რემბრანდტისა და რუბენსის “გარდამოხსნები"

rebrandtisa da rubensis "gardamoxsnebi"
ქრისტეს ჯვრიდან ჩამოღების სცენა ერთ-ერთი ყველაზე სასურველია მხატვართა შორის. ეს არის მომენტი, როდესაც მხატვარს შესაძლებლობა აქვს, გადმოსცეს ქრისტიანული კაცობრიობის ყველაზე ტკივილიანი, მწუხარე განცდა. არანაკლებ მძიმე გადმოსაცემია ქრისტეს ცხოვრებიდან სხვა ეპიზოდებიც, თუნდაც ჯვარცმა, მაგრამ გარდამოხსნის სცენაში მხატვრებმა მიაგნეს უფრო მეტი დრამატიზმის გამოსახვის შესაძლებლობას.

წარსულიდანვე ადამიანების ინტერესის საგანს წარმოადგენდა თავად ის ფაქტი, თუ ვინ ჩამოხსნა ჯვრიდან იესოს სხეული. პეტრეს სახარებაში ნათქვამია მხოლოდ ის, რომ იოსებ არიმათიელს გადასცეს გვამი იუდეველებმა. დანარჩენ სამ სახარებაშიც მხოლოდ იოსების სახელი ფიგურირებს და თავად გარდამოხსნის ეპიზოდი აღწერილი არ არის.
მხატვრები გარდამოხსნის ეპიზოდს უმატებდნენ ან აკლებდნენ იოსებ არიმათიელის, ნიკოდიმოსის, იოანე მოციქულის, ღვთისმშობელი მარიამისა და მენელსაცხებლე დედების ფიგურებს.

რენესანსისა და ბაროკოს ეპოქაში რელიგიური თემებისადმი ინტერესი მართალია იკლებს, მაგრამ ვერ დავასახელბეთ ამ პერიოდის ვერცერთ მხატვარს, რომელსაც რამდენიმე ტილო მაინც არ შეექმნას ამ ჟანრში. გამონაკლისს, არც რუბენსი და რემბრანდტი წარმოადგენდნენ.

პირველმა მხატვარმა ნაწარმოები 1611-1614 წლებში შექმნა, მეორემ 1634 წელს. ორივე მათგანი საკმაოდ დიდხანს მუშაობდა ტილოზე და უშუალოდ ფერწერული ტილოს დახატვამდე უამრავი ესკიზი თუ ჩანახატი აქვთ შექმნილი.

ორივე მხატვრის კომპოზიცია მთლიანადაა გაჯერებული ფიგურებით. რემბრანდტთან ცხრამეტამდე ფიგურაა გამოსახული, რუბენსთან რვა. ნახატის ცენტრალური ფიგურა, რა თქმა უნდა, იესო ქრისტეს სხეულია, შესაბამისად მოქმედება და აზრთა ნაკადი მის ირგვლივ მიმდინარეობს, მხატვრული გამოსახვის ხერხებიც მისკენაა მიმართული. ყველაზე უკეთ ამ ეფექტს კი შუქ-ჩრდილი ქმნის. ორივე მხატვრის ტილოში ქრისტეს გარდაცვლილი სხეული სინათლეს გამოსცემს. რუბენსი ამას თეთრი სუდარის ფონზე წარმოაჩენს, ხოლო რემბრანდტი ინტენსიური ყვითელი ფერით.

ყველაზე მეტი განმასხვავებელი ნიშნის მომცემი ამ ორ ნახატს შორის ფერია. რემბრანდტი ბაროკოს ეპოქის შუქ-ჩრდილის ოსტატად ითვლეობდა, რომელიც მან კარავაჯოსგან მიიღო მემკვიდრეობით. ტილოს ფერთა გამა საკმაოდ მწირია: მუქი ყავისფერი, მუქი ძოწისფერი და მუქი ყვითელი. ტილოზე მუქ ყვითლად ორი ფიგურა და ერთი საგანია გამოსახული: ქრისტეს სხეული, გულწასული ღვთისმშობელი და კვართი. შესაბამისად, ფერის საშუალებითაც კომპოზიცია გაწონასწორებული და ჰარმონიული ხდება. ძალიან საინტერესოდაა გადმოცემული განათების ეს ეფექტი. თითქოს სიუჟეტი, რომელიმე სტუდიის პავილიონში მიმდინარეობდეს და პროჟექტორებით ანათებდნენ ქრისტეს სხეულსა და კვართს. თუკი კარგად დავაკვირდებით, დავინახავთ, რომ მის ირგვლივ მდგომი ფიგურების სახეები და ტანისამოსი არაბუნებრივადაა განათებული ამ სინათლით. მხატვარი ამით ქრისტეს ორბუნებოვნებაზე მიგვითითებს, გვახსენებს რომ ის ღმერთის ძეცაა და ამავდროულად მარიამის შვილიც. ამ აზრს აორკეცებს განათებული კვართიც, რომელიც ერთი შეხედვით გაუგებარია, რატომ უნდა ასხივებდეს სინათლეს, მაგრამ ჩვენ უკვე ვიცით, შემდგომ თუ რა ფუნქციის მატარებელი გახდება ეს სამოსი და შესაბამისად, ისიც უკვე წმიდადაა გამოსახული.

ტილოზე გამოსახული ფიგურები სხვადასხვა ემოციებს გამოხატავენ: ზოგს გულზე დაუკრეფია ხელები, ზოგი ცრემლებს ხელების მკვლავებით იწმენდს და სახე შიგ ჩაურგავთ, ზოგსაც გაოგნბული და ცნობისმოყვარე სახე აქვს.

ღვთისმშობელი, კომპოზიციის მეორე მთავარი ფიგურა, გულწასულია გამოხატული, რომელსაც ირგვლივ მდგომი ადამიანები იჭერენ ხელით. მარიამი უკვე მოხეცუბულია, სახეზე აღბეჭდილა მთელი ის მწუხარება, რომელიც მან გადაიტანა ამ ხნის განმავლობაში: ქრისტეს გაცემიდან – ჯვარზე გაკვრამდე.
გასაოცრადაა გამოსახული ქრისტეს სხეული. იგრძნობა ულმობელი სიკვდილი, რასაც ამძაფრებს მოციქულების მიერ ზევიდან დაჭერილი დაჭიმული მარცხენა მკლავი, მარჯვენა ჩამოვარდნილი მკლავი და მოდუნებული სხეული.

რუბენსთანაც ზუსტადაა გამეორებული ქრისტეს ეს სამი დეტალი, რომელიც წარმოაჩენს სიკვდილს, თუმცა მასთან ემატება კიდევ ერთი უმნიშვნელოვანესი დეტალი: სხეულის ნაჭრილობევ ადგილებში გამოსახულია სილურჯეები, ლპობის მიმანიშნებელი დეტალები. ეს ერთი ორად აორკეცებს იმ წუთების სიმძაფრეს. საერთოდ, რუბენსის ქრისტეს ფიგურა უფრო მეტად გადმოსცემს სათქმელს, მაყურებელი უფრო მეტად შეიგრძნობს გარდამოხსნის პროცესს. ჩამოშვებული, მოდუნებული, მივარდნილი სხეული შენც გიბიძგებს მოდუნებისაკენ [ხანგრძლივი დაკვირვების შემთხვევაში, სურვილიც კი გიჩნდება რომ ძირს დაეცე. თითქოს, დაბლა გექაჩემოდეს სხეული. კიდევ ეს მომაჯადოებელი, დაშვებული მარჯვენა მკლავი, რომელსაც საფუძველი მიქელანჯელომ ჩაუყარა, თავის “პიეტაში”].

