გივი ყანდარელი - Givi Yandareli

გივი ლუარსაბის ძე ყანდარელი (დ. 21 თებერვალი 1933, სოფ. საგარეჯო ― გ. 7 ივნისი 2006, თბილისი), გამოჩენილი ქართველი მხატვარი, გობელენის ოსტატი, კერამიკოსი.

დაიბადა 1933 წელს, საგარეჯოში. 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემიის კერამიკის ფაკულტეტი. იმავე წელს გააგრძელა სწავლა ასპირანტურაში. 1960 წლიდან იწყებს პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სამხატვრო აკადემიის კერამიკის ფაკულტეტზე. 1965-1966 წლებში გაიარა სტაჟირება პრაღაში ხელოვნების უმაღლეს სასწავლებელში (UMPRUM), ცნობილი ხელოვანის ანტონინ კიბალის სახელოსნოში. 1973 წლიდან ასწავლის ფერწერას საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე, ენიჭება დოცენტის წოდება. 1975 წელს ირჩევენ საქართველოს სსრ მხატვართა კავშირის მდივნად, მისი გობელენი "ალვანელი ქალები" დაჯილდოვდა საქართველოს სსრ მხატვართა კავშირის მედლით, როგორც წლის საუკეთესო ნამუშევარი.1977 წელს მისი გობელენი "წელიწადის ოთხი დრო" დაჯილდოვდა საქართველოს სსრ მხატვართა კავშირის მედალით, როგორც წლის საუკეთესო ნამუშევარი, მოეწყო მისი პერსონალური გამოფენა გერმანიის ქალაქ ზაარბრიუკენში. 1978 წელს გობელენი"ალვანელი ქალები" დაჯილდოვდა სსრკ სამხატვრო აკადემიის დიპლომით. ხდება სსრკ მხატვართა კავშირის პრეზიდიუმის წევრი. 1980 წელს მიენიჭა საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება. თბილისში იმართება მისი პერსონალური გამოფენა. 1981 წელს მოსკოვში იმართება მისი პერსონალური გამოფენა. 1982 წელს მისი გობელენი "ფიროსმანის სიზმარი" შეირჩა და გამოიფინა შვეიცარიაში, ლოზანას ბიენალეზე. იმავე წელს საფრანგეთის ქალაქ ნანტში მოეწყო მისი პერსონალური გამოფენა. 1983 წელს იგი ხდება სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი. მოეწყო მისი პერსონალური გამოფენა ესპანეთში. 1986 წელს აირჩიეს თბილისის სამხატვრო აკადემიის გობელენისა და მხატვრული ქსოვილების კათედრის გამგედ. 1987 წელს ენიჭება პროფესორის წოდება. 1988 წელს იმართება მისი პერსონალური გამოფენა ამერიკის შეერთებულ შტატებში ქალაქ ჩიკაგოში. 1990 წელს მიწვეულ იქნა პეკინის გამოყენებითი ხელოვნების ცენტრალურ აკადემიაში ლექციების კურსის ჩასატარებლად. 1994 წელს პერსონალური გამოფენა პალერმოში, იტალია. 1995 წლიდან მიიწვიეს თბილისის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ხალხური რეწვის სახელოსნოს ხელმძღვანელად. 1998 წელს იგი აირჩიეს საქართველოს პედაგოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად. 1999 წელს გაიმართა მისი 40 წლის მოღვაწეობასთან დაკავშირებული პერსონალური გამოფენა. 2000 და 2002 წლებში იგი მიწვეული იყო ჩინეთის შანდუნის პროვინციის გამოყენებითი ხელოვნების ინსტიტუტში და პროვინცია ხელუნძიანის უნივერსიტეტში ლექციების კურსის ჩასატარებლად, მიწვეული პროფესორის რანგით. 2003 წელს გაიმართა მისი პერსონალური გამოფენა თბილისში.
დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.


