ჯიბსონ ხუნდაძე - Jobson Khundadze
ჯიბსონ ხუნდაძე დაიბადა 1926 წლის 18 ნოემბერს ქ. თბილისში. დედა - ელისაბედ
ვაშაკიძე, დიასახლისი იყო, მამა - ხარიტონ ხუნდაძე, საკმაოდ კარგად
ხატავდა, მაგრამ მხატვრობას ვერ გაჰყვა და ფოტოგრაფიას მიჰყო ხელი. თავისი
ფოტოატელიე ჰქონდა გახსნილი, სადაც მუშაობდა. ბორჯიმში რომანოვების ოჯახს
უღებდა სურათებს, მთელი არქივი ჰქონდა სახლში დაცული, რაც ალბათ გახდა
საბაბი, რომ 1937 წელს დაეპატიმრებინათ. სახლი, სადაც ხარიტონი და
ელისაბედი, ოთხი მცირეწლოვანი შვილით ცხოვრობდა, დალუქეს და ოჯახი ქუჩაში
გამოყარეს. პროტესტის ნიშნად ხაროტონ ხუნდაძემ, პატიმრობის პერიოდში,
თავის ჩამოხრჩობა სცადა. როგორც ჩანს, საბოლოოდ ბრალდება ვერ დაუმტკიცეს
და გაათავისუფლეს. ოჯახში დაბრუნებულმა, თავის საქმიანობას თავი მიანება,
სახლში ჩაიკეტა და ლიტერატურის კითხვაში ეძებდა თავდავიწყებას. ამ
პერიოდიდან როგორც თავად ჯიბსონ ხუნდაძე აღნიშნავს, მამის გავლენით -
"ბუნებრივია, რომ ჩემი აზროვნება ორგანულად შეერწყა ქართულ-ევროპული
სულიერების ერთმთლიანობას, რომლის ჩამოქნა ხელოვნების ფილოსოფიისა და
ესთეტიკის გარეშე შეუძლებელია და რომლის გარეშე გამორიცხულია რომ მხატვარი
შედგეს." მამის შეხედულებებმა და მისმა დამოკიდებულებამ ხელოვნებასთან,
მეტწილად განაპირობა მომავალი მხატვრის პიროვნული და პროფესიული
ჩამოყალიბება.
სკოლის დასრულების შემდეგ, 1940-1944 წლებში სწავლა განაგრძო სამხატვრო
ტექნიკუმში, ხოლო 1944-1952 - წლებში სამხატვრო აკადემიაში. ჯერ კიდევ
სამხატვრო ტექნიკუმში სწავლის დროს, ჯიბსონ ხუნდაძე, ეზიარა
იტალიურ, ფრანგულ და ესპანურ კულტურას. უკვე ვერონეზეს, ველასქესისა და
ფრანგული იმპრესიონიზმის გავლენის ქვეშ იყო მოქცეული. უფრო ადრე, კი ქმნიდა
კოროსა და კურბეს გავლენით, კოლორისტულ ნამუშევრებს. ამავე პერიოდში, ჯიბსონ
ხუნდაძე, დაუახლოვდა ქართული მხატვრობის ისეთ კორიფეებს, როგორიც იყვნენ -
ლადო გუდიაშვილი და დავით კაკაბაძე.
1946 წელს თბილისში ჯერ კიდევ ტრიალებდა მე-2 მსოფლიო ომის სუნი. კომუნისტური
იდეოლოგია მკაცრად აკონტროლებდა ხელოვნების ყველა სფეროს და ყველა
ხელოვანს. მისთვის მიუღებლებს ხალხის მტრისა და ფაშისტის იარლიყით
საზოგადოებისგან მოკვეთა ელოდა. მხატვართა კლუბში, მორიგ შეკრებაზე, ლადო
გუდიაშვილი და დავით კაკაბაძე ფორმალისტებად, ხალხის მტრად და ფაშისტებად
იქნენ გამოცხადებულნი. იქ დამსწრეთაგან, ვერავინ ვერ გაბედა ხმა
აემაღლებინა ამ უმსგავსობის წინააღმდეგ. დარბაზის უკანა რიგებიდან
ახალგაზრდა ყმაწვილი კაცი ყვირილით წამოდგა და ხმამაღლა განაცხადა, რომ
გუდიაშვილიც და კაკაბაძეც ნამდვილი ეროვნული მხატვრები იყვნენ. . . ეს იყო
პირველი სერიოზული განაცხადი ჯიბსონ ხუნდაძისა, რომელსაც უკვე კარგად
იცნობდნენ მხატვრულ სამყაროში. ერთი წლით ადრე, ქართველმა კოლორისტებმა -
ფარნა ლაპიაშვილმა, ჯოზეფ სუმბათაშვილმა და ეკატერინე ბაღდავაძემ, იგი
ლადო გუდიაშვილს წარუდგიენს, მისგანვე მიიღო მხატვარმა პირველი კურთხევა.