არის მოსაზრება, რომ რუბენსის ეს ნამუშევარი ტანჯვას თეატრალურად, სენტიმეტალურად წარმოადგენს, მაგრამ ფაქტია, რომ მას აშკარად აქვს როგორც მხატვრული, ისე ესთეტური ღირებულება. ასევე ხრწნის წინამორბედი ნიშნები, სახარებათა მიხედვით არ დასტურდება. ფერთა გამაც მრავალფეროვანია: მკვეთრი თეთრი, წითელი, ყვითელი და ლურჯი, ასევე გარდამავალი ყავისფერი, მწვანე, კრემისფერი. ყველაზე მკვეთრადაა გამოჩენილი ზურგით მდგომი მოციქულის წითელი სამოსი, რომელსაც აწონასწორებს მოპირდაპირე მხარეს მდგომი ქალის ფიგურის ლურჯი ფერი და ქრისტეს გარდამოხნის ზევითა ფიგურის კანისფერი (ყვითელი) შიშველი სხეული.

ცნობილი ინგლისელი ფერმწერი ჯოშუა რეინოლდსი რუბენსის ქრისტეს მკვდარ ფიგურაზე წერდა: ”ეს მისი ერთ-ერთი ულამაზესი ფიგურაა. თავი, ჩამოვარდნილი მხარზე, ცვლის მთელს სხეულს და გვიქმნის ნამდვილ წარმოდგენას სიკვდილის სიმძიმეზე, რომ არავის ძალუძს გაექცეს მას.” მთლიანი კომპოზიცია წმიდად ბაროკალურია და ზედმიწევნით გამოსახავს მის წიაღში შემუშავებულ მხატვრულ ხერხებს.

მიუხედვადა იმისა, რომ რუბენსის ქრისტეს ფიგურა ჩემთვის საოცრად ამაღელვებლადაა გადმოცემული, მე მაინც რემბრანდტის ნახატი მირჩევნია, სადაც განწყობას, ვფიქრობ, მთლიანად საერთო ფიგურების ემოცია, უფრო მეტი მიწიურობა და რეალურობა ახლავს.



ჯოტო – ევროპული ფერწერის რეფორმატორი

ჯოტო – ევროპული ფერწერის რეფორმატორი
joto - evropuli ferweris reformatori

ჯოტოს შედარება მისი თანამედროვეების ჩიმაბუეს, დუჩოსა ან სიმონე მარტინისთან ადვილია იმ გაგებით, რომ ნოვატორული და თამამი იდეების მკვეთრი გამოხატულება მხოლოდ ჯოტოსთან შეინიშნება, დანარჩენებთან კი ბიზანტიული წეს-წყობა ჭარბობს.

ჯოტო რევოლუციონერია, დანარჩენები კი ალაგ-ალაგ ბედავენ სიახლის შემოტანას. ფერწერა ათსაუკუნოვან უწონობასა და დემატერილიზებულობას ვეღარ უძლებს, აუცილებლად უნდა გამოვლენილიყო სხვაგვარი შეხედულებები და ნოვატორული იდეები თუკი ადამიანებს წინსვლა და განვითარება სურდათ. ამ იდეების განხორციელება ჯოტომ იტვირთა და მას შემდეგ ევროპა უფრო და უფრო იკრებს “კულტურულ სიჩქარეს”, თოთქოს ის ათი “ბნელი” საუკუნე მხრებზე აწევდეს სასირცხვილო ლაქად.

ჯოტოს დამსახურებაა დღევანდელი ხელოვნების რეალობა, ისევე როგორც ძველი ბერძნების მიერ გამოგონილი არქიტექტურული ორდერი, დღემდე იდეალურ სტრუქტურად რჩება და ახალი აღმოჩენების ხელშემწყობია.

ყოველი ადამიანი თავიდან ეძებს [უნდა ეძებდეს] ქრისტეს. ყოველი ადამიანი ახლიდან უსვამს იმ კითხვებს საკუთარ თავს, რაც წინა საუკუნეებში აწუხებდა კაცობრიობას. შედეგები სხვადასხვაგვარი იყო, თუმცა თუკი საკუთარ თავში არ აღმოაჩენ ქრისტეს, მხოლოდ იმიტომ, რომ ხარ “მართმადიდებელი” და ეს, მხოლოდ და მხოლოდ შენი წინაპრების ტრადიციაა, მაშინ საზოგადოება დამყაყდება, მოიმატებს პრობლემები, კულტურა შეფერხდება. [ის, რაც დღეს ხდება საქართველოში].

იქნებ ჯოტოსთვისაც ეს პრობლემა დაისვა და შეეცადა ადამიანებისთვის სხვა საზრისები გაეხსნა. პროცესი, რომელიც შუასაუკუნეებში მძლავრობდა: ადამაინების მუდმივ შიშში მყოფობა, მეორედ მოსვლის აპოკალიფსური ხვედრის მუდმივი განგაში [სცენას ტაძრების შესასვლელთან გამოსახავდნენ]. უვიცობა, რომელიც გამეფებული იყო და კარგად იყენებდნენ ახლად წარმოშობილი ბერ-მონაზვნური ორდენები, უნდა დასრულებულიყო.

ახალი იდეები ხელოვნების დარგებსა და საზოგადოების პოლიტიკურ აქტივობაში, ერთდროულად გამოვლინდა: დანტეს “ღვთაებრივი კომედია”, კონსტანტინოპოლის აღება ჯვაროსნების მიერ, წიგნის საბეჭდი მოწყობილობის გამოგონება, ამერიკის აღმოჩენა თუ რეფორმაციის დაწყება.

ადამიანებს სჭირდებოდათ ეს ახლებურად გააზრება და ჯოტო ყველა თავის ნამუშევარში ამ ახლებურობის გააზრებას ცდილობს. მის “ღვთისმშობელსა და ბავშვში” მისთვის დამახასიათებელი ტენდენციებია: საკმაოდ მრგვალი ფორმები, მარიამის მოშიშვლებული ყელი და პატარა ქრისტეს ტანზევით შიშველი ფიგურა, სახის ნაკვთების ადამიანურობა და აქვე, ჯოტოს პრობლება – ანატომიის გადმოცემის ტექნიკური არცოდნა. ფერებიც საკმაოდ ხელშესახები და ბუნებრივი.

ჯოტოს თანამედროვე, დუჩო [“მადონა კრევოლე”] მკაცრად იცავს იკონოგრაფიულ წესებსა და დემატერიალიზებულობას: წითელი ფერის საბურველი, ნაკეცებიანი ტანსაცმელი, რბილად სტილიზირებული ხელები, ტიპური “ბიზანტიური” ცხვირი, ოქროსფერი ფონი. თუმცა დუჩო ცდილობს სიახლის შეტანასაც, რაც გამოიხატება მარიამის სახეზე სინათლის დადებით, ქრისტეს არადამახასიათებელი ჟესტით და ორი ანგელოზის გამოსახვით ხატის კუთხეებში.

ვფიქრობ, ჯოტო მიუახლოვდა ხელოვნებას და ძმები გონკურების ამ განსაზღვრებასაც:
“ხედავდე, გრძნობდე, გამოსახავდე – აი, რა არის ხელოვნება.
ყველაფერი იხრწნება, ყველაფერი კვდება ხელოვნების გარეშე. ხელოვნება კი ამ მკვდარი სიცოცხლის ბალზამირება გახლავთ და ყოველივე წარმავალია, გარდა იმისა, რაც დაიწერა, გამოიძერწა, ანდა, რაც ფუნჯმა გამოხატა.”

მართალია, აღორძინებისა და შემგომი პერიოდის მხატვრობა მოყვანილ თეზისს, გაცილებით უკეთ “მოირგებს”, მაგრამ არც ამ ნოვატორებისთვის დამენანება მსგავსი ეპითეტებით შემკობა.

