შენ
შენ ნახე, როგორ იწვოდა ზეცა
გაუგონარი, მღვრიე დაწვითა,
შენ გახსოვს, ტყვია მე როგორ ამცდა
და ამხანაგის გულში გაცივდა.
როგორ დაეცა იგი დაჭრილი,
როგორ კაწრავდნენ მიწას თითები
და გაზაფხულის შორი აჩრდილი
როგორ მოჰქონდა დღეს გაფითრებით.
მაგრამ მითხარი, განა გიშველის,
რომ შედრკე ახლა სიკვდილის გამო!
რამდენი ნახე შენ ფეხშიშველი
ბავშვი უსახლო და უდედმამო!
შენ მიდიოდი... გზა იყო სისხლის
და ბავშვის თვალებს უცვლიდა იერს...
სიკვდილისაგან შენ ვერრა გიხსნის,
თვითონ სიკვდილი თუ არა სძლიე.
1942 წ.
სურათი
ბავშვი ეკითხებოდა მამას: - როდის წავალთ
სახლში?
ღრუბლები არა ჰგვანდნენ ღამურებს, -
ღრუბლებს შეეჭამათ ცა.
და მტირალი ბავშვი, როგორც მოლაღური
ეკითხებოდა ხმას საკუთარს:
- როდის წავალთ სახლში?
იმ ღამეს მზის გარდა არაფერს ეძინა.
- გვიშველეთ, გვიშველეთ ჰკიოდა გრიგალი.
- გვიშველეთ: ხეებმა შეიბეს ფეხები,
რომ, როგორც ჭინკებმა
იქროლონ ცაში!
- არ გესმით? როგორც ბალახის
ჩურჩული, კითხულობს ხმა:
- როდის წავალთ სახლში?!
1942 წ.
საღამონი
იწყება შუქი, იწყება წყევლა,
თავდავიწყება არსად იწყება.
მე მავიწყდება წარსულში ყველა,
საღამონი კი არ მავიწყდება.
არ მავიწყდება როგორც ქარები,
გარდასულ დღეთა ლეგა ფურცლები.
იცვალენ ყველა შემოგარენი,
საღამონი კი დარჩნენ უცვლელნი.
და სიკვდილის ჟამს, როცა ღელვანი
წაშლიან ცრემლს და ღიმს დასტოვებენ,
მე დამტოვებენ ქვეყნად ყველანი,
საღამონი კი არ დამტოვებენ.
1941 წ.
სადგურზე
სადგური სავსე ჯარისკაცებით,
ხმაური არხევს მღვრიე ვაგონებს...
შენ მითხარი, რომ ეს გატაცება
რაღაც შორეულ სიზმარს გაგონებ.
შენ მითხარი, რომ ჩემ დაბრუნებას
დაუცდის შენი ბავშვობა წმინდა,
მაგრამ შენ გქონდა ქალის ბუნება
შენ ქალი იყავ და დაგავიწყდა.
და არც გამტყუნებ, არ მაქვს უნარი
გავკიცხო შენში, რაც ასე გშვენის.
ამქვეყნად მე ვარ გასამტყუნარი,
რომ სიკვდილამდის მჯეროდა შენი.
1943 წ.
როგორც ყოველთვის
როგორც ყოველთვის,
არც ამ წერილს გამოგიგზავნი.
არც ერთი ლოცვა ცამდის არ ადის.
ახლა მგზავრი ვარ და დუმილში
ვჩურჩულებ მგზავრი:
- მშვიდობით იყავ, აწ და მარადის.
ამ განშორებამ არ გაფინა ფერები ფითრის
არც დავიწყებად, არც უკვდავებად,
შენ ოცი წელი გებევრება, მე ასებს ვითვლი
და ათასებიც მეცოტავება.
1942 წ.
ოი, ბავშვობის დღეები
ოცნებას დავემონები
მუდამ ლაღი და იოლი,
რატომ არ ჩემი წნორები,
რატომ არ ჩემი იორი.
ჩემი ზვირფასი გორები,
ძნები - კაცები ყვითლები,
თიანეთი და სწორები,
თიანეთი და ფიქრები.
მეზობლის ბიჭის ქორწილი,
ღვინო ეჯიბი მაყარი...
ურჩი ვაჯკაცის ბორკილი -
თმა მხრებზე გადანაყარი.
ოი, რანაირ გეძებდი,
ქალშავავ, შავი თმებითა,
ვინც მკლავდი, ვინც მახარებდი
გაყრით და შერიგებითა.
ოი, დღეებო ბავშვობის,
არასდროს დამიბრუნდებით,
დამტოვეთ, ჩუმად დამშორდით
და როგორც მტრედთა გუნდები
ცას გადაუვლით ბრძოლებით
და დამაღონებთ იოლად.
... რატომ არ ჩემი სწორები,
რატომ არ ჩემი იორი.
1943 წ.
ო, მაპატიეთ
ბედმა უცნობი გზით გამაქამანა,
თქვენ დარჩით შორი... ცაზედაც შორი...
და, როგორც კარტში აგურის ქალებს,
გქონდათ ქერა თმა და ყელი ბროლის.
მე გპირდებოდით, რომ დავბრუნდები,
რომ თქვენი თმები დამაბრუნებენ,
მაგრამ დღეები, როგორც ქურდები,
ჩემს შეპირებას ანადგურებენ.
და სადმე ტყვია თუ გააციებს
გულს საშინელი განადგურებით,
თქვენ მაპატიეთ, ჰო, მაპატიეთ,
დანაშაული არდაბრუნების.
1942 წ.
მელოდე
მე დაბრუნებით ტკივილებს წავშლი,
ოღონდ მოსვლამდის, ოღონდ ბოლომდის,
როგორც გაზაფხულს ელიან მთაში, -
შენი ლამაზი გული მელოდეს.
შევყრი მეგობრებს, მაღალ მაყრიონს,
ორღობეებში გასროლას დოღის,
ზეცის ჩამოხსნას, მთების შერყევას
ჯილდოდ მოვუტან ბრწყინვალე ლოდინს.
და შენს ეზოში დაუკრავს ზურნა,
დაბალი ხმებით დუდუნი დოლის,
აგიცხადდება სიზმარი შორი,
გაგახსენდება დობილთა ზრუნვა.
გეტყვიან... ოი, ჰკარგავ ბავშვობას,
ოი, დობილებს გვტოვებ ბავშვებად,
მშვიდობა ყრმობას და თამაშობას,
მშვიდობის შუქი ნურც მოგეშვება.
... და ქორწილს ზეცის სუფრაზე გავშლი,
ოღონდ მოსვლამდის, ოღონდ ბოლომდის,
როგორც გაზაფხულს ელიან მთაში,-
შენი ლამაზი თრთოლვა მელოდეს.
1942 წ.
მეგობარ პოეტს
გ.ძ.....ს
იქნებ იმისთვის, რომ საკუთარი
იყავი გულით და გარეგნულად,
იქნებ იმისთვის, რომ მე სხვაგვარი,
შენ სხვაგვარი გზა ბედმა გარგუნა,
რომ შენი მწარე, ქილიკი ენა
მე არ შემეძლო ახლოს მეთმინა,
იქნებ იმისთვის, რომ შენ ერთხელაც არ მომიგონებ ასე კეთილად, -
მე შენ გეძახი... სადა ხარ ეხლა,
სად იქნევ მკლავებს, ბრძოლას უჩვევი...
