მთა-მთა

ჭიუხს ღრუბელნი შამამხვდნენ
დაწანწალობდნენ მთვრალები,
ნასახლარების შემყურეთ
ცრემლი უჩნოდათ თვალებში...

მთა-მთა


ფრიდრიხ ჰაიეკი – Friedrich Hayek (1899-1992)

fridrix haieki ekonomisti filosofosi cnobili pirovnebebi cnobili adamianebi gamochenili adamianebi ცნობილი პიროვნებები
ფრიდრიხ ფონ ჰაიეკი – 20-ე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკონომისტი და ფილოსოფოსი. ლუდვიგ ფონ მიზესის შემდეგ ჰაიეკი ითვლება ეკონომიკის ავსტრიული სკოლის წამყვან წარმომადგენლად.
ჰაიეკის ცხოვრების გზა არ იყო იოლი. იყო დრო, როდესაც მის იდეებს ყურს უგდებდა სამეცნიერო სამყარო, და იყო დავიწყების ხანგრძლივი პერიოდი, როდესაც, მისი სიტყვებით რომ ვთქვათ, მას თუ იხსენებდნენ, მხოლოდ როგორც “ერთ იმ დინოზავრს, რომელიც წინააღმდეგ ბუნებრივი შერჩევისა ზოგჯერ შემთხვევით თუ გამოჩნდება დღის სინათლეზე”.
იგი 1899 წლის 8 მაისს დაიბადა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დედაქალაქ ვენაში. მამის ხაზით, მისი ოჯახი ავსტრიელ არისტოკრატთა წრეს მიეკუთვნებოდა. მამამისი მუნიციპალური ჯანდაცვის სამსახურში მუშაობდა ექიმად. ჰაიეკის დედის ოჯახი ერთ-ერთ მდიდარ ბურჟუაზიულ გვარს წარმოადგენდა. დედა ფილოსოფოსის ლუდვიგ ვიდგენშტეინის ახლო ნათესავი გახლდათ.
ჰაიეკი, მამამისის შეთავაზებით, ადრეული პერიოდიდან გაეცნო საბუნებისმეტყველო, ფილოსოფიურ წიგნებს. მასზე განსაკუთრებული გავლენა მოახდინა ჰიუგო დე ვრიეს ნაშრომებმა გენეტიკასა და ევოლუციაზე, აგრეთვე ლუდვიგ ფოიერბახის ფილოსოფიურმა წერილებმა, არისტოტელეს ეთიკამ. ჰაიეკი ერთ-ერთი პირველი იყო ვინც წაიკითხა ლუდვიგი ვიდგენშტეინის 1921 წელს გამოქვეყნებული ნაშრომი.
პირველ მსოფლიო ომში ავგუსტ ჰაიეკი ავსტრია-უნგრეთის ჯარში მსახურობდა არტილერიის ოფიცრად და იტალიის საზღვარზე იბრძოდა. ომში გამოჩენილი მამაცობისათვის დააჯილდოვეს კიდეც. მოგვიანებით ჰაიეკი დაწერს, რომ “გადამწყვეტი ზეგავლენა ჩემზე პირველმა მსოფლიო ომმა მოახდინა”.
ომის შემდეგ ჰაიეკმა გადაწყვიტა აკადემიურ კარეიერას გაჰყოლოდა. 19 წლის ჰაიეკი შედის ვენის უნივერსიტეტში, რომელიც იმ პერიოდში მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე საუკეთესო ეკონომიკის სკოლას წარმოადგენს (სტოკჰოლმისა და კემბრიჯის უნივერსიტეტებთან ერთად). 1921-23 წლებში ჰაიეკი სამართლისა და პოლიტიკური მეცნიერების დოქტორანტურაზე სწავლობს.
ამ პერიოდში, როცა ვენას უნივერსიტეტი მცირე ხნით დაიკეტა, ჰაიეკი კონსტანტინ ფონ მონაკოვის ტვინის ანატომიის ინსტიტუტში სწავლობდა, სადაც იგი განსაკუთრებით დაინტერესდა ერნსტ მახის ნაშრომებით. სწორედ ამ პერიოდის გავლენით დაიწერა შრომა “მგრძნობელობითი (სენსორული) წესრიგი” (გამოქვეყნდა 1952 წელს).
მის მსოფლმხედველობაზე გავლენა მოახდინეს ისეთმა მოაზროვნეებმა, როგორებიცაა: დ. ჰიუმი, ი. კანტი, ჯონ მილი, კ. მენგერი, ერნსტ მახი, ლ. ვიტგენშტაინი, კარლ პოპერი, მ. პოლანი.
ჰაიეკზე დიდი გავლენა იქონია 1922 წელს გამოსულმა ლუდვიგ ფონ მიზესის წიგნმა ”სოციალიზმი”. იგი მოგვიანებით წერდა: ამ წიგნის წაკითხვის შემდეგ ”სამყარო არასოდეს ყოფილა იგივე, რაც უწინ”.
უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე ფრიდრიხ ჰაიეკი ავსტრიის მთავრობამ მრჩევლად აიყვანა სენ-ჟერმენის ხელშეკრულების იურიდიულ და ეკონომიკურ საკითხებზე სამუშაოდ. 1923-24 წლებში, იგი მიიწვიეს ნიუ იორკის უნივერსიტეტში ასისტენტად, სადაც მან ერთი წელი დაჰყო.
ამის შემდეგ იგი ბრუნდება მშობლიურ ვენაში და ლუდვიგ ფონ მიზესის მიერ დაარსებულ ცნობილ კერძო სასემინარო ციკლში მსმენელად ჩაერთო.
1927 წელს ჰაიეკმა ლუდვიგ ფონ მიზესთან ერთად დაარსა ეკონომიკური კვლევების ავსტრიის ინსტიტუტი. ჰაიეკი ინსტიტუტის პირველი დირექტორი, ხოლო მიზესი – ვიცე პრეზიდენტი გახდა. მალე ინსტიტუტმა აღიარება მოიპოვა და ეკონომიკური ციკლების კვლევის წამყვან ევროპულ ცენტრად გადაიქცა.
1929 წელს ჰაიეკმა გამოაქვეყნა შრომები “მონეტარული თეორია და ეკონომიკური ციკლების თეორია” და “დაგროვების პარადოქსი”, სადაც პირველმა იწინასწარმეტყველა ამერიკის ეკონომიკური კრიზისის დასაწყისი, რომელიც მოგვიანებით ცნობილი გახდა როგორც “30-იანი წლების დიდი დეპრესია”. ჰაიეკის მტკიცებით დიდი დეპრესია განპირობებული იყო ფედერალური სარეზერვო სისტემის მიერ და მისი ძალისხმევით, რომ 1920-იან წლებში მონეტარული ჩარევების შედეგად მოეხდინა ფასთა დონის სტაბილიზაცია.
შრომებს გამოხმაურება მოჰყვა, რომლის შედეგად 1931 წელს იგი მიიწვიეს ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში ლექციების წასაკითხად. ლექციების კურსი 1931 წელს გამოქვეყნდა სათაურით “ფასები და წარმოება”. ლექციებმა მას აღიარება მოუტანა სამეცნიერო წრეებში და იგი დაინიშნა ეკონომიკისა და სტატისტიკის პროფესორად ლონდონის უნივერსიტეტში. 1937 წელს გამოდის მისი ნაშრომი “მონეტარული ნაციონალიზმი და ინტერნაციონალური სტაბილურობა”, ხოლო 1937 წელს – “მოგების დაინტერესება და ინვესტიცია”.