არსებობს მოსაზრება, რომ ჯოტო ჩიმაბუეს მოწაფე იყო, თუმცა ამის დაზუსტებით თქმის საშუალებას ისტორიული წყაროები არ გვაძლევენ. ნებისმიერი მხატვრის ფერწერაში მისი წინამორბედების მიგნებები და მხატვრული ცოდნაა განვითარებული, ასევეა ჯოტოსთანაც, თუმცა მან შესძლო შუა საუკუნეებში დამკვიდრებული ტრადიციების “რეორგანიზაცია”.

მხატვრების ნამუშევრების ზერელე შეხედვაც კმარა იმისათვის, რომ განვასხვავოთ და ვიგრძნოთ, რომელი უფრო მეტად სულიერი და არამიწიერია. საუკუნეების მონოტონურობა და მკაცრად დაცული წესები ჩანს ჩიმაბუეს ღვთისმშობელში. იკონოგრაფია სრულადაა დაცული. ფერები, კომპოზიციური აგება, მიზნები და სამიზნე ობიექტისთვის განკუთვნილი ემოცია თუ “დამოძღვრა”, ყველაფერი ერთ მიზანს ემსახურება: შეგვაგრძნობინოს, დაგვაფიქროს იმიერ სამყაროზე. გამოვიჩინოთ მოწიწება. ღვთისმშობლის ხელი, რომელიც ყრმა ქრისტეზე გვანიშნებს, აორკეცებს ადამიანში უფრო მეტი სინდისის გაღვიძებას, თავისი ცოდვების გახსენებასა და მათ მონანიებაზე ფიქრს. ფრესკაზე ფიგურების უმეტესობის მზერა მაყურებლისკენაა მიმართული. მათი სახის გამომეტყველბა ერთგვარ დანანებასა და მწუხარებას გამოხატავს, ხელები კვლავ ქრისტესკენ აქვთ გაშვერილი.

ჯოტოსთან ყველა ფიგურა ადამიანური, ხორცშესხმული და ხელშესახებია. თუკი ჩიმაბუესთან მთელი მხატვრული ხერხები იმ ერთადერთ მიზანს ემსახურება, აქ ყველაფერი პირიქითაა. თუმცა, ეს მაინც ღვთისმშობელია, რომელმაც იცის თუ რა ბედი მოელის საკუთარ ძეს. იქნებ აღორძინების ეპოქის ადამიანებს ვეღარ აკმაყოფილებთ მხოლოდ ირეალური სამყაროს რწმენა და მათ, მათნაირი რეალური განცდების მქონე პიროვნებებისკენ აქვთ მისწრაფება. ამიტომაც, ჯოტო დგამს ამ ნაბიჯს. დიახ, ღვთისმშობელიც და იესოც ისეთივე ადამიანები იყვნენ, როგორიც თითოეული თქვენგანია.

ღვთისმშობლის ხელი მასთან ძისკენ გაწვდილი აღარაა, ხელი ქრისტეს ფეხს ეხება. ტანისამოსი მკვეთრად აჩენს ხორცს: მკერდსა და მუხლის თავებს. იესოს მთელი სხეული გამჭვირვალე სამოსით აქვს დაფარული. მისი აგებულება იმდენად მიწიერია, რომ მაყურებელს უჭირს პატარა ბავშვის ასეთ პოზაში წარმოდგენა და ისეთ შთაბეჭდილება იქმნება, თითქოს თოჯინას ჰგავდეს გამოსახულება. სახეც მოღუშული და მკაცრი აქვს. ჩიმაბუეს ყრმისგან განსხვავებით, მარჯვნივ იყურება. თითქოს არ იცოდეს ის მისია, რაც მამა ღმერთმა დააკისრა ამქვეყნად მოვლინებისას.

სურათიდან მხოლოდ ღვთისმშობელი გვიმზერს, ისიც ირიბად, ასიმეტრიული თვალებით. ყველა ანგელოზი მისკენაა მიტრიალებული.
თვალშისაცემი საერთო ორივე მხატვრთან ფიგურების პროპორციული განლაგებაა. რამდენი წყვილიც ერთ მხარეს დგას, იმდენივე დგას მეორე მხარეს, ასევე მათი მოძრაობებია კოპირებული. ორივე ღვთისმშობელი ტახტრევანზეა მოთავსებული, თუმცა ჯოტოსთან გაცილებით მდიდრული და მაღალმხატვრული ორნამენტებითაა შემკული, რაც ხაზს კვლავ ყოფიერებას უსვამს.
კომპოზიციურადაც ერთი სქემაა აგებული. ცენტრალური ფიგურა ორივეგან ღვთისმშობელი ყრმითაა.
ასევე ჯოტო ცლილობს ნამუშევარში შეიტანოს სივრცის აღქმა, რაც ჩიმაბუესთან უარყოფილია და ამის აუცილებელი საჭიროებაც არ დგას. ჯოტო სიღრმის გამოსახვას ცდილობს ტახტრევანის მარცხენა და მარჯვენა ფერდებით. ის აღწევს სამგანზომილებიან ილუზიას.

როგორც აღვნიშნე, ჯოტოს ფიგურებს აკლიათ ანატომიის ის ელემენტალური ცოდნა, რაც მის ფიგურებს მეტ სიცხადეს შესძენდა და რაც, შემდეგ წლებში იქნება მიღწეული.
ჯოტო, უდაოდ გარდამტეხი პიროვნება-მოვლენაა ახალი ეპოქის, ევროპის ახალი აზროვნების დაწყებაში.


რემბრანდტის “ყმაწვილი ქალი ზღურბლზე"

რემბრანდტის “ყმაწვილი ქალი ზღურბლზე"
rembrandtis ymawvili qali zgurblze

დილიდან აფირიაქებულია, თითქოს ვიღაცის თუ რაღაცის მოლოდინშიაო. გოგონა ზღურბლს დაეყრდნო და ცბიერად გამოხედა გამვლელებს. მხატვარს, რემბრანდტ ვან რეინს არ გამოჰპარვია ეს მზერა, ცოტა დაიბნა კიდეც, თუმცა გადაწყვიტა ამ გამოხედვის იდუმალება ტილოზე ამოეხსნა. თუ პირიქით, მაყურებლის დაბნევასა და უფრო მეტი გაურკვევლობის შეტანას შეეცადა გოგონაში?

რემბრანდტმა ტილო 1645 წელს შექმნა. ყმაწვილი ქალი, მისი გუვერნანტი ქალი ჰენდრიკიეა. მას კიდევ რამდენიმე ტილო მოუღძვნა მხატვარმა.

რემბრანდტის ფერწერაში ეს ნამუშევარი განსაკუთრებით მომწონს. ალბათ, ისევე როგორც სხვა, მეც მისი სახის გამოსახულებამ მომაჯადოვა. სახე, რომელიც თან გიზიდავს და თითქოს, ამოცანის ამოხსნის საშუალებას გაძლევს, თან უფრი გიხლართავს აზრებს და გაურკვევლობაში გაგდებს. თუმცა არსი ნათელია: სურათი ასახავს ეჭვს, ცბიერებას.

გოგონა სურათზე ფრონტალურადაა გამოსახული. სხეული პროფილში, ხელები იდაყვებში მოხრილი აქვს. მარცხენა ხელი თითქოს ჰაერში აუწევია, ხელის თითებს შორის დადებული მუქი ლაქები, ამის თქმის უფლებას მაძლევს.

სურათის კომპოზიციური სქემა სამკუთხედია. ძირითადი ხაზები, ცენტრიდან გარეთაა მიმართული. მნიშველოვანია განათების ორი ლაქა, რომელიც სახესა და მარცხენა ხელზეა დადებული. განათება უფრო მეტ სიმკაცრესა და დაძაბულობას ჰმატებს გოგონას. განათება სახის მხოლოდ მარჯვენა ნაწილს ადევს. ფართო შუბლი გონიერებაზე მეტყველებს. წარბები მქრქალადაა გამოსახული, რაც მეტ იდუმალებასა და ემოციას სძენს პროფილს, ისევე როგორც, და ვინჩი თავის “მონა ლისას” მსგავსი ეფექტით, იდუმალების საბურველში ჰხვევს.