ამაღამ მტერთან მომიწევს შეხლა,
და იქნებ ტყვიას ვერც გადვურჩები.
ამაღამ ჩემი სვანური მუხლი
მე შემახვედრებს მტერთა ბლინდდაჟებს,
დღეს ჩემი იყო საღამოს მწუხრი,
ხვალ იქნებ ჩემთვის არც ირიჟრაჟებს,
...და ვისაც ყოფნის მტკიცე იმედი
არ შორდებოდა ძალ-ღონე მიხდილს,
ვინც იწვა თოვლში სიკვდილის გვერდით
და მტრის საფარში გზავნიდა სიკვდილს,
ვინც მომაკვდავ ძმას განშორდა ქარში,
სახეს უსისხლოს და განაოცებს,
ვინც იარაღთან მივიდა ბავშვი,
და ახლა შუბლზე ითვლის ნაოჭებს, -
მას შაუძლია ბავშვობის ზი
გისაყვედუროს, გაგკიცხოს შორით,
თუ სიტყვა შენი არა ჰგავს ტყვიას,
ამ სასტიკ ომში ჩემგან გასროლილს.
1943 წ.
თოვლი
თოვლი მოვიდა, ო, არა თეთრი,
სულ სხვანაირი თოვლი მოვიდა.
მგონია, მოხვალ, შენ მოხვალ ერთი
და თოვლის სპეტაკ კუბოს მომიტან.
დამმარხე თოვლში, დამმარხე ქარში,
თორემ მომბეზრდა მიწა ბოროტი.
იჩქარე ვიდრე თოვლივით წავშლი
შენზე ფიქრებს და შენზე მოლოდინს.
წახვედი როდის, ჰბრუნდებუ როდის -
დამწვარი თოვლის მსუბუქი ბოლი,
ჩემკენ, ო, ჩქარა, გზაც აქეთ მოდის -
თოვლი, თოვლი, თოვლი.
მათოვდა წუხელ, აცად ვარ ახლა
და თვალზეც ბინდი ჩამორხეულა.
ამდენი ვნება, ამდენი დაღლა
სად დაიტიოს ჩვილმა სხეულმა.
თოვლი მოსულა. რომელ მხარეში,
სად გიღამდება დღე თოვლნარევი,
დავრჩი მზისა და თოვლის გარეშე,
ამ თოვლზე უფრო ნამტირალევი.
წახვედი როდის, ჰბრუნდები როდის -
დამწვარი თოვლის მსუბუქი ბოლი,
წამოდი ჩემთან, გზაც აქეთ მოდის -
თოვლი, თოვლი, თოვლი.
1944 წ.
მათე ზალკას
სულო, შენ გახსოვს, როგორ წამოდგა
ღამეების და ყინვის ანთება,
როგორ ურტყამდა ცა რკინის მოდგმას
და მტერტან სისხლის არდამართებას.
სიკვდილის მახე, მხრებთან დახრილი,
უკვდავებისკენ უფრო გვახელებს,
თქვენი სახელი, როგორც მახვილი,
ჩვენ, უსახელო ძმებს გვასახელებს.
ო, გვასახელებს, რომ ხსოვნის გვერდით
მოკრძალებითა თრთოდნენ ზოლები.
რომ ღაღადებდნენ სიმაღლეს ბედის
და სილამაზეს თქვენი ბრძოლების.
სიკვდილისა და ცეცხლის მახლობლად
გზა შორი იწვა მშობელ მიწამდის,
მაინც იცავდით ხარკოვს, კახოვკას,
ჩვენს რესპუბლიკურ მიწას იცავდით.
მათე!.. ქართული გერქვათ სახელი,
თუ ქართველებსა ჰქვიათ უნგრული,
მე თქვენი სულის სუნთქვა მახევებს
და თქვენი გზების მძლავრი გუგუნი.
1944 წ.
ერთი ღამე
ოცდამეექვსე გაზაფხული წავიდა.
გადაჰყვა გრიგალს, ჩრდილებში ნაქსოვს.
იმ ცხრა ათას ხუთას შვიდი ღამიდან
მე ერთი ღამე მახსოვს.
რას ჰგავდა ის ღამე, თენებას არ ჰგავდა,
არც სიბნელე ახლდა შენი თვალების,
და მხოლოდ სახელი ღამის ერქვა, რადგან
დღის შემდეგ მოვიდა ნამკრთალები.
მოვიდა, სულში კლდესავით ჩამოწვა
და ახლაც არ ვიცი, ის ღამე რა იყო,
ღამე – სამხრეთში რომ მხრებზე დავიდგი,
ღამე – ჩრდილოეთში გულით რომ წავიღე.
და ძალიან ხშირად, როდესაც გვიანი
იელვებს ყვითელი, წითელი ფერები,
ადგება ეს ღამე ადამიანივით
და შუადღისას გზაში მეფერება.
1943 წ.
გმირობას მისას
თოვლით დაფარულ ნაძვების ახლოს
ის იწვა ერთი,
და უცქეროდა ღრუბლების მაღლობს
თვალებით თეთრით...
არც ხმლის ნატეხი, არც ბუდე ისრის
არ ეგდო სადმე,
მხოლოდ შემხმარი მოშაო სისხლი
შვენოდა წარბებს.
ამ სისხლს ხსოვნისთვის გულზე წაიცხებს,
მკერდით დაიცავს,
გმირობას მისას არ დაივიწყებს
რუსეთის მიწა.
1942 წ.
(როგორც იფნები...)
როგორც იფნები, როგორც ვერხვები
მზრებს დაეხარნენ სუქთა შვილდები.
გითხარ, რომ ქვეყნად ვეღარ შევხვდებით
და ატირებულს ვერ გამშვიდებდი.
ო, იმ საღამო ცის ლურჯი ფერი
იცრიდა გაყრას, წამწამა შვილდო,
ბედმა შესცვალა როლები ჩვენი
და ქვეყანაზე ვინ დაგამშვიდოს?!
1940 წ.
(მე მხოლოდ მახსოვს...)
მე მხოლოდ მახსოვს, რომ გასაშრობად
ცას ეწვა ნისლი უკაბადონო.
მე არ მქონია ქვეყნად ბავშვობა,
თქვენ უსირცხვილოდ სტყუით, ბატონო,
შეხედეთ ჩემს გულს ათასგზის ნაგმობს,
ქარმა, ღამემ და სიცივემ აცრა.
თქვენ რაღაც სუფთა ყვავილზე ამბობთ
ჩემი უსიტყვო ცრემლების ნაცვლად.
მე მხოლოდ მახსოვს, ქარი ულხინოდ
მიაქანებდა ბედს უპატრონოს,
თქვენ უსირცხვილოდ, ო, უსირცხვილოდ
ჰო, უსირცხვილოდ სტყუით, ბატონო.
ხომალდი ჩემი ტალღებს ქაფიანს
არც შველას სთხოვდა, არც სთხოვდა
შეხლას.
მე მაქვს უბავშვო ბიოგრაფია
და ერთადერთი ამით ვარ ქვეყნად.
(ცას შეასწორებს უცნობი ხელი...)
ცას შეასწორებს უცნობი ხელი,
დაუსრულებელს და უყავაროს,
ეს მხარე მოყვარს თვალებით შენით,
მზეების ჩემის აღმოსავალო.