დიმიტრი შევარდნაძე - Dimitri Shevardnadze

1906 წელს ქუთაისის რეალური სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ჭიათურის შავი ქვის მრეწველთა სტიპენდიით საზღვარგარეთ გაემგზავრა უმაღლესი განათლების მისაღებად.
მცირე ხანს ძმასთან ცხოვრობდა ციურიხში. 1907–1912 წლებში სწავლობდა მიუნხენის სამხატვრო აკადემიაში. 1912 წელს მეცადინეობდა ხოლოშის სახელოსნოში, ამავე დროს ეცნობოდა სამუზეუმო საქმეს. 1916 წელს საქართველოში დაბრუნდა.
მისი თაოსნობით დაარსდა "ქართველ ხელოვანთა საზოგადოება", დამფუძნებელ კრებაზე თავმჯდომარის მოადგილედ აირჩიეს. იგი აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების საქმიანობაში (რომლის ნამდვილ წევრად ერთხმად აირჩიეს 1911 წელს). 20–იან წლებში იგი იყო თბილისის რევკომის წარმომადგენელი თბილისის მუზეუმების დაცვის საქმეში. აირჩიეს კულტურის ძეგლთა დაცვის კომიტეტის თავმჯდომარედ.
აღსანიშნავია მისი მოღვაწეობა მუზეუმის კოლექციების დაკომპლექტების სფეროში. დიდია შევარდნაძის დამსახურება ნიკო ფიროსმანაშვილის შესწავლასა და მისი ნამუშევრების სამუზეუმო კოლექციის კუთვნილებად ქცევაში, აგრეთვე ქართულ ისტორიულ ძეგლების შესწავლასა და დაცვაში. 1916 წელს უშუალოდ მონაწილეობდა ნაბახტევის ღვთიმშობლის ეკლესიის (1412–1431) მოხატულობის შესწავლა–რესტავრაციაში. 1935 წელს მისი ინიციატივით, მხატვარ–რესტავრატორ შ. აბრამიშვილთან ერთად, კედლს მოშორებული, დასაღუპავად განწირული მოხატულობის ნაწილი ჩამოხსნა და საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში გადმოიტანა.
შევარდნაძის თაოსნობით 1917 წელს "დიდების ტაძარში" მოეწყო ქართული ფრესკის I გამოფენა; მისივე ინიციატივით ტრადიციად იქცა ფრესკის ასლების დაცვა საქართველოს მუზეუმებში. 1917 წელს მონაწილეობდა ე. თაყაიშვილის თაოსნობით სამხრეთ საქართველოში მოწყობილ ექსპედიციაში. 1918 წელს ი. ჯავახიშვილის გადაწყვეტილებით, შექმნა უნივერსიტეტის გერბი და ბეჭედი (დახატა რამდენიმე ვარიანტი). 1925 წელს, როგორც საქართველოს განსახკომთან შექმნილი ქართული სასტამბო შრიფტის გარდაქმნის პროექტზე მომუშავე ჯგუფის წევრმა, ქართული შრიფტის გრაფიკული მოხაზულობის ახალი ვარიანტი შექმნა.
ავტორია ფერწერული და გრაფიკული პორტრეტებისა, რომელთა შორის გამოირჩევა: "ავტოპორტრეტი" (1910), "ნატიურმორტი ვარდებით" (1913), "ქალი ფანჯარასთან საკერავით" (1913), "მოხუცი პროფილში" (1914), "მათემატიკის მასწავლებელი" (1918).
შევარდნაძე იყო ერთ–ერთი პიონერი ქართულ სათეატრო და კინოს მხატვრობისა. მას ეკუთვნის ზ. ფალიაშვილის ოპერის "აბესალომ და ეთერის" დეკორაციებისა და კოსტიუმების ესკიზები (1924, რეჟ. კ. მარჯინაშვილის), მ. ბალანჩივაძის ოპერის "თამარ ცბიერისა" (1926) და დ. არაყიშვილის ოპერის "თქმულება შოთა რუსთაველზე" (1919) კოსტუმების ესკიზები, პირველი ქართული პანტომიმის (თ. ვახვახიშვილის "მზეთამზე", 1929) კოსტიუმებისა და ბუტაფორიების ესკიზები.
შევარდნაძე იყო პირველი ქართული მხატვრული ფილმის – "ქრისტინეს" (1916) დამდგმელი მხატვარი, აგრეთვე ფილმებისა: "ვინ არის დამნაშავე?" (1925), "ელისო" (1928), "ჯანყი გურიაში" (1929).
დიმიტრი შევარდნაძე 1937 წელს საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლი გახდა.