ნახატი მოძრაობაშია, ყმაწვილი ქალი საცაა წელში გასწორდება და მისი მზერის ობიექტს, ახსნა-განმარტებას მოსთხოვს.

კარის ქვედა ნაწილზე კაბის მომრგვალებული ნაკეცები, ისეთ შთაბეჭდილებას ტოვებს, თითქოს გოგონა ზღურბლზეა გადმოწოლილი.

ნეტა ვინ დაინახა გოგონამ? იქნებ თავისი კავალერი გამოიჭირა სიცრუეში? ან იქნებ, რაიმე დამცირების მოწმე შეიქმნა. ვფიქრობ, ეს ინტერესი და უპასუხო კითხვები, ამ ტილოს მთავარი ღირსებაა, ფერებით გამოხატულ დაძაბულობასთან ერთად.


ელ გრეკოსა და უილიამ თერნერის პეიზაჟი

ელ გრეკოსა და უილიამ თერნერის პეიზაჟი
el grekosa da uliam terneris peizaji
ესპანელი მხატვრის, ელ გრეკოს ნამუშევრს “ტოლედოს ხედს” მეორენაირად მოიხსენიებენ როგორც“ტოლედო ჭექა-ქუხილი დროს” [ტილო, ზეთი. 47,75 – 42,75 სმ. მეტროპოლიტენის მუზეუმი, ნიუ-იორკი]. ეს ტილო ორიდან ერთ-ერთი შემორჩენილი პეიზაჟია მხატვრის შემოქმედებიდან და შექმნილია 1600-1615 წლებში.

საავდროდ გამზადებული ღრუბლების, მოქუფრული ცის ფონზე, ტყიან და მწვანე მდელოიან მთებზე გამოსახულია ესპანური ქალაქი ტოლედო. პირველ პლანზე მოცემულია მდინარე ტახოზე გადებული ხიდი ალკანტარი. მთის ბორცვზე გაშენებულია ალკასარის სამეფო სასახლე და ტოლედოს ტაძარი. მარცხენა მხარეს – სან სერვანდოს სასახლე. აქცენტი გაკეთებულია ცისა და ხმელეთის კონტრასტზე. სურათის აღქმა დაბლიდან იწყება: ჯერ ხეობა და მდინარე მოჩანს, შემდეგ გაშენებული ქალაქი და ბოლოს, მოქუფრული ცა. ისეთი ეფექტი იქმნება თითქოს ჰორიზონტის ხაზი არც ისე შორსაა და ბუნდოვანი, მაგრამ მაინც იგრძნობა სიღრმე, რასაც ქალაქის ფონზე ღრუბლების მაქსიმალურად შავად გამოსახვა უწყობს ხელს.

სურათი განეკუთვნება მხატვრის გვიანდელ პერიოდს და ის მანერული სტილისაა, იგრძნობა ბაროკალურობაც, რომელიც კომპოზიციის დეტალების თავისუფალ გამოსახვაში ვლინდება. რეალურადაც, ზოგიერთი ნაგებობა არ არსებობდა და მხატვრის მიერ იყო ჩამატებული. ემოციური ფონი შემაშფოთებელია, რაც დამახასიათებელი ელ გრეკოსათვის.

ფერებით ძალზე განსხვავებული, მაგრამ თემით საერთო კომპოზიციას ვხვდებით უილიამ თერნელის ტილოში “ხანძარი ლორდის სასახლესა და მიწაზე” [ტილო, ზეთი. 92,00 – 123,20 სმ. 1934 წ. კლივლენდის ხელოვნების მუზეუმი, ამერიკა]. ეს არის რეალური ისტორია, როდესაც 1934 წლის ოქტომბერში ლონდონის პარლამენტის შენობას ცეცხლი გაუჩნდა. თერნერმა ეს მოვლენა სხვა ტილოზეც ასახა. ტილოში იგრძნობა ფერის ის ძალმოსილება, რაც დამახასიათებელია ინგლისური რომანტიზმისთვის. მხატვარს სამართლიანად შეარქვეს “სინათლის მხატვარი”.

მიუხედავად იმისა, რომ გადმოცემულია ტრაგიკული მოვლენა, იწვის შენობა, იღიპებიან ადამიანები, თერნერის ალისფერი, ზღვაში ჩამავალ მზეს მომაგონებს. კარგად დაკვირვების შემთხვევაში ცეცხლის შუაგულში აწითლებული შენობის კონტურების გარჩევაც შესაძლებელია. აქ ჰორიზონტის ხაზი, უკვე ყველა პირობას იცავს. ამ ხაზზე მიმდინარეობს მოქმედება. ტილოს მარჯვენა და მარცხენა დაბლითა კიდეებიდან გამოშვერილ ლაქებს ცენტრისკენ მივყავართ, ყველაფერი ამ ფაქტს უსვამს ხაზს. ამ კუთხეებში ჩანს ადამიანები. მარცხენა მხარეს, უკიდურეს ნაპირას, მათი ცეცხლისგან განათებული სახეებიც კი იკვეთება. მეორე მხარეს კი გემზე ირაზმებიან და ალბათ, ზღვიდან აპირებენ ხანძრის ჩაქრობას. იქმნება პარადოქსული სიტუაცია: ოკეანით შემორტყმული სასახლის; ულევი წყალია ირგვლივ და მაინც, სტიქიასთან გამკლავება შეუძლებელია...

საინტერესოდაა გადმოცემული არეკლილი ცეცხლი წყალზე, ისე როგორც რეალურად იქნებოდა, გადღაბნილად. ცას აწვდენილი ალები ღრუბლებსაც უკიდებენ ცეცხლს. ჯერ ბოლი არსად ჩანს – ეს არის მომენტი, როდესაც ცეცხლი თავის მაქსიმალურ ძალას ავლენს და ყველაფერს ნთქავს.

თუკი ელ გრეკოსთან საავდროდ გამზადებული ცა დაღუპვას უწინასწარმეტყველებს ტოლედოს მოსახლეობას, თერნერთან ამ დაღუპვის უკვე შედეგს ვხედავთ. იქ ჯერ მოქმედება არ დაწყებულა, აქ უკვე მოქმედება საცაა დასრულდება. ადამიანები კი უძლურნი არიან ბუნებრივი უბედურობების წინაშე...

ტოლედოს ცა, ვან გოგის “ვარსკვლავებიანი ღამისა” და თერნერის პეიზაჟთან ერთად, ითვლება ყველაზე საუკეთესოდ გადმოცემულ ცად ევროპულ მხატვრობაში.


ვილჰელმ ჰამერსჰოი (Vilhelm Hammershi): ზამთრისფერი მხატვარი

vilhelm hamershoi
ვილჰელმ ჰამერსჰოი (Vilhelm Hammershøi): ზამთრისფერი მხატვარი
ჰამერსჰოი ქეთის პოსტიდან გავიცანი. მერე მომნუსხა, ცივი ფერების მრავალფეროვნებამ და მისტიურობამ... მერე გამახსენდა, რომ ასეთი ფერები ჩემი საყვარელი ამბებია... მერე კიდევ გამახსენდა, რომ ჩემი ხლოგის ფერებიც მის ფერებშია... და კიდევ ის, რომ ახლა ზამთარი ახლოვდება და მალე, ყველაფერი ამ ფერებისნაირი გახდება...