სხივებს გადახრის გრიგალი ურჩი,
როგორც უხრია სწორი ვერხვები,
მე მოვალ მაშინ ცასავით ლურჯი
და სენს უღონო მხრებს დავეხრები.
მოვალ, მოვითხოვ იდუმალ შველას,
თუ გზა მეყო და ბადი მეღირსა,
რომ, ჩრდილოელო, ამბორმა შენმა
გადამწვას შვილი მზეთა ქვეყნისა.
1943 წ.
(ჩვენ განვშორდებით...)
ჩვენ განვშორდებით, შეხვედრის ჟამი
დარჩება, როგორც თეთრი ზღაპარი,
შენი მსუბუქი ნაბიჯის ჩქამი,
შენი მზერა და ხმა გასახარი.
მე დამავიწყდა ქართული ხმები,
მე შენი ხმები ვით დამახსოვდეს,
ვიცი: გრიგალებს ერთად შევხვდებით,
მაგრამ ერთმანეთს - ვეღარასოდეს.
და წავლენ დღენი... ჩვენს საფლავებზე
ეპიტაფიებს დაფარვს ხავსი,
მაგრამ ჩემს ლექსში ჩამქრალ თვალებზე
ვინმე შკრთება გრძნობებით სავსე.
ადგება ქართულ სიმღერის ფეთქვა
შენი რუსული ხმების შეხებად,
როგორც ყოფნაში შეუხვედრელთა
მოუხუცებელ ლექსში შეხვედრა.
1943 წ.
* * *
(მე თქვენ გიგონებთ...)
გალაკტიონ ტაბიძეს
მე თქვენ გიგონებთ კრძალვით და რიდით,
თქვენ მშვენიერ ხმას, ქართულის მაღლობს.
გახსოვთ პიტერი, დღენი ჯონ-რიდის,
ის დღენი რაა ამ დღეთა ახლოს.
არ შეედრება ის ქარი იმ ქარს,
როგორც ვერასდროს ვერ შევედრებით -
თქვენს ძვირფას სახელს, უზომოდ მაღალს,
და თქვენს ხმებს მე და ჩემი ლექსები.
მე მზრდიდა წიგნი ლურჯი ზარნაშით,
მე თქვენს სახელზე ვლოცულობ ახლაც,
თუმც სიკვდილის წინ თავი ავიშვი,
თქვენთან კვლავ ბავშვის სიმორცხვე მახლავს.
და როცა სიკვდილს ვამარცხებ ერთი,
როს კვლავ იმედი ასიათასობს,
თქვენ გიგონებთ და ცას იმერეთის,
ბრძენო მაღალო ცაო ძვირფასო!
1943 წ.
(ეს იყო წელი...)
ეს იყო წელი ოცდაცხრამეტი,
გემთა მლეწავი და გამრიყავი,
როცა დავკარგეთ ჩვენ ერთმანეთი
და დამნაშავე ჩვენვე ვიყავით.
როცა აყეფდნენ ჰაუბიცები
და ზღვაში შავი ჩაწვნენ ნაღმები...
გულის წამღებად სცრიდნენ ღრუბლები,
გრიგალიც ჰქროდა გულისწამღები.
იდგა ჩრდილებში სიკვდილის სვეტი
და მრისხანებას სცდიდა ცელისას.
ოცდაცხრამეტი, ოცდაცხრამეტი
ბევრს აიწონის შემდეგ წელიწადს,
ეს იყო წელი ოცდაცხრამეტი,
გადაყოლილი ცეცხლსა და დემონს.
როცა დავკარგეთ ჩვენ ერთმანეთი,
სამარადისო წამებავ ჩემო.
როცა წამოდგა ზამთრებით ქარი
და დასავლეთში ფრთები გაშალა.
როცა ჩამოჰკრავს ბრძოლების ზარი
და ომის ღმერთებს შახსნეს ავშარა.
თვალით სინჯავდნენ ერებს ერები,
სიჩუმე სცემდა გარუჯულ ძარღვებს,
წამოდგნენ ლურჯი კრეისერები,
ზღვა გააპე და ეძებდნენ ნაღმებს.
ტყვიაც ეძებდა სისხლიან წერტილს,
ცაც ჩამოწვა და სისხლი წაიცხო.
ასე დამთავრდა ოცდაცხრამეტი
და მეორმოცე ასე დაიწყო.
1940 წ.
(დამიწდეს გული...)
დამიწდეს გული,
თუ იქნება ხენეშიანი,
ჩემო ხეებო,
ჩემო კარგებო.
თუმც გრიგალია,
ჩემი ხმა და
თქვენი შრიალი,
ასე მგონია,
არასოდეს დაიკარგება.
1944 წ.
(დადგება მხრებთან...)
დადგება მხრებთან თეთრი საღამო
და, როგორც თრთოლვა, ქუთით გრძალდება
მაღალ ფიქრებთან ვდგევარ მაღალი
და სიმაღლეში გამითენდება.
და ეღატდერთი ჩრდილი აწვალებს
უჩინმაჩინის უსახო სხეულს,
ასე აწვალებს ჯამბაზს ბაწარი,
ასე აწვალებს ნიავებს რხევა,
ასე აწუხებს ცას გათენება
და უნებური შიში მკვლელობის.
ასე ჭრილობით გამომრთელებას
მოაქვს ტკივილი გაურკვევლობის.
1944 წ.
(არ უხდებოდა ვაჟის ხალათი...)
არ უხდებოდა ვაჟის ხალათი
სუფთა ხალათი და უნაზეს ხაზებს...
რაა ბავშვობა, თუ არ გვანათებს,
რაა ტრფობა, თუ არ გვალამაზებს.
რა იქნა შენი კარგი ბავშვობა,
გოგოვ პატარავ, გოგოვ კეთილო,
... მე მახსოვს დილა, მზე თამაშობდა
და ყუჩდებოდა, ვით გაკვეთილი.
მეთხოვებოდა ჩემი თბილისი,
ჩემი მიჯნურიც ცრემლით დამშორდა,
ახლა ვინ იცის, ახლა ვინ იცის,
რა იქნა მისი კარგი ბავშვობა.
იქნება გაჰყვა გრიგალს ომისას,
გამკაცრდა მზერა სიკვდილის ახლოს
და იმ ბავშვობას, დრომ რომ მონისლა,
იგონებს, ცდილობს და აღარ ახსოვს.
1943 წ.
ძმათა საფლავთან
ჩვენ შორის გაწყდა გზები თუ აზრი
და, როგორც სუნთქვა, თრთოლვით გათავდა,
და ყინვა, ფინურ დანაზე ბასრი,
ლენინგრადისკენ გზას გვიკეტავდა.
როდესაც რკინა ტყვიამ დაძენძა,
როცა ასწიეს ფრთები ანძებმა,
საძმო საფლავში იწექ ნაძვებთან,
არ ესწრებოდი ჩვენს გამარჯვებას.
ათგან ნახმლევი და ნატყვიარი
სწორებთან დუმდი - გიძმეს სწორებმა,
და მე მესმოდა ქარის შრიალი,
როგორც შენი ხმის განმეორება.
1941 წ.