გიორგი შხვაცაბაია - Giorgi Shxvcabaia

გიორგი შხვაცაბაია იზრდებოთა მეცნიერთა წრეში. მისი მამა გიორგი სოფლის მეურნეობის დარგში აკადემიკოსი იყო და შორეილ 20–30 წლებში ბრწყინვალე სპორტსმენი – საბჭოთა კავშირის ჩენპიონი მძლეოსნობაში.

1964 წელს ნიკოლოზ კანდელაკის, გიორგი ოჩიაურისა და ვალენტინ თოფურიძის მოწაფემ დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. მას შემდეგ ინტენსიურად მუშაობს და არა ერთი მხატვრული სახე თუ აზრი გააცოცხლა ქვაში, ლითონსა თუ თიხაში. თამამი და იმედის მომცემი იყო პირველივე ნამუშევრები. ნათელი გახდა, რომ გიორგი შხვაცაბაია პლასტიკის შეგრძნების განსაკუთრებული უნარით ასევეა დაჯილდოებული, როგორც ჭეშმარიტი მუსიკოსი - აბსოლუტური სმენით. ტექნიკური ოსტატობა დროს და შრომას უნდა მოეტანა.

მრავალი გამოფენების ექსპოდენტი ჩვენში თუ უცხოეთში, სხვადასხვა ქალაქში დადგმულ ქანდაკებათა ავტორი გოგი შხვაცაბაია იმ შემოქმედებით ტრადიციებზე აღიზარდა, რომელიც საქართველოში უძველეს ხანში ქრისტეს დაბადებამდე ჩაისახა კოლხეთში, შემდეგ ქრისტიანული არქიტექტორული ძეგლების კვალად ვითარდებოდა და იკვებებოდა ძნელად ამოსახსნელი ქართული სულის ფენომენით. სული უკვდავებამ კი ქართული ქანდაკების აღორძინება განაპირობა მეოცე საუკუნეში და ახალი პრობლემები დაუსახა მას. უფროსი თაობების მსგავსად ‘სამოციანელებმა’, რომელ თაობასაც გიორგი შხვაცაბაია მიეკუთვნება, ყურადღება მიიპყრეს ინდივიდუალური ხედვით, ქართული ქანდაკება ახალი თვისებებით გაამდიდრეს. ქართული ფორმის ძიება ქანდაკებაში ერთ-ერთ ყველაზე დიდ შეცდომად მიმაჩნია,- ამბობს გოგი შხვაცაბაია, ქანდაკებაში ფორმა ქართულია მაშინ, როდესაც მას ქართული სული და ქართული ტემპერამენტი ქმნის. გიორგი შხვაცაბაიას შემოქმედებაში დასაწყისშივე ორი ხაზი გამოიკვეთა. ერთ მხარეს დაჯგუფდა ნამუშევრები, რომელშიც ადამიანის ფიზიკური ძალა ექსპრესიული, მკვეთრი მოძრაობებითა მოხაზული("ლელო",იკაროსი","ცეკვა" და სხვა), ხოლო მეორე მხარეს ნაწარმოებები, რომელთა ფორმის გარეგნულ სიმშვიდისა და "დამცხრალ" ჟესტიკულაციაში ნატიფი სულიერი მოძრაობაა მინიშნებული ("სიმღერა", მზეო ამოდი", "ამაღლება"). ფორმის დაუფლების, ხელწერის სრულყოფისაკენ მიმართულმა ძიებებმა თავი იჩინეს აბსტრაქციებში. აქ ძირითადია სკულპტურული მასების სივრცესთან დინამიკური დაკავშირება("ამბორი", "დასვენება", "წამოწოლილი ქალი" და სხვა). ამ სტილის რამდენიმე ნამუშევარმა რეალიზება ჰპოვა სივრცეში (თბილისი, მცხეთა, ბიჭვინთა, მოსკოვი). 