მსგავსი გამოსვლა არ აპატიეს ახალგაზრდა მხატვარს, მისი დაცვაც ვერავინ შეძლო:
გამოფენიდან ნამუშევრები მოუხსნეს და ფორმალისტადაც გამოაცხადეს.
აკადემიიდან გააგდეს იმ პირობით, რომ თუ "გამოსწორდებოდა" ,კურსზე
აღადგენდნენ.
ჯიბსონ ხუნდაძისთვის ძნელი იყო ამგვარი "გამოსწორება". მისთვის მიუღებელი იყო
პოზიციების შეცვლა. დავით გუდიაშვილი სწორედ ამ პერიოდში, გასამხნევებლად
სწერდა ახალგაზრდა მხატვარს: - "რახან თავისუფალი აზროვნება აირჩიე, თავი
გაამაგრე, რაც უნდა მაგარი ჯოხი დაგარტყან, ისე ძლიერად უნდა დახვდე, რომ
შენს თავზე ყველა ჯოხი გადატყდეს". . . ჯიბსონი მეგობარმა - გარიკა
ხორენიანმა იხსნა, რომელიც "პერედვიჟნიკული" მიმდინარეობის მხატვრად
ითვლებოდა: საშემოდგომო გამოცდაზე თავისი ნამუშევარი მიატანინა, ჯიბსონ
ხუნდაძეს ხუთიანი დაუწერეს და სამხატვრო აკადემიაშიც აღადგინეს, ოღონდ
დიპლომზე ერთი პირობით დაუშვეს: უნდა დაეხატა "სტალინის დემონსტრაცია
ბათუმში". . .
აკადემიის დამთავრებამდე, ჯიბსონ ხუნდაძე, სახლის პირობებში მუშაობდა "სტალინის
დემონსტრაციაზე ბათუმში" და პარალელურად ქმნიდა ნახატს "ქუჩა
შემოდგომით", რომელიც მოსკოვშიც კი შედევრად აღიარეს.
1954-1960 წლებში ჯიბსონ ხუნდაძე მუშაობდა ნ. ნიკოლაძის სახელობის სამხატვრო სასწავლებელში ფერწერისა და ხატვის პედაგოგად.
1956 წელს იგი გახდა მე-6 მსოფლიო ფესტივალის ლაურეატი.
1960-1964 წლებში იგი ხატვისა და ფერწერის პედაგოგად მუშაობდა სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების განყოფილებაში.
1965 წელს ხატვის პედაგოგად თბილისის პოლტექნიკურ ინსტიტუტში.
ხელოვანისთვის მეტად რთული და გაჭირვებით აღსავსე წლები იყო, რადგან ჯერ კიდევ 1946
წლიდან ჯიბსონ ხუნდაძისთვის ომი დაიწყო ხელოვნებაში დასამკვიდრებლად.
როგორც თავად მხატვარი იხსენებს: "ხშირად ვშიმშილობდი, "ჩერდაკში"
ვცხოვრობდი, ოთხი თვის ბავშვი კინაღამ, ვირთხამ შემიჭამა. ზურა წერეთელი
რომ არა, ეს სახლიც არ მექნებოდა. უარს ვამბობდი ყველაფერზე, მაშინ როცა
ჩემი მეგობრები აკადემიკოსები, პროფესორები და ათასგვარი პრემიის
ლაურიატები იყვნენ". . .