1930-1940-იან წლებში ჰაიეკი ინგლისში მიმდინარე დებატების აქტიური მონაწილე გახდა, სადაც იგი ოპონირებას უწევდა სოციალისტურ ცენტრალურ დაგეგმარებას. ცნობილი ბრიტანელი ეკონომისტი ჯონ ჰიქსი, 1967 წელს აღნიშნავდა: “როდესაც დაიწერება 30-იანი წლებში ეკონომიკური ანალიზის განვითარების ისტორია, ამ დრამის (და ეს იყო ნამდვილი დრამა) მთავარი გმირი იქნება პროფესორი ჰაიეკი. იყო დრო, როდესაც მთავარი ორაბრძოლა ხდებოდა ჰაიეკისა და ქეინზის ახალ თეორიებს შორის”.
იმ დროს, გამარჯვება, ფართოდ გავრცელებული მოსაზრებით, დარჩა კეინსს, რომლის იდეები ეკონომიკის სახელმწიფო რეგულირების აუცილებლობის შესახებ, დიდხანს იყო დასავლური სამყაროს მთავრობების სამოქმედო პროგრამად.
ქეინზიანიზმის წინააღმდეგ გამართული პოლემიკის შემდეგ ჰაიეკი იწყებს ბრძოლას ყველაზე სახიფათო, როგორც თავად თვლიდა, მტერთან – სოციალიზმთან. 1944 წელს გამოდის მისი ცნობილი ნაწარმოები ”გზა ბატონყმობისაკენ”, რომელიც იყო მისი პასუხი მეორე მსოფლიო ომზე და ტოტალიტარული აგრესიული დიქტატურის ზრდაზე.
1947 წელს ჰაიეკის თაოსნობით გაიმართა კონფერენცია მონტ პელერინში (შვეიცარია), სადაც ჩამოაყალიბა საზოგადოება “მონტ-პელერინი”. საზოგადოებას მალე აღმოუჩნდა მხარდამჭერები. მასში გაერთიანდნენ ლიბერალურად მოაზროვნე ეკონომისტები, ფილოსოფოსები, ისტორიკოსები, სამართალმცოდნეები, პოლიტოლოგები და ჟურნალისტები.
1948 წელს გამოქვეყნდა მისი ნაშრომი “ინდივიდუალიზმი და ეკონომიკური წესი”.
აღნიშნულ პერიოდში გამოქვეყნდა მისი ნაშრომი “მეცნიერების კონტრევოლუცია” (1952), “სენსორული წესრიგი” (1952) “თავისუფლების კონსტიტუცია” (1961), მისი რედაქტორობით გამოდის წიგნი “კაპიტალიზმი და ისტორიკოსები” (1954).
ამ პერიოდის შრომებში ჰაიეკი გვიჩვენებს თუ რა არის სოციალიზმის ინტელექტუალური საწყისები. მისი აზრით სოციალიზმი ეფუძნება სენ სიმონის და პარიზის პოლიტექნიკური სკოლის კურსდამთავრებულების იდეებს. სწორედ აქედან იღებს სათავეს საზოგადოებაზე “საინჟინრო” ხედვა, რომლის მიხედვით კაცობრიობას შეუძლია წინასწარ განსაზღვრული რაციონალური გეგმის მიხედვით აკონტროლოს და მართოს მისი მომავალი ევოლუცია. ჰაიეკმა ასეთ აზროვნებას “კონსტრუქტივისტული რაციონალიზმი” უწოდა, რომელმაც ინდივიდუალური თავისუფლების ბედზე ფატალური შედეგები განაპირობა. ჰაიეკის აზრით, XX საუკუნეში ტოტალიტარიზმს საფუძველი ჩაუყარეს ჰეგელის, კონტის, ფეიერბახის და მარქსის იდეებმა.
ფრიდრიხ ჰაიეკი 1962 წელს ევროპაში დაბრუნდა რადგან დასავლეთ გერმანიაში ფრაიბურგის უნივერსიტეტში მიიღო ეკონომიკური პოლიტიკის პროფესორის აკადემიური თანამდებობა. 1969 წელს ავსტრიის ქალაქ ზალცბურგის უნივერსიტეტში მიიწვიეს ეკონომიკის პროფესორად (მოღვაწეობდა 1974 წლამდე). 1977 წელს იგი ისევ ფრაიბურგს დაუბრუნდა, სადაც მოღვაწეობდა გარდაცვალებამდე.
50 – 60-იანი წლები ყველაზე მძიმე იყო მის ცხოვრებაში. მისი კავშირები მეცნიერებთან შესუსტდა, სამეცნიერო სამყარო მას საკმაოდ ოდიოზურ ფიგურად მიიჩნევდა.
მაგრამ 1974 წელს ჰაიეკს ეკონომიკურ მეცნიერებაში შეტანილი წვლილისათვის შვედ ეკონომისტთან გუნარ მიურდალთან ერთად მიანიჭეს ნობელის პრიზი (ამდროისათვის იგი უკვე 75 წლის იყო), რაც მისთვის სრული მოულოდნელობა აღმოჩნდა. თუმცა, მხოლოდ ამას არ გამოუწვევია ჰაიეკისადმი ინტერესის გამოღვიძება. მაკროეკონომიკური რეგულირების ქეინზიანური პოლიტიკის იდეების კრიზისმა, რაც 70-იანი წლებიდან დაიწყო, დაადასტურა ჰაიეკის მიერ მოწოდებული გაფრთხილებების სამართლიანობა: კეინზის რეკომენდაციების პრაქტიკაში განხორციელებამ მშვიდობიანი პერიოდისათვის უპრეცენდენტო გლობალური ინფლაცია, მასიური უმუშევრობა განაპირობა. ჰაიეკი ქეინზიანიზმის წინააღმდეგ შეტევაზე გადადის და თავის ძალისხმევას არ იშურებს ნეოავსტრიული ეკონომიკური თეორიის ასაღორძინებლად. შეიძლება ითქვას, რომ 80-იანი წლებიდან დასავლური ქვეყნების ეკონომიკურ პოლიტიკის შემობრუნება შთაგონებული იყო ჰაიეკის იდეებით.
ოთხმოცი წლის იყო როდესაც გამოქვეყნდა მისი ახალი და, შეიძლება ითქვას, საბოლოო წიგნი – “ფატალური თვითდაჯერებულობა – სოციალიზმის შეცდომები” (1988), რომელიც ჩაფიქრებული იყო, როგორც თანამედროვე ლიბერალიზმის ერთგვარი მანიფესტი. მასში იგი დაწვრილებით განიხილავს მის ოპონენტ სოციალისტებისათვის საყვარელ მეთოდს – ფართოდ გამოყენებული ცნებების გაუკუღმართებულ გაგებას, რომელსაც ეძღვნება წიგნის სპეციალური თავი – “ჩვენი მოწამლული ენა”. იგივე ბედი ეწია ტერმინს – ლიბერალიზმი, რომლის უზურპირებაც მოახდინეს აშშ-ში საზოგადოების ცხოვრებაში სახელმწიფოს ჩარევების გაძლიერების მომხრეებმა და რომელსაც დასავლეთ ევროპული სტანდარტებით, საკმაოდ დამსახურებულად უწოდებენ “სოციალისტურს”. ამიტომ, ტერმინოლოგიური დაბნეულობიდან თავის დასაღწევად, უნდა გვახსოვდეს, რომ ჰაიეკის “კლასიკური”, “ევროპული” ლიბერალიზმი ფ. რუზველტის და ჯ. გელბრეიტის ამერიკული პროგრესისტული ლიბერალიზმის საპირისპიროა.

