https://literatura.mcvane.ge/ ru https://literatura.mcvane.ge/main/36036-bbbbbb-bbebbbbbbb-bb-bbbbbbbb-bbbb-byebbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/36036-bbbbbb-bbebbbbbbb-bb-bbbbbbbb-bbbb-byebbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/36036-bbbbbb-bbebbbbbbb-bb-bbbbbbbb-bbbb-byebbbbbbb.html Sun, 10 Sep 2017 06:44:32 +0000 native-yes სესილა სიამაყით ამბობდა, - მეორე სართულიდან გადმოვუყარე ჩემოდნებიო. პატიება ვერ შეძლო, მაგრამ მისი სიყვარული სიცოცხლის ბოლომდის შეინახა და უკანსკნელ გზაზეც ღირსეულად გააცილა.

სესილია თაყაიშვილი დაიბადა 1906 წლის 17 სექტემბერს ბათუმში. მამა-დიმიტრი თაყაიშვილი თეატრისა და პოეზიის მოტრფიალე, თვითონაც წერდა იუმორისტულ ლექსებს.

სესილია ბავშვობიდანვე ეზიარა თეატრალურ ხელოვნებას. შალვა დადიანის ,,მოგზაური დასის" ერთ-ერთმა მსახიობმა ელ. ანდრონიკაშვილმა განიზრახა საშინაო წარმოდგენების დადგმა ბავშვებისათვის. წარმოდგენას ეწოდებოდა "ყვავილთა შორის". სპექტაკლში სესილია ყვავილის და ანგელოზის როლს თამაშობდა. ასე დაიწყო სესილიას თეატრალური ცხოვრების დიდი გზა. მშობლები მიხვდნენ, რომ სესილია მსახიობობის გარდა, სხვა არაფერზე იფიქრებდა, ამიტომაც ხელს უწყობდნენ. 8 წლის იყო, როცა ოჯახი თბილისში გადმოვიდა საცხოვრებლად. 16 წლისამ ფაღავას სამსახიობო სტუდიაში ჩააბარა და სასწავლებლის დამთავრებისთანავე რუსთაველის თეატრში დაიწყო მუშაობა. ჯერ კიდევ სწავლის პერიოდში სტუდენტებს სახელგანთქმული სტანისლავსკი ესტუმრა. ყველა შეეცადა, თავი მოეწონებინა მისთვის, მაგრამ მან ამდენ ახალგაზრდაში რატომღაც სესილია ამოარჩია, რომელმაც ხნიერი ქალის როლი შეასრულა. სტანისლავსკი ადგა, გოგონას მიუახლოვდა და თავზე ხელი გადაუსვა. ეს ათას ეპითეტსა და კომპლიმენტზე მეტს ნიშნავდა. იმ დღეებში სესილია მართლაც უბედნიერესი იყო, მაგრამ მიუხედავად ამისა, თავი სტანისლავსკის მიმდევრად არასოდეს ჩაუთვლია.. იგი მასწავლებლებად ახმეტელსა და მარჯანიშვილს მიიჩნევდა.

სტუდიის დამთავრებისთანავე ჩაირიცხა რუსთაველის თეატრის დასში, სადაც 1930 წლამდე მუშაობდა. 1930-66 წლებში სესილია მოღვაწეობდა მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში. სესილია თაყაიშვილი იყო გარდასახვის უბადლო ნიჭით დაჯილდოებული, ფართო შემოქმედებითი დიაპაზონის მსახიობი. ქმნიდა რთულ, ერთმანეთის საწინააღმდეგო ხასიათებს. საოცარი იუმორით გამოირჩეოდა.

მის მიერ განსახიერებული 120-მდე როლიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია: "ქრისტინე", ნინოშვილის გურია; "ოლღა" "მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი"; "ოგუდალოვა" "უმზითვო"; კატარინა "ჭირვეული ცოლის მორჯულება"; "ელისაბედ დედოფალი" "მარიამ სტიუარტი" და მრავალი სხვა.

დიდია მისი ღვაწლი ქართულ კინემატოგრაფიაში, კინოში მის მიერ განსახიერებული მნიშვნელოვანი როლებია: მანანა "ჭირვეული მეზობლები;" ვასასი "ჩვენი ეზო"; ელპიტე "საბუდარელი ჭაბუკი";" ოლღა "მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი"; ბორდოხანი "დიდოსტატის მარჯვენა";"მარადია "ნატვრის ხე";" ასინეთა "დათა თუთაშხია"; ბუღალტერი "ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი"...

ამაყი და მიუკარებელი, მკაცრი, მაგრამ ყველასათვის სათნო, მანანასა და ზურიკელას ბებია, უყარდათ არა მარტო საქართველოში, არამედ სხვა ქვეყნებშიც ფრანგმა რეჟისორმა ჟან დაკანტმა როცა სესილია თაყაიშვილი "მე, ბებია, ილიკო და ილარიონში" იხილა, თქვა: "ეს თქვენი კი არა, ჩემი ბებიაა, რომელიც ახლა პროვინციაში ცხოვრობსო".

სესილია თაყაიშვილს არ უყვარდა თავისი თავის ხილვა ფილმებში და გადაღებებზეც დისკომფორტს განიცდიდა: - "არ მიყვარს კინოაპარატი, იგი თავიდანვე მაშინებს, მთელი ფიქრი და გრძნობა მასთან არის დაკავშირებული, მაგრამ მერე დრამატურგიული სახე ნთქავს ყოველივეს და ერთადერთი ამოცანა, - მოვატყუო, გამოვთიშო ჩემი შეგნებიდან ეს აპარატი - მთლიანად მიპყრობს. როგორც კი არ ვგრძნობ ხოლმე აპარატს, მუშაობა გაცილებით მიადვილდება".

ერთ-ერთ თავის უკანასკნელ ინტერვიუში მსახიობი ამბობდა: "არ მიყვარს ჩემი თავი ეკრანზე, რადგან ვიცი, რაც გაკეთებულია, ვერ დააბრუნებ, ვერ გაასწორებ და არ მინდა კიდევ ერთხელ დავრწმუნდე, რომ შეიძლებოდა გაცილებით უკეთ მეთამაშა".

სესილია თაყაისვილს 1950 წელს საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება მიენიჭა, 1966 წელს სსრკ სახალხო არტისტი გახდა. დაჯილდოებული იყო ლენინის, შრომის წითელი დროშის ორდენებით. 1982 წელს მიენიჭა თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება. 1983 წელს ბოლო წლებში შექმნილი მხატვრული სახეებისათვის მიენიჭა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია.

სესილიას მეუღლე გახლდათ მსახიობი ვასო გოძიაშვილი, რომლისგანაც შეეძინა ერთადერთი შვილი - დათო. ისინი რამდენიმე წელიწადში დაშორდნენ, მაგრამ საზოგადოების ყურადღება მაინც მათკენ იყო მიმართული. ვასომ სესილიას შემდეგ მეორე ოჯახი შექმნა, სესილია კი აღარ გათხოვილა და ამიტომაც ხალხმა უცებ შექმნა ლეგენდა სესილიას ერთგულებასა და გაუცვეთელ სიყვარულზე. თაყაიშვილს არ უყვარდა პირად ცხოვრებაზე ლაპარაკი, სამსახიობო კარიერაზეც თავს არიდებდა ინტერვიუებს.

სესილა სიამაყით ამბობდა, - მეორე სართულიდან გადმოვუყარე ჩემოდნებიო. პატიება ვერ შეძლო, მაგრამ მისი სიყვარული სიცოცხლის ბოლომდის შეინახა და უკანსკნელ გზაზეც ღირსეულად გააცილა.

სესილიას არ უყვარდა ხალხის შეწუხება, იცხოვრა ჩვეულებრივი ადამიანის ცხოვრებით და ამ ქვეყნიდან მიმავალმა ანდერძად დატოვა: ვთხოვ, ჩემიანს ყველას, შემისრულონ ეს თხოვნა. არავითარ შემთხვევაში თეატრში არ გადამიყვანონ, ჩემი არ გადაყვანით შეწყდება თეატრში ხშირი სიკვდილი. მერწმუნეთ, არავითარ შემთხვევაში, მუხმოდრეკილი გეხვეწებით, დიდუბე არ მიყვარს და გთხოვთ, ნუ გამოძებნით ჩემთვის ადგილს, საბურთალოში თუ შეიძლება. რა საჭიროა საპატიო ყარაული. ნუ დაღლით ხალხს. არავითარი სიტყვები: ვიყავი, ვშრომობდი და დასრულდა ჩემი ცხოვრება. იმედია, ასე მშვიდად და წყნარად მიაბარებთ ჩემს ნეშტს ცივ მიწას."

სესილია თაყაიშვილი გარდაიცვალა 1984 წლის მაისში. დაკრძალულია საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

სესილია თაყაიშვილი - ძიძა. (შექსპირი, “რომეო და ჯულიეტა“, 1949 წ.)

www.kvirispalitra.ge

]]> https://literatura.mcvane.ge/main/34964-bbbbb-bbbbbbb-v-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbbb-bbbb-bbbbbbbb-bbbbbb-bbbbb-bbbbbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/34964-bbbbb-bbbbbbb-v-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbbb-bbbb-bbbbbbbb-bbbbbb-bbbbb-bbbbbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/34964-bbbbb-bbbbbbb-v-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbbb-bbbb-bbbbbbbb-bbbbbb-bbbbb-bbbbbbbbbb.html Sat, 21 May 2016 03:09:04 +0000 native-yes ჩემი სიცოცხლე სიყვარულით გარდაცვლილ ადამიანთა სულით საზრდოობს… უკვე რამდენი ხანია, დედამიწაზე სიძულვილით მეტი ადამიანი კვდება, ვიდრე სიყვარულით, დედამიწაზე დაიშრიტა წყარო ჩემი მაცოცხლებელი სიყვარულისა, დადგა ჟამი ჩემი გარდაცვალებისა. გააცოცხლეთ სიყვარული დედამიწაზე როგორმე, თუ შეგიძლიათ და მე აღვსდგები კვლავ მკვდრეთით…

არაფერი არასდროს ისე სამარცხვინოდ და თავისმომჭრელად არ ითვლებოდა სქართველოში, როგორც უპატიოსნება და ქურდობა. მარტო ის რად ღირს, რომ ქურდს მეგრულად მახინჯი ჰქვია და ეს მახინჯი საქართველოში ერთიც რომ იყოს, მაინც უნდა გადაშენდეს, რამეთუ ქართული ანდაზა ღაღადებს: „ას მშენებელს ერთი მნგრეველი აუთავდებაო“.

არ უნდა წახდე, რაც არ უნდა შეგემთხვეს, კაცობა არ უნდა დაკარგო, იმიტომ, რომ ბოლო ერთია. კაცი საფლავზე დადებული ქვით კი არ ფასობს, აქ დატოვებული სახელითა და სულით.

რა კარგი იქნებოდა, ცა რომ სარკე იყოს. ვნახავდი ქვეყნებს, ამოვირჩევდი ყველაზე კარგ ქვეყანას, ყველაზე კარგ ხალხს და წავიდოდი ვიმოგზაურებდი, ვნახავდი სად არის ომი, სად სიმშვიდეა; სადაც სიმშვიდეა, ალბათ, ყველას იქ მოუნდებოდა წასვლა, ცა რომ სარკე იყოს… თუმცა, ცა რომ სარკე იყოს ჩვენ ყველანი დავინახავდით ერთმანეთს, ვნახავდით, რომ არა ვართ ისე ცუდები, ჩვენ რომ გგვგონია, არაფერი არ გვაქვს საჩხუბარი და ომები აღარ იქნებოდა… ცა რომ სარკე იყოს, დავინახავდით ვის უჭირს ამ ქვეყანაზე, ვის ულხინს, მერე დალხინებულები წავიდოდნენ გაჭირვებულებთან და მიეხმარებოდნენ… რა კარგი იქნებოდა ცა რომ სარკე იყოს…

ყველაზე მეტი ენა მსოფლიოში ღმერთმა იცის. ყველას თავის ენაზე ელაპარაკება.

ადამიანი ყველაფერს შეიძლება შეეგუოს – უხარისხო ფეხსაცმელს, ტანსაცმელს, პურს, უფრო მეტიც, ადამიანმა შეიძლება გაუძლოს შიმშილს, სიშიშვლეს, სიცივეს, სიღატაკეს, მაგრამ სულიერ სიღატაკეს ვერასდროს ვერ შეეგუება.

ქვეყნის სიყვარულს საყველპუროდ და საარშიყოდ ნუ გაიხდით, სამშობლო როსკიპი ქალი არაა, მთვრალს რომ მოგენატრება და მაშინ გაიხსენებ, სამშობლო ტაძარია სალოცავი. მუხლზე დაჩოქილი უნდა იდგე მის საკურთხეველთან, ცალი ხელით პირჯვარს უნდა იწერდე, მეორეთი კი ხმალს იქნევდე, ეშმაკები რომ არ დაეპატრონონ… და კიდევ ერთი, შესაწირავის მიტანა ვერავინ ვერ უნდა მოგასწროს ამ ტაძართან.

სიყვარული თავად არს ღმერთი და თუ სიყვარული შენთან არს, შენთან არს ღმერთი.