ამ პერიოდში საქართველოში კონიუნქტურა
მძვინვარებდა. ჯიბსონ ხუნდაძე სახლში იჯდა და მუშაობდა, თან პარალელურად
სახლს აშენებდა. რეზო ესაძეს გაჰკვირვებია კიდეც: "არ ვიცოდი აქ თუ კაცი
ცხოვრობდა, არადა თურმე ცხოვრობს და უზარმაზარი ოაზისიც აქვს თავისუფალი
სუნთქვისთვისო".
ამ პერიოდში შექმნა "წითელი მთები", რომელიც გამოფენაზე გაიტანა, იგი ფორმალისტურ ნამუშევრად გამოაცხადეს და მასთან
ერთად კიდევ სამი სურათი ჩამოუხსნეს გამოფენიდან. ჯიბსონ ხუნდაძე შეჩვეული
იყო ბრძოლას და თავის სახელოსნოში კვლავ განაგრძობდა ომს ფერებთან. ამ
წლების შესახებ თავად მხატვარი იხსენებს: "ჩემს ძველ ნამუშევრებს, რომ
ვუყურებდი, პარალელურად შინაგანი ზრდის პროცესს ვაკვირდებოდი. . .
ვვითარდებოდი ისე, როგორც უნდა განვითარდეს ჭეშმარიტი მხატვარი, რომელიც
ამკვიდრებს თავის ინდივიდუალურ პერსონას, მსოფლმხედველობას და კონცეფციას,
რომელსაც შეხება აქვს ინდივიდებთან გასული საუკუნის ხელოვნებიდან".
წლებმა მეტი გამოცდილება, გამძლეობა და საკუთარი შემოქმედებითი გზა აპოვნინა.
შემდეგ იყო ასევე დაძაბული და ეკონომიურად რთული წლები, მაგრამ მხატვრის
სულიერი განწყობა - ხელოვნებაში ეპოვა უკვდავება - კვლავ ძირითად და
უპირველეს მიზნად რჩებოდა.
1985 წელს ჯიბსონ ხუნდაძეს მიანიჭეს სახალხო მხატვრის წოდება.
1987 წელს მისი ნამუშევრები გაიგზავნა იაპონიაში, სადაც მედალი დაიმსახურა.
1997 წელს ჯიბსონ ხუნდაძე ხდება ღირსების ორდენის კავალერი და "თბილისური გაზაფხულის" ლაურეატი.
1999 წელს ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალზე, ჯიბსონ ხუნდაძის ნამუშევრებმა გრანპრი დაიმსახურა.
2002 წელს მხატვარი ფიროსმანის სახელობისა და სახელმწიფო პრემიების ლაურეატი ხდება.
აღიარება წლებთან ერთად მოვიდა, მაგრამ ისიც აღსანიშნავია, რომ ხელოვანთა გარკვეულ
წრეში, ჯიბსონ ხუნდაძე, როგორც დიდი ხელოვანი, თავიდანვე აღიარებული და
პოპულარული იყო. ჯიბსონ ხუნდაძის შეურიგებელმა ბრძოლამ და
თავისუფალი ხელოვანის შეუპოვრობამ, თავისი გაიტანა, მისი ბიოგრაფია
შეტანილია საქართველოს საბჭოთა ენციკლოპედიაში, გამოცემაში "ვინ ვინაა
საქართველოში", ასევე კემბრიჯის ცნობილ პიროვნებათა საერთაშორისო
ენციკლოპედიაში.
დღესდღეობით,
ჯიბსონ ხუნდაძე მეუღლესთან - ცისანა სამანაშვილთან ერთად, თბილისში
ცხოვრობს. ცისანა სამანაშვილიც საკმაოდ ნიჭიერი მხატვარი გახლავთ. ჯიბსონ
ხუნდაძის ვაჟი - ჯარჯი ხუნდაძე, ამჟამად იტალიაში ცხოვრობს და მოღვაწეობს.
მამის შეფასებით: "იგი საკმაოდ ნიჭიერი და მოაზროვნე მხატვარია". 81 წლის
ასაკში, ჯიბსონ ხუნდაძე, თავის სახელოსნოში კვლავ აგრძელებს ომს ფერებთან
და ქმნის ფერწერულ ტილოებს, რომლებიც ღირსეულ ადგილს დაიმკვიდრებს ქართული
ხელოვნების ისტორიაში.