ფრიდრიხ ჰაიეკი გარდაიცვალა 1992 წელს ფრაიბურგში.


ზიგმუნდ ფროიდი

zigmund froidi Sigmund Freud filosofosi cnobili pirovnebebi cnobili adamianebi gamochenili adamianebi
ზიგმუნდ ფროიდი მოაზროვნე და ფილოსოფოსი, რომელმაც გადატრიალება მოახდინს 20 ს-ის მსოფლმხედველობაში. ფროიდმა თავის “დოქტრინას” წარუმძღვარა სიტყვები: ” მეცნიერულმა აღმოჩენებმა 3 უდიდესი დარტყმა განაცდევინა კაცობრიობის ამბიციებს. ეს აღმოჩენებია: კოპერნიკი(სამყაროს ცენტრისტული იდეის მსხვრევა), დარვინის თეორია (ღვთაებრივი წარმომავლობის გაბათილება) და ჩემი ფსიქოანალიზი.”
ვენა. 1885 წლის 20 ივნისი. შაბათი საღამო. ახალგაზრდა ნევროპათოლოგი ზიგმუნდ ფროიდი საავადმყოფოში შეყოვნდა. იგი სასიყვარულო წერილს წერს. “შაბათი საღამო” შემთხვევით არ არის მითითებული. ექიმი ფროიდი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ზუსტ თარიღებს. იგი ყველაფერს ანიჭებს მნიშვნელობას. გონება ვნების წინააღმდეგ — მთელი მისი ცხოვრების თემაა. იმ საღამოს სიყვარულმა იზეიმა გამარჯვება. როგორც ზღაპარშია: პრინცი აკაკუნებს სასახლის კარიბჭეზე.”ჩემო პატარა პრინცესა! მე დიდი ხნით ჩამოვალ, გატენილი საფულით (და მე შენთვის მაქვს რაღაც), ხოლო შემდეგ წავალ პარიზში, გავხდები იქ დიდი მეცნიერი, ვენაში შარავანდედმოსილი დავბრუნდები და ჩვენ მაშინვე დავქორწინდებით. მე ვუმკურნალებ ყველა განუკურნებელ ნევროტიკს, შენ კი იზრუნებ ჩემს ჯანმრთელობაზე, და მე ბევრს, ბევრს გაკოცებ მანამ, სანამ შენ არ გახდები ძლიერი, მხიარული და ბედნიერი, და ჩვენზე დაწერენ: თუ ისინი არ მოკვდნენ, მაშინ ცოცხლები არიან დღემდე.”

საკუთარი თავისადმი ირონიული დამოკიდებულება — ეს მთლიანად ფროიდია. იმ მომენტშიც კი, როდესაც მისი ბედი წყდება. მან ესესაა მიიღო ნანატრი სტიპენდია საზღვარგარეთ სტაჟირებისთვის. მას ხომ უკვე დაესიზმრა, რომ ფულს უფრო დამსახურებულ კანდიდატს მისცემდნენ! გახარებული ფროიდი წერს ჰამბურგში მყოფ საცოლეს მარტას. იგი მაინც წავა პარიზში, მსოფლიოში ცნობილ ნევროპათოლოგთან ჟან მარტინ შარკოსთან! ის, რასაც იგი იქ ნახავს, გაიგებს და შეინახავს მეხსიერებაში, აქცევს ახალგაზრდა პრივატ-დოცენტს ვენიდან იმ ფროიდამდე, რომელსაც დღეს იცნობს მთელი მსოფლიო. გამგზავრება პარიზში — ეს არის დასაწყისი მისი გრძელი და ხანგრძლივი მოგზაურობისა შეუცნობელში, “იდის” სამეფოში.

15 წლის შემდეგ “სიზმრებში” ფროიდი დაწერს: “არაცნობიერი არის ჭეშმარიტად რეალური ფსიქიკური.” და ვინ დაადანაშაულებს მას თავმდაბლური ფანტაზიისთვის უკვდავების შესახებ პრინცესასთვის მიწერილ წერილში? ზიგმუნდ ფროიდი გარდაიცვალა თითქმის 70 წლის წინ, მაგრამ “ის დღემდე ცოცხალია, როგორც აღნიშნა ერთმა ბიოგრაფმა. უკვე დიდი ხანია ყოველდღიურ ხმარებაში შემოვიდა ისეთი ცნებები, როგორიცაა განდევნა და ნევროზი, “წამოცდენები ფროიდისეულად”, ოიდიპოსის კომპლექსი და ნარცისიზმი… ეს სიტყვები თითქოს ყველასთვის ნაცნობია, მაგრამ ცოტას თუ აქვს წარმოდგენა, რას ნიშნავს ყველაფერი ეს. ფროიდის პერსონა დღემდე მოცულია ურთიერთწინააღმდეგობების ბურუსით. ვის არ ხედავენ მასში! აზროვნების გიგანტს, დიდ ამომხსნელს იმ საიდუმლოებისა, რასაც ადამიანი ჰქვია, და პირიქით: მეცნიერული ზღაპრების შემთხზველსა და ავანტიურისტს. თავისი “შარავანდედი” ფროიდმა მიიღო, იგი თავად მონაწილეობდა მის შექმნაში.საუკუნეების გასაყარი, როდესაც ზიგმუნდ ფროიდმა საფუძველი ჩაუყარა ფსიქოანალიზს — ეს არის ეპოქა ფინ დე სიეცლე, “საუკუნის დასასრული”, ადამიანთა ცხოვრებასა და საქმიანობაში რადიკალური ცვლილებების პერიოდი. 1905 წელს ალბერტ აინშტაინმა შეცვალა სამყაროს ფიზიკური სურათი, უფრო ადრე, 1900 წელს მაქს პლანკმა საფუძველი ჩაუყარა კვანტურ მექანიკას. კიდევ უფრო ადრე, 1895 წელს კონრად რენტგენმა აღმოაჩინა საოცარი სხივები, რომლებიც საშუალებას გვაძლევენ, ჩავიხედოთ ადამიანის სხეულში… ეს არის ეპოქა, როდესაც ყველგან გაყავთ სატელეფონო და ტელეგრაფის ქსელები, რომლებიც კონტინენტებს აკავშირებენ ერთმანეთთან. შეუჩერებლად იზრდება ქალაქები და მათთან ერთად სოციალური პრობლემებიც, მაგალითად, უმუშევრობა. ევროპაში იბადება ნაციონალიზმი და იმპერიას, რომელიც ვენის მშვენიერი ფასადის უკან იმალება, გარდაუვალი დანგრევა ემუქრება. და რაც მთავარია — ადამიანებში სულ უფრო კლებულობს სიკვდილის შემდეგ გადარჩენის რწმენა…

