პოლ ჯექსონ პოლოკი (Paul Jackson Pollock; დ. 28 იანვარი, 1912 – გ. 11 აგვისტო, 1956) გავლენიანი ამერიკელი ხელოვანი და აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის მიმდევრობის ერთ-ერთი თანადამაარსებელი. სიცოცხლეშივე მოიპოვა მნიშვნელოვანი წარმატება და ერთი პერიოდი ერთ-ერთ ყველაზე მოდურ მხატვრად იქცა, თუმცა კონფლიქტური ხასიათისა და ალკოჰოლიზმის გამო განმარტოებით ცხოვრობდა. 1945 წელს მან მხატვარ ლი კრასნერზე იქორწინა, რომელმაც მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია მის შემოქმედებაზე და მემკვიდრეობაზე. [1] 44 წლის ასაკში ტრაგიკულად დაიღუპა ალკოჰოლის გავლენის ქვეშ მართვის გამო მომხდარ ავტოკატასტროფაში.
1956 წლის დეკემბერში მისი მემორიალური რეტროსპექციული გამოფენა გაიმართა ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში, რომელიც უფრო დიდი მასშტაბით განმეორდა 1967 წელს. 1998 და 1999 წლებში მასშტაბური რეტროსპექციული გამოფენები გაიმართა მომასა და ტეიტში, ლონდონი.[2] 2000 წელს ედ ჰარისის მიერ პოლოკზე გადაღებული კინოფილმი ამერიკის კინოაკადემიის ოსკარით დაჯილდოვდა.
პოლოკი დაიბადა კოდიში, ვაიომინგი; იზრდებოდა არიზონასა და კალიფორნიაში. 1930 წელს ძმასთან, ჩარლზ პოლოკთან, ერთად გადავიდა ნიუ-იორკში, სადაც ორივე თომას ჰარტ ბენტონთან სწავლობდნენ ხელოვნების სტუდენტთა ლიგაში. ბენტონის გავლენა პოლოკზე შეინიშნება მის მრუდხაზოვან რიტმებსა და პროვინციული ამერიკის თემებში. პოლოკის ადრეულ რეპრეზენტაციულ ნამუშევრებს მექსიკელი მიურალისტების დევიდ ალფარო სიქეიროს, ხოზე კლემენტე ოროზკო და დიეგო რივერას გავლენა ეტყობა. 1936 წელს მას სექეიროს სახელოსნოშიც კი უმუშავია. თუმცა, პიკასოსა და სიურრეალისტური ხელოვნების გამოფენების ნახვის შემდეგ მისი ნამუშევრები უფრო სიმბოლისტური გახდა.
1930-იანებში ის ბევრს მოგზაურობს ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში. 1934 წელს ნიუ-იორკში სახლდება. მოგვიანებით იგი მწვავე დეპრესიაში ვარდება და რამდენიმე წლის მანძილზე ფსიქოთერაპიის კურსით მკურნალობს. ამ პერიოდში მას ინტერესი უღვივდება კარლ იუნგის პრიმიტიული არქეტიპების თეორიისადმი, რაც მისი 1938-1944 წლების ნამუშევრების საფუძველი ხდება. ეს ნამუშევრები ძალადობრივი თემებით გამოირჩევა და თავდაპირველად პუბლიკამ უარყოფითად შეაფასა.
შემოქმედება
პოლოკის პირველი პერსონალური გამოფენა მოეწყო პეგი გუგენჰაიმის “საუკუნის ხელოვნების გალერეაში" (ნიუ-იორკი) 1943 წელს.
1944 წელს პოლოკი დაქორწინდა მისი მრავალი წლის მეგობარ ლი კრასნერზე (რომელიც ასევე მნიშვნელოვანი ამერიკელი მხატვარი-აბსტრაქციონისტი იყო) და 1945 წლის ნოემბერში ისინი სპრინგში, ლონგ-აილენდის ისტ-ჰამპტონის რაიონში, დასახლდნენ. აქ მათ პეგი გუგენჰაიმის სესხის წყალობით სოფლის დიდი მამული შეიძინეს ხის სახლით, სადაც პოლოკმა ბოსელი სტუდიად გადააკეთა. ეს ადგილი ამჟამად ცნობილია, როგორც "პოლოკ-კრასნერის სახლი და სტუდია". სწორედ აქ დახვეწა პოლოკმა თხევად საღებავზე სპონტანურად მუშაობის მისი განთქმული ტექნიკა.
პოლოკი თხევადი საღებავის გამოყენებას 1936 წელს გაეცნო, ნიუ-იორკში მექსიკელი მიურალისტი დავიდ ალფარო სიქეიროსის ექსპერიმენტულ კლასებზე. შემდგომში ის საღებავის დასხმის ტექნიკას იყენებს ადრეული 1940-იანი წლების რამდენიმე ტილოზე, მათ შორის "მამრი და მდედრი" და "კომპოზიცია დასხმით I". პოლოკის ხატვის სტილი დრამატულად იცვლება 1947 წლის იანვრიდან. იგი მუშაობას იწყებს იატაკზე დაფენილ უზარმაზარ ტილოებზე და ავითარებს, როგორც თავად უწოდებდა, “დაწვეთების” ან “დასხმის” ტექნიკას. პოლოკი ფუნჯებს იყენებდა საღებავის ტილოზე დასასხმელად, ტილოზე ფუნჯის დაუკარებლად. მან ასევე დაიწყო სამხატვრო საღებავის ნაცვლად საოჯახო თხევადი საღებავების გამოყენება, "რაც ბუნებრივი ზრდა იყო პრაქტიკული მოსაზრებით გამოწვეული".[3] ის იყენებდა გამხმარ ფუნჯერბს, ჯოხებს და შპრიცებსაც კი, საღებავის აპლიკატორად. ამით მან შეცვალა ფუნჯისა და პალიტრის გამოყენების დასავლური ტრადიცია და ასევე მხოლოდ ხელისა ან მაჯის გამოყენებიდან მთელი სხეულით ხატვაზე გადავიდა. ხატვის ასეთი სტილის გამო მას მეტსახელად “მჟონავი ჯეკი” (Jack the Dripper) შეარქვეს.[4] ამგვარი ტექნიკით პოლოკს საშუალება მიეცა ხელოვნების შექმნის უფრო პირდაპირი საშუალებისთვის მიეღწია, ვინაიდან საღებავი ამიერიდან პირდაპირი გაგებით გადაედინებოდა მის მიერ შერჩეული ხელსაწყოდან ტილოზე.
