გირლანდაიოსა და ტინტორენტოს “საიდუმლო სერობა”



girlandaiosa da tintorentos saidumlo seroba
“საიდუმლო სერობის” თემა ქრისტიანული ხელოვნების, ერთ-ერთი პოპულარული თემაა. სცენა ქრისტესა და მისი თორმეტი მოციქულის უკანასკნელ ვახშამს ასახავს, რომლის სიუჟეტიც ჯერ კიდევ რომის კატაკომბებიდან გვხვდება. სცენა მთელი ქრისტიანული სამყაროსთვის ძალზედ მნიშვნელოვანია, ამ ვითარებაში ცხადდება ევქარისტიის საიდუმლო და ასევე ქრისტეს გამცემლის ვინაობა. შესაბამისად სცენა თავის-თავში ორ საკრალულ მომენტს მოიცავს და თავისი არსით ერთდრულად სიხარულისა და მწუხარების განცდის მატარებელია.

“საიდუმლო სერობის” პარადიგმაში, მწვერვალი ლეონარდო და ვინჩის კომპოზიციაა [1495-1498]. გირლანდაიოს ნამუშევარი შექმნილია 1480 წელს, შესაბამისად გავლენა არ არსებობს, ტინტორენტოს ტილო 1594 წელით თარიღდება, თუმცა გავლენაზე საუბარი, აქაც გამორიცხულია. ორივე ტილო, თავისი დროისთვის გაბატონებულ მხატვრულ ხერხებს გვამცნობს.
დომენიკო გირლანდაიოს “საიდუმლო სერობა” ფრესკაა. კომპოზიცია ფრონტალურად და სიბრტყეზეა მოცემული, რომელიც არქიტექტურული დეტალებითაა შეკრული და გაწონასწორებული. ზოგადად, ადრეულ რენესანსს ახასიათებს არქიტექტურული დეტალებით “ტკბობა”, ნელ-ნელა ყალიბდება სივრცის აღქმისა და ჰაერის ასახვის პრინციპები, შესაბამისად, მხატვრები ტილოს ამ თვისებებს ყველაზე უკეთ არქიტექტურული დეტალების ფონზე გამოსახვით ცდილობდნენ. ტინტორენტო პირველია, რომელმაც ყველაზე ნაკლები ყურადღება დაუთო ასეთ დეტალებს და მეორეხარისხოვანი გახადა.

ტინტორენტოსთან სიღრმის ეფექტი დიაგონალური ხაზით გამოიხატება. მაგიდაც მთელს სიგრძეზეა გამოსახული.

საინტერესო დეტალია ადამიანის გამოსახულებები. გირლანდაიოსთან თვალში პირველივე რაც გეცემათ იუდა ისკარიოტელის განცალკევებულობაა. ის სუფრას წინიდან მისჯდომია და ზურგიდანაა გამოსახული. თუკი ჩვენ თვალს გადავავლებთ, ამ პერიოდის სხვა კომპოზიციებს, დავინახავთ, რომ იუდას ასე გამოსახვა ერთგვარ იკონოგრაფიულ და მყარად დადგენილ წესს წარმოადგენდა.
ტინტორენტოსთანაც იგივე წყობას ვხვდებით, ოღონდ აქ ასე თვალშისაცემად არაა წარმოდგენილი ფიგურა. ამ ტრადიციის დარღვევა ლეონარდომ მოახერხა და ვფიქრობ, სავსებით გენიალურად შესძლო ფიგურების წყებაში მისი ჩასმა. საკითხი ასეც შეიძლება დავსვათ: მიუხედავად იმისა, რომ იუდა არასასურველი პერსონაჟია, ის მაინც ქრისტეს მოწაფეა, ამიტომ მხატვრების მარტივი გადაწყვეტილება – განზე გამოესახათ იგი, ლეონარდომ შეცვალა და ასე ვთქვათ, გაირთულა საქმეც. რაც შეეხება სხვა მოციქულების ფიგურებს, გირლანდაიოსთან ისინი საერთო მხატვრულ გამომსახველობით ფორმაში ჯდებიან, თითოეული მათგანი რაღაცით ჩამოჰგვას ქრისტეს. რომ არა ქრისტეს შარავანდედი, შეიძლება სხვა რომელიმე მოციქული მიგვემსგავსებინა მისთვის. საინტერესოა, რომ მის მარჯვნივ მყოფი ფიგურა ტანისამოსითაც კი ემსაგვსება მას, თითქოს სხეულის ფორმა არეკლილი ყოფილიყოს. ტინტორენტოსთან თორმეტი მოციქული სხვა ფიგურებისგან თეთრი ნათელი რკალით გამოირჩევიან, რომელიც თავის ირგვლივ აქვთ შემოვლებული იუდას გარდა, რომელიც კვლავ განცალკევებულია.