1975 წელს მოქანდაკე ქმნის ქალის შიშველ ფიგურას "ახალგაზდრობა". ფორმის არქიტექტონიკით, შინაგანი დინამიკით გამორჩეული, ნათელი და ჰარმონიული ნაწარმოები დაჯილდოვდა საკავშირო სამხატვრო აკადემიის ვერცხლის მედლით. სახვით ხელოვნებაში წლის საუკეთესო ნამუშევრისათვის, ნაწარმოები შეისყიდა ტრეტიაკოვსკის გალერეამ, ხოლო პრემირებული ნაწარმოების ავტორი გაიგზავნა იტალიაში, შემოქმედებით მივლინებაში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ განსაკუთრებით გაფართოვდა შხვაცაბაიას ჟანრული დიაპაზონი. ინტერესით მუშაობს პორტრეტზე. ქმნის ქართველი მწერლების, ნიჭიერ მსახეობათა და შემოქმედთა პორტრეტებს (ილია ჭავჭავაძე, ვაჟა-ფშაველა, ნიკოლოზ ბარათაშვილი, მირზა გელოვანი(ძეგლი), ვერიკო ანჯაფარიძე, ევგენი მიქელაძე, ვიქტორ დოლიძე, გიორგი დანელია, მაია პლისეცკაია, გიგლა სარიშვილი, ..."ხელოვნებისმცოდნე" და სხვა). აქვს ჭედური ნამუშევრები , მუშაობს მედლის ხელოვნებაში - ორი ბრინჯაოს მედალი დაცულია ნოტრდამის მუზეუმში ("მატისი" და "Vide-Sile"). საქართველოს 1991 წლის სახელმწიფო პრემიით აღინიშნა. ფლორენციის გულმოწყალების საერთაშორისო საზოგადოებისათვის (Misercordia) შეიქმნა ქანდაკება "გულმოწყალება". ქალის მოგრძო ჰაეროვანი სხეულის ქრისტიანული მიმტევებლობის ჰუმანური იდეა. 1992 წლის 5 ივნისს საბერძნეთის ქალაქ ოლიმპიაში ბარსელონის ოლიმპიადის ცეცხლის დანთების ცერიმონიალის დროს საზეიმოდ გაიხსნა "მშვიდობის ჩირაღდანი" - ბრინჯაოს ფრთოსანი ქალის ქანდაკება, რომელიც კაცობრიობას მოუხმობს მშვიდობისაკენ, თავისუფლებისა და ხალხთა შორის მეგობრობის მაღალი იდეალებისაკენ. ძეგლი აღიმართა სულ რაღაც ოთხას მეტრში იმ ადგილიდან, სადაც უკვდავი პრაქსტელეს "ჰერმესი" დგას. ბერძნულმა გაზეთმა "დემოკრატიამ" ასეთი შეფასება მისცა ქართველი შემოქმედის ნაღვაწარს : "ამ ბრწყინვალე ნამუშევარმა აღტაწებაში მოიყვანა ბერძნული საზოგადოება. ჩვენ ვიხილეთ მეოცე საუკუნის თვალსაჩინო მოქანდაკის თანამედროვე "NIKE", რომელიც წარუშლელ შთაბეჭდილებას ტოვებს. ეს ძეგლი ნიმუშია მრავალტანჯული ქართველი ერის მშვიდობის იდეალებისა, ერთგულებისა, ჰუმანური და ესთეტიკური მსოფლმხედველობისა. ძეგლის ავტორი გიორგი შხვაცაბაია ბერძენ და ქართველ ხალხთა შორის მეგობრობის დესპანად გამოაცხადეს".
"ეს მონუმენტი ჩვენს ორ ხალხს შორის მრავალსაუკუნოვანი მეგობრობის ჩინებული სიმბოლოა და სამუდამოდ დარჩება საბერძნეთის მიწაზე დაფნის გვირგვინით შემკული ფრთოსანი ქანდაკება, როგორც სიმბოლო საქართველო-საბერძნეთის ურთიერთკავშირის, უძველესი ტრადიციების აღორძინებისა და მსოფლიოს ხალხებს შორის მშვიდობის დამკვიდრებისა" - აღნიშნა საბერძნეთის პრეზიდენტმა კონსტანტინოს კარამანლისმა. გიორგი შხვაცაბაიას ნამუშევრები წარმოდგენილია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში, მოსკოვის ტრეტიაკოვის გალერეაში, ამსტერდამის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში, საბერძნეთში, თურქეთში, იტალიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, პოლონეთში, უზბეკეთში და კერძო კოლექციებში.