ისეთი ჩვეულებრივი ბიოგრაფია აქვს, ისეთი არამხატვრული, ჩუმი... ვილჰელმ ჰამერსჰოი სიმბოლიზმის მიმდევარი დანიელი მხატვარია. დაიბადა მდიდარი ვაჭრის ოჯახში 1864 წ. 15 მაისს. მხატვრობისადმი ინტერესი და ტალანტი ადრევე გამოამჟღავნა, რასაც მშობლებმაც შეუწყეს ხელი. ხატავდა 8 წლიდან. 1876–1885 წ.წ სწავლობდა დანიის სახვითი ხელოვნების სამეფო აკადემიაში, კოპენჰაგენში. 1889 წ. პარიზში გამართულ მსოფლიო მხატვრების ექსპოზიციაზე, დანიელი მხატვრების პავილიონში ოთხი ნამუშევრით იყო წარმოდგენილი.

1891 წ. ცოლად მოიყვანა იდა ილსტედი. საქორწილო მოგზაურობაში გაემგზავრნენ იტალიაში, საფრანგეთში, გერმანიასა და ინგლისში. ჰამბურგში გაიცნო ადგილობრივი სამხატვრო მუზეომის დირექტორი ალფრედ პრიხტვარკი. საფრანგეთში ცდილობს შეხვდეს თავის იდეალს ჯემს უისტლერს, მაგრამ ვერ ახერხებს. დიუსელდორფში კი იცნობს რილკეს. სამშობლოში დაბრუნებული ოჯახი კოპენჰაგენში მკვიდრდება. 1905 წ. მისი ნამუშევრები იპყრობს გერმანიას. 1909–1910 წ.წ. ხდება სამეფო აკადემიის წევრი ხელოვნებაში.

გარდაიცვალა 1916 წ. 13 თებერვალს, 51 წლის ასაკში ყელის კიბოთი. აი, ასე მარტივად და ამოსუნთქვით, რამდენიმე სიტყვით, როგორიც მისი ნახატებია. არა, მისი ნახატები უფრო მეტს ყვებიან, თითქოს შეისრუტეს თავად მხატვრის ცხოვრება და ამეტყველდნენ.

ჰამერსჰოი თავის ტილოებში ასახავს არქიტექტურულ ნაგებობებსა და სახლის ინტერიერს. ასევე პორტრეტებსა და პეიზაჟებს. თითქოს მეტი არაფერი: ყველაზე უინტერესო კომპოზიციებს ირჩევს სახატავად... მათგან კი იღვრება სრული მდუმარება, სუსხი და მელანქოლია. ფერებში ჭარბობს ნაცრისფერი, თეთრი, მწვანე, ცისფერი ტონები და მათი გრადაციები.


ქეთრინ მენსფილდი - Katherine Mansfield

ქეთრინ მენსფილდი ახალ ზელანდიელი მწერლებიდან ყელაზე ცნობილი მწერალია. ახალი ზელანდიის ლიტერატურა ამაყობს ამ ქალის შემოქმედებით, მეორე გამოსაჩენი მწერალი, ისიც ქალი ჯენეტ ფრეიმია, რომელიც ადრე გაგაცანით.

კეტლინ ბოშანი დაიბადა 1888 წ. 14 ოქტომბერს ბანკირის ოჯახში. 1893 წ. ოჯახი გადავიდა საცხოვრებლად კარორში, სადაც მომავალმა მწერალმა ბავშვობა გაატარა. ეს ბედნიერი წლები შემდგომ აისახა მის მოთხრობაში "პრელუდია" (1918 წ.) 1902–1906 წ.წ. მიემგზავრება ლონდონში და სწავლობს სამეფო კოლეჯში, სწავლის დამთავრების შემდეგ კი კვლავ ზელანდიას უბრუნდება. იწყებს ნოველების წერას. სურს გახდეს პროფესიონალი ვიოლონჩელისტი, თუმცა მამა უკრძალავს მას ამ გატაცებას და აბარებს ტექნიკურ კოლეჯში. 1908 წ. ზელანდიის პროვინციული ცხოვრებას მობეზრებული უბრუნდება ლონდონს.

ლონდონში სწრაფად აჰყვა ბოჰემური ცხოვრების რიტმს, იმ დროის ხელოვანი ადამიანების ყოფას. სულ რაღაც სამ თვეში, მან გაიცნო, დაქორწინდა და გაშორდა თავის პირველ ქმარს ჯორჯ ბოიდენს. ამავე პერიოდში დაფეხმძიმდა ოჯახის საერთო ნაცნობი მამაკაცისგან და დედა მას ბავარიაში აგზავნის.

1909 წ. ნაყოფი ეღუპება. ბრუნდება ლონდონში, სადაც გამომცემლების ყურადღებას იპყრობს და იღებს ფსევდონიმს ქეთრინ მენსფილდს (ბებიის გვარი). 1911 წ. გამოსცა პირველი კრებული სახელწოდებით "გერმანულ პანსიონში". ამ პერიოდში დაავადდა სიფილისით, გამოხატული ართრიტული ტკივილებით, რომელიც მთელი დარჩენილი ცხოვრება ტანჯავდა.

დამწუხრებულმა თავისი პირველი წიგნის მცირე წარმატებულობით, თავისი მსუბუქი სტილის მოთხრობა შესთავაზა ავანგარდულ ჟურნალს "Rythm". მოთხრობა დაიწუნა რედაქტორმა და ცნობილმა ლიტერატურულმა კრიტიკოსმა ჯონ მიდლტონ მიურეიმ, რომელსაც უფრო სერიოზული ნაწერი სჭირდებოდა. მენსფილდმა დაწერა "ქალი მაღაზიაში", თვითმკვლელ და სულიერად დაავადებულ ქალზე. ჯონმა ეს ნაწერი შეაფასა, როგორც "საუკეთესო მოთხრობა, რომელიც გამოუგზაავნიათ ჟურნალისათვის".

მთელი მისი ცხოვრება და სამუშაო შეცვალა ჯარისკაცი ძმის დაღუპვამ პირველი მსოფლიო ომის დროს. ამ ფაქტით შეძრულმა წერა დაიწო მათი ბავშვობის წლების შესახებ ახალ ზელანდიაში. ამ პერიოდში დაუმეგობრდა მწერლებს: დ. ლოურენსი, ვირჯინია ვულფი, ო. ჰაკსლი.

ნაწარმოებებს უკვე იშვიათად გამოსცემს, აწუხებს დეპრესია. მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გააუარესა ტუბერკულოზმა, რომელიც 1917 წელს დაემართა. თავისი ყველაზე საუკეთესო მოთხრობის წერა, სწორედ ამ პერიოდიდან დაიწყო.
1918 წელს ცოლად გაჰყვა მიურეის.

მოთხრობამ, "მის ბრილი", ამბავი ნაზ, ეფემერული, მარტივი სურვილებით მცხოვრებ ქალზე, მენსფილდი მოდერნისტისტული ეპოქის საუკეთესო მწერალად აქცია. მოთხრობა დაიბეჭდა 1920 წლის კრებულში "ნეტარება". კრებულმა კრიტიკოსების დადებითი შეფასება დაიმსახურა, რასაც მოჰყვა კვლავ დადებითად შეფასებული კრებული "ზეიმი ბაღში", 1922 წ.

მენსფილდმა უკანსკნელი წლები, ტუბრკულოზისგან არატრადიციული მეთოდებით მკურნალობაში გაატარა. ჩავიდა რუს ქეიმთან, "რევოლუციური" მეთოდის გამომგონებელთან, რომელმაც რენდგენის უაზრო დასხივებით, მწერალს სიცხე და ფეხების გაშეშება დამართა... 1922 წლის ოქტომბერში, საფრანგეთში მიაკითხა "ადამიანის ჰარმონიული განვითარების ინსტიტუტს", რომელსაც გურჯიევი ხელმძღვანელობდა. აგრძელებს წერას და აქვეყნებს კიდევ ორ ტომს, ლექსების და ნოველების კრებულს. 1923 წლის იანვარში, ემართება შინაგანი სისხლდენა, რისგანაც იღუპება.