ადამიანის სული, გაცილებით უფრო მძიმეა, ვიდრე სხეული, იმდენად მძიმე, რომ ერთ ადამიანს მისი ტარება არ შეუძლია, ამიტომ, ვიდრე ცოცხლები ვართ, ერთმანეთს ხელი უნდა შევაშველოთ და ვეცადოთ, როგორმე უკვდავყოთ ერთმანეთის სული; თქვენ ჩემი, მე სხვისი, სხვამ სხვისი და ასე დაუსაბამოდ, რამეთუ იმ სხვისი გარდაცვალების შემდეგ არ დავობლდეთ და მარტონი არ დავრჩეთ ამ ქვეყანაზე.

ერი და ერისკაცი ერთმანეთს ჰგვანან, ისინი ერთმანეთს ავსებენ და აცოცხლებენ.

ყველაფერს აქვს ქვეყნიერებაზე დასაწყისი და დასასრული, ბაბუა, მე დღეს თუ ხვალ გავთავდები. უბედურებაა, როდესაც კაცი შეუცნობელში მიდის, ამიტომ არ მეშინია, რომ გითხრა, ტყუილი იქნება, მეშინია, მაგრამ შენ არ შეშინდე, ბაბუა… თუ არაფერში მივდივარ საშიში არაფერია, რადგან არაფერში არაფერი არ არსებობს. თუ მართლა უნდა გარდავიცვალო და მეტი არაფერი, მაშინ მითუმეტეს არ უნდა შეგეშინდეს, ისევ ამ ქვეყნად დავრჩები და სხვა სახით მოვალ, ან ხედ, ან ბალახად, ან ჩიტად, ან ძაღლად… იცოდე თუ მოვალ, ისევ შენთან მოვალ, მარტო არ დაგტოვებ. და თუ რამეში სითბო, სიხარული და სიყვარული იგრძენი, ქვაც რომ იყოს, ის ქვა ბაბუაშენია… ამიტომ მარტოობის არ შეგეშინდეს, არ იფიქრო მარტო ვარო.

ქართველები რბილი ხალხია, ჭკვიანი, ალერსიანი, სიმღერა უყვართ. დედის გინებისათვის შეიძება კაცი მოჰკლან. ამხანაგი უყვართ. ამხანაგის გულისათვის სახლს გაყიდიან, ოღონდ შენც სამაგიერო სიყვარულს გთხოვენ….ქართველები თუ დედას იფიცებენ, ხატზე დაფიცებას უდრის. კიდევ მეტს. თავისი ქვეყანა სიგიჟემდე უყვართ, საქართველოს სადღეგრძელოს რომ ამბობენ, ხანდახან ტირიან კიდევაც. სამოთხესავით ქვეყანაა, საქართველო, სამოთხესავით…

კაცი რომ სხვის სალოცავს დაანგრევს, თავისი სალოცავი იმაზე მაღალი, იმაზე მედგარი და იმაზე ლამაზი უნდა ააგოს.

ღმერთი ისე ნათელია, ისე ახლობელი, ისე ცხადი და ისე უბრალო, რომ როდესაც ხედავ, არ იცი, რომ ღმერთია, ამიტომ არ წამთ ღმერთი. ღმერთი რომ სხვაგან იყოს, შორს ჩვენგან, ცალკე და მაღლა, ღმერთი რომ ჩვენში არ იყოს, მაშინ ყველა იწამებდა.

უამრავი ნაკლის მიუხედავად ქართველს ისეთი თაკარა გული, უმზესი სული და მაღალი ბუნება აქვს მთელს სამყაროს დასწვავდა, კავკასიონის მარადი თოვლი რომ არ აგრილებდეს და აშოშმინებდეს.

ყველაზე მარტივი, ყველაზე უბრალო, ყველაზე პრიმიტიული ქალიც კი მამაკაცის გონების სფეროს მიღმა დგას.

ადამიანი ტაძრის კედელზე მოხატული ფრესკა არ არის, რომ ერთ განზომილებაში უმზირო, ან მოშალო… მას ირგვლივ უნდა შემოუარო და იმ მხრიდან უმზირო საიდანაც ლამაზია.

სიცოცხლის სამოსახლოა ჩემი პატარა გურია.

სატირა ცხელი წყალია, იუმორი-თბილი შხაპი, მე თბილი წყალი მირჩევნია. ადამიანი კი არ უნდა დაწვა, ჭუჭყი უნდა ჩამობანო.

სამშობლო უფრო მეტად გაჭირვება და ტკივილია, ვიდრე დალხინება და დღესასწაული.

საქართველო ძალიან ლამაზ და ჯიშიან ბედაურსა ჰგავს, ოქროს უნაგირით შეკაზმულ ბედაურს. თან ისე ლამაზ მდელოზე და გამოსაჩენ ადგილასაა დაბმული, ყველას უნდა შეაჯდეს, ლაგამი ამოსდოს და სარდლის ყიჟინით და ვაშას ძახილით გააჭენ-გამოაჭენოს, მაგრამ, მადლობა ღმერთს, თვითონ არის ისეთი ფაქიზი და ფეთიანი, ყველა ნაძირალას არ იჯენს ზურგზე. მხოლოდ ღირსეულებს თუ შეიჯენს ხოლმე და იმათაც თუ დაკარგეს ზომიერების გრძნობა. იმათაც გადმოაგდებს და ძირს დაანარცხებს. ბევრი მინახავს ასეთი.

საოცარი ფრინველია მერცხალი. ერთიც, რომ იყოს, ცა სავსეა. ასევეა არწივიც, ოღონდ არწივი იპყრობს ცას იდუმალებით, მერცხალი კი – სიხალისით. ეს, რომ ასეა, ამას ისიც ამტკიცებს: თოვლის მოსვლის წინ ცა თითქოს სავსეა ჭილყვავებით და მაინც უსაშველოდ ცარიელია.

ცხოვრება მესაათის ბუდრუგანას ჰგავს. ჩვენ, ადამიანები მის ვიტრინაში გამოფენილ შესაკეთებელ, სხვადასხვა ფირმის, ჯურის, ფორმის, ზომის, წონის და მექანიზმის მქონე საათებს… ზოგი მათგანი უზომოდ გაცვეთილია და მოშლილია სამუდამოდ. ზოგი წინ გარბის, ზოგი უკან რჩება, ზოგს ზამბარა აქვს გაწყვეტილი… ზოგს რა სჭირდება და ზოგს რა. ზოგი რა დეტალის გამოცვლას საჭიროებს და ზოგი რისას. ერთ მარადიულ უზარმაზარ უზომო ჟამში, ღვთაებაში გაჩერებულია თუ წიკწიკებს თითოეული ჩვენთაგანი ვითარცა ჟამთა აღმწერელი და აღმნუსხველი. მესაათე კი ვითარცა ღვთაება ზის, ხელისგულზე უდევს ჩვენი ერთი ციცქნა სხეული. უზარმაზარი ღვთიური თვალით – გამადიდებელი შუშით გვათვალიერებს დიდხანს. ხანდახან არც თუ ისე დიდხანს, ხანდახან უბრალოდ დაგვხედავს და თუ სთქვა – ამას აღარაფერი ეშველებაო – და გვერდზე გადასდო, გათავებულია ჩვენი საქმე.

ისე ეშინოდა სიბერის, რომ სიამოვნებით მოჰკურცხლავდა ბავშვობისაკენ, მაგრამ საუბედუროდ, ბავშვობა არ ჰქონდა, და რაც მთავარია, ეს შეუძლებელი იყო, ამიტომ იდგა, ელოდა და კანკალებდა.

მე მზე მიყვარს ძალიან, მაგრამ მზე მიწაში ვერ აღწევს. ამიტომ, ბუნებრივია, სიკვდილის შემდეგ მიწას კი არა, ცას მივაშურო – ცაში წავიდე.

უკან ჩამორჩენილი მწერალი წინ მიმავალ ხალხს ვერაფერ სულიერ საზრდოს ვერ მიაწვდის. არაფერს ზებუნებრივსა და არარსებულს მწერლობა არ ქმნის. მწერლობა ხალხის წიაღში ეძებს განძს დღენიადაგ, პოულობს მას და შემდეგ ხალხსავე უბრუნებს მხატვრულ ფორმაში მისსავე სიბრძნეს და სიკეთეს. ხალხის სულიერი აღზრდა, სულის სისპეტაკე და სიწმინდე ბევრად არის დამოუკიდებელი მწერლობაზე. ჩვენ, მწერლებს, არანაკლები ზრუნვა მოგვიწევს საკუთარი სულის სიწმინდისა და სისპეტაკის სრულყოფისათვის. ამ ბოლო დროს ერთობ მომრავლდა, ეგერთ წოდებული, დოკუმენტური პროზა და სიმართლეს ამოფარებული ლიტერატურული წუნი. მკითხველმა უნდა იცოდეს, რომ ყველა სიმართლე და მართალი ამბავი ლიტერატურა როდია. სიმართლემ და ამბავმა, ვიდრე იგი ლიტერატურად იქცეოდეს, ისეთივე დიდი და მძიმე გზა უნდა გაიაროს, როგორიც იყო გზა გოლგოთისაკენ… მწერლობა სიმინდის ყანა არაა, შიგ რომ შეხვიდე, გლახა მოვჭრათ და მხოლოდ კარგი დავტოვოთ. იმ მიწაზე, რომელზეც ცუდი ბალახი არ ამოდის, კარგიც არ იხარებს. მწერლობა უფრო მსხმოიარე ხესა ჰგავს, რომელზედაც მებაღე მკვაზე ნაყოფს დამწიფებას არ აცლის, მწიფეს ჰკრეფს, დამპალი კი ცვივა და ნეშომპალად იქცევა.

მე მგონი, მზე ზეცის ვეება ტრამალზე ანთებული კოცონია, ხოლო მის გარშემო მბრუნავი პლანეტები – ცდომილები შვიდი ცდომილი, ალბათ, თავისი თანამგზავრებით ცის ის ბინადარნი – რომლებიც ხელს და სულს ითბობენ ამ მაცოცხლებელი ცეცხლის გარშემო. დროდადრო შორდებიან, მერე კვლავ უახლოვდებიან და ასე შემდეგ… ვაი იმ ცდომილს, რომელიც ამ კოცონს საერთოდ გაშორდება.

საოცარია ხელოვნება – მხოლოდ მას შეუძლია მოითმინოს და შეიფაროს სულით ავადმყოფთა მრავალმილიონიანი არმია, კაცობრიობის თითქმის მესამედი. განა სხვა რომელიმე პროფესიას აქვს ამის უნარი, არა, იგი ნორმიდან ერთი სანტიმეტრით, ერთი გრადუსით გადახრილ ადამიანსაც კი ვერ ითმენს. ხელოვნება და პოლიტიკა კი მთელი 180 გრადუსით გადახრილ ადამიანებს ხშირად გენიოსის შარავანდედით ამკობს და თაყვანს სცემს. აი, რა არის ხელოვნება- გარდა ჭეშმარიტი ტალანტებისა, სულით ავადმყოფთა თავშესაფარიც არის. რატომ? მხოლოდ იმიტომ, რომ ადამიანის სულიერი ცხოვრების სამყაროს მიეკუთვნება და არა მატერიალურს.

დედამიწა ის სულელი სახედარი როდია, იმდენი აიკიდოს, რამდენსაც ვერ ზიდავს. არც ის ხეა, იმდენი მოისხას, რომ ტოტები დაემსხვრეს. დედამიწა კანიბალია, იგი თვისივე სხეულით იკვებება. რუსები ამას „самоложирание“-ს უწოდებენ. პარადოქსი ის არის, რომ ეს კანიბალი კი არ ხდება, სუქდება.

დიდი ხნის წინ მოვიკლავდი ბატონო თავს, მაგრამ არ მინდა მკვლელი გავხდე, თანაც ისეთი უდანაშაულო ადამიანისა, როგორიც მე ვარ. ძნელია ჩემნაირი კაცის სისხლი და ცოდვა ედოს კაცს კისერზე. ხანდახან იმასაც ვფიქრობ, ასეთ ნაძირალაზე როგორ გავისვარო ხელი-მეთქი.

ღმერთმა მოქანდაკეს ტალახიდან ადამიანის კეთება კი ასწავლა, მაგრამ სულის შთაბერვა არ ასწავლა. ეგეც რომ ესწავლებინა, ადამიანი ღმერთს აღარ იწამებდა.

ხანდახან უცნაური გრძნობა შემიპყრობს – მინდა ისეთი ერის პატარა შვილი ვიყო, დამოუკიდებლობის პრეტენზია არ მქონდეს, ხოლო სხვას – ჩემი ქვეყნის დაპყრობის სურვილი. ო, რა ბედნიერი იქნებოდა ასეთი ყოფნა!

დაბადება – თავისთავად არის უსაზღვრო ლტოლვა თავისუფლებისაკენ და სინათლისაკენ და რა ძნელია და მტკივნეული ეს პროცესი, მხოლოდ მშობიარე ქალმა იცის. ჩვენ ხშირად ვხვდებით ამ პროცესის მოწმენი, მაგრამ ამაზე არასოდეს გვიფიქრია.

– ლასა მოკვდა, წადი ნახე ბიჭო! მივედი, ვნახე, ლასა ცოცხალი დამხვდა. ერთად წავედით კირილეს სამძიმარზე. ასე განმეორდა ბევრჯერ… ას წელს იცოცხლა ლასამ.