იან ვერმეერი - Ian Vermeeri

იან ვერმეერი XVII საუკუნის ჰოლანდიელი ფერმწერია. 1632 წელს ქალაქ დელფტში, ბერგერ ვერმეერს შეეძინა ვაჟი იოანესი (იანი). მომავალი დიდი მხატვრის მამას ჰქონდა სასტუმრო, აწარმოებდა მოდურ აბრეშუმს და ხანდახან სურათებითაც ვაჭრობდა. იანი იზრდებოდა წელგამართულ ოჯახში, სადაც მკაცრი წესრიგი სუფევდა. ბავშვობის წლები უდარდელად მიდიოდა, რაც უფრო იზრდებოდა, მეტად აკვირდებოდა მამამისთან მოსულ გრძელთმიან მხატვრებს, რომლებიც ნამუშევრებს უტოვებდნენ მამას. ყმაწვილობაში თვითონვე მოსინჯა ფუნჯი. ოჯახში ამით არ აღფრთოვანებულან, მაგრამ არც ხელი შეუშლიათ.
1653 წელს მხატვართა წმ. ლუკას სახელობის გილდიამ თავის რიგებში მიიღო ახალგაზრდა ვერმეერი. ამ დროისთვის ის დაქორწინებული იყო ეკატერინე ბოლნესზე. მასთან ეყოლა რვა ბავშვი. ცხოვრობდა სიდედრთან წითელი აგურის სახლში. ძალიან უყვარდა თავისი საქმე. თითქოს ყველაფერი კარგად მიდიოდა, შეკვეთებიც ჰქონდა, რადგან დიდ ოჯახს რჩენა სჭირდებოდა. 1654 წ. დელფტში აფეთქდა დენთის საწყობები, რამაც შეიწირა ვერმეერის მასწავლებლის ნიჭიერი კარელ ფაბრიციუსის სიცოცხლე, რომელიც ძალიან ბევრს პირდებოდა ვერმეერს. ვერმეერი შეძრა მასწავლებლისა და მეგობრის სიკვდილმა. საერთოდ მისი ბიოგრაფიული დოსიე ძალიან მწირია. ჩვენ არ შემოგვრჩენია არც მხატვრის ჩანაწერები, არც დღიურები, მხოლოდ შემთხვევითი ცნობები მისი თანამედროვეებისგან. არადა იგი არ იყო განზე მდგარი, პასიური ადამიანი, იგი მაღალ თანამდებობაზეც მუშაობდა მხატვართა გილდიაში, ამავე დროს იყო ექსპერტიც რომაული და ვენეციური ტილოებისა. თავის ტილოებს საკმაოდ ძვირადაც ჰყიდდა, მაგრა მუშაობდა ძალიან ნელა. წლსიწადში ორ ნამუშევარს თუ დაამთავრებდა, ამიტომ საფიქრელია, რომ იგი შემოსავლის სხვა წყაროებითაც სარგებლობდა. მისი დიდი მფარველი და შემოქმედების დამფასებელი გახლდათ (სხვათა შორის მეფუნთუშე) ჰენდრიკ ვან ბუიტენი. შემონახული ფრანგი დიდებულის ჩანაწერი, რომელიც გაკვირვებულია, რომ ვერმეერის ნახატში ,,მეფუნთუშეს 600 ლივრი გადაუხდია, თანაც ნახატზე მხოლოდ ერთი ფიგურაა გამოსახული, მისი აზრით 6 პესადაც კი არ ღირდა”. ამ გადასახედიდან სასაცილოა ნამუშევრის ფასზე იმსჯელო ფიგურების რაოდენობის მიხედვით.
მხატვარი გარდაიცვალა 43 წლის ასაკში მძიმე ავადმყოფობის შედეგად, დარჩა ცოლი და 8 ბავშვი, ბევრი დაუმთავრებელი ტილო, არ არის სემორჩენილი მისი ავტოპორტრეტიც. ჩვენ არ ვიცით როგორ გამოიყურებოდა ვერმეერი, მან გამოსახა თავი ერთ ტილოზე ,,მხატვრის სახელოსნო”, სადაც იგი ზურგითაა ჩვენსკენ მობრუნებული, ტილო ისეთი სიზუსტითაა შესრულებული, გვიჩნდება სურვილი დავუძახოთ მხატვარს,,მობრუნდით იან! დაგვანახეთ თქვენი სახე!”
უცნაურია, მაგრამ ასეთი გენიალური მხატვარი, მხოლოდ ბრმა შემთხვევამ აღმოაჩინა XIX საუკუნის შუა წლებში. ფრანგი კრიტიკოსი ტორე_ჰააგის მუზეუმის შესწავლისას იყო შოკირებული ერთი ნამუშევრით, რომელსაც ,,დელფტის ხედი” ერქვა, ავტორი კი თან ვერმეერი გახლდათ. შემდგომში ტორემ, მთელი ცხოვრება მიუძღვნა ვერმეერის შემოქმედებას. მან თავისი აღრფთოვანება გადასდო ხელოვნების ისეთ დამფასებლებს როგორებიც იყვნენ თეოფილე გოტიე, ძმები გონკურები და მაქსიმ დიუკანი. ათი წლის ძიების შემდეგ თითქმის ყველა ნახატი აღმოჩენილ იქნა, მაგრამ ვერმეერის ტილოები 40-ს არ აღემატებოდა. სიმცირის გამო ფასები წარმოუდგენლად მაღალია მის ნამუშევრებზე, რადგან ყველა დიდ მუზეუმს აქვს პრეტენზია, რომ ფლობდეს ვერმეერის შედევრებს.