მას შემდეგ, რაც ნიცშემ თქვა, რომ ღმერთი მოკვდა, აღმოცენდა ეგზისტენციალური ვაკუუმი, — ასე აღწერს “საუკუნის დასასრულის” სულიერ მდგომარეობას პროფესორი როლფ ჰაუბლი ფრანკფურტის ზიგმუნდ ფროიდის სახელობის ინსტიტუტიდან. სწორედ ამ ვაკუუმში წარმოიშვა ფსიქოანალიზი — მცდელობა ახლებურად გაეცეს პასუხი კითხვას ადამიანის არსისა და ბედისწერის შესახებ. უფრო და უფრო არამყუდრო სამყაროში საკუთარ თავთან მარტო დარჩენილი ინდივიდი იძულებული იყო თავიდან ეძებნა თავისი ადგილი დედამიწაზე — ყურადღებით დაკვირვებოდა საკუთარ შინაგან სამყაროს. ფსიქიკურის ძიება ადამიანში —გუსტავ კლიმტის ნახატებიდან დაწყებული ფროიდის ფსიქოანალიზით დამთავრებული — იყო ვენური “საუკუნის დასასრულის” საფირმო ნიშანი.

ეს იყო რეაქცია ახალ დროში პიროვნების კრიზისზე, — წერს ამერიკელი ისტორიკოსი კარლ შორსკე. რაციონალურმა ადამიანმა (რომელიც საკუთარ თავს მართავს მორალის საშუალებით, ხოლო ბუნებას იმორჩილებს მეცნიერების დახმარებით) მე-19-მე-20 საუკუნეების მიჯნაზე ადგილი დაუთმო ფსიქოლოგიურ ადამიანს — უფრო რთულს და უფრო ამოუცნობს. ჩვენი “იდი”, თუნდაც შიშით, მაგრამ მაინც იწყებდა საკუთარი გრძნობებისა და ინსტინქტების სარკეში თვალიერებას. ფროიდის შრომების გარეშე ყველაფერი ეს წარმოუდგენელი იქნებოდა. უხეშად რომ გამოვხატოთ ჭეშმარიტება, შეიძლება ითქვას ასეც: ფროიდი — თანამედროვე ადამიანის ექიმი.


მაკიაველი ნიკოლო დი ბერნარდო (1469-1527)

makiaveli nikolo cnobili pirovnebebi cnobili adamianebi istoriuli pirovnebebi
რენესანსის დროინდელი იტალიელი მოღვაწე ითვლება პოლიტიკური რეალიზმის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ წარმომადგენლად. მაკიაველი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ფლორენციაში, იმ დროს, როდესაც იტალია დაქუცმაცებული იყო რამოდენიმე მეტოქე ქალაქ სახელმწიფოდ, რომლებსაც ახასიათებდათ არასტაბილურობა და რელიგიური კონფლიქტები. მისი წიგნი „მთავარი,“ (The Prince), რომელიც მისი გარდაცვალებიდან 5 წლის შემდეგ, 1532 წელს გამოიცა, წარმოადგენს საკუთარი გამოცდილების და მის მიერ უძველესი ისტორიის შესწავლის ნაყოფს. მაკიაველი ამ ნაშრომში გვაძლევს რეალიზმის ერთ-ერთ დრომოუჭმელ ნორმას, რომლის მიხედვითაც პოლიტიკის წარმოება, რომელიც გულისხმობს ხალხისადმი პასუხისმგებლობას, არ შეიძლება ეფუძნებოდეს მორალს, როგორც ეს კერძო ურთიერთობს შეეფერება. მაკიაველს სჯეროდა, რომ გრძნობების გარეშე, მორალზე დაუფუძნებლად მოქმედება არის წარმატების საწინდარი. ეს გაკვეთილი მან მისი ბატონის, ცეზარე ბორგიას ქმედებების შესაწვლისას შეიძინა. მაკიაველი თავის „მთავარში“ ქადაგებს, რომპასუხისმგებელი ლიდერი არ უნდა სარგებლობდეს ქრისტიანული ეთიკის მიხედვით, იმდენად რამდენადაც ასეთ შემთხვევაში მან შეიძლება ყველაფერი დაკარგოს: საკუთრება, თავისუფლება და მისი მოქალაქეების სიცოცხლე. მორალით სარგებლბობა პოლიტიკაში უპასუხისმგებლობის ტოლფასია. მმართველს ამის უფლება არ აქვს, რადგან მას ხალხის ბედი აბარია. სხვა სიტყვებით რომ ითქვას, პოლიტიკური პასუხისმგებლობა სულ სხვა გზით მიემართება, ვიდრე კერძო მორალი. პოლიტიკაში ფუნდამენტური, უზენაესი ფასეულობა არის უსაფრთხოება და სახელმწიფოს თვითგადარჩენა. პოლიტიკაში ზნეობრივი ნორმები და მორალი ემორჩილება სახელმწიფო ინტერესებს. ეს არის ის, რამაც უნდა მართოს საგარეო პოლიტიკა. მმართველების მთავარი პასუხისმგებლობა კი ისაა, რომ ყოველთვის იყოს უპირატესობის ძიებაში, დაიცვას თავისი სახელმწიფოს ინტერესები და უზრუნველყოს მისი გადარჩენა. მაკიაველის ნაშრომის მთავარი განმასხვავებილი ნიშანი ისიც არის, რომ იგი მმართველს აყენებს ხალხის და ქვეყნის სამსახურში და არა საკუთარი თავის, ან რეჟიმის სამსახურში. ის, რომ მმართველები უნდა იყვნენ როგორც ლომები (ძალა, ძლიერება) ასევე მელიები (ცბიერება) არის მაკიაველის რეალიზმის დედააზრი. მათ ეს ორივე თვისება სჭირდებათ რადგან მათი ხალხის ბედი მათი სიმამაცისა და საზრიანობის ხელშია. ის ფაქტი, რომ ხალხის ბედი მჭიდროდაა დაკავშირებული მმართველის და შესაბამისად სახელწიფოს ბედთან არის მაკიაველის, და საერთოდ, პოლიტიკური რეალიზმის ერთ-ერთი ფუნდამენტური მოსაზრება.