კახეთში ვიყავი, ჭავჭავაძეების მამულში. ფრანგი ტურისტები შემოვიდნენ. ქალები ახლდნენ ფრანგებს გრაციოზულნი, ნარნარნი და ჰაეროვანნი. საღამოს ბანკეტზე დათვრნენ საცოდავები და ქართველის გაგებით “უზნეოდ” იქცეოდნენ, კოცნიდნენ გლეხებს. აივანზე გამოვედი. ერთი შეზარხოშებული კახელი ელაზღანდარებოდა მეორეს. – თედო, ერთი მაგ მადმუაზელსა მანდ მიაზილე!!!- თან ქირქილებდა. ღმერთო, როგორ მიყვარან ეგ კახელები, რა გულუბრყვილო, პირდაპირი და განსაცვიფრებელი იუმორი აქვთ.

ჩვენ ხშირად გვეშინია სიტყვა გენიოსის ხმარებისას. საშიში არაფერია, იგი ასეა განმარტებული ლექსიკონში: “უდიდესი შემოქმედებითი ნიჭის მატარებელი ადამიანი”. საშიში მხოლოდ ის არის, რომ ეს განმარტება ვიდრე უღირს ადამიანს არ მივუსადაგოთ, თორემ ნიკო ლორთქიფანიძის მიმართ ეს განმარტება იმდენად ბუნებრივია და სისხლხორცეული, რომ ხანდახან გვიკვირს კიდეც, ნუთუ ეს არ იცოდნენ მისმა თანამედროვეებმა, ნუთუ თავიდანვე ვერ გრძნობდნენ ამას! შესაშური ბიოგრაფია აქვს ნიკო ლორთქიფანიძეს. გაიხსენეთ, რომელი მწერლის ბიოგრაფიას ამშვენებს საქართველოში, და თუნდაც მის გარეთ, ორი დუელი, არა პირადი ღირსების, არამედ სამშობლოს, ერის წმინდა სახელისა და ღირსების დასაცავად.

ჩემში ეჭვს იწვევს – ღირს თუ არა იმის გამო ტირილი, რაც სულერთია ახლა აღარ იქნებოდა. ეს მახსოვრობის ყველაზე დიდი მანკიერი მხარეა. ნეტა ვინ მოიგონა? – რომ არ მომკვდარიყო, ახლა გენერალი იქნებოდაო.- ან – რომ არ მოეკლათ, ლეიტენანტი კი არა, ახლა გენერალი იქნებოდაო. კაციშვილმა არ იცის, რომ არ მოეკლათ, იქნებ ის ლეიტენანტობაც ჩამოერთმიათ. ვინ იცის?

– რა ვიცი, ბატონო, რაფერ ჩავვარდი პლენად. საჯავახოში სამხედრო კომისარმა ევგენია კუტუბიძემ, რომ ჩამსვა ვაგონში, მერე გერმანელმა გამიღო კარი.

ჰო, ადამიანი მაღაროში, მიწის ქვეშ ისე ცხოვრობს, როგორც თავისი დედის საშოში. როცა შეეჩვევა, იქ ძალიან თბილა და მყუდროებაა.

– რატომ დაინგრა ბაბილონის გოდოლი? – იმიტომ რომ, მისი მშენებლები ყველა გამვლელ-გამომვლელის რჩევა-დარიგებას უგდებდნენ ყურს.

– აუ რამდენი დრო მაქვს გაფლანგული, ბუღალტერი, რომ ვიყო და რევიზია, რომ დამეცეს, ალბათ, დახვრეტას მომისჯიდნენ. – გამორთეთ სიბნელე!!!

„პრავადნიკმა“ ქალმა ბუასილის წამალი მასწავლა: – რა ვქნა, სხვა არაფერი არ ვიციო.

ომის შეწყვეტა და მშვიდობის დამყარება მხოლოდ იმას ძალუძს, ვისაც ომის დაწყება ძალუძს.

– როგორ ცხოვრობ ბიჭო, სამ ცოლს რომ ალიმენტს უხდი? – ჩემს ცოლს შემოაქვს ალიმენტი 4 ქმრისაგან და იოლად გავდივართ.

შინაური კახური ღორი თავისი გრძელი დინგით, ყალყზე შემდგარი ჯაგრით, სიჭრელით და ვაზის საცეცივით დაგრეხილი კუდით ისე ძალიან ჰგავს გარეულ ღორს, რომ შინაურობას მხოლოდ იმით მიხვდები, რომ, როდესაც მიუახლოვდები, ჩვეულებრივი ნადირივით არ გაგექცევა, ისე თავზე კი შეიძლება დაგესხას, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ახლად დაყრილი გოჭები ჰყავს, და იმ გოჭებს მიფერება დაუპირე ან უდიერად მოექეცი. ამ მიზეზით რამდენ ბრაკონიერს უმართლებია თავი მონკავშირშიც და სასამართლოშიც. – რა ვქნა კაცო, გარეული მეგონაო. ცივგომბორს, რომ გადაივლი და თელავისკენ დაეშვები, ვიდრე თელავში შეხვალ, მდინარე შეგხვდება პატარა, „მღვრიე“ ჰქვია. მე რამდენჯერაც ვნახე ეს მდინარე, იმდენად დაწმენდილი და ანკარა იყო, სიამოვნებით დავლიე კიდევაც და დღემდე არ ვიცი, რატომ ჰქია „მღვრიე“. კახელი კაცის ბუნება ამაშიც სჩანს. ნახა და „მღვრიე“ შეარქვა. შეარქვა და აღარ გადაარქვა. სწორედ ამ მდინარეს „მღვრიეს“ ჭალაში გავიცანი კახური ღორი, რომლის შესახებაც ახლა ამბის მოყოლას ვაპირებ… /აქ წყდება ჩანაწერი/

„ზარია ვოსტოკას“ დერეფანში ვნახე გამოკრული ცხრილი ჭადრაკის პირველობისა. ტურნირში 15 კაცი მონაწილეობდა. მათ შორის იყო რედაქტორი ჩხიკვიშვილიც. საინტერესო ის იყო, რომ რედაქტორის გარდა, ყველას ჰქონდა წაგება ან ფრე.

იმდენი იძახა იმ მამაძაღლმა ბოლშევიკმა „ნაპერწკლიდან ცეცხლი აინთებაო“, სანამ არ აუხდა.

გიჟუასთან საუბარი: – სდრავსტვუი, ბრატ. შენი წიგნები წავიკითხე. სპასიბო. ქურდობას თავი დავანებე. – გამოსწორდი? – არა, იუზგარ. 68 წლისა ვარ და ვეღარ გავრბივარ.

– დაფიქრდი მაინც ბიჭო, რას ამბობ. ხომ არ შეიძლება იმაზე მეტი მოგცე, რაც აგურში მივეცი! – მაშ ექიმი რომ მოგყავს, იმაზე მეტს არ აძლევ, წამალი რომ ღირს?!

სამგლოვიარო გვირგვინზე ასეთი წარწერა გაეკეთებინათ: „ძვირფას და დაუვიწყარ აგრაფინას ნინოშვილის ქუჩის ქალებისაგან“.

რომ დამაგვიანდება და მილიციაში, საავადმყოფოში და საგიჟეთში რეკავ, ერთხელ საჯაროში ან აკადემიაში დარეკე, იქნებ იქა ვარ.

სავარაუდოა, რომ შოთას შუბი და ფარ-შიმშერი ხატოვნად აქვს ნათქვამი და იგი სამეფო ხმალს, ძალაუფლებას, მეფის სტატუსს ნიშნავს გადატანითი მნიშვნელობით. რაღა თქმა უნდა, როდესაც თამარი თავის ქმარს სალაშქროდ უშვებდა, თავის უზენაეს, შეუზღუდველ უფლებებსაც ანიჭებდა მრძოლის დროს, რადგან თვითონ არ შეეძლო, როგორც მეფეს, ბრძოლაში მონაწილეობა. ამრიგად სტროფი: ვის შვენის,- ლომსა,- ხმარება შუბისა, ფარ-შიმშერისა,- მეფისა მზის თამარისა… იმას კი არ ნიშნავს, რომ დავით სოსლანი მეფე თამარის ლომია და ფარ-შიმშერის ხმარება შვენის, არამედ იმას, რომ ლომს ანუ დავით სოსლანს თავის ფარ-შიმშერის ანუ სამეფო საჭურვლის, საჭურვლისა, რომელიც მეფის ძალაუფლებას გამოხატავს, იმ საჭურვლის ხმარება შვენის. შოთასაც ხომ ასე უწერია ყოველგვარი ჩართული წინადადებების გარეშე, მარტივად და გასაგებად.

genius.ge]]> https://literatura.mcvane.ge/main/34547-bbbb-bbbbbbbbb-bbbbbb-byebbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/34547-bbbb-bbbbbbbbb-bbbbbb-byebbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/34547-bbbb-bbbbbbbbb-bbbbbb-byebbb.html Tue, 26 Jan 2016 04:24:32 +0000 native-yes ანიკუშა! გაზეთი და წერილი მივიღე, როდის დაიწყე ასეთი მოკლე წერილების წერა? შენ თუ ცუდ ხასიათზე ხარ, მერე მე რა დავაშავე? ცუდ ხასიათზე რომ იყავი, მაშინ უფრო მწერდი, მგონი, და ახლა რა მოგივიდა, ა? პასუხს მოგწერო, რას ქვია, პასუხს მომწერ…

ხომ იცი, რომ მე მიყვარხარ და მიყვარხარ არა ისე, როგორც უყვართ, არამედ უფრო მეტად და სხვანაირად, ამიტომ ასეთი რამეები არ არის საჭირო.

ახლა ერთ რამეს გეტყვი: ამ თვის ბოლოს შვებულება აიღე…

იქნებ, ჩემი წიგნის დარჩენილი ჰონორარის აღება მოახერხო, შენც ხომ მიიღებ ფულს და ჩამოდი. აქ, საჭმელი, ხომ იცი, იშოვება… თუ ფეხმძიმობა ძალიან არ შეგაწუხებს და თუ სუსტად არ იქნები, აგვისტო აქ რომ გავატაროთ, არაფერი გიჭირს, მეც შენთან ერთად უზომოდ გავიხარებ…

ასე თუ მოხერხდება, ეს გავაკეთოთ ძალიან გთხოვ, შენთვის კარგი იქნება. მერე აქედან ერთად წავიდეთ. სხვაგან წასვლაზე კი ვერ დაგეთანხმები, შენზე გაბრაზებული ვარ. დღეს შენს წერილს ველი, თუ მივიღე, შეგირიგდები.

ასე. გკოცნის შენი ლადო ასათიანი.

12.07.1940

აბასთუმანი

4motivi.com

]]> https://literatura.mcvane.ge/main/33849-bbbbb-bbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbbbb-bb-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/33849-bbbbb-bbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbbbb-bb-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/33849-bbbbb-bbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbbbb-bb-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbb-bbbbb.html Wed, 01 Jul 2015 05:33:21 +0000 native-yes ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზ მსახიობ ქალად აღიარებული ლეილა ყიფიანი 1947 წლის 16 ივლისს, ლანჩხუთში დაიბადა. 1971 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა, თუმცა კინოში გადაღება 1965 წლიდან დაიწყო.

გადაღებულია ფილმებში ფანჯარა - (1965 წელი), მე ვხედავ მზეს (1965 წელი), ლონდრე (1966 წელი), მოლოდინი (1969 წელი), სინათლე ჩვენს ფანჯრებში (1969 წელი), ღიმილის ბიჭები (1969 წელი), აკაციის ყვავილობა (1974 წელი) და ა.შ.

სწორედ, „ღიმილის ბიჭების“ გადასაღებ მოედანზე გაიცნო ლეილა ყიფიანმა ცხოვრების მეგზური. ნუგზარ ბაგრატიონი ცნობილი პოეტის პეტრე გრუზინსკის ვაჟი გახლდათ. პროფესიით მსახიობისთვის „ჭკუისკოლოფა“ ყველაზე პოპულარულ როლად იქცა.

წყვილი 1971 წელს დაქორწინდა. ჯვარი სვეტიცხოვლის ტაძარში დაიწერეს.

ნუგზარ ბაგრატიონსა და ლეილა ყიფიანს ორი შვილი ჰყავთ - ბატონიშვილები ანა და მაია და ოთხი შვილიშვილი. მათ შორის ერთ-ერთი, ბატონიშვილი გიორგი საქართველოს მომავალ მეფედ მოიაზრება.

ლეილა ყიფიანი. მსახიობი.

ლეილა ყიფიანი და მისი მეუღლე, სამეფო სახლის მეთაური ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკი. „არ ვიცი, ლეილა რითი მოვხიბლე. კლასიკოსების ლექსებს ვუკითხავდი ხოლმე. უამრავი ვინმე ეარშიყებოდა. მაშინ პირველ კურსზე ვიყავი და ბევრი ჩემზე წარმოსადეგი ყმაწვილი ეტრფოდა, მათ შორის – ფილმის მონაწილეებიც.“

ლეილა ყიფიანი.

მსახიობი ვასო ჩხაიძე და ლეილა ყიფიანი. კადრი ტელეფილმიდან „მყუდრო სავანე“

გელა ჭიჭინაძე (სოსოია) და ლეილა ყიფიანი (ხატია) - კადრები ფილმიდან „მე ვხედავ მზეს“.

გელა ჭიჭინაძე (სოსოია), ლეილა ყიფიანი (ხატია) და ზურაბ ლაფერაძე (ბეჟანა) - კადრი ფილმიდან. „მე ვხედავ მზეს“.

ლეილა ყიფიანი. კადრი ფილმიდან „ლონდრე“.

ლეილა ყიფიანი ფილმში „ღიმილის ბიჭები“. კადი ფილმიდან.

ლეილა ყიფიანი შვილთან ერთად.

ლეილა ყიფიანი-ბაგრატიონი თანამეცხედრე ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკისთან ერთად:

„ფილარმონიის წინ რომ 51–ე სკოლაა, იქ ვსწავლობდი. ლეილა გვერდით სახლში ცხოვრობდა და რუსულ სკოლაში სწავლობდა. ბირჟაზე რომ ვიდექით და ლეილა ჩამოივლიდა, ყველა მას უყურებდა. მაშინ თავში არც მომსვლია რამე სხვა აზრი. "ღიმილის ბიჭების" დროსაც მეგობრული ურთიერთობა გვქონდა ერთმანეთთან. მერე კი 3 წელი გაგრძელდა ჩვენი მიჯნურობა.“

სამეფო სახლის მეთაური, ბატონიშვილი ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკი, მისი მეუღლე – თავადიშვილი ლეილა ყიფიანი და მათი განუყრელი მეგობარი, სამეფო სახლის კანცლერი კახა ქორიძე.

ნუგზარ ბაგრატიონი და ლეილა ყიფიანი. „მცხეთაში უზარმაზარი ძაღლი გვყავდა, რომელიც მხოლოდ მე და მამაჩემს გვიკარებდა, დანარჩენებს უღრენდა. მამა ყველას აფრთხილებდა, ახლოს ნუ მიხვალთო. სუფრასთან ვსხედვართ, უცებ მამამ გაიხედა და ხედავს, ლეილა ძაღლს ეთამაშება. დაუძახა, ლეილა, შვილო, არ გაინძრეო და წამოდგა. ბიძია პეტრე, არაფერს მერჩის, ნახეთ, როგორ ვთამაშობთო, გამოსძახა ლეილამ. მაშინ თქვა მამაჩემმა, არა, ეს ნამდვილად ჩემი რძალი უნდა იყოს, ძაღლმაც კი მომავალი პატრონივით მიიღოო.“

ლეილა ყიფიანი და მისი ქალიშვილი, ბატონიშვილი მაია.

მაია ბაგრატიონი.

ლეილა ყიფიანის ქალიშვილი ანა ბაგრატიონ-გრუზინსკი და დავით ბაგრატიონ მუხრანელი.

უფლისწული გიორგი ბაგრატიონ-ბაგრატიონი. „სულ მეგონა, რომ რომელიმე შვილიშვილ გოგონას გამოჰყვებოდა ჩემი თვალები, მაგრამ არც ერთს არ გამოჰყვა. სამაგიეროდ, გიორგის აქვს ცისფერი თვალები,” - ლეილა ყიფიანი.

ავტორი: ნელი თორდია

funtime.ge
]]> https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/33660-bbbb-bbebbbbbb-bbbb-bbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/33660-bbbb-bbebbbbbb-bbbb-bbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/33660-bbbb-bbebbbbbb-bbbb-bbb.html Wed, 06 May 2015 15:29:00 +0000 native-yes ვაჟა-ფშაველა ერთ-ერთი პირველთაგანი იყო, ვინც თერგდალეულთა პირველ ძახილზე მოვიდა. ის მოვიდა, როგორც ერის უკვდავი ძარღვის ნაწილი. ძარღვისა, რომელიც თურმე ისევ ცოცხლობდა მაღალი ციხეების ნანგრევებში და ერისკაცების სულში.

ვაჟა-ფშაველა საომრად მოვიდა. მან, როგორც მისმა დიდმა თანამებრძოლებმა, იცოდა, რომ ეს ბრძოლა სამშობლოსთვისაა. სამშობლოსათვის ბრძოლაში კი ჯილდო არ არსებობს. ეს ბრძოლა გულის მოწოდებით, მარადიული ადგილის დედის მოწოდებით იწყება.

1915 წლის ივლისი. თბილისური ცხელი ზაფხული. წმინდა ნინოს სახელობის ლაზარეთში წევს ვაჟა-ფშაველა - ბრძოლით დაღლილი, ავი ძაღლებისგან დაკბენილი, მოწმალული ისრებით დაჭრილი, სალაშქრო ცხენებიდან ჩამოუსვლელი, მეომრის ცხოვრებით გატანჯული კაცი. ჯერ არ გამშრალა წიწამურის ველზე დაღვრილი სისხლი. არც არასოდეს აშრება.

ილია ჭავჭავაძის ძმა, შვილი, თანამებრძოლი, დიდი პოეტი - ვაჟა ფშაველა, თავისი სიცოცხლის დასასრულთა მიმდგარა და მომავალზე ფიქრობს, თერგდალეულთა მიერ დაწყებული ლაშქრობის გაგრძელებაზე - ვინ მოდის, ვინ ჩაიბარებს დროშას, ვინ დადგება ტყვიის სამიზნეზე...

სამოციანელთა დიდი ლიტერატურული და საზოგადოებრივი ღვაწლი, მათი გმირული ბრძოლები და ისტორიული გამარჯვებები ყველაზე მეტად მათსავე შემოქმედებაში აისახა. მათი ლექსები, მოთხრობები, პუბლიცისტური გამოსვლები, ლიტერატურული წერილები, გარკვეულწილად, მაშინდელი საქართველოს ავადმყოფობის ისტორიაა, რომელშიც ზუსტადაა აღნუსხული ავადმყოფის იმდროინდელი მაჯისცემა, სასიკეთო და შემაშფოთებელი სიმპტომები, ის სამკურნალო საშუალებები, ფიქრში გატეხილი ღამეებიდან რომ გამოჰქონდათ ერის მეთაურებს...

როცა სამოციანელ მწერალთა შემოქმედებისათვის დამახასიათებელ საერთო ნიშნებზე ფიქრობ, არ შეიძლება თვალში არ მოგხვდეს პუბლიცისტური, პოლემიკური, კრიტიკული წერილების სიმრავლე მათ შემოქმედებაში. ესეც იმ დროს შექმნილმა კონკრეტულმა მდგომარეობამ მოითხოვა. ქართველ მწერალს არ შეიძლებოდა ჰქონოდა პროფესიული ფუფუნების ის უფლება, რაც თავისუფალი, გალაღებული ერის მწერლებს შეეძლოთ ჰქონოდათ. მწერლის ვიწრო პროფესია დასაზღვრული არ იყო - მისი გონება და გული ქვეყნის ყველა სფეროს უნდა გადასწვდენოდა, მის თვალს მისნური ძალით უნდა განეჭვრიტა მომავალი.

რა ილიას საქმე იყო ბანკი? რა ვაჟას საქმე იყო შირაქის მიწებისათვის დავა და ჩარჩ-ვაჭრების დევნა?

მაგრამ ქვეყანას უჭირდა, მოშლილი იყო მისი ნერვული სისტემა და სისხლის მიმოქცევა, გაწყვეტილი იყო ერის უკვდავებისათვის მებრძოლ თაობათა ბუნებრივი მონაცვლეობა: აი, მაშინ გამოუტანეს მთვლემარე ქვეყანაში შემოჩვეულ "ლიტერატურულ ბულბულებს" უმკაცრესი განაჩენი "...აწ ზოგიერთმა უნაყოფო პოეტმა, ხელოვნების სახელით უკუარიდოს პირი თავისი ხალხის ცხოვრებასა, მეშვიდე ცას შეაჩეროს გაბეცებული თვალები და ბულბულსავით უაზრო შტვენა დაიწყოს".

სამშობლოსათვის თავდადებულნი - ეს სიტყვა დააწერა შთამომავლობამ ილიას თანამებრძოლთა საფლავებს. სამოციანელთა სისხლითა და ცრემლითაა გაჟღენთილი ის დრო, რომელშიც მათ იშრომეს და იბრძოლეს, ის გზა, რომელიც გაიარეს.

ვაჟა-ფშაველას 1900 წელს დაუწერია ვრცელი ლექსი "ჩემი ახალი მეკვლე". ახალი წლის ღამეს, მწერალთან, მიდის ერთი ძველი ნაცნობი, რომელსაც უღალატია კაცური მრწამსისთვის, დაუჩოქია, მტერს შერიგებია... სამაგიეროდ, ტკბილი და უზრუნველი ცხოვრება მიუღია, ტანსაცმელი ჩაუცვამს "სწორედ სამეფო, რჩეული". ერთი სიტყვით, პოეტის წინაშე, მშობელი ხალხის გამყიდველი, ეროვნული იდეალების მოღალატე დგას და ეუბნება უმძიმეს უღელში შებმულ ერისკაცს:

"აბა ქვეყანამ რა მოგცა,მასზე ფიქრმა და შრომამა?იმის წყლულებზე წუწუნმა,

მის ორგულებზე წყრომამა?"

პოეტმა მეკვლედ არ მიიღო სულის გამყიდველი: -

"ადე და წადი იმათთან,

ვინც მოგწონს, ვინაც კარგია.

სამარის კარამდე ვზიდავ,

რაც ზურგზე მკიდავ ბარგია".

ეს ბარგი, ეს უძვირფასესი შემოქმედება ახლა ერის კუთვნილებაა - იქ დიდი სიბრძნე, სიკეთე და სიყვარულია...

ყოველწიურად, ზაფხულში, ერთ დღეს, დიდი ზეიმი იმართება ფშავის ხევზე. ხალხით ივსება ჩარგალი, ვაჟა-ფშაველას კარ-მიდამო. მოდიან, რომ ამ მაღალ მთებთან, ამ სწრაფი მდინარეების გვერდით კიდევ ერთხელ შეხვდნენ მას, კიდევ ერთხელ გაუსწორონ თვალი პოეტის სინათლესა და სიყვარულს, სატკივარსა და საფიქრალს. ამ დღეს უფრო მკვეთრად გამოჩნდება ხოლმე შემოქმედის უკვდავება - ვაჟა ფშაველას დიდი დღე.

ეს იმას ნიშნავს, რომ პოეტის ხმა არ დაძველებულა, გული არ გაცივებულა, მისი დღე არ ქცეულა გუშინდელ დღედ და საოცარი სილამაზით ბრწყინავს "კლდის თავს გაშლილი პირიმზე".

ლუკა რაზიკაშვილის ყოველი ახალი წიგნი ხალხის შეხვედრაა თავის დიდ ეროვნულ მწერალთან.

შეხვედრაა ქუჩთან და იმედიან მთებთან.

შეხვედრაა მთის არწივთან და ზვიადაურის გაუტეხელ გულთან...

შეხვედრაა ატირებულ შვლის ნუკრთან და ბახტრიონს მიმავალ ლელა ბაჩლელთან...

თავისი მაღალი მთებიდან კიდევ ერთხელ გადმოდგება პოეტი და ისარივით ისვრის შეკითხვას: "კარგ ყმად ვინა ვთქვათ?!"

გაეცანით მის ერთ-ერთ წერილს, რომელშიც ასახულია იმდროინელი ხალხის გულისტკივილი და სამწუხაროდ, საქართველოში, დღესაც აქტუალურია, მოუგვარებადი ის პრობლემები.

რა არის თავისუფლება?

ძმობა, ერთობა, თავისუფლება. ამ სიტყვებით გაიჟღენთა არა მარტო ადამიანთა ყურები, არამედ ქვებიც კი; არა დროს ჩვენის ქვეყნის დაარსების შემდეგ, არა გვგონია ასე მძლავრად და საყოველთაოდ როდისმე ჰსმენოდეს საქართველოს ეს სამი სიტყვა, როგორც ესმა მას ამ წარსულ 1904-5 წლებში და დღესაც ესმის და მომავალ წლებშიც გაიგონებს.

მაშასადამე, უნდა ვიცოდეთ, გვესმოდეს თუ რაა ერთი, მეორე ან მესამე. ორს ტერმინს რომ სულაც თავი დავანებოთ და მხოლოდ მესამის ძალა, ე.ი. რას ჰქვიან თავისუფლება, ის შევიგნოთ, ესეც კმარა, რადგან ძმობა, ერთობა მარტოოდენ შტოებია იმ ხისა, რომელსაც თავისუფლება ჰქვიან. საცა არ არის თავისუფლება, იქ ვერ იპოვნით ძმობა-ერთობას, იქ შეჰხვდებით მხოლოდ მტრობას, ქიშპობას, ჭამა-გლეჯას და მგლობას; მგლების ბანაკი ერთის მხრით, ხოლო მეორეს მხრით ცხვრის ფარა, საცა ნავარდობენ მგლები... საცა მგლები ბუდობენ, იქ ცხვრები რას იხეირებენ? ან რა ძმობა შეიძლება მათ შორის?... თუ შეუძლებელია, მოუთავსებელი და მოუხერხებელი მგლებისა და ცხვრების შაერთება, რადღა ვყვირით, რად ვიძახით ამ ძმობა-ერთობას? ვიძახით და უნდა ვიძახოთ, მაგრამ მგლებს ხომ არ ვეძახით, არამედ დაქსაქსულ-დაფანტულს, დაწიოკებულს ცხვრებს, რომ მოუყარონ თავითავს, შაერთდენ, მოიფიქრონ როგორ მოუარონ თავისთავს, რათა მგლების საჭმელ ლუკმად აღარა ხდებოდნენ, უნდა გამოძებნონ საფარი და გზა სავალი... მგლებს ამ დროს იქ რა ესაქმებათ? ამ დაძახილზე ისინი თითქოს ყურსაც იყრუებენ, არც მოვლენ, ხოლო თავისიანებს, გაგიმარჯოსთ, რომ მგლებიც კი ძმობა-ერთობას უქადაგებენ. თუ ასე არ მოიქცნენ, ხომ დაეკარგათ ძალა და ცხვრებმა სათითაოდ, თუმც ამ უკანასკნელთ არა აქვთ გაალმასებული კბილები, გაათავეს რქებით და ჩლიქებით?! ძმობა ხომ იმას მოასწავებს, როცა ერთს მგელს გაუჭირდება, მეორე უნდა მიეშველოს. ეგრეთვე თუ ცხვარი-ცხვარს.