პოლოკის ხატვის ტექნიკის ამგვარი ცვლილება შესაძლოა მრავალ გავლენას მიეწეროს. 1947-48 წლების ზამთარში პოლოკმა ავანგარდულ პერიოდულ გამოცემაში გამოაქვეყნა კომენტარი, სათაურით "შესაძლებლობანი" (Possibilities), რომელშიც თავის ახალ სტილს ასე აღწერდა:
“ ...ხატვის დაწყებამდე ტილოს თითქმის არასდროს ვჭიმავ, მირჩევნია კედელზე ან იატაკზე გაფენილ ტილოზე ვხატო. მე მყარი ზედაპირის წინაღობა მჭირდება. იატაკზე უფრო თავისუფლად ვგრძნობ თავს. უფრო ვუახლოვდები, ნახატის ნაწილი ვხდები, ვინაიდან ასე შემიძლია მის გარშემო ვიარო, ოთხივე მხრიდან ან პირდაპირ ნახატში ვიმუშაო. ”
ეს შესაძლოა ამერიკელი ინდიელების ქვიშაზე ხატვის მეთოდიდან გამომდინარეობდეს. ის აგრძელებს:
“ ფუნჯებსა და პალიტრას მირჩევნია ჯოხები, დანები, მწვეთავი თხევადი საღებავი ან მძიმე ქვიშანარევი მასა, მინის ნატეხები და სხვა უცხო საგნების დამატება… როცა ვხატავ, არ ვაანალიზებ რას ვაკეთებ. მხოლოდ ე.წ. ‘გაცნობის’ პერიოდის შემდეგ ვხედავ ამას. არ მეშინია ცვლილებების გაკეთების ან გამოსახულების გაფუჭების და ა.შ., ვინაიდან ნახატს საკუთარი ცხოვრება აქვს. მე ვცდილობ მას გამოსავალი მივცე. ნახატთან კონტაქტს რომ ვკარგავ, მხოლოდ მაშინ გამოდის შედეგი უაზრობა. სხვანაირად ეს წმინდა ჰარმონია, ადვილი ურთიერთგაცვლაა და ნახატიც კარგი გამოდის. ”
პოლოკი უარჰყოფდა შემთხვევითობას. მას, როგორც წესი, გააზრებული ჰქონდა თუ როგორი უნდა გამოსულიყო ესა თუ ის ნამუშევარი. ეს იყო მისი სხეულის მოძრაობა, რისი კონტროლიც მას შეეძლო, შერეული საღებავის დაუნდობელ დენასთან, გრავიტაციის ძალასა და იმასთან, თუ როგორ შეიწოვდა ტილო საღებავს. ანუ მართვადისა და უმართავის ნარევი. შხეფებით, წვეთებით, დასხმით ის ენერგიულად მოძრაობდა ტილოს გარშემო, თითქმის ცეკვასავით, და არ ჩერდებოდა, სანამ იმას არ მიიღებდა, რისი ნახვაც სურდა.
1948 წელს ბეტი ფრიდმანის გალერეაში ამ ნამუშევართა პირველი წყების გამოფენამ მყისიერი სენსაცია მოახდინა და იმდღესვე მთელი სერია გაიყიდა. ამან პოლოკს საშუალება მისცა უფრო დიდი სტუდია აეშენებინა. უკვე 1950 წელს პოლოკი მის ყველაზე განთქმულ ექვსი ნახატის სერიას ქმნის. ჟურნალი "ტაიმი" მას 1951 წელს "უდიდეს ცოცხალ ამერიკელ ხელოვანს" უწოდებს.
პოლოკის ნამუშევრები 1951 წლის შემდეგ მუქ ფერებშია შესრულებული, ხშირად მხოლოდ შავი საღევაბებით, და მათში ისევ შეინიშნება ადრინდელი ფიგურაციული ელემენტები. პოლოკი გადადის უფრო კომერციულ გალერეაში, სადაც კოლექციონერთა მოთხოვნა ახალ ნამუშევრებზე ძალზე მომთხოვნი იყო. შედეგად მისი ალკოჰოლიზმი მწვავდება.
პოლოკის კარიერა უეცრად დასრულდა ნასვამ მდგომარეობაში მართვის გამო მომხდარ ავტოკატასტროფაში. მისი გარდაცვალების შემდეგ მის სტუდიაში დარჩენილი ყველა ნამუშევარი უმალ გაიყიდა, იმ ნამუშევრების ჩათვლით, რომელთა გასხვისებას ის არ აპირებდა.
ჯექსონ პოლოკი - Paul Jackson Pollock