ქუჯი ეგრისის ერისთავი – Kuji, the Eristavi of Egrisi (ძვ. წ. 325-280)

quji egrisis eristavi kuji egrisis eristavi istoria saqartvelo istoriuli faqtebi
ქუჯი — კოლხეთის მეფე (ერისთავი) დაახლოებით ძვ. წ. 325-ძვ. წ. 280 წლებში. ქართლის მეფის, ფარნავაზის მოკავშირე და თანამებრძოლი. რომაელი სარდლის, აზონის წინააღმდეგ ომში ფარნავაზმა დახმარება ქუჯის სთხოვა. ეგრისის მმართველმა მისი წინადადება მიიღო და ქართლის მეფეს შეუერთდა. ფარნავაზი დედასთან და დებთან ერთად ეგრისში გადავიდა. ქუჯიმ ქართული სახელმწიფოს გაერთიანებისათვის დაწყებულ ბრძოლაში პირველობა ფარნავაზს დაუთმო: შენ გეკუთვნის “უფლობა ჩვენი”, როგორც აღმოსავლეთ ქართველს, ანუ ქართლოსის პირდაპირ ჩამომავალსო. ბრძოლა ქვეყნის გაერთიანებისათვის რამდენიმე წელს გაგრძელდა და ფარნავაზის გამარჯვებით დასრულდა. ქართლის მეფემ ერისთავ ქუჯის საკუთარი და მიათხოვა ცოლად და მათი მოკავშირეობა ნათესაობითაც განამტკიცა. ქუჯი ერისთავმა ეგრისის შუაგულში ააშენა დიდი ქალაქი ციხე-გოჯი, რომლის ნანგრევები დღესაც იწვევს მნახველთა გაოცებას.

კობა ჭუმბურიძე – ქუჯისა

ეგრისისთავს, ბრძენკაც ქუჯის, მკლავიც ერჩის, თვალიც უჭრის, მის ზეობას ხინჯი არ ჭირს, არც სამთავროს არა უჭირს.
მაშ რად უხმობს გარეთ ღამე, ღამისტეხად განა რა რჯის, ან რა სადარდელის გამო დასდგომია ჟამი განსჯის.
ქუჯის ფიქრი ცას ფენია ხვიჩა-ხვიჩა მურიცხებად, იწრო ქაშანს თუთა რჩელა უნათებს და მიუძღვება.
ეულ ღრუბელს მთვარის ქანდა ვერცხლად შემოუმაქმანდა, კრიამპოზე შედგა ქუჯი, გარამს ძირი არ უჩანდა…
და გაბრწყინდა თითქოს უნჯი, გული იჩქით შეუქანდა,
ათასწლეულს განსჭვრეტს ახლა გონი მისი გამჭრიახი, ამგვარ საქმეს არ უხდება ფორიაქი და კრიახი. შთამომავალს თუ საძირკველს განუმზადებს საიმედოს, ერთობისთვის, პირველყოვლის, ტახტი უნდა გაიმეტოს. ამერსა და იმერს შუა უნდა გადოს ამით ხიდი და მგლის მოდგმის ყველა მთავარს თვით აჩვენოს მაგალითი.
ქედმაღლობით ეგზომ ფუჭით, სიყოყოჩით ამაოთი, ვერ გახდება მოდგმა ქუჯის მტერთა მომრე და მაოტი.
ამ ერთობით შეადუღა კოლხ-იბერთა დიდი მიწა და ჭაბუკი ფარნავაზი მცხეთა-ქალაქს განამტკიცა.
მისი სისხლის ერთი წვეთი ჩვენს ძარღვებში კიდევ თუა, თუ შემოგვრჩა მისი სული, მისი ფხა და მისი ჭკუა, ხელისგულზე დავისვენოთ ოჯალეშით სავსე თასი, სიამაყით გავიხსენოთ საარაკო ღვაწლის ფასი ერთიანი საქართველოს ზნეკეთილი პირველბურჯის,

თამაზ კვაჭანტირაძე – ქუჯური მენტალიტეტი

უძალო კაცს რომ პოლიტიკურ პირველობას დაათმობინებენ, ეს იძულების აქტია.
ძალმოსილი კაცი რომ თვითონ დათმობს პირველობას – ეს ზნეობრივი აქტი გახლავთ.
ქუჯიმ, ეგრისის ერისმთავარმა, ამგვარი ზნეობრივი, მე ვიტყოდი, ქრისტიანული ქმედების მაგალითი გვიჩვენა ქრისტეს მოვლინებამდე სამსაუკუნენახევრის წინ.
როცა ფარნავაზი, ქართლოსის ჩამომავალი, და ქუჯი, ეგროსის ჩამომავალი, შეითქვნენ აზონის, ბერძენთა დასმული მმართველის, წინააღმდეგ, იმ მომენტში რეალურ სამხედრო-პოლიტიკურ ძალას ქუჯი, თუ მეტს არა, ფარნავაზზე ნაკლებს არ ფლობდა.
მაგრამ ქუჯი ათასწლეულებით აზროვნებდა და არა – მომენტებით ან, თუნდაც, წლებით: გარდასული ჟამით იგი მომავალს ჭვრეტდა… აკი ქართლოსი უფროსი ძმა იყო ეგროსისა. არ ეგებოდა მისი პირველობა და ასე შესთავაზა ქუჯიმ ფარნავაზს, მცხეთის სახელისუფლო სახლის შვილს: ვძლიოთ აზონს და მთელ ქართველთა მოდგმას შენ უმეფებ, მე კი შენს თანამდგომად მიგულე აწ და მარადისო.
ხელმწიფობაზე უარის თქმა მხოლოდ სახელმწიფო კაცს შეუძლია.
ასე აზროვნებდა და მოქმედებდა დიდი ქუჯი…
ანუ – ასეთია ქუჯური მენტალიტეტი.
მაგრამ საქართველოს მარტო ქუჯი არ ჰყოლია – ჰყავდა თადა აშორდიაც, ვისაც უმაღლესი ხელისუფლება თვალს უხუჭავდა ყალბისმქნელობაზე, ანგარებაზე, აფერისტობაზე… ამას, ყველაფერს, მთავრობა წვრილმანად მიიჩნევდა იმ მსხვილი შეკვეთის შესრულებასთან შედარებით, რასაც ერქვა «ტუზემცების» ხელითვე ქართული «ენოვნებისათვის» საფუძვლის შერყევა, ქართველთა გარუსება.
ქუჯი უკვდავია – მას კვალში ლეგიონები უდგანან… მაგრამ, ვაი, რომ უკვდავია თადაც: ლეგიონები – არა, მაგრამ თითო-ოროლა აშორდია საქართველოს ყოველთვის ჰყავდა… და – დღესაცა ჰყავს: საზოგადოება ხედავს, რომ ჩოხოსან თადას ჰალსტუხიანი აშორდიები შეენაცვლნენ და «გრუს» პოლიტიკურ დაკვეთას ასრულებენ.
ცას ავხედოთ და ავძახოთ