მაგრამ, მაგარი ის არის, რომ მგლებს ისე არ ესაჭიროებათ ერთობა, როგორც ცხვრებს, რადგან თვითეულს მგელს საკმაო ძალა აქვს ცხვრებთან საბრძოლველად, - ძალა, რასაკვირველია, ფიზიკური, რომელსაც ისინი ხმარობენ ცხვრებზე. ცხვრების ძლიერება კი ერთადერთი ზნეობრივი ძალაა...

დღესნამდის ჩვენ ცხვრები ვიყავით და ვართ კიდევაც, ხოლო ვინც მგლები არიან, ეს თქვენც კარგად იცით. ჩვენ ვიტანჯებოდით, ვირბეოდით და ამ რბევა-ცარცვამ გვაფიქრებინა მიგვემართნა ერთობისათვის, ერთი პირი, ერთი ფიქრი მოგვეპოვა და ამით შაგვეძინა ძალა... ჩვენ მოვისურვეთ თავისუფლება: განუკითხავად არ ეჭამა და ეპარსა ჩვენი თანამოძმენი მოსისხლე მხეცებს... ჯერჯერობით ამაში გამოიხატება ჩვენი წადილი თავისუფალი სიცოცხლისა, რომ ძალმომრეობას გზა მოვტაცოთ და თანდათან სრულიადაც მოვსპოთ იგი.

თავისუფლება ცოცხლებისთვისაა ხელსაყრელი და არა მკვდრებისთვის. იგი გამოიხატება ადამიანის ნდომა-მისწრაფებაში; თავისუფლება მოქმედებაა, განხორციელებაა ნებისა, აზრისა, გრძნობისა და არა განსვენება, უქმად ყოფნა. თავისუფლება პიროვნებისა და ერისა ერთიერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული. სადაც არაა პიროვნება თავისუფალი, იქ ერი დამონებულია და დამონებულ ერში, რა თქმა უნდა, პიროვნებაც მონაა, უთავისუფლო, სხვის ხელში სათამაშო ნივთი.

იქ რა უნდა თავისუფლებას, საცა ჩემი ნაშრომ-ნაღვაწი სხვას მიაქვს? ჩემი ნაშრომის ნაყოფს ჩემდა უნებურად, ჩემ მიერ ნებადაურთველად სხვა ისაკუთრებს? მე ვტირი, ის იცინის და ჩემში მტაცებლის მიმართ მხოლოდ ზიზღი და გრძნობა შურისძიებისა სდუღს და გადმოდის. მინდა ვისწავლო და ნება არ მეძლევა; მინდა ჩემი საკუთარის ხარჯით დავაარსო უნივერსიტეტი და უარს მეუბნებიან; და სხვ. და სხვ...

არ მინდა ვილოცო ის მშვენივრად მორთულ-მოკაზმული კერპი, რომელსაც შენ ჰლოცულობ.

იქ ვინ ნახა თავისუფლება, საცა მე ჩემს დედაენაზე ლაპარაკს მიშლიან: არც მასწავლიან, არც მაუბნებენ, არც მამღერებენ, არც მაგალობებენ?! რა გული უნდა მქონდეს მაშინ? რას უნდა ვგრძნობდეთ?! - სხვას არაფერს, გარდა ზიზღისა, მძულვარებისა. მოწამლულ-მოშხამულია ჩემი სიცოცხლე, ვგრძნობ მხოლოდ უსიამოვნებას, სიძულვილს და ვწყევლი იმ ძალებს, იმ მგლებს, რომელნიც ყველა ზემორე აღნიშნულ საქმეში ხელს მიშლიან, წინ მეღობებიან და ვუცდი მარჯვე შემთხვევას შევმუსრო ისინი... როცა ეს დრო დგება და მეც მოქმედებას ვიწყებ ამ ძალთა შესამუსრავად, დასათრგუნად, მაშინვე იწყება ჩემი თავისუფალი ცხოვრება; აქ არის დასაწყისი თავისუფლებისა. და უკეთუ ვითმენ, ხმას არ ვიღებ, არაფერს ვამბობ, მაშინ ვარ მონა, არა მძულს ჩემი მჩაგვრელი ძალა; იქნება მძულს კიდეც, მაგრამ ამ მძულვარებას გულში ვმალავ; მაშინ ვარ ლაჩარი, უფრო საზიზღარი, ვიდრე მონაა. არა, მძულვარება როცა უკიდურესობამდეს მიდის, მაშინ ლაჩრული გრძნობა ისპობა, მაშინ ამბობს ადამიანი: ან მოვკვდები, ან ვძლევ ჩემს მტანჯველთ!..

არ იძლევა, არ დამარცხდება მჩაგვრელი ძალა, არ დაფრთხება მგლის ჯოგი, ვიდრე ამას არ იტყვის უმრავლესობა. იტყვის კი როდისმე ერი გადაჭრით, თავ-გამოდებით „სიკვდილი ან სიცოცხლე“ (ე.ი. თავისუფლება)?! - იტყვის და ამბობს კიდევაც, ამას ჩვენის თვალით ვხედავთ. აშკარად ვგრძნობთ ყველანი... მაშასადამე, სჩანს მისმა მძულვარებამ მგლებისადმი უკიდურესობამდე მიაღწია. თუ ეს ფაქტია, ნამდვილი მოვლენა, მაშინ იცოდეთ, სიკვდილი აღარ შეგვაშინებს, მაშინ ყველა მზად იქნება თავი დასდოს თავისუფლებისათვის და გამარჯვებაც უსათუოა. ამიტომ, ვიმეორებ. ვისაც თავისუფლება უყვარს და უნდა მისი დამყარება ქვეყნად, ჯერ უპირველეს ყოვლისა, უნდა შეიძულოს მთელის თავის არსებით, გულით და გონებით მტარვალნი და მტარვალობა. ეს არის მხოლოდ საშუალება, რომლის წყალობით ადამიანს შეუძლიან მედგრად იბრძოლოს და არ დაზოგოს სიცოცხლე თავისუფლების მოსაპოვებლად.. და რა არის ეს თავისუფლება, რატომ არ იკითხავთ? უკაცრავად ნუ ვიქნები, რომ მე ჩემებურად განვმარტო ეს სიტყვა: თავისუფლება ხალხისთვის მტარვალთაგან წართმეული ბედნიერებაა. ბედნიერებაწართმეულს რა ჰრჩება უბედურების მეტი? - არაფერი. კიდეც იმიტომ არის, რომ უბედურად ჰგრძნობს თავის თავს ყველა დამონებული, თავისუფლებას მოკლებული ერი და პიროვნება. წამრთმეველნი სარგებლობენ ამ ნაყაჩაღარის ბედნიერებით მხოლოდ ცოტახანს, რადგან ცხოვრების ლოღიკის წყალობით ეს ნადავლი, მოპარული ბედნიერება მტაცებელთათვის უბედურებად ხდება. გადაავლეთ თვალი მთელს რუსეთს და ჩვენს ქვეყანას, აშკარად დაინახავთ, რომ ეს ასეა. დღეს ხალხი იბრუნებს იმას, რაც წაართვეს და წართმეული გახლავთ, მოკლედ რომ ვსთქვათ, ბედნიერება - წამრთმეველი დღეს ტირის, ხოლო გაცარცული მღერის, მხიარულობს, რადგან დანაკარგს პოულობს. წართმეულს იბრუნებს. თავისუფლების ქურდები ბოლო ჟამს მუდამ დასჯილან. როდისა დგება ეს ბოლო ჟამი? - სწორედ მაშინ, როცა ხალხი თვალებს ახელს, როცა თავის ყოფა-მდგომარეობის აუტანლობასა ჰგრძნობს და ჰხედავს, გაიცნობს იმ შავ ძალებს, რომელთაც წაართვეს ბედნიერება, - სძულს ისინი უსაზღვროდ; სწორედ მაშინ ცდილობს შემუსროს თავის დამმონებელნი...

რას თხოულობს თავისუფლება ადამიანისაგან? როგორ უნდა იქცეოდეს თავისუფალი ადამიანი? - თავისუფალი ადამიანი უნდა იქცეოდეს ისე, რომ თავის ყოფაქცევით სხვას არ ჰვნებდეს, მით უმეტეს საზოგადოებას, არამედ მისი მოქმედება უნდა იყოს მიმართული ქვეყნის საბედნიეროდ. თუ ეს პირობა არ იქნება ადამიანისაგან დაცული, მაშინ მისი მოქმედება იქნება ავაზაკური, ვინაიდგან ყოველი ავაზაკი თავისუფლად იქცევა მხოლოდ პირადი სარგებლობისათვის. მაშასადამე, მხოლოდ იმაში არ გამოიხატება თავისუფლება, რაც გნებავს ის ილაპარაკო, სწერო, აკეთო, - არა! უნდა ყოველს სიტყვას და მოქმედებას საერთო, საზოგადო ბედნიერება ედვას სარჩულად, ქვეყნის თუ სასარგებლო არა, სამავნებლო, საზარალო მაინც არ უნდა იყოს ქვეყნისათვის. ყველა ჩვენგანი ხალხისათვის. მოტაცებული თავისუფლება მტაცებელთა ხელში როდია თავისუფლება, იგი იქცევა მტარვალობად. ამ თავისუფლებისას მტარვალნი ათასნაირს ჯაჭვ-ბორკილებს სჭედენ, ხაფანგებს, გაზებს, თავში სცემენ კვერებს და საღრჩობელის ბოძებს სდგამენ... ხალხს ამ თავისუფლებისაგან შეზავებულს შხამ-ნაღველს, საწამლავს უმზადებენ და იმას აწვდიან. ბოლოს კი თითონ რჩებიან მოწამლულნი. ისტორია ამის მაგალითებს უხვად იძლევა. ხალხი იტანს ამ საწამლავს, იგი ისევ ხალხად რჩება, იმარჯვებს, ხოლო მტარვალთა გული მიწაზე ერთხობა. ამიტომ, უპირველეს ყოვლისა, თავისუფლების წართმევა უფრო იმათ ჰვნებს, ვინც თავისუფლებას ჰპარავს, ართმევს ხალხს და ჰსურს იმით მარტო თავად ისარგებლოს. თავისუფლების მტაცებლებზეა სწორედ ზედ გამოჭრილი ქართული ანდაზა: „ვირმა პალო მოაძრო და იმდენი სხვას არა ჰკრა, რამდენიც თითონ იკრაო“.

ხალხის მმართველნი, რომელნიც ამ უაღრესს უგუნურებას ჰშვებიან და ხალხის მონებად გადაქცევას ცდილობენ, გარდა იმისა, რომ თავიანთ წოდებას ჰხრწნიან ზნეობრივ და ფიზიკურად, ხალხსაც აფუჭებენ. დამონებული ერი მუდამ ბეჩავია შინაურობაში და რა თქმა უნდა ბეჩავი და სუსტი გარეშე მტერთან საბრძოლველად. ამის დამამტკიცებელი მაგალითი დღევანდელი რუსეთია, რომელიც პატარა იაპონიას დაეტაკა და რქები შემოიმტვრია.

მაშასადამე, თავისუფალი უნდა იყოს არა რომელიმე ერთი წოდება, არამედ მთელი ერი. ქვეყანაც მხოლოდ მაშინ იქნება ბედნიერი, როცა მოისპობა წოდებრივი უპირატესობანი, ყველა წოდება იქნება თავისუფალი, ე.ი. ბედნიერი... თავისუფლება და ბედნიერება სინონიმებია.ნუ ეძებთ იქ თავისუფლებას, სადაც ცხოვრებას ისევ საფუძვლად წოდებრივი განსხვავება აქვს დადებული, საცა ყველას განურჩევლად წოდებისა და გვარიშვილობისა, არ ეძლევა საშუალება პატიოსანი შრომით მოიპოვოს პური არსებობისა, საცა შრომა ღირსეულად არ ფასდება, საცა არ არის თანასწორად განაწილებული ცოდნა, ქონება.

მარტო ქონებრივი უზრუნველყოფა არ არის გარანტია, ერმა შეინარჩუნოს თავისუფლება, უკეთუ მას თან არ ახლავს ერის საერთო გონებრივი სიმწიფე, განათლება და ცოდნა. წყარო: მამუკა წიკლაური, "ვაჟა-ფშაველა", თხზულებანი.