ივანე შიშკინი - Ivan Shishkin

ივანე შიშკინი დაიბადა 1832წ 13 იანვარს ქალაქ ელაბურგაში ვიატსკის შიშკინებისგვარიდან იყო. მისი მამა ვაჭარი იყო. ივანე 12 წლის იყო, როდესაც კაზანის პირველ გიმნაზიაში ჩაირიცხა,მაგრამ 5-ე კლასის დამთავრების შემდეგ, გიმნაზია მიატოვა და მოსკოვის ფერწერისადა ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში გადავიდა.კურსის დამთავრების შემდეგ 1857წლიდან განათლება განაგრძო პეტერბურგის სამხატრო აკადემიაში,სადაც პროფესორ ვორობიოვის მოსწავლედ ირიცხებოდა. აკადემიაში სწავლის პირველ წლიდანვე მას მიენიჭა ორი მცირე ვერცხლის მედალი სანკ-პეტერბურგის ირგვლივ ხედების შესრულებისათვის 1858 წელს მიიღო დიდი ვერცხლის მედალი ვალაამის ხედისათვის. 1859 წელს მიიღო მცირე ოქროს მედალი სანქტ–პეტერბურგის გარე მდებარე პეიზაჟისათვის და 1860 წელს დიდი ოქროს მედალი ვალაამზე მდებარე კუკოს ორი ხედისთვის. ამ ჯილდოსთან ერთად მან მოიპოვა საზღვარგარეთ გამგზავრების უფლება აკადემიის პენსიონერის სახით. 1861 წელს ის გაემგზავრა მიუნხენში, სადაც ხშირად სტუმრობდა ხოლმე ცნობილი მხატვრების სახელოსნოებს. მათ შორის ბენო და ფრანც ადამოვებს. ეს მხატვრები განთქმულნი იყვნენ ნადირწერაში. 1863 წელს ივანე გადაბარგდა ციურიხში, სადაც პროფესორ კოლერის ხელმძღვანელობის ქვეშ იხატავდა ცხოველებს. მან პირველად მოსინჯა გრაგირება „ძლიერი არყით". ის ექსკურსიით ეწვია ჟენევას დიდესა კალავის ნამუშევრების გაცნობის მიზნით. შემდეგ გაემგზავრა დიუსელდორფში და ბიკოვის შეკვეთით. დახატა სურათი „დიუსელდორფის" გარე მდებარე ხედი. ამ სურათმა მხატვარს აკადემიკოსის წოდება მოუტანა.
ფერწერის გარდა იგი კალმითაც ხატავდა.ეს ნამუშევრები დიუსელდროფის მუზეუმში იყო განთავსებული. ის უცხოელების აღტაცებას იწვევვდა.
1866 წელს ივანე შიშკინი მამულზე მონატრებული სანქტ–პეტერბურგში ბრუნდება, მან იმოგზაურა რუსეთში სამხატვრო მიზნით. ყოველწლიურად აკეთებდა გამოფენებს აკადემიაში. მან შექმნა მოძრავი გამოფენების ამხანაგობა.
1870 წელს მიემხრო სანქტ–პეტერბურგში ჩამოყალიბებულ აკვაფორციტების წრეს. ისევ შეუდგა გრავირებას,რომელიც ბოლომდე არ მიუტოვებია. ის იგივე დროს უთმობდა გრავირებას, რამდენსაც ფერწერას. ეს ნამუშევრები უქმნიდა ერთ–ერთი საუკეთესო ფერმწერის, პეიზაჟისტის და აქვაფორცისტის რეპუტაციას.
1873 წელს აკადემიამ სურათისათვის „ტყის მივარდნილი ადგილი" ივანე შიშკინს პროფესორის წოდება მიანიჭაპ. ის მიწვეული იყო აკადემიის სასწავლო–საპეიზაჟო სახელოსნოს ხელმძღვანელად, მაგრამ სხვადასხვა გარემოებების გამო ამ თანთმდებობაზე არც თუ ისე დიდი ხნით ყოფნა მოუწია. ის დაიღუპა უეცარი სიკვდილით პეტერბურგში 8 მარტს 1898 წელს მოლბერტთან მჯდომი ხატვის დროს.


გუსტავ კურბე - Gustave Courbet

gustav kurbe
რეალიზმისათვის მებრძოლმა, თავისუფლების მომღერალმა კურბემ, როდესაც საფრანგეთის მთავრობამ ლეგიონის ორდენით დააჯილდოვა, მის მიღებაზე მტკიცე უარი განაცხადა და თავისი პროტესტი შემდეგი სიტყვებით დაამთავრა: ”მე 50 წლისა ვარ და ყოველთვის თავისუფლად ვცხოვრობდი. ნება მიბოძეთ, თავისუფლადვე დავამთავრო მე ჩემი არსება, როდესაც მე მოვკვდები ჩემზე უნდა თქვან: იგი არასოდეს არ ეკუთვნოდა არცერთ სკოლას, არცერთ ეკლესიას, არცერთ დაწესებულებას და განსაკუთრებით, არცერთ რეჟიმს, გარდა თავისუფლების რეჟიმისა.”