ტინტორენტოს ნახატში, უფრო მეტად შეიგძნობა ღვთაებრიობა, რაც საიდუმლო სერობას ახლავს თავს. კომპოზიცია მთლიანადაა გახვეული მისტიურ, არაამქვეყნიურ, იდუმალ საბურველში. მხატვარი სასწაულებრივ ატმოსფეროს ყოფით სცენას უპირისპირებს და ერთგვარ კონტრასტს ქმნის: უკანა პლანზე ანგელოზების მიმოფრენაა გამოსახული, წინა პლანზე კი მეპატრონე მოსამსახურესთან ერთად, რომელიც ძირს დადგმული კალათიდან ნივთებს ალაგებს... რა სურდა ამისთ მხატვარს ეთქვა? ის ხომ არა, რომ ჯერ ჩვეულებრივ მოკვდათათვის გაუგებარი იყო ის დიდი საიდუმლოება, რაც ამ მომენტში ხორციელდებოდა? თუკი ფართო საზომით შევხედავთ, ხომ არ მიუძღვნა ეს იმ ადამიანებს, რომელთა მცირედმორწმუნეობას უსვამს ხაზს? მათ წინაშე ხდება სასწაული ისინი კი ვერაფერს ამჩნევენ და ყოფითი პრობლემებით არიან გარემოცულნი... მაგიდა გამყოფი ატრუბუტია მიწიერ სამყაროსა და ღვთაებრივ სამყაროს შორის, ისევე როგორც ელ გრეკოს “გრაფი ორგაზას დაკრძალვაში” გამიჯნულია ეს სამყაროები, თუმცა კომპოზიციის ერთიანობა რაიმე მკვეთრი გამიჯვნით დარღვეული არაა, რაც მეტ სიდიადეს მატებს ტილოს.

ფერები ნათელი და შუქმოსილია გირლანდაიოსთან, თუმცა დატვირთვა და ”ფერების სათქმელი” აქ ნაკლებია, ფერწერულობა გაცილები უკეთაა ტინტორესტოსთან. ფერით ის უკვე გარკვეული სიგნალის გამოგზავნას ცდილობს მნახველისკენ.

ნახატში იგრძნობა შუქჩრდილის ძლიერი გადმოცემის სურვილი. ლამპრიდან გადმოდენილი სინათლე მთელს პროცედურას ეღვრება, თითქოს სულიწმინდა მყოფობდეს იქვე და ქრისტეს თანადგომით აძლიერებდეს. გირლანდაიოსთან მოციქულებს უკან გამოსახული მუქი ლაქები, მეტყველებს რომ შუქის წყარო წინიდან მოედინება. უკანა პლანი, დიდ სივრცეში გამავალი სარკმლები საეჭვის ხდის ამ ლაქების აუცილებლობას.

საბოლოო ჯამში, ტინტორენტოს ნამუშევარი გაცილებით ფერწერულია, ვიდრე გირლანდაიოსი, თუმცა ორივე მათგანი, ხომ ტაძრის შესამკობად იქნა შექმნილი. უბრალოდ ტონტორენტომ, უფრო მეტი თავისუფლება გამოავლინა. ორივე ნამუშევარი, ძალზედ მნიშვნელოვანი შემორჩენილი მასალაა, იმჟამინდელი ფერწერის, აზროვნებისა და სულიერი სამყაროს გაგებისათვის.



Loading...

ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.