ჯიბსონ ხუნდაძე დაიბადა 1926 წლის 18 ნოემბერს ქ. თბილისში. დედა - ელისაბედ
ვაშაკიძე, დიასახლისი იყო, მამა - ხარიტონ ხუნდაძე, საკმაოდ კარგად
ხატავდა, მაგრამ მხატვრობას ვერ გაჰყვა და ფოტოგრაფიას მიჰყო ხელი. თავისი
ფოტოატელიე ჰქონდა გახსნილი, სადაც მუშაობდა. ბორჯიმში რომანოვების ოჯახს
უღებდა სურათებს, მთელი არქივი ჰქონდა სახლში დაცული, რაც ალბათ გახდა
საბაბი, რომ 1937 წელს დაეპატიმრებინათ. სახლი, სადაც ხარიტონი და
ელისაბედი, ოთხი მცირეწლოვანი შვილით ცხოვრობდა, დალუქეს და ოჯახი ქუჩაში
გამოყარეს. პროტესტის ნიშნად ხაროტონ ხუნდაძემ, პატიმრობის პერიოდში,
თავის ჩამოხრჩობა სცადა. როგორც ჩანს, საბოლოოდ ბრალდება ვერ დაუმტკიცეს
და გაათავისუფლეს. ოჯახში დაბრუნებულმა, თავის საქმიანობას თავი მიანება,
სახლში ჩაიკეტა და ლიტერატურის კითხვაში ეძებდა თავდავიწყებას. ამ
პერიოდიდან როგორც თავად ჯიბსონ ხუნდაძე აღნიშნავს, მამის გავლენით -
"ბუნებრივია, რომ ჩემი აზროვნება ორგანულად შეერწყა ქართულ-ევროპული
სულიერების ერთმთლიანობას, რომლის ჩამოქნა ხელოვნების ფილოსოფიისა და
ესთეტიკის გარეშე შეუძლებელია და რომლის გარეშე გამორიცხულია რომ მხატვარი
შედგეს." მამის შეხედულებებმა და მისმა დამოკიდებულებამ ხელოვნებასთან,
მეტწილად განაპირობა მომავალი მხატვრის პიროვნული და პროფესიული
ჩამოყალიბება.
სკოლის დასრულების შემდეგ, 1940-1944 წლებში სწავლა განაგრძო სამხატვრო
ტექნიკუმში, ხოლო 1944-1952 - წლებში სამხატვრო აკადემიაში. ჯერ კიდევ
სამხატვრო ტექნიკუმში სწავლის დროს, ჯიბსონ ხუნდაძე, ეზიარა
იტალიურ, ფრანგულ და ესპანურ კულტურას. უკვე ვერონეზეს, ველასქესისა და
ფრანგული იმპრესიონიზმის გავლენის ქვეშ იყო მოქცეული. უფრო ადრე, კი ქმნიდა
კოროსა და კურბეს გავლენით, კოლორისტულ ნამუშევრებს. ამავე პერიოდში, ჯიბსონ
ხუნდაძე, დაუახლოვდა ქართული მხატვრობის ისეთ კორიფეებს, როგორიც იყვნენ -
ლადო გუდიაშვილი და დავით კაკაბაძე.
1946 წელს თბილისში ჯერ კიდევ ტრიალებდა მე-2 მსოფლიო ომის სუნი. კომუნისტური
იდეოლოგია მკაცრად აკონტროლებდა ხელოვნების ყველა სფეროს და ყველა
ხელოვანს. მისთვის მიუღებლებს ხალხის მტრისა და ფაშისტის იარლიყით
საზოგადოებისგან მოკვეთა ელოდა. მხატვართა კლუბში, მორიგ შეკრებაზე, ლადო
გუდიაშვილი და დავით კაკაბაძე ფორმალისტებად, ხალხის მტრად და ფაშისტებად
იქნენ გამოცხადებულნი. იქ დამსწრეთაგან, ვერავინ ვერ გაბედა ხმა
აემაღლებინა ამ უმსგავსობის წინააღმდეგ. დარბაზის უკანა რიგებიდან
ახალგაზრდა ყმაწვილი კაცი ყვირილით წამოდგა და ხმამაღლა განაცხადა, რომ
გუდიაშვილიც და კაკაბაძეც ნამდვილი ეროვნული მხატვრები იყვნენ. . . ეს იყო
პირველი სერიოზული განაცხადი ჯიბსონ ხუნდაძისა, რომელსაც უკვე კარგად
იცნობდნენ მხატვრულ სამყაროში. ერთი წლით ადრე, ქართველმა კოლორისტებმა -
ფარნა ლაპიაშვილმა, ჯოზეფ სუმბათაშვილმა და ეკატერინე ბაღდავაძემ, იგი
ლადო გუდიაშვილს წარუდგიენს, მისგანვე მიიღო მხატვარმა პირველი კურთხევა.