ბოლო წლებში ბევრს მუშაობდა, ბევრი ნაწერი გამოუქვეყნებელი დარჩა. მიურეიმ ითავა ამ ნაწერების რედაქტირება და გამოაქვეყნების საკითხები. მისი ძალისხმევით გამოიცა კიდევ ორი ნოველების კრებული: 1923 წ. "მტრედების ბუდე" და 1924 წ. "რაღაც ბავშვური", ასევე ლექსების კრებული "ალოე" და კრიტიკული ნაწერები.

მენსფილდზე ყველაზე დიდი ზეგავლენა ჩეხოვის მოთხრობებმა იქონიეს, რომელიც 1909 წელს აღმოაჩინა.


ანტონ ვან დეიკი - Anthony van Dyck

anton van deiki
ანტონ ვან დეიკი (1599, 22 მარტი – 1641, 9 დეკემბერი) – ფლამანდრიელი მხატვარი და გრაფიკოსია. სამეფო წევრებისა თუ დიდებულების ოჯახების პორტრეტების ოსტატი და რელიგიური სიუჟეტებისა, ბაროკოს სტილში
ანტონი დაიბადა ანტვერპენში, მდიდარი ვაჭრის ოჯახში. 1609 წელს, ათი წლის ასაკში მიაბარეს ჰენდრიკ ვან ბალენს, მითოლოგიურ სიუჟეტებზე მომუშავე მხატვარს, აღსაზრდელად. პირველი შედევრი ანტონმა 14 წლის ასაკში დახატა – 70 წლის მოხუცის პორტრეტი. 1615 წ. ანტონს უკვე საკუთარი სახელოსნო აქვს, სადაც სხვა ახალგაზრდა მხატვრებთან ერთად შექმნა მოციქულთავთა სერია. ადრეულ ტილოს მიეკუთვნება მისი ავტოპორტრეტი, რომელიც დახვეწილობითა და ელეგანტურობით გამოირჩევა. 1618-1620 წ.წ. ქმნის ქრისტესა და მოციქულების ამსახველ 13 ნამუშევარს. მოციქულების ექსპრესიული სახეები თავისუფალი მხატვრული მონასმებითაა დახატული. 1618 წ. ვან დეიკი მიღებულ იქნა წმიდა ლუკას მხატვართა გილდიაში, თანამშრომლობს რუბენსთან და მუშაობს მის სახელოსნოში, როგორც დამხმარე.
ვან დეიკი რელიგიური თემატიკოს ტილოებს ხშირად რამდენიმე ვარიანტად ქმნიდა. მაგალითად “იუდას კოცნა”; “წმ. მარტინი და გლახაკები”. 1621 წლის დასაწყისში ინგლისის მეფის იაკობ I-ის კარზე მსახურობს, თუმცა მალევე ბრუნდება ანტვერპენში. ცხოვრობდა იტალიაშიც, გენუაში. 1632 წლიდან ლონდონში ცხოვრობს, ჩარლზ I-ის კარზე, სადაც თითქმის ათი წელი იმსახურა. ამავე წელს მეფემ მას რაინდის წოდება, ხოლო მომდევნო წელს სამეფო მხატვრის სტატუსი მიანიჭა. ინგლისშივე იქორწინა ლორდ რუტვენის ქალიშვილზე.

ვან დეიკის ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია ჩარლზ I-ის ცხენზე ამხედრებული პორტრეტი. მეფე ჩარლზი ინგლისელ მონარქებს შორის ყველაზე დიდი დამფასებელი და კოლექციონერი იყო მხატვრობის. კოლექციის ნაწილი უფროსმა ძმამ, ჰენრიმ უანდერძა, ნაწილი უცხოელი დესპანების მიერ იყო ნაჩუქარი, ხოლო უმეტესი ნაწილი თავად შეიძინა, რომლებშიც უამრავი ფული გადაიხადა. ჩარლზმა გონზაგოების ოჯახის კოლექცია, იმ დროისათვის გასაოცარ ფასად – 18 000 ფუნტ სტერლინგად შეიძინა. მის კოლექციაში შედიოდა რაფაელი, ტიციანი, კორეჯო და კარავაჯო. განსაკუთრებით უყვარდა ვან დეიკი და ეთაყვანებოდა მის შემოქმედებას. მან უყიდა ტემზის ნაპირებზე სახელოსნო, ხშირად აკითხავდი და ესწრებოდა ხატვის პროცესს. როდესაც ვან დეიკი 1641 წ. ავად გახდა, მეფემ კარის ექიმს, 300 ფუნტი სტერლინგი აღუთქვა, თუკი გადაარჩენდა მხატვარს. თუმცა ჩარლზის თვისებებში უარყოფითი შტრიხებიც იყო, მაგალითად, მას თითქმის ყოველთვის ავიწყდებოდა მხატვრისთვის საფასურის გადახდა.

ვან დეიკის სურათებში ხშირად ვაწყდებით ჩარლზის პორტრეტებს, სხვადასხვა პოზებში. ყველაზე ძლიერი მათ შორის, ცხენზე ამხედრებული მეფეა. სურათზე მეფე წარმოდგენილია როგორ მეომარი, ასევე როგორც ერის სულიერი ლიდერი. ანტიკურ ხანაში მოქანდაკეები და მხატვრები იმპერატორებს ცხენზე ამხედრებულს გამოსახავდნენ. ეს პოზა გამოიყენა ვან დეიკმაც, რომელსაც სურდა ხაზი გაესვა მეფის სიდიადისა და იმპერატორული ჰეროიზმისთვის. ცხენის ფიგურიანი სურათები მხატვრებთან იმ შემთხვევაში გვხვდება, როდესაც მათ სურთ გამოსახონ მეფე ან გმირი. ვან დეკი, ისევე როგორც მთელი რიგი მხატვრებისა, მოხიბლულია რომაელი იმპერატორის მარკუს ავრელიუსის ქანდაკებით და მისი შთაგონების წყაროა. აღორძინების ეპოქის მხატვრებიც მისი გავლენის ქვეშ იყვნენ, მათ შორის ტიციანი და მისი სურათი ჩარლზ მე-5-ზე, რომელიც ასევე დიდი მოამაგე იყო მხატვრობის. ამის გამო ორივე ტილოს შორის გასაოცარი კავშირები გაიბა და დღემდე ახდენენ მნახველზე შთაბეჭდილებას.

1630 წლისთვის ვან დეიკი ქმნის ცნობილი თანამედროვეების პორტრეტ-გრავიურებს, რომელსაც შემდგომ “იკონოგრაფია” ეწოდა. ცნობილი არაა, თუ სად შეისწავლა გრავირება, თუმცა ის ისეთივე ნიჭს ამჟღავნებს ნემსთან და ისეთივე თავისუფალი და დახვეწილია, როგორც ფანქართან და ფუნჯთან. მის “იკონოგრაფიების” სერიას, გრავიურების ისტორიაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია.

ვან დეიკი პორტრეტების უმეტესობას პეიზაჟების ფონზე გამოსახავდა, შესაბამისად ამ სტილის ნახატებს ცალკეც ვხვდებით მასთან. ადრინდელი ნამუშევრები შემორჩენილი არ არის, თუმცა ინგლისში შესრულებული აკვარელისა და ფანქრის პეიზაჟები შემორჩა ისტორიას, რომელთაც მხატვარი თავისუფალ დროს ხატავდა, საკუთარი სიამოვნებისთვის. აღსანიშნავია, რომ ამ პერიოდში ბუნებას აკვარელით იშვიათად ხატავდნენ, ასე რომ სურათი “ინგლისის პეიზაჟი” (დაახ. 1635-41 ), შეიძლება ნოვატორულად ჩაითვალოს.

ვან დეიკი გარდაიცვლა ლონდონში, დაკრძალულია წმ. პავლეს ეკლესიაში, თუმცა დიდი ხანძრის შემდეგ საფლავი დაკარგულად ითვლება. ვან დეიკის საპატივსაცემოდ პლანეტა მერკურის ერთ-ერთ კრატერს მისი სახელი უწოდეს.