ჩემს მიწურ ქოხში
ჩემს მიწურ ქოხში შემოდის სხივი
და კუთხეებში აყენებს ჩრდილებს,
და ჩემი გულის განწირულ ყივილს
თვისებურად ხმას აუჩვილებს
ო, რა თქმა უნდა,
შენმა ოცნებამ
არ შეუძლია წარმოიდგინოს, -
მაქვს მინდიასებრ ბრძენის მოთმენა,
სისხლის ღამე და სისხლის ლოგინი.
მაქვს სიყვარული - იების სუნთქვა,
სხვას კი, ძვირფასო, არც ვინატრებდი,
ვარ ერთი ვინმე, ცასავით სფთა
და ცაზე ვრცელი გულის პატრონი.
ვარ გათენება ცაზე ასული,
მზე - დაფენილი ყვითელ ასოებს,
როგორც ოცნება, როგორც წარსული,
ბედი გვაშორებს და გვაახლოებს.
და შენზე ფიქრი მინათებს სისხლში
უჩინარ ბილიკს და ნაბიჯს გვიანს,
ხსნა თუა სადმე, შენ ერთი იხსნი,
რასაც გული და ბავშვობა ჰქვია.
1941 წ.
ნუ მწერ
ნუ მწერ, რომ ბაღში აყვავდა ნუში,
რომ მთაწმინდაზე ცა დაწვა თითქოს,
რომ საქართველო ამ გაზაფხულში,
როგორც ყოველთვის, წააგავს ხვითოს,
რომ ორთაჭალამ ჩაიცვა თეთრი,
რომ შენც ჩაიცვი კაბა ყვავილის,
რომ მტკვარი ოხრავს, როგორც ყოველთვის,
როცა მეტეხის ახლოს ჩაივლის.
. . . წუხელ ვებრძოდი ცეცხლს და ურაგანს,
და საშინელი ბრძოლების ნისლში
მე მომეჩვენა, სადღაც, ჩვენს უკან,
აელვებული იდგა თბილისი.
ორთაჭალაში ჰყვაოდა ნუში,
მთაწმინდის მხრებზე მზე იწვა თითქოს,
და შენ, ძვირფასო, ამ გაზაფხულში
როგორც ყოველთვის, მოჰგავდი ხვითოს.
ნუ მომწერ. . . ისეც ვიცი, რაგვარი
ფერებით ჰყვავის თბილისი ახლა,
რომ ვიღაც დადის მინდვრებში ღამით
და დილისათვის ამწვანებს ნახნავს.
მე ისიც ვიცი, რომ კარგ ამინდებს
მოაქვს გულების საამო ფეთქვა,
და თუ ბოლომდის ტყვია დამინდობს,
თუ გაზაფხულებს შევხვდებით ერთად,–
გეტყვი, რომ მოვედ ბრძოლანახული
და სიკვდილამდის შენთან დავრჩები,
რომ ლამაზია მზე გაზაფხულის,
ბრძოლების შემდეგ–მზე გამარჯვების.
მთაწმინდიდან სმოლენსკამდე
მთაწმინდიდან სმოლენსკამდე გზაა შორი,
უფრო შორი - გზა ბრძოლის და მწუხარების.
გახსოვს ღამე? - გავუძვერით ნაღმებს ორნი
და მტრის ბლინდაჟს შევუკეთეთ ყუმბარები.
გახსოვს დნეპრი? - მღვრიე, როგორც გათენება.
დნეპრზე მღვრიე - შემოდგომის მღვრიე ქარი,
დაჩეხილებს თბილისის ცა გვამთელებდა,
ჩვენს საშველად მთაწმინდიდან წამომდგარი.
მე დედაშენს არ ვუამბობ შესაწუხარს,
ვეტყვი მხოლოდ, ომში გული არა კვდება,
ვეტყვი, რომ შენ წაიქეცი, როგორც მუხა,
როგორც ფშაველ მონადირეს ეკადრება.
გული დარჩა, და როდესაც ხელჩართული
დნეპრს გადაღმა ჩადგა ომის მქუხარება,
მე ვიგრძენი საგულეში შენი გული
და მტრის ბლინდაჟს შევუკეთე ყუმბარები
1943 წ.
მე ეს გრიგალი ვერ წამაქცევდა
იწვა რუსეთი უსასრულო, ფართო, კეთილი,
ხვდებოდა ბრძოლით დღის განათებას,
და ჩენს გულს, შენი ორლესული დანით გაკვეთილს,
კვლავ ზარავდა შენი ხსენება.
დღეს გადავწყვიტე, ვერასოდეს ვეღარ შევხვდებით.
სიყვარულს შენსას ერქვას გაცემა.
ო, შენ რომ არა... შენი ხელის მკვლელი შეხება,
მე ეს გრიგალი ვერ წამაქცევდა.
1944 წ.
(სახეში გვათოვს...)
სახეში გვათოვს, მტერი არა ჩანს,
სიკვდილის ნატვრა გამიხდა დარდად,
ვდგევარ სხივებით, სველი ფარაჯა
არაფერს მაძლევს, სიცივის გარდა.
რა სასტიკია, რა სატირალი
სხვის ქვეყანაში თოვლი პირველი.
... მე ვხედავ თოვლზე დაყრილ ნაფოტებს.
მეზობლის ბიჭი ამზადებს მარხილს.
ბაღში ჩემი ძმა დაბერტყავს ტოტებს,
თოვლის სიმძიმით მიწაზე დაყრილს.
გუზგუზებს, ოხრავს ცვენი ბუხარი,
ფანჯრის მახლობლად ჭყივის ბეღურა,
ჩემს დაკარგვაზე დედა მწუხარებს,
ცხოვრება მაინც ფეთქავს ძველებურად.
და მამაჩემი, კარგი, კეთილი,
შრომობს, ჩუმი და გულდაკეტილი.
მინდა იქ ვიყო: გაყინულს, დაღლილს
მათრობდეს ბუხრის მახლობლად წოლა,
მესმოდეს ყეფა მეზობლის ძაღლის
და უნებურად მივლიდეს ჟრჟოლა.
ან ვიყო ბავშვი, ტკბილი ფიქრებით
ბეღურებსავით ვაგებდე ბინას,
ან ვუცქეროდე: თოვლის ფიფქები
როგორ ადნება ფანჯარის მინას.
მაგრამ ომია, დღენი წავლიან,
მე კი ვერ ვიგრძნობ მშობლიურ სითბოს,
იქ, ჩვენს ეზოში, ძაღლი ჯავრია
ჯავრობს, ყმუის და ეს მე ვარ თითქოს.
1944 წ.
(მე არ ვარ გმირი...)
მე არ ვარ გმირი, ცეცხლში ბრძოლების
ბედი მწყალობს და სიკვდილს ახელებს.
არდაბრუნება არ მეძნელება,
უფრო ძნელია თქვენზე წუხილი,
მიტომ კი არა, რომ სიყვარული
იყო პირველი, იყო უთქმელი,
რომ მოპარული, რომ დაფარული
არ ჰგავდა სხვისას ალერსი თქვენი,
რომ ღამე, ჩვენგან დამწვარი ერთად,
იყო მხურვალე, ვიდრე ვიცოდი,
რომ გრძნობა ჩემი მძაფრი და მკვეტრი
სხვასთან ამგვარად ვერ დაიწვოდა!..
ო, არა... მაგრამ სიკვდილის გვერდით,
სისხლიან ჩრდილში მწვავე ბრძოლების,
თქვენ მაგონდებით, როგორც იმედი
წარსულთა დღეთა განმეორების.
1943 წ.