წყარო: Presa.ge]]> https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/proza/33249-bbbbb-bbbbbbbb-byebbbbbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/proza/33249-bbbbb-bbbbbbbb-byebbbbbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/proza/33249-bbbbb-bbbbbbbb-byebbbbbbbbbb.html Sat, 21 Feb 2015 10:08:42 +0000 native-yes მოსკოვში ვარ, რესტორანში ვსხედვართ მე და ერთი იქაური ჩემი ნაცნობი.ოფიციანტმა შამპანური და შოკოლადი მოიტანა.
- ეს მოგართვეს! – მეუბნება.
- ვინ? – ვეკითხები.
- ვინაობა არ უთქვამს, აი, იმ ახალგაზრდამ!
- გამახედა ოფიციანტმა. რესტორნის კართან ლამაზი, ახოვანი ვაჟკაცი დავლანდე. ვხედავ, მხარზე ამასაც ჩემი ჭინკა და ანგელოზი უზის. მეღიმება.
- ვინ იყო? – მეკითხება თანამოსაუბრე რუსი ნაცნობი.
– ჩემი აფხაზი მეგობრის ვაჟი! – ვუპასუხე.
- მერე რატომ თვითონ არ მოვიდა? – უკვირს ჩემს მეინახეს.
ახლა ამას როგორ ავუხსნა, რატომ არ მოვიდა აფხაზურ ოჯახში აღზრდილი ვაჟკაცი მამამისის ტოლ კაცთან, რატომ არ მომიჯდა გვერდით, რატომ არ გადადო ფეხი ფეხზე, რატომ გამომიცხადა ასე შორიდან სიყვარული და უხმოდ რატომ წავიდა?!...

ნოდარ დუმბაძე

]]> https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31569-bbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31569-bbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31569-bbbbb-bbbbbbbbb-bbbbbbb.html Fri, 24 Jan 2014 03:59:34 +0000 native-yes არსენ იყალთოელი — XI-XII საუკუნეების ქართველი სასულიერო მოღვაწე, ფილოსოფოსი, მწერალი, ჰიმნოგრაფი.
წყაროებში იხსენიება ვაჩესძედ. წარმოშობით იყალთოდან ყოფილა. განათლება მიიღო ბიზანტიაში, ე.წ. მანგანის აკადემიაში. მისი მასწავლებლები იყვნენ მიქაელ ფსელოსი და იოანე ნომოფილაქსი. აქვე დაუწყია მთარგმნელობითი მოღვაწეობა. 80-იან წლებში წავიდა შავ მთაზე (სირია), სადაც მოღვაწეობდა ეფრემ მცირის ხელმძღვანელობით. მისი გარდაცვალების შემდეგ დაბრუნებულა მანგანის მონასტერში, შემდეგ თეოფილე ხუცესმონაზონთან და იოანე ტარიჭისძესთან ერთად ჩამოსულა საქართველოში. მოღვაწეობდა გელათის აკადემიაში. ტრადიციული ცნობის თანახმად, დავით აღმაშენებლის დახმარებით არსენ იყალთოელის იყალთოს მონასტერთან დაუარსებია აკადემია და მისი პირველი რექტორიც ყოფილა. საბოლოოდ შიომღვიმის მონასტერში დამკვიდრებულა.
არსენ იყალთოელმა თარგმა და ერთ კრებულში „დოგმატიკონში“ (ყველაზე სრული ნუსხაა S - 1463, XII-XIII სს.) გააერთიანა ბიზანტიის მწერალთა ფილოსოფიური-თეოლოგიური თხზულებები: ანასტასი სინელის „წინამძღვარი“, იოანე დამასკელის „წყარო ცოდნისა“, მისივე რამდენიმე პოლემიკური ნაშრომი, თეოდორე აბუკარას პოლემიკური ეპისტოლენი, მიქაელ ფსელოსის „პირმშოსათვის“, კირილე ალექსანდრიელის, ნიკიტა სტითატის, ლეონ პაპის დოგმატურ-პოლემიკური ეპისტოლენი, სტატიები და ტრაქტატები, მრავალი უავტორო პოლემიკური თხზულება და სხვა. არსენ იყალთოელმა თარგმნა აგრეთვე „დიდი სჯულისკანონი“, გიორგი ამარტოლის „ხრონოღრაფი“ და სხვა.
არსენ იყალთოელი თარგმანებს ურთავდა ფილოლოგიურ და ფილოსოფიური თვალსაზრისით საინტერესო სქოლიოებს. აღსანიშნავია, რომ არსენ იყალთოელს მოიხსენიებენ ანატომიის მცოდნედ — „ანატომიკოსად“ (ანტონ I, იოანე ბაგრატიონი). მასვე ეკუთვნის სასულიერო შინაარსის იამბიკოები, დავით აღმაშენებლის ეპიტაფია „ვინ ნაჭარმაგევს მეფენი“. არსენ იყალთოელს შეუდგენია ფიზიკის სახელმძღვანელო, რომლითაც ასწავლიდა გელათისა და იყალთოს აკადემიებში. ამ სახელმძღვანელოს იხსენიებს ანტონ I. არსენ იყალთოელი შუა საუკუნეების ქართული ფილოსოფიურ-თეოლოგიური აზრის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელია. მონაწილეობდა დავით აღმაშენებლის მიერ მოწვეულ კრებაში, რომელიც მიზნად ისახავდა რელიგიურ-დოგმატიკური საკითხების გადაწყვეტას. არსენ იყალთოელის პოზიცია ერეტიკოსების მიმართ შეურიგებელი და მკაცრი იყო. მისი თეორიული მეთოდი დოგმატიკურია. ფილოსოფიაში სქოლასტიკის არისტოტელიზმის მიმდევარია.
არსენ იყალთოელის მემკვიდრეობა ჯერ კიდევ არ არის მეცნიერულად გამოცემული. ზოგი მკვლევარი (თ. ჟორდანია, ზ. ჭიჭინაძე, ა. ხახანაშვილი, ი. ლოლაშვილი) არსენ იყალთოელს აიგივებს არსენ ბერთან.]]> https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31568-bbbbbb-bbbbbb-bb-bbbbbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31568-bbbbbb-bbbbbb-bb-bbbbbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31568-bbbbbb-bbbbbb-bb-bbbbbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbb.html Fri, 24 Jan 2014 03:52:21 +0000 native-yes ვიქტორ იპატის ძე გაბესკირია (დ. 29 იანვარი/11 თებერვალი, 1903, ფოთი ― გ. 27 აგვისტო, 1964, თბილისი), ქართველი პოეტი და დრამატურგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (1927). მისი პირველი ლექსები 1922 გამოქვეყნდა გაზეთ "ბახტრიონში", ლექსთა პირველი კრებული გამოიცა 1929 წელს. გაბესკირია რედაქტორობდა ფოთის გაზეთ "პონტოსს" (1922), შემდეგ ბათუმის ჟურნალ "ისპირს" (1924). მუშაობდა გაზეთების "წითელარმიელის", "კომუნისტისა" და "მუშის" რედაქციებში. გაბესკირიას ლექსთა მომდევნო კრებულში (1939) შეპირისპირებულია ძველი და ახალი საქართველო, ხოლო 1949-ის კრებულის ძირითადი თემაა მეორე მსოფლიო ომი. "ერთტომეულში" (1955) ლირიკული ლექსების გარდა შევიდა პოემები "ქეთევან წამებული", "შემთხვევა პიონერთა ბანაკში", "ნონია მესხი" და თარგმანები(ა. პუშკინი, მ. ლერმონტოვი, ნ. ნეკრასოვი, ა. მიცკევიჩი, ლესია უკრაინკა და სხვა).
ქართულ სცენაზე წლების განმავლობაში იდგმებოდა გაბესკირიას პიესები "ლაქაშებს შორის" (1929), "მათი ამბავი" (1938), "მარტოხელა" (1948-1949), "უფსკრულთან" (1953-1954), "გურიის მთები დაუთოვია" (1958), "შრიალებენ ვერხვები" (1960) და სხვა.
]]> https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31518-bbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbb-byebbbbbbb-bbbbb-bbbbbbb-bbbbbbbbbbb-bbbbbbbbbeb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31518-bbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbb-byebbbbbbb-bbbbb-bbbbbbb-bbbbbbbbbbb-bbbbbbbbbeb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/biografia/31518-bbbbbbb-bbbbbbbb-bbbbb-byebbbbbbb-bbbbb-bbbbbbb-bbbbbbbbbbb-bbbbbbbbbeb.html Sun, 12 Jan 2014 07:22:26 +0000 native-yes გიორგი მახობეშვილი

1879 წლის 18 (ახალი სტილით 30) აპრილს დაიბადა დიდი ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ერთ-ერთი დამაარსებელი, კორნელი კეკელიძე.

დღევანდელი საქართველო და განსაკუთრებით, ჩვენი მომავალი, რომელიც უსათუოდ ნათელი და ლამაზი გვექნება, ჩვენი ხალხის უძველესი კულტურიდან იღებს მაცოცხლებელ ენერგიას. ძველი ქართული ლიტერატურა არის ერთი მნიშვნელოვანი ნაწილი მსოფლიო, საკაცობრიო კულტურისა. მისი შესწავლით და პოპულარიზაციით ქართველ ხალხს დიდი სტიმული ეძლევა, ხოლო მსოფლიო რწმუნდება ჩვენს მნიშვნელობაში და უფლებებში, როგორც პოლიტიკური, ისე კულტურული თვალსაზრისით. ამ საქმეში უდიდესი წვლილი მიუძღვის კორნელი კეკელიძეს.

მომავალი მეცნიერი დაიბადა სოფელ ტობანიერში (ახლანდელი ვანის რაიონი), სამსონ კეკელიძის მრავარიცხოვან ოჯახში. კეკელიძეები მდინარე გუბაზოულის აუზის სოფლებიდან არიან. მისი წინაპარი სოფელ ზოტიდან გადასახლებულა ტობანიერში. მამა მედავითნე იყო. დედას თებრონე რქმევია. ოჯახი ხელმოკლედ ცხოვრობდა.

წერა-კითხვა ოჯახში ისწავლა. 1886 წელს იგი შეიყვანეს ქუთაისის ოთხკლასიან სასულიერო სასწავლებელში. მამას უჭირდა შვილის ქუთაისში რჩენა. სკოლის ინსპექტორის ივანე გაფრინდაშვილის, მომავალი პოეტის პოეტ ვალერიან გაფრინდაშვილის მამის, დახმარებით მომავალი აკადემიკოსი უფასოდ ჩარიცხეს სასწავლებლის ინტერნატში. შემდეგ, კორნელი კეკელიძე შევიდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. კეთილი ადამიანის, სემინარიის ინსპექტორის იოანიკის დახმარებით მოაწყვეს სემინარიის პანსიონში, თორემ სამსონ კეკელიძე შვილს თბილისში ვერ შეინახავდა. 1896 წელს დედა გარდაეცვალა, ორი წლის მერე მამა. ოჯახს უფროსი და და სიძე, ამფილოქე ცინცაძე ეხმარებოდნენ. სემინარიის დახმარებით, როგორც წარჩინებულ კურსდამთავრებულს, შესაძლებლობა მისცეს "სახელმწიფოს ხარჯზე" ესწავლა კიევის სასულიერო აკადემიაში, სადაც გამოცდები შესანიშნავად ჩააბარა. მოეწყო სიტყვიერების ფაკულტეტზე.

ნიკო მარისა და მიხეილ ჯავახიშვილის სამეცნიერო მოგზაურობის შედეგებმა დიდი ინტერესი აღძრა ძველი ქართული ლიტერატურის ძეგლებისადმი ევროპაში. კორნელი კეკელიძე მერე წერდა: „ჩვენი მდიდარი კულტურის შესწავლა, ჰარნაკის (გერმანელი მეცნიერი. გ. მ.) აზრით, მხოლოდ გერმანელი მეცნიერებისაგან იყო მოსალოდნელი. მე კი ვფიქრობდი, ჯერ კიდევ მაშინ, რომ ეს საქმე პირველ ყოვლისა უნდა თვით ქართველებმა იკისრონ; რომ თუ ვისმე შეუძლია ეს, პირველ რიგში ქართველ მეცნიერებს. ამისათვის საჭირო არაა, როგორც თეიმურაზ ბატონიშვილი სწერდა ერთხელ აკად. მ. ბროსეს, ევროპელებს ველოდოთ. ამ გარემოებამაც წარმართა ჩემი სამეცნიერო ინტერესები, მე განვიზრახე ჩემი წვლილიც შემეტანა ამ დიდს, თავისთავად საჭირო და აუცილებელ საქმეში."

კორნელი კეკელიძე ერთ-ერთი მათგანია, ვინც გამოავლინა, შეისწავლა, გამოსცა და სამეცნიერო კვლევები მიუძღვნა ძველი ქართული ლიტერატურის უბრწყინვალეს ნიმუშებს. იგი ყველა საქმის შუაგულში ტრიალებდა, რომელიც მიმართული იყო საქართველოსა და ქართველი ხალხის საკეთილდღეოდ. მისი საკანდიდატო დისერტაციის თემა იყო „Литургические грзинские памятники в отечественных книгохранилищах и их научное значуние“ („ლიტურგიკული ქართული ძეგლები სამამულო წიგნსაცავებში და მათი მეცნიერული მნიშვნელობა“). 1905-1906 წლებში მასწავლებლად მუშაობდა ქუთაისში, მერე თბილისში. მონაწილეობას იღებდა საეკლესიო მუზეუმის კომიტეტის, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა და საისტორიო-საეთნოგრაფიო საზოგადოების მუშაობაში. 1907 წელს დაიცვა სამაგისტრო დისერტაცია, იმავე თემაზე, რომელიც საკმაოდ განავრცო. ეს ყოფილა პირველი შემთხვევა რუსეთის იმპერიაში, როცა აკადემიაში ქართველი ქართულ თემაზე იცავდა დისერტაციას. მის მასწავლებელი სარეცენზიო წერილში წერდა: ნაშრომს „აღბეჭდილი აქვს ის პოლიტიკური და ლიტერატურული მიმდინარეობა, რომლის აუცილებელი გავლენის ქვეშ იმყოფება ახალგაზრდა ავტორი - თავისი მშვენიერი, მაგრამ უბედური სამშობლოს კანონიერი შვილი. აღზრდითაც და სამსახურეობრივი მდგომარეობითაც კი იგი იმყოფება თანამედროვე ცხოვრებისა და ლიტერატურის ნაციონალისტურ მოძრაობათა შუაგულში“.