მსგავსი გამოსვლა არ აპატიეს ახალგაზრდა მხატვარს, მისი დაცვაც ვერავინ შეძლო:
გამოფენიდან ნამუშევრები მოუხსნეს და ფორმალისტადაც გამოაცხადეს.
აკადემიიდან გააგდეს იმ პირობით, რომ თუ "გამოსწორდებოდა" ,კურსზე
აღადგენდნენ.
ჯიბსონ ხუნდაძისთვის ძნელი იყო ამგვარი "გამოსწორება". მისთვის მიუღებელი იყო
პოზიციების შეცვლა. დავით გუდიაშვილი სწორედ ამ პერიოდში, გასამხნევებლად
სწერდა ახალგაზრდა მხატვარს: - "რახან თავისუფალი აზროვნება აირჩიე, თავი
გაამაგრე, რაც უნდა მაგარი ჯოხი დაგარტყან, ისე ძლიერად უნდა დახვდე, რომ
შენს თავზე ყველა ჯოხი გადატყდეს". . . ჯიბსონი მეგობარმა - გარიკა
ხორენიანმა იხსნა, რომელიც "პერედვიჟნიკული" მიმდინარეობის მხატვრად
ითვლებოდა: საშემოდგომო გამოცდაზე თავისი ნამუშევარი მიატანინა, ჯიბსონ
ხუნდაძეს ხუთიანი დაუწერეს და სამხატვრო აკადემიაშიც აღადგინეს, ოღონდ
დიპლომზე ერთი პირობით დაუშვეს: უნდა დაეხატა "სტალინის დემონსტრაცია
ბათუმში". . .
აკადემიის დამთავრებამდე, ჯიბსონ ხუნდაძე, სახლის პირობებში მუშაობდა "სტალინის
დემონსტრაციაზე ბათუმში" და პარალელურად ქმნიდა ნახატს "ქუჩა
შემოდგომით", რომელიც მოსკოვშიც კი შედევრად აღიარეს.
1954-1960 წლებში ჯიბსონ ხუნდაძე მუშაობდა ნ. ნიკოლაძის სახელობის სამხატვრო სასწავლებელში ფერწერისა და ხატვის პედაგოგად.
1956 წელს იგი გახდა მე-6 მსოფლიო ფესტივალის ლაურეატი.
1960-1964 წლებში იგი ხატვისა და ფერწერის პედაგოგად მუშაობდა სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების განყოფილებაში.
1965 წელს ხატვის პედაგოგად თბილისის პოლტექნიკურ ინსტიტუტში.
ხელოვანისთვის მეტად რთული და გაჭირვებით აღსავსე წლები იყო, რადგან ჯერ კიდევ 1946
წლიდან ჯიბსონ ხუნდაძისთვის ომი დაიწყო ხელოვნებაში დასამკვიდრებლად.
როგორც თავად მხატვარი იხსენებს: "ხშირად ვშიმშილობდი, "ჩერდაკში"
ვცხოვრობდი, ოთხი თვის ბავშვი კინაღამ, ვირთხამ შემიჭამა. ზურა წერეთელი
რომ არა, ეს სახლიც არ მექნებოდა. უარს ვამბობდი ყველაფერზე, მაშინ როცა
ჩემი მეგობრები აკადემიკოსები, პროფესორები და ათასგვარი პრემიის
ლაურიატები იყვნენ". . .