კობო აბე - Kobo Abe

კობო აბე ცნობილი იაპონელი მწერალი, დრამატურგი და სცენარისტია. ერთ-ერთი ლიდერი ომის შემდგომი იაპონიის ავანგარდული ხელოვნების. შემოქმედების დამახასიათებელი თემაა: ადამიანის თვითდამკვიდრება თანამედროვე მსოფლიოში.

1924 წლის 7 მარტს, იაპონიაში დაიბადა. ბავშვობის წლები მანჯურიაში გაატარა, სადაც 1940 წელს დაამთავრა საშუალო განათლების სკოლა. იაპონიაში დაბრუნებულმა, დაამთავრა საშუალო განათლების სკოლა "სეიდზო". 1943 წ. ჩააბარა ტოკიოს საიმპერატორო უნივერსიტეტში, მედიცინის ფაკულტეტზე. სტუდენტობისას, 1947 წ. ცოლად მოიყვანა მხატვარი მატი აბე, რომელიც შემდგომ მონაწილეობას მიიღებს აბეს წიგნების გაფორმებაში და თეტრალური დეკორაციების მოხატვაში. 1948 წ. დაამთავრა უნივერსიტეტი და ჩააბარა პრაქტიკის ასამაღლებელი გამოცდები.

1947 წ. მანჯურიაში ცხოვრების დროს დაწერა პოეტური წიგნი "ანონიმური ლექსები", რომელიც თავად გამოსცა და შედგებოდა 62 გვერდისგან. ლექსებს რილკესა და ჰაიდეგერის გავლენა ეტყობოდათ და მათში აბე რეალობას აპროტესტებდა. ამავე წელს გამოდის აბეს პირველი მოზრდილი ნაწერი "თიხის კედლები". პირველი ვინც შეაფასა მისი წიგნი და დადებითი შეფასება მისცა იყო კრიტიკოსი-გერმანისტი როკურო აბე, რომელიც გერმანულ ენას ასწავლიდა მას "სეიდზოს" სკოლაში. "თიხის კედლების" სამტომეულში მოთხრობილია ერთი ახალგაზრდის შესახებ, რომელიც მიატოვებს თავის სამშობლოს და ტყვედ ჩაუვარდება მანჯურიის ბანდას. ღრმად შეძრულმა როკურომ ნაწერი გადაუგზავნა იუტაკა ჰანიას, რომელსაც ახალი დაარსებული ჰქონდა ჟურნალი "დღევანდელი ლიტერატურა". პირველი ტომი გამოიცა მომდევნო წლის თებერვალში, ჟურნალ "ინდივიდუალობა"-ში. აბემ მოწვევა მიიღო ჟურნალში სამუშაოდ "ღამე", რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ იუტაკა ჰანია, კიეტერი ჰანადა და ტარო ოკამოტო. 1948 წ. ოქტომბერში წიგნს "თიხის კედლებს" სახელი შეუცვალეს, დაარქვეს "გზის ბოლოს მაჩვენებელი" და ჰანიას და ჰანადას ხელშეწყობით ცალკე წიგნად გამოსცა გამომცემლობა "სინძენბისიამ".

1950 წ. აბემ ხიროსი ტეჰიგაჰარასთან და სინიტი სეგისთან ერთად შექმნა შემოქმედებითი გაერთიანება "საუკუნე".1951 წ. ჟურნალში "დღევანდელი ლიტერატურა" გამოქვეყნდა მოთხრობა "კედელი. კარმა ს.-ს დანაშაული". ამ არაორდინალურმა მოთხრობამ გავლენა იქონია ლუსი კეროლის "ალისა საოცრებათა ქვეყანაში". აბე მოთხრობაში თავის ბავშვობას იხსენებდა მანჯურიაში. ეს მოთხრობა 1951 წ. აკუტაგავას პრემიით დაჯილდოვდა. ჟიურიდან კრიტიკის ქარცეცხლში გაატარა კოჯი უნომ, ხოლო სხვა წევრებმა იასუნარი კავაბატამ და კოსაკი ტაკიიმ, მოიწონეს რამაც განაპირობა აბეს გამარჯვება. ამავე წლის მაისში გამოვიდა მისი წიგნი "კედელი", სადაც შევიდა შეცლილი სახელით მოთხრობა "კარმა ს.-ს დანაშაული", "მაჩვი ბაბილონის კოშკზე" და "წითელი ჭუპრი".

50-იან წლებში, ავანგარდული ლიტერატურის მოწინავე პოზიციებზე მდგომმა, ხიროსი ნომასთან ერთად ჯერ "მშობლიური ლიტერატურა"-ში, მერე "ახალი იაპონური კულტურა"-ში, ბოლოს კომუნისტურ პარტიაში გაწევრიანდა. 1961 წ. პარტიამ კურსი იცვალა, რაც სკეპტიკურად მიიღო აბემ და საჯაროდ გამოხატა უარყოფითი დამოკიდებულა, რის შემდეგაც გარიცხეს პარტიიდან.

1973 წ. დაარსა საკუთარი თეატრი "კობო აბეს სტუდია", რაც დასაწყისი იყო მისი დრამატურგიული შემოქმედების. გახსნაზე მხოლოდ 12 ადამიანი მოიწვია. აბეს დასი, სეიძი ცუცუმის მხარდაჭერით დაფუძნდა სიბიას ქუჩაზე. მათ ექსპერიმენტულ გამოსვლებს კარგი შეფასებები ხვდა წილად. 1979 წ. ამერიკაში წარმატებით დადგეს პიესა "სპილუკა მოკვდა". მიუხედავად იმისა რომ მთელს მსოფლიოში დიდი გამოხმაურება ჰპოვა დასის მუშაობამ, იაპონიაში დიდი კრიტიკა დაიმსახურა, რამაც 80-იან წლებში თეატრის დახურვა გამოიწვია.

1981 წ. აბეს ყურადღება მიიპყრო გერმანელი მოაზროვნის ელიას კანეტის შემოქმედებამ. ამავე პერიოდში თავისი მეგობრის რეკომენდაციით გაიცნო კოლუმბიელი მწერალი მარკესი. კანეტის და მარკესის მუშაობამ იმდენად იმოქმედა აბეზე, რომ თავის შემოქმედებაზე მეტად მათი ნაწერების პოპულარიზაციას შეუწყო ხელი.

1992 წლის 25 დეკემბერს, ღამით, ტვინის სისხლჩაქცევით, საავადმყოფოში მოათავსეს. მიუხედავად იმისა, რომ მკურნალობა წარმატებით მიდიოდა და სახლშიც იყო გაწერილი 1993 წ. 22 იანვარს, ჯანმრთელობის უეცარი გაუარესების გამო გარდაიცვალა გულის გაჩერებით 68 წლის ასაკში.

ქენძაბურო ოე, აბეს კაფკასა და ფოლკნერის გვერდით აყენებს და მიიჩნევს რომ ერთ-ერთი საუკეთესოა მსოფლიო ლიტერაურაში და დარწმუნებული იყო რომ მიიღებდა ნობელის პრემიას სიცოცხლე რომ დასცლოდა.