ვიქტორ ჰიუგო – “ სიცოცხლის საიდუმლო ”

viqtor hiugo viktor hugo sicocxlis saidumlo ucxouri proza ucxouri literatura
სივრცე შექსპირთან. დედამიწა ცას უყურებს და მის ბნელ და ლაჟვადისფერ სახეებს – ეჭვსა და სასოებას, აკვირდება. სიცოცხლე მოდის და იკარგება სიკვდილით. მთელი სიცოცხლე საიდუმლოა, ამოუცნობი სივრცე დაბადებასა და აგონიას, თვალის პირველ გახელასა და საბოლოო დახუჭვას შორის. ეს საიდუმლო შექსპირს აწუხებს. მის პიესებში ჩიტები ჭიკჭიკებენ, მცენარეები ყვავილობენ, ცა იღრუბლება, გულს უყვარს, სული იტანჯება, ცხელა, ხან ცივა. დღეს ღამე ცვლის, დრო გადის. ტყეები მეტყველებენ, ხალხი ლაპარაკობს და მარადიული ოცნება ფარფატს აგრძელებს. შექსპირთან ყველაფერია და ყველაფერი შექსპირზეა : ხის წვენიც და სისხლიც, სიცოცხლე თავისი ყველა ფორმით, იდეებით და ქმედებებით, კაცობრიობა და ადამიანი, მომაკვდავები, მარტოსულები, ქალაქები, რელიგიები, ბრილიანტი და მარგალიტები, ნეხვი და მძორი, მომავალთა და წარმავალთა ნაბიჯების ხმა. ეს გენიოსი მკვდრების თავიდანმშობელი დედამიწაა. შექსპირი მოჩვენებებსაც უყვართ. შექსპირი დანტეს ძმაა..

შექსპირი, პირველ რიგში, წარმოსახვაა. ყველა მოაზროვნემ იცის, რომ წარმოსახვა სიღრმეა. გონების ვერცერთი სხვა უნარი ვერ ჩაწვდება იმ სიღრმეებს, რომლებსაც წარმოსახვა. ხშირად ჩიხში მოქცეული მეცნიერებაც მას მიმართავს. ლოგარითმებში, ალბათობების გამოთვლაში, ბგერის ტალღებზე დაკვირვებაში, ალგებრისა და გეომეტრიის გამოყენებაში წარმოსახვა ანგარიშის კოეფიციენტი ხდება და მათემატიკა პოეზიად გადაიქცევა. მე არ მჯერა სულელი სწავლულების მეცნიერების. შექსპირის კომედია ცრემლებში იბადება, ქვითინი – სიცილში, პოეტური სახეები ერთმანეთს ერევიან და ეჯახებიან, მასიური ფორმები დიდი მხეცებივით მძიმედ მოძრაობენ, მოჩვენებები ქალებივით ნარნარებენ ან კვამლივით იტალღებიან. სულები ჩრდილის პეპლებივით თრთიან ბნელ ლერწამში, რომელსაც ვნებას და მოვლენებს ვუწოდებთ.

, Hhauteville House, 1865


ალბერ კამიუ - " სიცოცხლის სიყვარული ”