შენ ნახე, როგორ იწვოდა ზეცა
გაუგონარი, მღვრიე დაწვითა,
შენ გახსოვს, ტყვია მე როგორ ამცდა
და ამხანაგის გულში გაცივდა.
როგორ დაეცა იგი დაჭრილი,
როგორ კაწრავდნენ მიწას თითები
და გაზაფხულის შორი აჩრდილი
როგორ მოჰქონდა დღეს გაფითრებით.
მაგრამ მითხარი, განა გიშველის,
რომ შედრკე ახლა სიკვდილის გამო!
რამდენი ნახე შენ ფეხშიშველი
ბავშვი უსახლო და უდედმამო!
შენ მიდიოდი... გზა იყო სისხლის
და ბავშვის თვალებს უცვლიდა იერს...
სიკვდილისაგან შენ ვერრა გიხსნის,
თვითონ სიკვდილი თუ არა სძლიე.
1942 წ.
სურათი
ბავშვი ეკითხებოდა მამას: - როდის წავალთ
სახლში?
ღრუბლები არა ჰგვანდნენ ღამურებს, -
ღრუბლებს შეეჭამათ ცა.
და მტირალი ბავშვი, როგორც მოლაღური
ეკითხებოდა ხმას საკუთარს:
- როდის წავალთ სახლში?
იმ ღამეს მზის გარდა არაფერს ეძინა.
- გვიშველეთ, გვიშველეთ ჰკიოდა გრიგალი.
- გვიშველეთ: ხეებმა შეიბეს ფეხები,
რომ, როგორც ჭინკებმა
იქროლონ ცაში!
- არ გესმით? როგორც ბალახის
ჩურჩული, კითხულობს ხმა:
- როდის წავალთ სახლში?!
1942 წ.
საღამონი
იწყება შუქი, იწყება წყევლა,
თავდავიწყება არსად იწყება.
მე მავიწყდება წარსულში ყველა,
საღამონი კი არ მავიწყდება.
არ მავიწყდება როგორც ქარები,
გარდასულ დღეთა ლეგა ფურცლები.
იცვალენ ყველა შემოგარენი,
საღამონი კი დარჩნენ უცვლელნი.
და სიკვდილის ჟამს, როცა ღელვანი
წაშლიან ცრემლს და ღიმს დასტოვებენ,
მე დამტოვებენ ქვეყნად ყველანი,
საღამონი კი არ დამტოვებენ.
1941 წ.
სადგურზე
სადგური სავსე ჯარისკაცებით,
ხმაური არხევს მღვრიე ვაგონებს...
შენ მითხარი, რომ ეს გატაცება
რაღაც შორეულ სიზმარს გაგონებ.
შენ მითხარი, რომ ჩემ დაბრუნებას
დაუცდის შენი ბავშვობა წმინდა,
მაგრამ შენ გქონდა ქალის ბუნება
შენ ქალი იყავ და დაგავიწყდა.
და არც გამტყუნებ, არ მაქვს უნარი
გავკიცხო შენში, რაც ასე გშვენის.
ამქვეყნად მე ვარ გასამტყუნარი,
რომ სიკვდილამდის მჯეროდა შენი.
1943 წ.
როგორც ყოველთვის
როგორც ყოველთვის,
არც ამ წერილს გამოგიგზავნი.
არც ერთი ლოცვა ცამდის არ ადის.
ახლა მგზავრი ვარ და დუმილში
ვჩურჩულებ მგზავრი:
- მშვიდობით იყავ, აწ და მარადის.
ამ განშორებამ არ გაფინა ფერები ფითრის
არც დავიწყებად, არც უკვდავებად,
შენ ოცი წელი გებევრება, მე ასებს ვითვლი
და ათასებიც მეცოტავება.
1942 წ.
ოი, ბავშვობის დღეები
ოცნებას დავემონები
მუდამ ლაღი და იოლი,
რატომ არ ჩემი წნორები,
რატომ არ ჩემი იორი.
ჩემი ზვირფასი გორები,
ძნები - კაცები ყვითლები,
თიანეთი და სწორები,
თიანეთი და ფიქრები.
მეზობლის ბიჭის ქორწილი,
ღვინო ეჯიბი მაყარი...
ურჩი ვაჯკაცის ბორკილი -
თმა მხრებზე გადანაყარი.
ოი, რანაირ გეძებდი,
ქალშავავ, შავი თმებითა,
ვინც მკლავდი, ვინც მახარებდი
გაყრით და შერიგებითა.
ოი, დღეებო ბავშვობის,
არასდროს დამიბრუნდებით,
დამტოვეთ, ჩუმად დამშორდით
და როგორც მტრედთა გუნდები
ცას გადაუვლით ბრძოლებით
და დამაღონებთ იოლად.
... რატომ არ ჩემი სწორები,
რატომ არ ჩემი იორი.
1943 წ.
ო, მაპატიეთ
ბედმა უცნობი გზით გამაქამანა,
თქვენ დარჩით შორი... ცაზედაც შორი...
და, როგორც კარტში აგურის ქალებს,
გქონდათ ქერა თმა და ყელი ბროლის.
მე გპირდებოდით, რომ დავბრუნდები,
რომ თქვენი თმები დამაბრუნებენ,
მაგრამ დღეები, როგორც ქურდები,
ჩემს შეპირებას ანადგურებენ.
და სადმე ტყვია თუ გააციებს
გულს საშინელი განადგურებით,
თქვენ მაპატიეთ, ჰო, მაპატიეთ,
დანაშაული არდაბრუნების.
1942 წ.
მელოდე
მე დაბრუნებით ტკივილებს წავშლი,
ოღონდ მოსვლამდის, ოღონდ ბოლომდის,
როგორც გაზაფხულს ელიან მთაში, -
შენი ლამაზი გული მელოდეს.
შევყრი მეგობრებს, მაღალ მაყრიონს,
ორღობეებში გასროლას დოღის,
ზეცის ჩამოხსნას, მთების შერყევას
ჯილდოდ მოვუტან ბრწყინვალე ლოდინს.
და შენს ეზოში დაუკრავს ზურნა,
დაბალი ხმებით დუდუნი დოლის,
აგიცხადდება სიზმარი შორი,
გაგახსენდება დობილთა ზრუნვა.
გეტყვიან... ოი, ჰკარგავ ბავშვობას,
ოი, დობილებს გვტოვებ ბავშვებად,
მშვიდობა ყრმობას და თამაშობას,
მშვიდობის შუქი ნურც მოგეშვება.
... და ქორწილს ზეცის სუფრაზე გავშლი,
ოღონდ მოსვლამდის, ოღონდ ბოლომდის,
როგორც გაზაფხულს ელიან მთაში,-
შენი ლამაზი თრთოლვა მელოდეს.
1942 წ.
მეგობარ პოეტს
გ.ძ.....ს
იქნებ იმისთვის, რომ საკუთარი
იყავი გულით და გარეგნულად,
იქნებ იმისთვის, რომ მე სხვაგვარი,
შენ სხვაგვარი გზა ბედმა გარგუნა,
რომ შენი მწარე, ქილიკი ენა
მე არ შემეძლო ახლოს მეთმინა,
იქნებ იმისთვის, რომ შენ ერთხელაც არ მომიგონებ ასე კეთილად, -
მე შენ გეძახი... სადა ხარ ეხლა,
სად იქნევ მკლავებს, ბრძოლას უჩვევი...