ამ პერიოდში საქართველოში კონიუნქტურა
მძვინვარებდა. ჯიბსონ ხუნდაძე სახლში იჯდა და მუშაობდა, თან პარალელურად
სახლს აშენებდა. რეზო ესაძეს გაჰკვირვებია კიდეც: "არ ვიცოდი აქ თუ კაცი
ცხოვრობდა, არადა თურმე ცხოვრობს და უზარმაზარი ოაზისიც აქვს თავისუფალი
სუნთქვისთვისო".
ამ პერიოდში შექმნა "წითელი მთები", რომელიც გამოფენაზე გაიტანა, იგი ფორმალისტურ ნამუშევრად გამოაცხადეს და მასთან
ერთად კიდევ სამი სურათი ჩამოუხსნეს გამოფენიდან. ჯიბსონ ხუნდაძე შეჩვეული
იყო ბრძოლას და თავის სახელოსნოში კვლავ განაგრძობდა ომს ფერებთან. ამ
წლების შესახებ თავად მხატვარი იხსენებს: "ჩემს ძველ ნამუშევრებს, რომ
ვუყურებდი, პარალელურად შინაგანი ზრდის პროცესს ვაკვირდებოდი. . .
ვვითარდებოდი ისე, როგორც უნდა განვითარდეს ჭეშმარიტი მხატვარი, რომელიც
ამკვიდრებს თავის ინდივიდუალურ პერსონას, მსოფლმხედველობას და კონცეფციას,
რომელსაც შეხება აქვს ინდივიდებთან გასული საუკუნის ხელოვნებიდან".
წლებმა მეტი გამოცდილება, გამძლეობა და საკუთარი შემოქმედებითი გზა აპოვნინა.
შემდეგ იყო ასევე დაძაბული და ეკონომიურად რთული წლები, მაგრამ მხატვრის
სულიერი განწყობა - ხელოვნებაში ეპოვა უკვდავება - კვლავ ძირითად და
უპირველეს მიზნად რჩებოდა.
1985 წელს ჯიბსონ ხუნდაძეს მიანიჭეს სახალხო მხატვრის წოდება.
1987 წელს მისი ნამუშევრები გაიგზავნა იაპონიაში, სადაც მედალი დაიმსახურა.
1997 წელს ჯიბსონ ხუნდაძე ხდება ღირსების ორდენის კავალერი და "თბილისური გაზაფხულის" ლაურეატი.
1999 წელს ხელოვნების საერთაშორისო ფესტივალზე, ჯიბსონ ხუნდაძის ნამუშევრებმა გრანპრი დაიმსახურა.
2002 წელს მხატვარი ფიროსმანის სახელობისა და სახელმწიფო პრემიების ლაურეატი ხდება.
აღიარება წლებთან ერთად მოვიდა, მაგრამ ისიც აღსანიშნავია, რომ ხელოვანთა გარკვეულ
წრეში, ჯიბსონ ხუნდაძე, როგორც დიდი ხელოვანი, თავიდანვე აღიარებული და
პოპულარული იყო. ჯიბსონ ხუნდაძის შეურიგებელმა ბრძოლამ და
თავისუფალი ხელოვანის შეუპოვრობამ, თავისი გაიტანა, მისი ბიოგრაფია
შეტანილია საქართველოს საბჭოთა ენციკლოპედიაში, გამოცემაში "ვინ ვინაა
საქართველოში", ასევე კემბრიჯის ცნობილ პიროვნებათა საერთაშორისო
ენციკლოპედიაში.
დღესდღეობით,
ჯიბსონ ხუნდაძე მეუღლესთან - ცისანა სამანაშვილთან ერთად, თბილისში
ცხოვრობს. ცისანა სამანაშვილიც საკმაოდ ნიჭიერი მხატვარი გახლავთ. ჯიბსონ
ხუნდაძის ვაჟი - ჯარჯი ხუნდაძე, ამჟამად იტალიაში ცხოვრობს და მოღვაწეობს.
მამის შეფასებით: "იგი საკმაოდ ნიჭიერი და მოაზროვნე მხატვარია". 81 წლის
ასაკში, ჯიბსონ ხუნდაძე, თავის სახელოსნოში კვლავ აგრძელებს ომს ფერებთან
და ქმნის ფერწერულ ტილოებს, რომლებიც ღირსეულ ადგილს დაიმკვიდრებს ქართული
ხელოვნების ისტორიაში.