alber kamiu sicocxlis siyvaruli proza ucxouri literatura უცხოური ლიტერატურა
პალმაში, ღამით, ცხოვრება ბაზრის უკან, კაფე-შანტანების უბანში გადაედინება: ჩაბნელებული, მდუმარე ქუჩები, კაფეების დარაბებიან კართა მიღმა კი სინათლე და მუსიკა. თითქმის მთელი ღამე გავატარე ერთ ასეთ კაფეში. დაბალჭერიანი პატარა დარბაზი, ოთხკუთხედი. მწვანედ შეღებილი, ვარდის კონებით მორთული. ხით გაწყობილ ჭერზე ციცქნა წითელი ნათურები. საოცარია, როგორ ეტეოდა ამ პატარა სივრცეში ორკესტრი, ფერად-ფერადი ბოთლებით სავსე ბარი და მუშტრები, ერთმანეთს მიჭყლეტილი, ისე, რომ ნემსიც ვერსად ჩავარდებოდა. მაგიდებს მხოლოდ მამაკაცები უსხდნენ. ცენტრში, ორმეტრიანი თავისუფალი არე. მიმტანი ერთი ბოლოდან მეორეში ბოთლებს და ჭიქებს დაარბენინებდა. ყველა ერთხმად ღრიალებდა, თითქოს ჭკუიდან გადავიდნენო. ვიღაც საზღვაო ოფიცერი ალკოჰოლით გაჟღენთილ სისულელეებს ზედ პირში მახლიდა, უასაკო ქონდრისკაცი კი საკუთარ ცხოვრებას მიყვებოდა. ძალიან დაძაბული ვიყავი და არაფერი მესმოდა. ორკესტრი რაღაცას უკრავდა, მაგრამ დარბაზის ფეხების ბრახუნში რიტმის მეტს ვერაფერს გაიგებდი. დროდადრო კარი იღებოდა, ახალმოსულს ყიჟინით ხვდებოდნენ და ორ სკამს შუა ძლივს ტენიდნენ.2
უცებ დაფდაფების გაბმული ხმა გაისმა და კაბარეს შუაგულში, იმ ცარიელ წრეში ქალი შემოვარდა. “ოცდაერთი წლისაა”, _ მითხრა ოფიცერმა. გაოცებისგან ლამის პირი დავაღე: ხორცის უზარმაზარ ზვინს ყმაწვილი ქალის თავი ადგა: ზონზროხა, მეტრი და ოთხმოცი სანტიმეტრის სიმაღლისა, ას ოც კილოს მაინც იწონიდა. ხელები თეძოებზე შემოიწყო, ნაქსოვი ბადურა კაბის ძაფებს შორის ხორცი ამოიბურცა. ქალი იცინოდა. ჩანდა, როგორ ეკეცებოდა კანი, ტუჩის კუთხეებიდან ლამის ყურებამდე. დარბაზი აღტყინებას ვერ იოკებდა. აშკარა იყო, რომ ახალგაზრდა ქალს კარგად იცნობდნენ, უყვარდათ და ყოველ საღამოს მის გამოჩენას მოუთმენლად ელოდნენ. ქალი კი ღიმილს არ იშორებდა. ირგვლივ შემოჯარულ მუშტრებს თვალი მოავლო ისევ ისე მდუმარემ და მომღიმარმა და მუცელი აათამაშა. დარბაზმა იხუვლა, მერე კი ნაცნობი სიმღერა მოითხოვა. თუ არ ვცდები, ანდალუზური უნდა ყოფილიყო, ცხვირში რომ მღერიან, ისეთი. ყოველ მესამე ტაქტს დოლის მოგუდული ექო ერთვოდა. ქალი მღეროდა და დოლის ბრახუნს ვნებიან მოძრაობას აყოლებდა. ცეკვა სექსუალური აქტის ზუსტი იმიტაცია იყო. მონოტონურ მოძრაობაზე მთელს სხეულს თეძოებიდან მხრებამდე ავხორცული თრთოლვა ტალღებად უვლიდა. მაყურებლებმა ენა ჩაიგდეს. მისამღერის დრო რომ დადგა, ერთ ადგილზე ციბრუტივით მოტრიალე ქალიშვილი ხელებით ძუძუებს წაეტანა, წითელი, სველი ხახა დააღო, დარბაზს “ამყევითო” ანიშნა და ყველა, ერთი კაცივით, ფეხზე წამოაგდო. თვითონ კი დარბაზის შუაგულში იდგა, გახევებული, ოფლში გაღვრილი და თმებგაწეწილი, კაბაში გამოჭედილი ვეებერთელა სხეულით, წყლიდან შობილი არაამქვეყნიური ქალღმერთის მსგავსად, ვიწრო შუბლით, ბრიყვული იერით, ჩაცვენილი თვალებით და ნარბენი დოღის ცხენივით მხოლოდ მუხლები უკანკალებდა. ვნებით სავსე მხიარულების შუაგულში იდგა, ვითარც სიცოცხლის უხამსი და სურვილის აღმძვრელი ხატი: გრძნობადაცლილ თვალებში უიმედობა ჩადგომოდა, სქელ მუცელზე ოფლის ღვარი სდიოდა…
ყავა და გაზეთები რომ არა, მოგზაურობა გაუსაძლისი იქნებოდა. მშობლიური სიტყვები, ადგილი, სადაც საღამოობით ვიღაცას გამოელაპარაკები, საშუალებას გვაძლევს გავიმეოროთ ჩვეული ჟესტები და წუთით მაინც მოვიპოვოთ საკუთარი თავი, რომელიც აქამდე ესოდენ უცხო გვეჩვენებოდა. საქმე ის გახლავთ, რომ მოგზაურობის საზღაური შიშია: დეკორაციები იმსხვრევა და თავსაც ვეღარ მოიტყუებ, რადგან სამსახურის საათებს ან საქმეს ვერ ამოეფარები (ჩვენ ხომ მუდამ მათ ლანძღვაში ვართ, მაშინ, როცა სწორედ ისინი გვიცავენ საკუთარი მარტოობისგან). მუდამ მსურდა დამეწერა რომანი, სადაც ჩემი გმირები ასე იმეტყველებდნენ: “სამუშაო საათები რომ არა, არ ვიცი, რა მეშველებოდა”, ან კიდევ: “ცოლი მომიკვდა, მაგრამ, საბედნიეროდ, ხვალ უამრავი საქმე გამიჩნდა”. მოგზაურობა ამ უკანასკნელ თავშესაფარსაც გვართმევს. ახლობლებს და მშობლიურ ენას მოწყვეტილნი, ყოველგვარ საყრდენს მოკლებულნი, ნიღაბჩამოცლილნი (ტრამვაის ბილეთის ფასიც კი არ იცი, სხვაზე აღარაფერს ვამბობ), თითქოს საკუთარი თავის ზედაპირზე ვტივტივებთ. ვგრძნობთ, რომ სული დაგვისნეულდა. შეიძლება ამიტომაცაა, რომ ყოველი ახალი საგანი თუ არსება სასწაულად გვეჩვენება. ქალი, რომელიც უაზროდ იმანჭება, მაგიდაზე შემოდგმული ღვინის ბოთლი გამჭვირვალე ფარდის უკან: ყოველი ხატი სიმბოლო ხდება. გვეჩვენება, რომ თითოეულში მთელი სისავსით ირეკლება ცხოვრება და ჩვენი საკუთარიც სწორედ ამ ერთ წამში, მთელი სიგრძე-სიგანით წარმოგვიჩნდება. რაღაც საჩუქრის მოლოდინში ვართ და არც კი ვიცი, რარიგ ავხსნა ის წინააღმდეგობრივი თრობა, რომელსაც ესოდენ ხარბად ვესწრაფვით (უკიდურესი ზღვარი ნათელჭვრეტით თრობაა). ხმელთაშუაზღვის ქვეყნების გარდა სხვაგან არსად მიგრძვნია საკუთარ თავთან ესოდენი სიახლოვე და ესოდენი სიშორე.