კორნელი კეკელიძემ უარი თქვა კიევის აკადემიაში კათედრა ჩაებარებინა და სამშობლოში დაბრუნდა, რომელსაც ძალიან სჭირდებოდა მისნაირი შვილები.
თედო ჟორდანია, მისი პედაგოგი სემინარიიდან, კორნელი კეკელიძეს სწერდა:
“მივიღე ძვირფასი საჩუქარი-თქვენი ახალი წიგნი „Иурусалимский Канонар“ (რომელმაც დაიმსახურა მ. ნ. ახმატოვის სახელობის პრემია. გ. მ.) თვალი გადავავლე და მადლობა შევწირე ღმერთს, რომელმაც აღმისრულა მე ჩემი წადილი: როგორც იყო ამ ბოლო ჟამს მოგვივლინა ქართველებს გამჭრიახი, საქმიანი და მცოდნე გამომძიებელი ქართული ხელნაწერებისა... აქამდის თუ პატივსა გცემდით, ახლა ძმაზე უძმესი ხართ ჩემთვის... თქვენი მეცადინეობა, ახალგაზრდობა, ნიჭი, ცოდნა, სიყვარული მეცნიერებისადმი ჭეშმარიტს, უმწიკვლოს მოჰფენს დიდებულს ისტორიას...

…თქვენი უკანასკნელი შრომა არის გვირგვინი თქვენი ნაშრომებისა, ღირსი სამეცნიერო დოქტორობის ხარისხისა (დაუცველად). თქვენი ყოფილი მასწავლებელი დღეს თქვენ ათასჯერ მეტად გაფასებთ, ვიდრე დღემდი.

დამიჯერე, ჩემს ძმასთან უძმესო კორნელი, რომ ჩვენ უნდა უკანასკნელ სისხლის წვეთამდე ვიბრძოლოთ დასაცველად ჩვენის მწერლობა-ისტორიის ღირსებათა. რაც კარგი ვნახოთ, ის შევითვისოთ, გამოვააშკარავოთ, გამოვაბრწყინოთ, ხოლო ნაკლულევანებანი, დეე, მტრებმა ეძიონ“.

1912—1917 წლებში თანამშრომლობდა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ორგანოსთან, „ქრისტიანული აღმოსავლეთი“. 1916 წელს დაინიშნა თბილისის სასულიერო სემინარიის რექტორად. დიდია მისი ღვაწლი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსებაში. 1918 წლიდან გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრას. 1919-1925 წლებში სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტის დეკანად მოღვაწეობდა, ხოლო 1926—1930 წლებში სასწავლო-სამეცნიერო ნაწილის პრორექტორი იყო. 1942—1949 წლებში ხელმძღვანელობდა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტს და სხვა.

შეუფასებელია ის ღვაწლი და თავდადებული, ტიტანური ძალისხმევა, რომელიც გამოიჩინა კორნელი კეკელიძემ ძველი ქართული ლიტერატურის შესწავლის საქმეში. როგორც ვთქვით, თვითონ ეძებდა და პოულობდა მუზეუმებში, ფონდებში, კერძო კოლექციებში ქართული ლიტერატურის ძეგლებს. შეისწავლიდა და სამეცნიერო გამოცემებს ამზადებდა. კორნელი კეკელიძის "ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორია" დღესაც ისწავლება უნივერსიტეტში და დღესაც ზრდის ქართული ლიტერატურის ისტორიით დაინტერესებულ სტუდენტებს თუ მომავალ სპეციალისტებს. ძველი ქართული ლიტერატურის თითქმის ყველა საკითხზე და პრობლემაზე აქვს ნაშრომი დიდ ქართველ მეცნიერს კორნელი კეკელიძეს. ასევე ძველი ქართული ლიტერატურის მიმართების შესახებ თანამედროვე მსოფლიო (ბიზანტიურ და სპარსულ) ლიტერატურასთან და სხვა.

კორნელი კეკელიძე იცავდა საქართველოს ეკლესიის ინტერესებს და ამტკიცებდა ივერიის ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის აუცილებლობას. მისი შრომები, მისი კვლევები ეროვნული იდეოლოგიის ერთ-ერთი საფუძველია, როგორც იმ დროინდელი, ისე მომავალი პერიოდების ეროვნული მოძრაობისათვის. დაუფასებელია კორნელი კეკელიძის ამაგი საქართველოსადმი.

ნაწყვეტი კორნელი კეკელიძის სიტვიდან მისი დაბადების 80 და სამეცნიერო მოღვაწეობის 55 წლისთავის აღსანიშნავ იუბილეზე.

..."ჩვენს თვალწინ შეიქმნა ახალი, წინათ გაუგონარი სამეცნიერო დისციპლინა, რომელსაც ქართველოლოგია ეწოდება და რომელიც მძლავრ ნაკადად ერთვის მსოფლიო მეცნიერების ოკეანეს. ისეთი მდგომარეობა შეიქმნა, რომ არცერთი საკითხი ძველი კულტურის და მწერლობის ისტორიიდან არ შეიძლება ამომწურავად გადაწყდეს, თუ ანგარიში არ გაეწია მდიდარ ქართულ მასალებსაც…

… ქართველოლოგიის მიერ ასეთი ყურადღების მოპოვების საქმეში პატარა, უმნიშვნელო როლი მეც მითამაშია…

… 55 წლის განმავლობაში მე არ მამოძრავებდა არც „სახელის მოპოვების“ არც „სენსაციების“ გამოწვევის სურვილი, მე ვემსახურებოდი მხოლოდ ისტორიულ-ლიტერატურული ჭეშამრიტების გამოვლინებას და შემდეგი პრინციპებით ვხელმძღვანელობდი: ა) ისტორიული ჭეშმარიტების გამოვლინება უნდა ემყარებოდეს არა უნიადაგო ჰიპოთეზებსა და მოსაზრებებს, არამედ მყარ და შემოწმებულ ისტორიულ ფაქტებს. ბ) ნამდვილი ისტორია არ საჭიროებს შეკეთება-შელამაზებას, რა მოსაზრებითაც არ უნდა იყოს ეს გამოწვეული (უფრო ხშირად ეს ხდება ყალბად გაგებული „პატრიოტიზმის“ ქურქში). გ) მეცნიერულ მუშაობაში საჭიროა კრიტიკა, მაგრამ კრიტიკად არ უნდა საღდებოდეს ინსინუაციები და ლანძღვა-გინება, დ) საჭიროა პოლემიკაც, მაგრამ არა ისეთ ადამიანთან. რომელიც შეუპყრია წინასწარ აკვიატებულ აზრს და არა ჭეშმარიტების მოპოვების სურვილს. ე) მზად უნდა იყო შეცდომის გამოსწორებისათვის; ის ადამიანი, რომელსაც ეშინია ან რცხვენია თავისი შეცდომების გამოსწორებისა და ამიტომ „უცილობლობს ვითა ჯორი“, მეცნიერად არ შეიძლება ჩაითვალოს.

ასეა თუ ისე, ჩემი ნახევარსაუკუნოვანი მეცნიერული მუშაობა მიმართული იყო იმისაკენ, რომ ჩვენ ხალხს შეეგნო და შეეცნო – რას წარმოადგენდა ის კულტურულად შორეულ წარსულში. რა გავაკეთეთ ამ მიმართულებით, ამაზე სხვებმა იმსჯელონ.

გაუმარჯოს ჩვენს ქვეყანას და ხალხს, გაუმარჯოს ჩვენს მეცნიერებას, ვუსურვოთ მას წინსვლა და წარმატება. მადლობა, დიდი მადლობა ყურადღებისა და პატივისცემისათვის, ჩემი პატარა დამსახურების ასეთი დიდი შეფასებისათვის. მართალია მოვხუცდი, მაგრამ ჯერ კიდევ არ დამკარგვია უნარი და სურვილი ხალხსა და სამშობლოს ვემსახურო.”

ასეთი კაცი იყო კორნელი კეკელიძე.

წყარო: presa.ge]]> https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/proza/31517-bbbb-bbbbbbbb-bbbb-bb-bbbbyebbb-bbbb-v-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/proza/31517-bbbb-bbbbbbbb-bbbb-bb-bbbbyebbb-bbbb-v-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbbbb.html https://literatura.mcvane.ge/main/literatura/proza/31517-bbbb-bbbbbbbb-bbbb-bb-bbbbyebbb-bbbb-v-bbbbbbbbbb-bbbbbbbbbbb.html Sun, 12 Jan 2014 07:19:49 +0000 native-yes ლაშა ბერულავა

ძალიან დიდხანს ვფიქრობდი, როგორ შეიძლებოდა დამეწყო სტატია მურმან ლებანიძეზე - პოეტზე, რომლის ლექსები და ამ ლექსებზე დაწერილი სიმღერები თითქმის ყველა ქართველმა ზეპირად იცის. ბოლოს, 2002 წლის „ლიტერატურულ საქათველოში“ მასზე მურმან ჯგუბურიას მოკლე მოგონებას გადავაწყდი და დიდხანს არც მიფიქრია:

„ამ ამბავს, სამეგრელოში, ერთ ჭირის სუფრაზე მოვკარი ყური. თამადას, იქ წასულების სულის მოსახსენიებელი მოეთავებინა და აქ დარჩენილებს ადღეგრძელებდა.
"სად იყავი, სვიმო-პატენი, ამდენი ხანი რომ არ ჩანდითო" - ჰკითხა საუკუნეს მიტანებულ ბაბუაჩემს ერთმა შუახნის კაცმა.

"იქ ვიყავიო, - მიუგო ბაბუაჩემმა, - მაგრამ არ მიმიღეს და უკანვე გამომაბრუნესო"!
"იქ თუ იყავი, უეჭველად, მამაჩემს ნახავდიო", - ჩააჟინდა თანამესუფრე.
"არა, არ მინახავს, მამაშენი იქაც მომკვდარა და სხვაგან გადაუსვენებიათო".
ანუ: ვისაც შენისთანა მემკვიდრე დარჩა, იმას სხვა რა დაემართებოდაო. ეს თუ იგულისხმა.

ეს ამბავი მოვუყევი ერთხელ ბატონ მურმანს.

"სოკრატეს ან პლატონის პირით რომ თქმულიყო, ამ შეგონებას ქვეყანა დაიმახსოვრებდაო", - მითხრა ბატონმა მურმანმა და ჩაფიქრებულმა, სალექსო სტრიქონივით გამართული სიტყვა მოაყოლა:

"აქ ყველა ვკვდებით, მთავარია, იქ აღარ მოვკვდეთ!" დარდი ნუ გაქვს, ბატონო მურმან, შენი ლექსების პატრონს ხელმეორედ სიკვდილი არ უწერია.“

მურმან ლებანიძე იმ რამდენიმე ქართველ პოეტს შორის იყო და არის, რომლის წიგნებიც მაღაზიების დახლებზე დიდხანს არ ჩერდებოდა. იმ პოეტთა შორისაცაა, რომელთა შემოქმედების საფუძვლიანად მცოდნეც კი დაბეჯითებით ვერ გეტყვით, რომელი მიმართულება სჭარბობს მათ ლირიკაში: პატრიოტული, სასიყვარულო, სალაღობო...
რასაკვირველია, ამ სტატიას მურმან ლებანიძის უძირო პოეზიის მიმოხილვის, მით უმეტეს, ანალიზის პრეტენზია ვერ ექნება - იგი, უბრალოდ, გაგახსენებთ თანამედროვეობის ერთ-ერთ უდიდეს პოეტს, რომელსაც შარშან, ნოემბერში, 88 წელი შეუსრულდებოდა.

„არ გაბედოთ ლაპარაკი თქვენ ჩემთან - ომზე!“

მურმანის ლექსებში ომის თემატიკას ერთ-ერთი გამორჩეული ადგილი უჭირავს. მარუხის უღელტეხილზე და ყუბანში იბრძოდა, სადაც დაიჭრა კიდეც. ფრონტის ხაზზეც კი ახერხებდა ლექსების წერას. მეტიც, სწორედ ფრონტზე დაწერილი ლექსების გამო მიიღეს მწერალთა კავშირის წევრად. ჭრილობები მთელი დარჩენილი სიცოცხლის განმავლობაში ტანჯავდა, თუმცა, მის ლექსებში თითქმის არ არის წუწუნი, უიმედობა და პესიმიზმი.

ამ სტატიაში მურმან ლებანიძის ლექსებიდან სრულად მხოლოდ ერთი შეგხვდებათ. ისიც, მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს ლექსი, რატომღაც, ჩაკარგულია მის შემოქმედებაში. ლექსი ათეული წლების წინაა დაწერილი და, თუ შეიძლება ასე ითქვას, ცოტა მკაცრად დაწერილიც შეიძლება მოგეჩვენოთ, მაგრამ გადმოიტანეთ დღევანდელ საქართველოში და მიხვდებით, რომ ეს ლექსი აქტუალობას არასოდეს დაკარგავს ქვეყანაში, სადაც ერთნი ბრძოლის ველზე ეცემიან და მეორენი კი მათ გმირობაზე ქირქილებენ (თუნდაც ბოლო ომის მაგალითზე).