ამაღამ მტერთან მომიწევს შეხლა,
და იქნებ ტყვიას ვერც გადვურჩები.
ამაღამ ჩემი სვანური მუხლი
მე შემახვედრებს მტერთა ბლინდდაჟებს,
დღეს ჩემი იყო საღამოს მწუხრი,
ხვალ იქნებ ჩემთვის არც ირიჟრაჟებს,
...და ვისაც ყოფნის მტკიცე იმედი
არ შორდებოდა ძალ-ღონე მიხდილს,
ვინც იწვა თოვლში სიკვდილის გვერდით
და მტრის საფარში გზავნიდა სიკვდილს,
ვინც მომაკვდავ ძმას განშორდა ქარში,
სახეს უსისხლოს და განაოცებს,
ვინც იარაღთან მივიდა ბავშვი,
და ახლა შუბლზე ითვლის ნაოჭებს, -
მას შაუძლია ბავშვობის ზი
გისაყვედუროს, გაგკიცხოს შორით,
თუ სიტყვა შენი არა ჰგავს ტყვიას,
ამ სასტიკ ომში ჩემგან გასროლილს.
1943 წ.
თოვლი
თოვლი მოვიდა, ო, არა თეთრი,
სულ სხვანაირი თოვლი მოვიდა.
მგონია, მოხვალ, შენ მოხვალ ერთი
და თოვლის სპეტაკ კუბოს მომიტან.
დამმარხე თოვლში, დამმარხე ქარში,
თორემ მომბეზრდა მიწა ბოროტი.
იჩქარე ვიდრე თოვლივით წავშლი
შენზე ფიქრებს და შენზე მოლოდინს.
წახვედი როდის, ჰბრუნდებუ როდის -
დამწვარი თოვლის მსუბუქი ბოლი,
ჩემკენ, ო, ჩქარა, გზაც აქეთ მოდის -
თოვლი, თოვლი, თოვლი.
მათოვდა წუხელ, აცად ვარ ახლა
და თვალზეც ბინდი ჩამორხეულა.
ამდენი ვნება, ამდენი დაღლა
სად დაიტიოს ჩვილმა სხეულმა.
თოვლი მოსულა. რომელ მხარეში,
სად გიღამდება დღე თოვლნარევი,
დავრჩი მზისა და თოვლის გარეშე,
ამ თოვლზე უფრო ნამტირალევი.
წახვედი როდის, ჰბრუნდები როდის -
დამწვარი თოვლის მსუბუქი ბოლი,
წამოდი ჩემთან, გზაც აქეთ მოდის -
თოვლი, თოვლი, თოვლი.
1944 წ.
მათე ზალკას
სულო, შენ გახსოვს, როგორ წამოდგა
ღამეების და ყინვის ანთება,
როგორ ურტყამდა ცა რკინის მოდგმას
და მტერტან სისხლის არდამართებას.
სიკვდილის მახე, მხრებთან დახრილი,
უკვდავებისკენ უფრო გვახელებს,
თქვენი სახელი, როგორც მახვილი,
ჩვენ, უსახელო ძმებს გვასახელებს.
ო, გვასახელებს, რომ ხსოვნის გვერდით
მოკრძალებითა თრთოდნენ ზოლები.
რომ ღაღადებდნენ სიმაღლეს ბედის
და სილამაზეს თქვენი ბრძოლების.
სიკვდილისა და ცეცხლის მახლობლად
გზა შორი იწვა მშობელ მიწამდის,
მაინც იცავდით ხარკოვს, კახოვკას,
ჩვენს რესპუბლიკურ მიწას იცავდით.
მათე!.. ქართული გერქვათ სახელი,
თუ ქართველებსა ჰქვიათ უნგრული,
მე თქვენი სულის სუნთქვა მახევებს
და თქვენი გზების მძლავრი გუგუნი.
1944 წ.
ერთი ღამე
ოცდამეექვსე გაზაფხული წავიდა.
გადაჰყვა გრიგალს, ჩრდილებში ნაქსოვს.
იმ ცხრა ათას ხუთას შვიდი ღამიდან
მე ერთი ღამე მახსოვს.
რას ჰგავდა ის ღამე, თენებას არ ჰგავდა,
არც სიბნელე ახლდა შენი თვალების,
და მხოლოდ სახელი ღამის ერქვა, რადგან
დღის შემდეგ მოვიდა ნამკრთალები.
მოვიდა, სულში კლდესავით ჩამოწვა
და ახლაც არ ვიცი, ის ღამე რა იყო,
ღამე – სამხრეთში რომ მხრებზე დავიდგი,
ღამე – ჩრდილოეთში გულით რომ წავიღე.
და ძალიან ხშირად, როდესაც გვიანი
იელვებს ყვითელი, წითელი ფერები,
ადგება ეს ღამე ადამიანივით
და შუადღისას გზაში მეფერება.
1943 წ.
გმირობას მისას
თოვლით დაფარულ ნაძვების ახლოს
ის იწვა ერთი,
და უცქეროდა ღრუბლების მაღლობს
თვალებით თეთრით...
არც ხმლის ნატეხი, არც ბუდე ისრის
არ ეგდო სადმე,
მხოლოდ შემხმარი მოშაო სისხლი
შვენოდა წარბებს.
ამ სისხლს ხსოვნისთვის გულზე წაიცხებს,
მკერდით დაიცავს,
გმირობას მისას არ დაივიწყებს
რუსეთის მიწა.
1942 წ.
(როგორც იფნები...)
როგორც იფნები, როგორც ვერხვები
მზრებს დაეხარნენ სუქთა შვილდები.
გითხარ, რომ ქვეყნად ვეღარ შევხვდებით
და ატირებულს ვერ გამშვიდებდი.
ო, იმ საღამო ცის ლურჯი ფერი
იცრიდა გაყრას, წამწამა შვილდო,
ბედმა შესცვალა როლები ჩვენი
და ქვეყანაზე ვინ დაგამშვიდოს?!
1940 წ.
(მე მხოლოდ მახსოვს...)
მე მხოლოდ მახსოვს, რომ გასაშრობად
ცას ეწვა ნისლი უკაბადონო.
მე არ მქონია ქვეყნად ბავშვობა,
თქვენ უსირცხვილოდ სტყუით, ბატონო,
შეხედეთ ჩემს გულს ათასგზის ნაგმობს,
ქარმა, ღამემ და სიცივემ აცრა.
თქვენ რაღაც სუფთა ყვავილზე ამბობთ
ჩემი უსიტყვო ცრემლების ნაცვლად.
მე მხოლოდ მახსოვს, ქარი ულხინოდ
მიაქანებდა ბედს უპატრონოს,
თქვენ უსირცხვილოდ, ო, უსირცხვილოდ
ჰო, უსირცხვილოდ სტყუით, ბატონო.
ხომალდი ჩემი ტალღებს ქაფიანს
არც შველას სთხოვდა, არც სთხოვდა
შეხლას.
მე მაქვს უბავშვო ბიოგრაფია
და ერთადერთი ამით ვარ ქვეყნად.
(ცას შეასწორებს უცნობი ხელი...)
ცას შეასწორებს უცნობი ხელი,
დაუსრულებელს და უყავაროს,
ეს მხარე მოყვარს თვალებით შენით,
მზეების ჩემის აღმოსავალო.
