გენეტიკა - Genetika



გენეტიკა
ყველა ბავშვი ამა თუ იმ სახით თავის მშობლებს ჰგავს, მაგრამ თითოეულ ჩვენგანს გენების საკუთარი, უნიკალური კომბინაცია აქვს. ერთი კვერცხუჯრედიდან განვითარებული ტყუპების გარდა, ერთნაირი გენების მქონე ორი ადამიანი არ არსებობს.
ერთი კვერცხუჯრედიდან განვითარებული ტყუპები ერთმანეთს ძალიან ჰგვანან, ვინაიდან ორივეს გენების ერთი და იგივე კომბინაცია აქვს. ისინი განაყოფიერებული კვერცხუჯრედიდან ჩამოყალიბდნენ. ეს კვერცხუჯრედი დედის საშვილოსნოში ორ უჯრედად გაიხლიჩა და ორივე ახალი უჯრედი ბავშვად ჩამოყალიბდა.

სად არის გენები?
ჩვენი გენეტიკური ინფორმაცია ჩვენი სხეულის ყველა უჯრედშია შენახული. თითოეულ უჯრედს დაახლოებით 30000 გენისგან შემდგარი ერთი და იგივე ნაკრები აქვს. ეს გენები ერთმანეთს ემატება და ადამიანის დაბადებისა და ზრდის ინსტრუქციების სრულ კომპლექტს, ანუ ჩვენს გენომს ქმნის.
გენები უჯრედის ბირთვში ანუ მართვის ცენტრშია. ისინი გრძელ, წვრილ ძაფისებრ სტრუქტურებს ქმნიან, რომლებსაც ქრომოსომები ეწოდება. ქრომოსომები წყვილებად არსებობს და თითოეული წყვილი ერთი და იმავე თვისების შესაბამის გენებს ატარებს.

განსხვავებული ქრომოსომები
სხვადასხვა ცხოველებსა და მცენარეებს სხვადასხვა რაოდენობის ქრომოსომები აქვთ. მაგალითად თითქმის ყველა გველს 36 ქრომოსომა აქვს, ცხენს 63, ზოგ გვიმრას კი 500 ან მეტი.
ადამიანის თითოეულ უჯრდში 46 ანუ 23 წყვილი ქრომოსომაა. გამონაკლისია მხოლოდ სასქესო უჯრედები: სპერმატოზოიდები და კვერცხუჯრედები, სადაც 23 გაუწყვილებელი ქრომოსომაა. როცა სპერმატოზოიდი კვერცხუჯრედს ანაყოფიერებს, თითოეული მშობელი 23 ქრომოსომას გასცემს, რის შედეგადაც ბავშვს 46 ქრომოსომისაგან შემდგარი უნიკალური ნაკრები აქვს.
თუ ადამიანს ერთი x ქრომოსომა და ერთი y ქრომოსომა აქვს, ის მამრობითი სქესისაა. თითოეული კვერცხუჯრედი ერთ x ქრომოსომას შეიცავს. სპერმატოზოიდი შეიძლება შეიცავდეს როგორც x, ისე y ქრომოსომას.თუ სპერმატოზოიდი, რომელიც x ქრომოსომის მატარებელია, ვერცხუჯრედს შეუერთდება, ბავშვი გოგო იქნება. თუ კვერცხუჯრედს y ქრომოსომის მატარებელი სპერმატოზოიდი შეუერთდება, ბავშვი ბიჭი იქნება.

როგორ მოქმედებს გენები?
გენები შედგება ქიმიური ნივთიერებებისგან, რომელსაც დეზოქსირიბონუკლეინისმჟავა ანუ დნმ ეწოდება. დნმ უჯრედს ეუბნება, როგორ უნდა დაამზადოს ცილები, რომლებიც აუცილებელია უჯრედის ზრდისთვის. ჩვენი სხეულის თითოეული უჯრედი მინიმუმ 10 000 სხვადასხვა სახის ცილას შეიცავს. დნმ – ის უზარმაზარი მოლეკულის მცირე ნაწილებს ცალკეული ცილების დამზადებსთვის საჭირო ინსტრუქციები გადააქვს. ამ ცილების დამზადებისთვის საჭირო მექანიზმი განლაგებულია სტრუქტურებზე, რომლებსაც რიბოსომები ეწოდება და რომლებიც ბირთვის გარეთ მდებარეობს. თვით დნმ ბირთვიდან არასოდეს გამოდის. ამის ნაცვლად, მისი ნაწილების ასლები სხვა ქიმიურ ნივთიერებაში მიიღება, რომელსაც ინფორმაციული რიბონუკლეინმჟავა ანუ რნმ ეწოდება. ეს ნივთიერება რობოსომებს კონკრეტული ცილის დამზადების ინსტრუქციებს გადასცემს.

გენების ასლები
ყოველთვის, როცა ახალი უჯრედი წარმოიქმნება, მიიღება დნმ_ის ახალი ასლი, რათა ყველა უჯრედს გენების საკუთარი ასლი ჰქონდეს. დნმ-ის აგებულება გენების ასლების დამზადებას აადვილებს. დნმ-ის ჯაჭვი შუაზე იხლიჩება და თავისუფალი ქიმიური სამშენებლო ბლოკები მიღებული ნახევრების შესაბამის ნაწილებს ერგება. ასე, რომ დნმ-ის ერთი ჯაჭვისგან ორი იდენტური ახალი ჯაჭვი მიიღება.



Loading...

ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.