რეპლიკა „ომგადახდილ კოლეგას“

თქვენ იცით ომი? ცრუობთ, ტყუით, არა ხართ კაცი!

იცით ფასადი; კი, ბატონო, - იცით ომი დიდკაცის ცოდნით -

გულისგული არ იცით ომის...

თქვენ არ ყოფილხართ იმ ძველ ომში

არც ახალ ომში თქვენ არ წახვალთ -

ხელს არ გიწყობთ ასაკი, რანგი.

იქნება ომი, - მე არ ვგონებ, ერთ დღეს გათავდეს,

თქვენ მიგიწვევენ (ადრეც ბევრჯერ მიუწვევიხართ)

დივიზიის, კორპუსის შტაბში

ჯერ გაგიშლიან შიმშილობის კვალობაზე პურმარილს გვარიანს,

მერე გაგიყვანენ სადმე ახლოს, უსაფრთხო სანგარში,

მიწაყრილზე დაგიდებენ ცეცხლსასროლ იარაღს

იქნება ვინმე, ლესელიძის მაგივრად სხვა -

და მერე, მცოდნეს, მომსწრეს კიდევ ერთი ომისას

სპეცთვითმფრინავით თბილისისკენ გამოგაფრენენ.

მე ვარ სალდათი -

სამწუხაროდ, ძაღლის მძორ და ცხენისლეშნაჭამი -

არ გაბედოთ ლაპარაკი

თქვენ ჩემთან - ომზე!!!

ასე, პირდაპირ იცოდა სათქმელის თქმა არამარტო ლექსში, ყოველდღიურ ცხოვრებაშიც. მის ამ თვისებას მტერი უფრო ბევრი შეუძენია მისთვის, ვიდრე მოყვარე, მაგრამ ამის გამო უკან არასოდეს იხევდა.

სიყვარული და ამღერებული ლექსები

ალბათ, არ არსებობს ზრდასრული ქართველი, რომელმაც მურმან ლებანიძის ლექსზე „გაზაფხული შემოსულა, ლენ!“ დაწერილი სიმღერა თუ თავიდან ბოლომდე არა, ნაწილობრივ მაინც არ იცის. ისიც ბევრმა იცის, რომ ამ ლექსში ნახსენები „ლენ“ მურმან ლებანიძის მეუღლე, ელენე ჭავჭავაძეა, რომლისადმი უდიდესი სიყვარული პოეტმა არაერთ ლექსში გამოხატა.

ლეილა მეტრეველი წერს: „მძიმე ხვედრის მიუხედავად, ელენე ჭავჭავაძე ბედნიერი ცოლი მგონიაერთი მხრივ, იმიტომ, რომ ის მიზეზია არაერთი უმშვენიერესი ლექსის, მეორე მხრივ კი იმიტომ, რომ მან იცოდა, ვის გვერდით ცხოვრობდა და “ხალხს პოეტი შეუნარჩუნა”. იშვიათად თუ მოიძებნება ქალი, რომელიც საკუთარ შესაძლებლობებს _ ბოლო წვეთამდე _ ასე უშურველად ხარჯავდეს მეუღლეზე, თუნდაც ეს უკანასკნელი მურმან ლებანიძე იყოს. დარწმუნებული ვარ, ქალბატონი ლენას გარეშე მურმან ლებანიძე მურმან ლებანიძე ვერ იქნებოდა“. რასაკვირველია, ამას ყველაზე უკეთ სწორედ მურმან ლებანიძე გრძნობდა და მეუღლეს განუმეორებელი ლექსებით ანებივრებდა. მის ბავშვობასაც კი, რომლის მომსწრე ვერაფრით ვერ იქნებოდა, უდიდესი სითბოთი ახსენებდა:

“ელენე – ლენა იყო,
მაგრამ უბღვერდი ყველას
და დიდი პაპა ნიკოც
ჯიუტად გეძახდა ლელას”.

მოგვიანებით კი, როცა ბევრი რამ შეიცვალა, მაგრამ არ შეიცვალა მათი სიყვარული, მურმან ლებანიძემ განუმეორებელი ლექსი მიუძღვნა თავის სიყვარულს და ორი შვილის დედას:

“ხელთ ერბო-კვერცხი მოგვიწვი,
სათვალით კერავ გობანს.
მე შენი სიმხნე რომ ვიცი,
იქმოდი ლელაობას.

მაგრამ ვერა ჰქმენ, ცხადია,
ქმარ-შვილსღა შეგვრჩი, ლელავ,
შენ ჩემო ცოლო, გადიავ,
დაო, ძმაო და ყველავ!”

მურმან ლებანიძის და ელენე ჭავჭავაძის თანაცხოვრება ია-ვარდით მოფენილი არ ყოფილა. ამას ელენე ჭავჭავაძის მოგონებებიც ადასტურებს:

"... ხუდადოვის ტუბდისპანსერიდან გამოწერილი მურმანი მესამე დღეს აბასთუმანში გავაგზავნე. მაგრამ თბილისში რა გამაჩერებდა! ჯერ ერთი, ბავშვებს გაზრდა სჭირდებოდათ, მე კი არავითარი სახსარი აღარ გამაჩნდა. მოვკიდე ხელი ზაზას და ფიქრიას და ბორჯომში წავედი. იქ მაშინ რაიკომის მდივნად ჯიბო ლომაშვილი მუშაობდა. მივედი და ავუხსენი ჩემი გამოუვალი მდგომარეობა. ყურადღებით მომისმინა. შეწუხდა. სადღაც დარეკა.... პატარა ცემის სკოლა–სანატორიუმში პედაგოგად გამამწესეს. იცით, ეს ჩემთვის რამხელა ამბავი იყო? ბევრი კი არა, რაღაც სამასი მანეთი ხელფასი მქონდა, მაგრამ იმედისთვის ესეც კმაროდა...

პატარა ცემელებმა გამაფრთხილეს, აქ ნაადრევი და ცივი ზამთარი იცის, შეშას თავის დროზე თუ არ მოიმარაგებ, გაგიჭირდებათო. შეშის საყიდელი ფული მართლა არ მქონდა. ჰოდა, რა უნდა მექნა? რვა თუ ცხრა წლის ზაზა ვაჟკაცივით მედგა მხარში. დავდიოდით ტყეში და ვეზიდებოდით პატარ–პატარა გუდურებს. ის ზამთარი, როგორც იქნა, გადავაგორეთ...

პროდუქტებისთვის ბორჯომში ჩავდიოდი. ზაფხულში კიდევ არაფერი, ზამთარში მიჭირდა! ორი კილომეტრი, დარსა თუ ავდარში ფეხით უნდა გამევლო. მდინარე ბორჯომულაზე მაშინ ხიდი არ იყო. ბევრჯერ ჩამმტვრევია ყინული და შინ თავით ფეხებამდე გალუმპულ–გათოშილი დავბრუნებულვარ. გავწამდი, ასთმა დამემართა.

გული მაინც საგულეს მქონდა – შვილები გვერდით მყავდნენ. დროდადრო მურმანიც ამოგვაკითხავდა ხოლმე...“ სხვათა შორის, მურმან ლებანიძის გარდაცვალების შემდეგ ელენე ჭავჭავაძესაც არ უცოცხლია დიდხანს...

„ჩემო თვალნათელო, ჩემო ფრთანათელო...“

მურმან ლებანიძის ლექსში, „გაზაფხული შემოსულა, ლენ!“ ნახსენები „მკვირცხლი ბიჭი“ - ზაზა ლებანიძეა, ხოლო „ოდესმე დიდი ყოფილა საქართველო“ - კიდევ ერთი, ამღერებული და ვერდავიწყებული ლექსი-სიმღერა პოეტმა ქალიშვილს, ფიქრიას მიუძღვნა.

მურმანისა და ფიქრიას მამაშვილობა განსაკუთრებული იყო. მოსკოვში, როცა მურმან ლებანიძე, უკვე მერამდენედ, სამკურნალოდ იყო წასული, ფიქრია უდიდესი სითბოთი და სიყვარულით სავსე წერილებს უგზავნიდა. იმ დროს თვითონ პოეტი იგონებდა მოგვიანებით, თუმცა, ამ მოგონებებში თითქოს სიკვდილსაც დასცინოდა, თავის ავადმყოფობას აბუჩად იგდებდა და ყურადღება შვილზე გადაჰქონდა:

"ჩემი ფიქრია მე ბებერ მგელს – აკელას მეძახდა, – გასაგებია, რომ "მაუგლის" მიხედვით. ჩემი მორიგი სიკვდილის წინ (სიკვდილი არც ამჯერად შედგა!) თბილისიდან წერილი მომწერა დიდ ქალაქში, საიდანაც, გამორიცხული არ იყო, თუთიის დახუფული ყუთით ჩამოსატანი გავმხდარიყავი სამშობლოში...

"ჩემო საყვარელო აკელა! – მწერდა ფიქრია, – შერხანი ჯერაც დააბოტებს ჯუნგლებში... ასე რომ, ჯერ კიდევ ბევრი ბრძოლა გაქვს მოსაგები! ახლა ძალიან გვიანია... მალე გათენდება... ზაზას სძინავს, ბებიასაც.. ჩვენ კარგად ვიქნებით, თუ...

გიკოცნი რბილ და თბილ ხელებს და... ფერფლისფერ თმებს. გკოცნი, გეხვევი, გეფერები. აბა, შენ იცი! იცოდე, ძალიან გვჭირდები! მაუგლი"

სიცოცხლის მიწურულს პოეტს უდიდესი ტრაგედია დაატყდა თავს: ფიქრია გარდაიცვალა. ელგუჯა ლებანიძე წერს:

"... ქრონიკული უფულობით გატანჯულმა ოჯახმა უკანასკნელი გროშები მოაგროვა და ავადმყოფი მოსკოვში გადააფრინა. იმედი დიდი არ იყო, მაგრამ, იქნებ სასწაული მომხდარიყო?

სამწუხაროდ, სასწაული არ მოხდა. შუაღამისას სასტუმროში რეკავს ტელეფონი და ავი წინათგრძნობით გატანჯულ მამას მოსკოვის ჰაერივით უსაშველოდ ცივი ხმით ცხელ ტყვიასავით მიახლიან: „თქვენი ქალიშვილი გარდაიცვალა!“

აი, ასე - უბრალოდ და შემზარავად – „თქვენი ქალიშვილი გარდაიცვალა!“: არც თანაგრძნობა, არც წუხილი...

"რა უნდა ვუთხრა მშობლებს?" – ვფიქრობდი სამძიმარზე მიმავალი. დედამიწის ზურგზე აკი ჯერ არავის მოუგონია სიტყვები, რომლებიც ოდნავ მაინც გაანელებს უზომო მწუხარებას. აკი მურმანიც ბრძანებს: " არ არის სიტყვა, არ არის სიტყვა, სამძიმრად რომელიც ითქმის". ისევ მურმანმა მიშველა:

– აღარაფერი მითხრა! – და ხელის აწევით შემაჩერა..."

ფიქრიაც საოცრად ლამაზ ლექსებს წერდა და შვილის გარდაცვალების შემდეგ მამამ მისი კრებული გამოსცა... ეს ფიქრიას ერთი ლექსის ფრაგმენტია:

"გვედგა – სისხლისფერი ღვინო
სტუმრად – ვაჟიკაცი მეჯდა,
ვსვამდი – ჩემს სტუმრებთან ერთად,
ქარი კარ – ფანჯარას გლეჯდა...
გული – საწყალობლად ძგერდა
გარეთ – თებერვალი ყეფდა..."

აუხდენელი წინასწარმეტყველება

ცალკე საუბრის თემაა მურმან ლებანიძის ლექსები გალაკტიონზე და, საერთოდ, მათი დამოკიდებულება ერთმანეთთან. რასაკვირველია, მურმან ლებანიძისა და გალაკტიონის ერთად ხსენების დროს ყველას ის ლექსი ამოგვიტივტივდება მეხსიერებიდან, რომელშიც მურმანმა აღწერა, როგორ სთხოვა ერთხელ გალაკტიონს, მეორე პოეტი დაგვისახელეო და პოეზიის მეფემ კი ჭინკებავსებული თვალებით იკითხა - „საქართველოში?“

სწორედ ამ და გალაკტიონზე დაწერილი სხვა ლექსების გამო მიენიჭა მურმან ლებანიძეს გალაკტიონ ტაბიძის სახელობის პრემია, რომელიც მისთვის უძვირფასესი ჯილდო იყო, ამიტომ, მის სხვა პრემიებს და ტიტულებს აქ აღარ ჩამოვთვლით.

ბოლოს კი, ერთ ლექსში ნახსენები პოეტის წინასწარმეტყველება, რომელიც, სამწუხაროდ, აუხდენელი დარჩა: „შენთან, შენთან, გალაკტიონ, შენთან მოვალ მალე!“ - რაც ეკუთვნოდა, ის კი წამოსცდა, მაგრამ...

მურმან ლებანიძე დიდუბის პანთეონშია დაკრძალული, მაშინ როცა მთაწმინდაზე უამრავი ისეთი განისვენებს, რომელთა ადგილი არათუ მამადავითზე, არამედ... მაგრამ ამაზე სხვა დროს...

წყარო: Presa.ge]]>