ეტყობა, პალმას კაფესთან დაკავშირებული განცდებიც აქედან იღებს სათავეს. მაგრამ შუადღისას, ქალაქის ტაძრის უკაცრიელ უბანში, სადაც ძველ სასახლეებს გრილი ეზოები აკრავს, ხოლო ქუჩებს ჩრდილის სურნელი ასდის, რაღაცნაირი “სიზანტის” განცდა მეძალება. ქუჩებში კაციშვილი არ ჭაჭანებს; ბანებზე ბებრუხანები მოკალათებულან. სახლებს მივუყვები, მწვანე ხეებითა და მრგვალი, ნაცრისფერი სვეტებით შემორაგულ ეზოებთან სვლას ვანელებ, ვგრძნობ, როგორ ვითქვიფები მდუმარების სურნელში, ვშორდები საკუთარ საზღვრებს და მხოლოდ ჩემი ნაბიჯების ხმად ვიქცევი, ან ჩიტის ფრენად, რომლის ჩრდილმა ეს-ესაა მზით განათებულ მაღალ კედლებს გადაუქროლა. ვინ იცის, რამდენი საათი გამიტარებია წმინდა ფრანცისკის პატარა გოთურ მონასტერში. მის ნატიფ და ჰაეროვან სვეტებს ესპანეთის ძველი ძეგლებისთვის დამახასიათებელი ვარაყისფერი დადებია. ეზოში, ვარდისა და წითელი წიწაკის ბუჩქები, ჭის რკინის კიდეზე ჟანგმოდებული ლითონის ციცხვი, მგზავრისთვის წყურვილის მოსაკლავად. ახლაც ჩამესმის ჭის ქვებს მიხეთქებული ციცხვის ჟღრიალი.
მაგრამ მონასტერი სიცოცხლით ტკბობას სულაც არ მიქადაგებდა. მტრედების ფრთების ფრიალში, ბაღში უცაბედად გამეფებულ მდუმარებაში, ჭის ჯაჭვის ჟღარუნში ახალ და მაინც ესოდენ ნაცნობ სიტკბოებას შევიცნობდი. ყოველივეს ნათლად ვჭვრეტდი და ღიმილით ვაკვირდებოდი სამყაროს გარეგანი ხატების ცვალებადობას. სამყაროს ღიმილი თითქოს ბროლში ირეკლებოდა. ხელის ერთი შერხევა და ქვა დაიმსხვრევა, რაღაც გაქრება, მტრედების გუნდი ფრენას შეწყვეტს და ფრთებაკეცილი მიწას დაენარცხება. მარტოოდენ ჩემი დუმილი და უძრაობა ავსებდა და ინარჩუნებდა წამიერ ილუზიას. თამაშში ჩავერთე. არა, თავს არ ვიტყუებდი, უბრალოდ, გარეგნულ ცვალებადობას ავყევი. ოქროსფერი მზე ტაძრის მოყვითალო ქვებს ელამუნებოდა. ქალი ჭიდან წყალს იღებდა… წუთი, არა, წამი და ყოველივე უკვალოდ გაუჩინარდება. და მაინც, სასწაული გრძელდებოდა. სამყარო არსებობას აგრძელებდა, მორცხვი, ირონიული, სათნო (ხშირად, ქალთან მეგობრობაც ასეთი თავშეკავებული და ნატიფი წარმოგვიჩნდება). წონასწორობაც არ ირღვეოდა, თუმც კი მოახლოებული უცილობელი დასასრულის შიშით იყო შეფერილი.
სწორედ აქ შევიგრძენი სიცოცხლის სიყვარული; ენითუთქმელი სწრაფვა წარმავალისკენ, იმისკენ, რაც სადაცაა ხელიდან გამისხლტება; გზნება, რომელსაც სიმწარის გემო ახლავს. ყოველ ცისმარე დღეს, როდესაც მონასტერს ვტოვებდი, გული უკან მეწეოდა. თითქოს საკუთარ თავს მომგლიჯეს და წამით ცხოვრების მდინარებაში ჩამძირეს. კარგად ვიცი, რატომაც ვიხსენებდი ამ წუთას დორიული აპოლონის მზერადაცლილ თვალებს, ან ჯოტოს გახევებულ ფიგურებს.3 აშკარად ვხედავდი, თუ რას შემძენდა მსგავს მხარეში მოგზაურობა. აღტაცებას მგვრის შეგრძნება იმისა, რომ ხმელთაშუაზღვის ქვეყნებში შეიძლება მოიხელთო ცხოვრების წესი და გარდუვალი კანონზომიერებანი, დაიოკო ცნობისწადილი, გაამართლო ოპტიმიზმი და მოქალაქეობრივი ვალი. ერთი სიტყვით, მე ადამიანურ ქარგზე გამოჭრილი სამყარო კი არ მიზიდავდა, არამედ ისეთი, რომელიც თვით დადის ადამიანურ განზომილებამდე. თუკი ამ ქვეყნის ენა ჩემი არსების სიღრმეში დაბუდებულ ხმას ეთანხმებოდა, ეს იმიტომ არა, რომ იგი ეპასუხებოდა ჩემს კითხვებს, არამედ იმიტომ, რომ იგი მათ ამაოებას მიმტკიცებდა. ზეციური მადლის სავედრებელი სიტყვების ნაცვლად თავში მხოლოდ ერთი, მზით გათანგული ბუნების წიაღში შობილი სიტყვა “Nადა”4 მიტრიალებდა. არ არსებობს სიცოცხლის სიყვარული უიმედობის გარეშე.
იბიზაში5 ყოველდღე დავდიოდი ნავსადგურის კაფეებში. საღამოს ხუთ საათზე ახალგაზრდები სანაპიროზე გამოეფინებოდნენ. აქ ეყრებოდა საფუძველი მომავალ ქორწინებებს, აქ იგრძნობოდა სიცოცხლის ძალუმი ფეთქვა. არაფერი იყო დაფარული, ადამიანის ცხოვრება სამყაროს ეხსნებოდა და იყო ამაში რაღაც მოუხელთებლად დიადი და ღირსეული. კაფეს ტერასაზე ვჯდებოდი მზით დაოსებული თეთრი ეკლესიების, ბათქაშით შელესილი კედლების, გადახრუკული მინდვრებისა და ზეთისხილის აქოჩრილი ხეების მოგონებებით სავსე. ნუშის მომჟავო წვენს ვსვამდი, ზღვის დამრეცად მიმავალი ბორცვების მორკალულ რიგს შევცქეროდი. ყველაზე დიდ გორაკზე ქარი წისქვილის ფრთებს ატრიალებდა. სასწაული იყო თუ რა, მაგრამ ერთბაშად ბრბოს ყაყანი მიწყდა. იყო მხოლოდ ზეცა და მისკენ აღმავალი ჩურჩული, შორიდან მოსული ღიღინის მაგვარი. მწუხრის ეს წუთი რაღაც წარმავალის და მელანქოლიურის ზეობის ჟამი იყო და არა მხოლოდ ჩემთვის, არამედ ყველასთვის აშკარა და საცნაური. ყელში მოწოლილი ქვითინივით მომეძალა სიყვარულის სურვილი. ამიერიდან ძილის ყოველი წამი სიცოცხლისთვის, ესე იგი უსაგნო წადილისთვის მოპარული იქნება. ისევე როგორც პალმას კაბარესა და წმინდა ფრანცისკის მონასტერში, ახლაც უძრავი, შინაგანად დაძაბული ვიყავი და ვერ ვუძალიანდებოდი იმ უკიდეგანო სწრაფვას, რომელიც მიბიძგებდა ორთავე ხელით ჩავჭიდებოდი სიცოცხლეს.
ვიცი, რომ ვცდები და რომ საკუთარი თავის უშურველად გაცემასაც აქვს საზღვარი. თუკი რაიმეს შექმნას აპირებ, ეს სიცხადეც უნდა გახსოვდეს. სიყვარული კი საზღვარს არ ცნობს. დაე, ეჩვენოს ვინმეს ჩემი ხვევნა ულაზათო, ოღონდაც კი შევძლო მთელი სამყარო მივიკრა მკერდს! გენუაში, სისხამ დილით, ქალების ღიმილით ვტკბებოდი. მათ ვეღაროდეს ვიხილავ. ამქვეყნად დაკარგვაზე ადვილი არაფერია. ამას კი ვამბობ, მაგრამ სიტყვებით ჩემს მონატრებას ვერას ვუშველი. წმინდა ფრანცისკის მონასტრის ჭაში ვიხედები, მტრედების ფრენას ვადევნებ თვალს და წყურვილი მავიწყდება. მაგრამ გამოხდება ხანი და ისევ მომწყურდება.

შენიშვნები
1. პალმა (პალმა დე მაიორკა) – ზღვისპირა ქალაქი ესპანეთში
2. არის თავისებური სილაღე იმ სიხარულში, რომელიც ნებისმიერ ცივილიზაციას ახასიათებს. ესპანელები ცივილიზებული ერების იშვიათ რიგს მიეკუთვნებიან (ავტორის შენ.).
3. მზერისა და ღიმილის გამოჩენით იწყება ბერძნული ქანდაკებისა და იტალიური ხელოვნების დაცემა. სილამაზე გონებამ შეცვალა (ავტორის შენ.).
4. ადა (ესპ.) _ არაფერი.
5. იბიზა (იბიზა) _ ბალეარების ერთ-ერთი კუნძულის მთავარი ქალაქი