აღა–მაჰმად ხანმა დიდი ზიანი მიაყენა აღმოსავლეთ საქართველოს. ბოლო არ უჩანდა ლეკების თარეშს. თავდასხმის საშიშროება იყო სპარსეთის და ოსმალეთის მხრიდანაც. ქვეყანა მძიმე დღეში იყო. მეფე ერეკლეს ჯანმრთელობა შეერყა, დასუსტდა. ძალა დღითიდღე აკლდებოდა, მდგომარეობა იმანაც გაართულა, რომ თბილისსა და მის შემოგარენში შავი ჭირის ეპიდემიამ იფეთქა. თბილისში გაჩერება საშიში იყო და სამეფო ოჯახი თელავში გადავიდა საცხოვრებლად.
ერეკლე თელავიდან მართავდა სამეფოს, იძლეოდა მითითებებს. ყველაფრის საქმის კურსში იყო რაც კი ხდებოდა მის ქვეყანაში.
1798 წლის იანვრიდან მისი ჯანმრთელობა მკვეთრად გაუარესდა. ხოლო 11 იანვარს, გამთენიისას ერეკლე მეფე გარდაიცვალა – იმავე ოთახში, იმავე საწოლზე, სადაც ის 78 წლის წინ დაიბადა.
ყველას აინტერესებდა და დღესაც აინტერესებს, რამდენი ჭრილობა ჰქონდა სხეულზე მეფეს. გაუთავებელ ომებში ის თავად მიუძღოდა წინ მეომრებს და თავდაუზოგავად, პირველი ეკვეთებოდა მტერს. ზოგი ამბობდა ერეკლეს ტანზე ადგილი არ მოეძევებოდა ზედ ნაჭრილობევი არ ჰქონოდაო, ზოგიც სიამაყით აღნიშნავდა – სიჩაუქის, სიმარჯვის, სიძლიერის, კარგი საომარი აღჭურვილობის წყალობით მეფეს არც ერთი ჭრილობა არ ჰქონიაო. თუმცა ეს ყველაფერი სინამდვილეში არავინ იცის.
ერეკლეს გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანა დიდმა გლოვამ და უიმედობამ მოიცვა. უამრავი ხალხი დაიძრა თელავისკენ, სადაც ღამის გასათევი ადგილიც აღარ იყო. სახელდახელოდ გაშლილ კარვებში ათევდნენ ღამეს სამძიმარზე მოსულები. ქართველებთან ერთად სხვა ეროვნებისა და სარწმუნოების ხალხი, თავიანთი ადათ-წესების მიხედვით დასტიროდნენ მათი მომავლის იმედს.
სასახლის ეზოში საგანგებოდ მოწყობილ, უძვირფასესი ხალიჩებით მორთულ ადგილზე განალაგეს მეფის ტანსაცმელი, სამკაულები, საბრძოლო იარაღი, აბჯარი, უნაგირები, ჯილდოები, საქართველოს სამი დახრილი დროშა…
რუსეთიდან ჩამოვიდა ერეკლეს ერთ-ერთი ვაჟიც – მირიანი, რომელსაც 14 წელი არ ენახა დედ-მამა. პეტერბურგიდან ევროპულად განსწავლული ექიმიც წამოეყვანა, მაგრამ მამას სამწუხაროდ ცოცხალს ვეღარ ჩამოუსწრო.
ერეკლეს გამოსვენების დღეს უამრავმა ხალხმა მოიყარა თავი ეკლესიის გარშემო. თელავში და თელავიდან გასასვლელ გზაზე ხალხის ტევა არ იყო. ორმოცდღიანი ტირილი, სამგლოვიარო წირვა-ლოცვა და გალობა დროებით შეწყდა. ზარბაზნებისა თოფების ხმამ ხალხს აუწყა, რომ ერეკლეს ცხედარს მიასვენებდნენ მცხეთაში.
