უფსკრულისკენ მიგერეკება,
სადაც, როგორც ბრმა კიბორჩხალა, ამღვრეულ ზღვაში
თავის საშველად საცეცების სავსავს მოჰყვები.

გაოცებულნი მხოლოდ ქარით, მარტოდენ ქარით
ფოთლები ბინდში ლივლივებენ, ძირს ეცემიან. . .

შენ კარგად იცი, ვინ არიან ამ კედელს იქით. . .
მხეცური რისხვა ბინდთან ერთად მომატებული,
ეს ღამეული ამბოხება ამღვრეულ სისხლის,
შენ კარგად იცი ეს ფიჭვები, ცაზე გართხმული
ეს ცივი ნისლი, მძვინვარების იცი მიზეზი,
წყალდაწრეტილი, ამომშრალი აუზის ზიზღი,
გესმის დუმილი ზენოსი და პარმენიდესი.
შენ, ვინც იმ დღიდან ელოდები, რაც დაიბადე,
იტვირთო მათი ოცნებები, უეცრად ხვდები,
რა ცოტას ნიშნავს ეს სიკვდილი
და ქებას ლამობ
და ქებას უთვლი ზვიად ლანდებს,
მათ, ვინც ამ ხრეშის
ქვეშ წვანან ახლა, გზაშეკრულნი სამარადჟამოდ
ამ ჭიშკრის სამნით, ამ კედლების ყრუ მარწუხებში.

და ხედავ, ხედავ მხოლოდ ფოთლები
ფრენენ, ცვივიან და სულს ღაფავენ. . .

თვალუწვდენელი, მუდამ თვალწინ გედგას წარსული,
სულ თვალწინ გედგას გახლეჩილი მიწის პირიდან
ამოცვენილი დღენაკლული ჯარი ავსულთა.
ქვის ყორეები, ყორეები, კანაფის კვლები,
ანთიეტამი, მალვერნ-ჰილი, შილო, ბულ რანი.
წყევლას უთვლიდე ჩამავალ მზეს შემოგარსული
აღმოსავლეთის მხუთავი და მქისე ბურანით.

წყევლისღა შემძლე მარტოოდენ ხმელი ფოთლები
ტირიან შტორმში მოხვედრილი ბერიკაცივით. . .


შენ უსმენ ყვირილს: დამზრალ თითებს გიჟი ფიჭვები
იშვერენ ქუში სიჩუმისკენ, რომლის ხმელ ლუკმად
მალე იქცევი შენ მუმია.
და მწევარ ძუკნას
კბილებჩამომძვრალს და სულთმბრძოლავს, მყაყე სარდაფში
ქარის მოთქმაღა ესმის მხოლოდ.
ახლა იმათი
სისხლის მარილი დავიწყების მორევს ამლაშებს,
ღვარცოფს, ოდესღაც გახელებულს, სიმშვიდეს მატებს.
და ჩვენ, რომლებიც დღეებს ვითვლით და მერე ნავსი
აწმყოს პერანგებმორგებულნი, რიდით აღსავსე
თავებს ვხრით ჩვენთვის აკრძალული დარდის წინაშე,
რას ვეტყვით ამ ძვლებს, საკუთარი სისხლით გალეშილთ,
ყოველ ცისმარ დღეს უფრო სქლად რომ ედებათ ხავსი?
რას ვეტყვით ნეტავ უსასრულო შლეგ სიმწვანეში
დაყრილ-დაფანტულ დათხრილ თვალებს, მოგლეჯილ მკლავებს?
წვრილ რუხ ობობებს, რომ მოსულან და მალე წავლენ.
სიბნელე როგორც აწეწილი ძაფის გორგალი
და მარტოხელა ბუს მოთქმაზე ტვინში მბორგავი
ათასი ფიქრი გააფთრებით ცდილობს მოგგვაროს
ლექსი, აქ დაფლულ გვამთა წარსულ რაინდობაზე.

ჩვენ ერთსღა ვიტყვით: ხმელი ფოთლები
ფრენენ, ცვივიან და სულს ღაფავენ. . .

ჩვენ ალბათ ვიტყვით მხოლოდ იმას, რასაც ფოთლები
ნოტიო ღამის დადგომასთან ერთად ჩურჩულით
ყველა კუთხეს და კუნჭულს მოსდებენ:
ღამეა ყოვლის დასაწყისი და დასასრული
და დასასრულთა შორის მცირე შეყოვნებანი
სავსეა ჩუმი ვერაგობით, მუნჯური წყევლით,
მზერა რომ უნდა გაგიქვავოს ან, როგორც ჯუნგლის
წიაღში ვეფხვი, თავს დაგაცხრეს თავის საკბილოს.
რას ვეტყვით სისხლში გაჯერებულ ამ ურყევ რწმენას,
რომელსაც სულ თან დავატარებთ? ეგებ ვათრიოთ
საფლავებამდე? უფრო მეტიც, ეგებ ამწამსვე,
აქვე გავთხაროთ საფლავები?

დატოვე ახლა
ეს ჩაკეტილი კარიბჭე და მრუდე კედელი:
მეწამულ ბუჩქში გარინდული კეთილი გველი,
ბნელ სიჩუმეში მოსისინე ერთგული მცველი
მიწის იმ ნაჭრის, მალე ჩვენც რომ გვექცევა სახლად.



Loading...

ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.