სხივებს გადახრის გრიგალი ურჩი,
როგორც უხრია სწორი ვერხვები,
მე მოვალ მაშინ ცასავით ლურჯი
და სენს უღონო მხრებს დავეხრები.
მოვალ, მოვითხოვ იდუმალ შველას,
თუ გზა მეყო და ბადი მეღირსა,
რომ, ჩრდილოელო, ამბორმა შენმა
გადამწვას შვილი მზეთა ქვეყნისა.
1943 წ.
(ჩვენ განვშორდებით...)
ჩვენ განვშორდებით, შეხვედრის ჟამი
დარჩება, როგორც თეთრი ზღაპარი,
შენი მსუბუქი ნაბიჯის ჩქამი,
შენი მზერა და ხმა გასახარი.
მე დამავიწყდა ქართული ხმები,
მე შენი ხმები ვით დამახსოვდეს,
ვიცი: გრიგალებს ერთად შევხვდებით,
მაგრამ ერთმანეთს - ვეღარასოდეს.
და წავლენ დღენი... ჩვენს საფლავებზე
ეპიტაფიებს დაფარვს ხავსი,
მაგრამ ჩემს ლექსში ჩამქრალ თვალებზე
ვინმე შკრთება გრძნობებით სავსე.
ადგება ქართულ სიმღერის ფეთქვა
შენი რუსული ხმების შეხებად,
როგორც ყოფნაში შეუხვედრელთა
მოუხუცებელ ლექსში შეხვედრა.
1943 წ.
* * *
(მე თქვენ გიგონებთ...)
გალაკტიონ ტაბიძეს
მე თქვენ გიგონებთ კრძალვით და რიდით,
თქვენ მშვენიერ ხმას, ქართულის მაღლობს.
გახსოვთ პიტერი, დღენი ჯონ-რიდის,
ის დღენი რაა ამ დღეთა ახლოს.
არ შეედრება ის ქარი იმ ქარს,
როგორც ვერასდროს ვერ შევედრებით -
თქვენს ძვირფას სახელს, უზომოდ მაღალს,
და თქვენს ხმებს მე და ჩემი ლექსები.
მე მზრდიდა წიგნი ლურჯი ზარნაშით,
მე თქვენს სახელზე ვლოცულობ ახლაც,
თუმც სიკვდილის წინ თავი ავიშვი,
თქვენთან კვლავ ბავშვის სიმორცხვე მახლავს.
და როცა სიკვდილს ვამარცხებ ერთი,
როს კვლავ იმედი ასიათასობს,
თქვენ გიგონებთ და ცას იმერეთის,
ბრძენო მაღალო ცაო ძვირფასო!
1943 წ.
(ეს იყო წელი...)
ეს იყო წელი ოცდაცხრამეტი,
გემთა მლეწავი და გამრიყავი,
როცა დავკარგეთ ჩვენ ერთმანეთი
და დამნაშავე ჩვენვე ვიყავით.
როცა აყეფდნენ ჰაუბიცები
და ზღვაში შავი ჩაწვნენ ნაღმები...
გულის წამღებად სცრიდნენ ღრუბლები,
გრიგალიც ჰქროდა გულისწამღები.
იდგა ჩრდილებში სიკვდილის სვეტი
და მრისხანებას სცდიდა ცელისას.
ოცდაცხრამეტი, ოცდაცხრამეტი
ბევრს აიწონის შემდეგ წელიწადს,
ეს იყო წელი ოცდაცხრამეტი,
გადაყოლილი ცეცხლსა და დემონს.
როცა დავკარგეთ ჩვენ ერთმანეთი,
სამარადისო წამებავ ჩემო.
როცა წამოდგა ზამთრებით ქარი
და დასავლეთში ფრთები გაშალა.
როცა ჩამოჰკრავს ბრძოლების ზარი
და ომის ღმერთებს შახსნეს ავშარა.
თვალით სინჯავდნენ ერებს ერები,
სიჩუმე სცემდა გარუჯულ ძარღვებს,
წამოდგნენ ლურჯი კრეისერები,
ზღვა გააპე და ეძებდნენ ნაღმებს.
ტყვიაც ეძებდა სისხლიან წერტილს,
ცაც ჩამოწვა და სისხლი წაიცხო.
ასე დამთავრდა ოცდაცხრამეტი
და მეორმოცე ასე დაიწყო.
1940 წ.
(დამიწდეს გული...)
დამიწდეს გული,
თუ იქნება ხენეშიანი,
ჩემო ხეებო,
ჩემო კარგებო.
თუმც გრიგალია,
ჩემი ხმა და
თქვენი შრიალი,
ასე მგონია,
არასოდეს დაიკარგება.
1944 წ.
(დადგება მხრებთან...)
დადგება მხრებთან თეთრი საღამო
და, როგორც თრთოლვა, ქუთით გრძალდება
მაღალ ფიქრებთან ვდგევარ მაღალი
და სიმაღლეში გამითენდება.
და ეღატდერთი ჩრდილი აწვალებს
უჩინმაჩინის უსახო სხეულს,
ასე აწვალებს ჯამბაზს ბაწარი,
ასე აწვალებს ნიავებს რხევა,
ასე აწუხებს ცას გათენება
და უნებური შიში მკვლელობის.
ასე ჭრილობით გამომრთელებას
მოაქვს ტკივილი გაურკვევლობის.
1944 წ.
(არ უხდებოდა ვაჟის ხალათი...)
არ უხდებოდა ვაჟის ხალათი
სუფთა ხალათი და უნაზეს ხაზებს...
რაა ბავშვობა, თუ არ გვანათებს,
რაა ტრფობა, თუ არ გვალამაზებს.
რა იქნა შენი კარგი ბავშვობა,
გოგოვ პატარავ, გოგოვ კეთილო,
... მე მახსოვს დილა, მზე თამაშობდა
და ყუჩდებოდა, ვით გაკვეთილი.
მეთხოვებოდა ჩემი თბილისი,
ჩემი მიჯნურიც ცრემლით დამშორდა,
ახლა ვინ იცის, ახლა ვინ იცის,
რა იქნა მისი კარგი ბავშვობა.
იქნება გაჰყვა გრიგალს ომისას,
გამკაცრდა მზერა სიკვდილის ახლოს
და იმ ბავშვობას, დრომ რომ მონისლა,
იგონებს, ცდილობს და აღარ ახსოვს.
1943 წ.
ძმათა საფლავთან
ჩვენ შორის გაწყდა გზები თუ აზრი
და, როგორც სუნთქვა, თრთოლვით გათავდა,
და ყინვა, ფინურ დანაზე ბასრი,
ლენინგრადისკენ გზას გვიკეტავდა.
როდესაც რკინა ტყვიამ დაძენძა,
როცა ასწიეს ფრთები ანძებმა,
საძმო საფლავში იწექ ნაძვებთან,
არ ესწრებოდი ჩვენს გამარჯვებას.
ათგან ნახმლევი და ნატყვიარი
სწორებთან დუმდი - გიძმეს სწორებმა,
და მე მესმოდა ქარის შრიალი,
როგორც შენი ხმის განმეორება.
1941 წ.