“ოცი ათასამდე ცხენოსანი და ქვეითი მებრძოლი მიაცილებდა ერეკლეს კუბოს“, – წერს რუსი ისტორიკოსი პ. ბუტკოვი – “აი, რა ხალხი ხართ ქართველები, მეფემ გადამწყვეტი ბრძოლისთვის ორი ათასამდე კაციც კი ვერ შეაგროვა, მის კუბოს კი ოცი ათასი მეომარი მიჰყვებოდაო.” თუმცა ეს მონათხრობი, მართალი არ უნდა იყოს.
იმ დღეს თელავში მართლაც მივიდოდა ბევრი ხალხი, შეიძლება ოცი ათასზე მეტიც, მაგრამ ცნობილია, რომ მაშინ ქართლ-კახეთში ამ რაოდენობის მეომრის შეკრება შეუძლებელი იყო, მით უმეტეს, შავი ჭირის ეპიდემიის გავრცელების შიში არსებობდა, რის გამოც ქართლიდან კახეთისკენ გადაადგილება შეზღუდული იყო. მოდარაჯე რაზმელებს იმათი მოკვლის უფლებაც კი ჰქონდათ, ვინც მათ არ დაემორჩილებოდა და უნებართვოდ, ძალით წასვლას მოინდომებდა კახეთისაკენ.
იმ დროს ბევრი არასწორი და დამამცირებელი იწერებოდა ქართველებზე.
აი, თუნდაც რას წერს არტემ არარატსკი თავის წიგნში, რომელიც 1813 წ. პეტერბურგში რუსულად გამოსცა: “კრწანისის ომის შემდეგ ერეკლე ანანურის ეკლესიაში ვნახე დამწუხრებული, ცხვრის ტყაპუჭში გახვეული, იგი კედლისკენ პირმიქცეული იჯდა. ერთ დროს ძლევამოსილი და სახელგანთქმული მეფე ყველას მიეტოვებინა, მისთვის ყველას ეღალატნა – ოჯახის წევრებს, ახლობლებს, თანამებრძოლებს, რომელნიც ადრე მის მზეს ფიცულობდნენ. ასაკოვან მეფეს საქართველოში მხოლოდ ერთადერთი ერთგული კაცი შემორჩენოდა. ეს იყო სომეხი მსახური, რომელიც სომხურად დამელაპარაკა, მითხრა, რომ ნამათხოვრებით ირჩენდა თავს და ნაწყალობევი პურის ნატეხებს ერეკლესაც უნაწილებდა სამადლოდო.”
ეს არარატელის ფანტაზიის ნაყოფია, რადგან ცნობილია, რომ კრწანისის ომში დამარცხებული მეფე ანანურში ასვლისთანავე ოჯახისა და ახლობლების გარემოცვაში იყო. საქმე იმაშია, რომ არასწორი და ქართველთა დამაკნინებელი ამბების გავრცელება, რუსეთის იმპერიას იმისათვის სჭირდებოდა, რომ საქართველოს “ნებაყოფილობითი” მიერთება გაემართლებინათ.
ერეკლე თბილისში ვერ შემოასვენეს. სვეტიცხოვლამდე ახლობლებმაც ვერ მიაცილეს. ტაძარში მეფის დაკრძალვას კახეთიდან მხოლოდ მისი კარის მოძღვარი (კეჯერაშვილი–ბადრიძე) დაესწრო და ყველა ქრისტიანული რიტუალი შეასრულა. ერეკლე ვერ დაკრძალეს წინასწარ შედგენილი გეგმით, რადგან თბილისსა და ქართლში შავი ჭირი მძვინვარებდა. ეპიდემიის შეღწევის საფრთხე კახეთსაც ემუქრებოდა.
1798 წ. 21 თებერვალს, სვეტიცხოვლის ტაძარში დაკრძალეს მეფე ერეკლე, ბაგრატიონთა გვარის ღირსეული წარმომადგენელი – “მუნ, მარჯვენით კერძო შინაგან დიდისა მის ეკლესიისა, ქვემორე პირისპირ ხატისა მაცხოვრისა, მეუფისა ქრისტე მხსნელისა ჩვენისა.”
×