შემოქმედება:
1948 წ. გზის ბოლოს მაჩვენებელი
1954 წ. კავშირების შიმშილი
1957 წ. მხეცები მიეშურებიან შინ
1959 წ. გამყინვარების მეოთხე პერიოდი (ფანტ. რომანი)
1960 წ. ქვის თვალებოთ
1962 წ. ქალი ქვიშაში
1964 წ. უცხო სახე
1965 წ. ტაკეაკი ენომოტო
1967 წ. დამწვარი რუკა
1973 წ. ადამიანი-ყუთი
1977 წ. საიდუმლო შეხვედრა
1984 წ. საკურას კოლოფი
1991 წ. კანგაროს დღიური
1994 წ. მფრინავი ადამიანი (დაუმთავრებელი)

მოთხრობები:

1951 წ. კედელი
1954 წ. კანის შიმშილი
1956 წ. გამოგონება რ62
1964 წ. დაკავშირებულია სიკვდილთან
1967 წ. ორმაგი ადამინის არსებობა
1975 წ. დამცინავი მთვარე
19 წ. ტოტალოსკოპი (ფანტ. მოთხრობა)
19 წ. აბეზარი ადამიანები


სერაფინა ლუი - Séraphine Louis

serafina lui
სერაფინა ლუი (დაიბ. 1864 წ. 3 სექტემბერს; გარდ. 1942 წ. 11 დეკემბერს) ფრანგი მხატვარია, პრიმიტიული, ნაივისტური ხელოვნების წარმომადგენელი.

დაიბადა აირსში, მესაათე გლეხის ოჯახში. 7 წლის ასაკში მშობლების გარეშე დარჩა, ის უფროსმა დამ შეიფარა. მუშაობდა მენახირედ, მოსამსახურედ სანლისების სახლში. თავიდან ხატავდა ღამით სანთლის შუქზე, ტაძრის ვიტრინებსა და რელიგიურ მოტივებზე. მის ტილოებში გამოყენებულია მკვეთრი, ნათელი ფერები, რაც მისი შემოქმედების კოლორიტია.მხატვარი აღმოაჩინა კოლექციონერმა უილჰელმ უდემ. მან 1982 წ. გამოფინა მისი ნახატები, რამოდენიმე სხვა ნაივისტ მხატვართან ერთად. 1932 წ. სერაფიტა იმყოფებოდა სხვადასხვა ფსიქიატრიულ კლინიკებში, სადაც დაუდგინეს "ქრონიკული ფსიქოზი". მართალია უდემ განაცხადა, რომ ის 1934 წ. გარადიცვალა, მაგრამ სინამდვილეში 1942 წ. ერთ-ერთ კლინიკაში გარდაიცვალა მარტოობაში.

1945 წ. სერაფინას ტილოები გამოიფინა სხვადასხვა პერსონალურ თუ კოლექტიურ გამოფენებზე საფრანგეთში, შვეიცარიაში, გერმანიაში, ამერიკაში. 2008-2009 წ.წ. მოეწყო სერაფინას გამოფენა მაიოლის მუზეომში, დინი ფერნის ფონდით.

სერაფინა მუდმივად იმეორებს ყვავილების თემას და ფანტაზიით სხვანაირად წარმოაჩენს მათ. ის ხატავდა პიგმენტით, რომელსაც სხვადასხვა მინარევებით აკეთებდა, რომლის
საიდუმლო დღემდე უცნობია.

2008 წ. რეჟისორმა მარტინ პროვომ გადაიღო ფილმი "სერაფინა", რომელმაც სეზარის 9 ნომინაცია დაიმსახურა და 7 მათგანში გამარჯვება მოიპოვა. მათ შორის ქალის როლის შესრულებისთვის იოლანდა მოროს, რომელმაც სერაფინას როლი ბრწყინვალედ შეასრულა.


ჯენეტ ფრეიმი - Janet Frame

ჯენეტ ფრეიმი (28 აგვისტო, 1924 წ., დანიდინი - 29 იანვარი, 2004 წ., დანიდინი) ახალზელანდიელი მწერალია, წერდა ინგლისურ ენაზე.

რკინიგზის მუშის ქალიშვილი, აპირებდა მასწავლებლობას, სწავლობდა პედაგოგიკის კოლეჯში, როდესაც 1947 წ. შეცდომით დაუსვეს შიზოფრენიის დიაგნოზი. 1954 წლამდე იმყოფებოდა ფსიქიატრიულში, სადაც 200-მდე ელექტროშოკი ჩაუტარეს და მხოლოდ პრემიის შემდეგ, რომელიც მიიღო მოთხრობების კრებულის "ლაგუნასთვის" (1951 წ.), შეაჩერა ექიმები, რომლებიც ლობოტომიის ჩატარებას უპირებდენენ (მისი ცხოვრების ეს პერიოდი აისახა რომანში "სახე წყალში" 1961 წ.)

1954-1955 წ.წ. დამწებ მწერალს დაეხმარა ახალზელანდიელი პროზაიკოსი მწერალი ფრენკ სერჯესონი: მან ის ოჯახის წევრად მიიღო; დაჟინებით ითხოვდა, ეწერა ყოველდღე; კითხულობდა და რეცენზიას უკეთებდა მის ნაწერებს.

1957-1964 წ.წ.-ში ცხოვრობდა ლონდონში, როდესაც მიიღო სტიპენდია საერთაშორისო ლიტერატურის ფონდიდან. სამშობლოში დაბრუნებული, კითხულობდა ლექციებს წერის შესახებ დანიდინეში, ოტაგოს უნივერსიტეტში. ხშირად ცხოვრობდა ამერიკაში.

2000 წ. პოპულარულმა ისტორიკოსმა მაიკლ კინგმა გამოაქვეყნა ბიოგრაფიული ნარკვევი ფრეიმზე "ანგელოზის ბრძოლა", რომელიც გამოიცა ზელანდიაში და სამხერთ ამერიკაში.

ჯენეტ ფრეიმი გარდაიცვალა 2004 წლის იანვარში, 79 წლის ასაკში, მძიმე ლეიკემიით. მისი ლექსები და რომანები მსოფლიოს უამრავ ენაზეა თარგმნილი.

აღიარება:
1983 წ. დაჯილდოვნა ბრიტანეთის იმპერიის ორდენით.
1989 წ. გახდა ბრიტანეთის ლიტერატურის პრემიის ლაურეტი.
1990 წ. დაჯილდოვდა ახალი ზელანდიის ორდენით.
2003 წ. იყო ერთ-ერთი კანდიდატი ნობელის პრემიაზე.
2007 წ. მონტანას ჯილდო პოეზიის კრებულისთვის


საინტერესო ფაქტები:
1. მისი ავტობიოგრაფიის სამტომეულით რეჟისორმა ჯეინ კემპიონმა გადაიღო ფილმი "ანგელოზი ჩემს მაგიდასთან" 1990 წ. ფილმში მის როლს ასრულებენ კარენ ფერგიუსონი (ბავშვობა), ალექს კეოგი (მოზარდობი პერიოდი) და კერი ფოქსი (იმ დროის ჯენეტი). ფილმმა ვენეციის კინოფესტივალზე გრამპრი დაიმსახურა, ხოლო ტორონტოს კინოფესტივალზე ფიპრესის ჯილდო.

შემოქმედება:
რომანები:
1957 წ. ბუების ტირილი
1961 წ. სახე წყალში
1962 წ. ანბანის ზღვარზე
1965 წ. ადაპტირებული კაცი
1966 წ. ალყის მდგომარეობა
1968 წ. წვიმის ჩიტები
1970 წ. ინტენსიური ზრუნვა
1972 წ. ბუფალოს და
1979 წ. ცხოვრება მანიოტოტში
1989 წ. კარპატები
2007 წ. სხვა ზაფხულის დროს

მოთხრობები:
1951 წ. ლაგუნები და სხვა ისტორიები
1963 წ. რეზერვუარი: მოთხრობები და ესკიზები
1983 წ. ახლა თქვენ გადაკვეთ ადამიანის გულებს

საბავშვო მოთხრობები:

1969 წ. მონა მინიმი და მზის სურნელი

ლექსები:

1967 წ. უბის სარკე
2006 წ. ბატების გუნდი

ავტობიოგრაფია:

1982 წ. ისლანდიაში
1984 წ. ანგელოზი ჩემს მაგიდასთან
1984 წ. აგენტი შუშის ქალაქიდან
1989 წ. ავტობიოგრაფია