ჩემს მიწურ ქოხში
ჩემს მიწურ ქოხში შემოდის სხივი
და კუთხეებში აყენებს ჩრდილებს,
და ჩემი გულის განწირულ ყივილს
თვისებურად ხმას აუჩვილებს
ო, რა თქმა უნდა,
შენმა ოცნებამ
არ შეუძლია წარმოიდგინოს, -
მაქვს მინდიასებრ ბრძენის მოთმენა,
სისხლის ღამე და სისხლის ლოგინი.
მაქვს სიყვარული - იების სუნთქვა,
სხვას კი, ძვირფასო, არც ვინატრებდი,
ვარ ერთი ვინმე, ცასავით სფთა
და ცაზე ვრცელი გულის პატრონი.
ვარ გათენება ცაზე ასული,
მზე - დაფენილი ყვითელ ასოებს,
როგორც ოცნება, როგორც წარსული,
ბედი გვაშორებს და გვაახლოებს.
და შენზე ფიქრი მინათებს სისხლში
უჩინარ ბილიკს და ნაბიჯს გვიანს,
ხსნა თუა სადმე, შენ ერთი იხსნი,
რასაც გული და ბავშვობა ჰქვია.
1941 წ.
ნუ მწერ
ნუ მწერ, რომ ბაღში აყვავდა ნუში,
რომ მთაწმინდაზე ცა დაწვა თითქოს,
რომ საქართველო ამ გაზაფხულში,
როგორც ყოველთვის, წააგავს ხვითოს,
რომ ორთაჭალამ ჩაიცვა თეთრი,
რომ შენც ჩაიცვი კაბა ყვავილის,
რომ მტკვარი ოხრავს, როგორც ყოველთვის,
როცა მეტეხის ახლოს ჩაივლის.
. . . წუხელ ვებრძოდი ცეცხლს და ურაგანს,
და საშინელი ბრძოლების ნისლში
მე მომეჩვენა, სადღაც, ჩვენს უკან,
აელვებული იდგა თბილისი.
ორთაჭალაში ჰყვაოდა ნუში,
მთაწმინდის მხრებზე მზე იწვა თითქოს,
და შენ, ძვირფასო, ამ გაზაფხულში
როგორც ყოველთვის, მოჰგავდი ხვითოს.
ნუ მომწერ. . . ისეც ვიცი, რაგვარი
ფერებით ჰყვავის თბილისი ახლა,
რომ ვიღაც დადის მინდვრებში ღამით
და დილისათვის ამწვანებს ნახნავს.
მე ისიც ვიცი, რომ კარგ ამინდებს
მოაქვს გულების საამო ფეთქვა,
და თუ ბოლომდის ტყვია დამინდობს,
თუ გაზაფხულებს შევხვდებით ერთად,–
გეტყვი, რომ მოვედ ბრძოლანახული
და სიკვდილამდის შენთან დავრჩები,
რომ ლამაზია მზე გაზაფხულის,
ბრძოლების შემდეგ–მზე გამარჯვების.
მთაწმინდიდან სმოლენსკამდე
მთაწმინდიდან სმოლენსკამდე გზაა შორი,
უფრო შორი - გზა ბრძოლის და მწუხარების.
გახსოვს ღამე? - გავუძვერით ნაღმებს ორნი
და მტრის ბლინდაჟს შევუკეთეთ ყუმბარები.
გახსოვს დნეპრი? - მღვრიე, როგორც გათენება.
დნეპრზე მღვრიე - შემოდგომის მღვრიე ქარი,
დაჩეხილებს თბილისის ცა გვამთელებდა,
ჩვენს საშველად მთაწმინდიდან წამომდგარი.
მე დედაშენს არ ვუამბობ შესაწუხარს,
ვეტყვი მხოლოდ, ომში გული არა კვდება,
ვეტყვი, რომ შენ წაიქეცი, როგორც მუხა,
როგორც ფშაველ მონადირეს ეკადრება.
გული დარჩა, და როდესაც ხელჩართული
დნეპრს გადაღმა ჩადგა ომის მქუხარება,
მე ვიგრძენი საგულეში შენი გული
და მტრის ბლინდაჟს შევუკეთე ყუმბარები
1943 წ.
მე ეს გრიგალი ვერ წამაქცევდა
იწვა რუსეთი უსასრულო, ფართო, კეთილი,
ხვდებოდა ბრძოლით დღის განათებას,
და ჩენს გულს, შენი ორლესული დანით გაკვეთილს,
კვლავ ზარავდა შენი ხსენება.
დღეს გადავწყვიტე, ვერასოდეს ვეღარ შევხვდებით.
სიყვარულს შენსას ერქვას გაცემა.
ო, შენ რომ არა... შენი ხელის მკვლელი შეხება,
მე ეს გრიგალი ვერ წამაქცევდა.
1944 წ.
(სახეში გვათოვს...)
სახეში გვათოვს, მტერი არა ჩანს,
სიკვდილის ნატვრა გამიხდა დარდად,
ვდგევარ სხივებით, სველი ფარაჯა
არაფერს მაძლევს, სიცივის გარდა.
რა სასტიკია, რა სატირალი
სხვის ქვეყანაში თოვლი პირველი.
... მე ვხედავ თოვლზე დაყრილ ნაფოტებს.
მეზობლის ბიჭი ამზადებს მარხილს.
ბაღში ჩემი ძმა დაბერტყავს ტოტებს,
თოვლის სიმძიმით მიწაზე დაყრილს.
გუზგუზებს, ოხრავს ცვენი ბუხარი,
ფანჯრის მახლობლად ჭყივის ბეღურა,
ჩემს დაკარგვაზე დედა მწუხარებს,
ცხოვრება მაინც ფეთქავს ძველებურად.
და მამაჩემი, კარგი, კეთილი,
შრომობს, ჩუმი და გულდაკეტილი.
მინდა იქ ვიყო: გაყინულს, დაღლილს
მათრობდეს ბუხრის მახლობლად წოლა,
მესმოდეს ყეფა მეზობლის ძაღლის
და უნებურად მივლიდეს ჟრჟოლა.
ან ვიყო ბავშვი, ტკბილი ფიქრებით
ბეღურებსავით ვაგებდე ბინას,
ან ვუცქეროდე: თოვლის ფიფქები
როგორ ადნება ფანჯარის მინას.
მაგრამ ომია, დღენი წავლიან,
მე კი ვერ ვიგრძნობ მშობლიურ სითბოს,
იქ, ჩვენს ეზოში, ძაღლი ჯავრია
ჯავრობს, ყმუის და ეს მე ვარ თითქოს.
1944 წ.
(მე არ ვარ გმირი...)
მე არ ვარ გმირი, ცეცხლში ბრძოლების
ბედი მწყალობს და სიკვდილს ახელებს.
არდაბრუნება არ მეძნელება,
უფრო ძნელია თქვენზე წუხილი,
მიტომ კი არა, რომ სიყვარული
იყო პირველი, იყო უთქმელი,
რომ მოპარული, რომ დაფარული
არ ჰგავდა სხვისას ალერსი თქვენი,
რომ ღამე, ჩვენგან დამწვარი ერთად,
იყო მხურვალე, ვიდრე ვიცოდი,
რომ გრძნობა ჩემი მძაფრი და მკვეტრი
სხვასთან ამგვარად ვერ დაიწვოდა!..
ო, არა... მაგრამ სიკვდილის გვერდით,
სისხლიან ჩრდილში მწვავე ბრძოლების,
თქვენ მაგონდებით, როგორც იმედი
წარსულთა დღეთა განმეორების.
1943 წ.