ასეთი ადამიანი, რომელიც მხოლოდ კაცობრიობის უკეთეს მომავალზე ოცნებობდა, ვერ გაემიჯნებოდა მას და მასთან ერთად იქნებოდა ყოველ მომენტში. სწორედ, მისი ასეთი განწყობა იყო იმის საწინდარი, რომ მან მოლბერტთან ჯდომას ბარიკადებზე დგომა არჩია და პარიზის კომუნარების გვერდით იბრძოდა. ხალხის წრიდან გამოსულს, ხალხისათვის არასოდეს არ უღალატია!. გუსტავ კურბე დაიბადა 1819 წლის 10 ივნისს, საფრანგეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქ ორნანში. მამამისი შეძლებული გლეხი - მევენახე იყო. აღსანიშნავია, რომ ოჯახი მეგობრულად ცხოვრობდა. ბავშვის აღზრდასა და ჩამოყალიბებაში დიდი როლი ითამაშა პაპა ანტუანმა, - 1789-74 წლების რევოლუციის აქტიურმა მონაწილემ, ძველმა რესპუბლიკელმა და ათეისტმა. ახლობლები ვერ წარმოიდგენდნენ, რომ იგი ფერმწერი გახდებოდა. ოჯახში ის ერთადერთი ვაჟი იყო. სამი და ჰყავდა: ზოე, ზელი და ჯულიეტი. მისი ოჯახი არ გამოირჩეოდა მრავალმხრივი ინტერესით და არც ხედვის დიდი უნარი ჰქონდა. მამას კითხვა უყვარდა, განსაკუთრებით აგროტექნიკის შესახებ. დედა და დები ფლეიტაზე, გიტარასა და პიანინოზე უკრავდნენ. მთელი ოჯახი ხალხურ სიმღერებს მღეროდა. დედა და მამა მთელ დროს შრომაში ატარებდნენ. რეჟი კურბე ხშირად დადიოდა ორნანსა და ფლაჟეს შორის, სადაც შთამომავლობით გადაცემული სახლი და მიწა ჰქონდათ. ამ ოჯახს კარგად ესმოდა , რომ წარმატება დიდი შრომის შედეგი იყო და ცდილობდნენ ეს აზრი შვილებვისთვისაც გაეთავისებინათ. პატარა გუსტავი ჯანმრთელი და ლამაზი ბავშვი იყო. მან 21 წლამდე ორნანში იცხოვრა, ტკბებოდა მისი ბუნებითა და მდინარე ლუს ხეობით.

სახლი ორნანში

გუსტავს სწავლა ძალიან ეზარებოდა. მის თავში მათემატიკა, ლათინური და ბერძნული არაფრით არ შედიოდა. სხვაგვარად იყო საქმე ხატვაში. მართალია, მისი ხატვის მასწავლებელი, კ. ა. ბო, დიდი ტალანტით არ გამოირჩეოდა, მაგრამ კარგი პედაგოგი იყო. თავის მოსწავლეებს ნატურიდან ხატვას ასწავლიდა. კურბეს მუზეუმში ორი ნამუშევარი ინახება ბოს შესრულებით, რომელიც 1835 წელს შეიქმნა.

1837 წელს მშობლებმა გუსტავ კურბე ბეზანსონის კოლეჯში გააგზავნეს. ისინი ფიქრობდნენ, რომ ახალი გარემო მხატვრის მისწრაფებას შეცვლიდა. მშობლები მას ყოველგვარ პირობებს უქმნიდნენ. მასწავლებელიც კი დაუქირავეს, მაგრამ ერთდერთი, რაშიც იგი იქ ვარჯიშობდა, იყო – ხატვა. ის დადიოდა შ. ა. ფლაჟულოს, რომელიც თავის თავს ”ნახატის მეფეს” უწოდებდა, სამხატვრო სკოლაში. კურბე თავისი მშობლებისაგან არ მალავდა, რომ მხატვრობით იყო გატაცებული. ის ხშიორად გზავნიდა ორნანში ნახატებს. ზოგს ოჯახს უგზავნიდა, ზოგს - მეგობრებს, თავის პირველ მასწავლებელს - მამობილ ბოს. სკოლაში ჩვეულებრივი საგნების სწავლა არ იზიდავდა, არც იურისტობა ხიბლავდა, რომელზედაც მამამისი ოცნებობდა. ამიტომ, რამდენიმე კოლეჯის გამოცვლის შემდეგ იგი პარიზში გააგზავნეს. იქ, XIX საუკუნის ხელოვნების "მექაში”, მან თავისუფლად ამოისუნთქა: დადიოდა მუზეუმებში, სხვაედასხვა სახელოსნოებში (ატელიებში), თავდავიწყებით ხატავდა, ავარჯიშებდა ხელებს და აწრთობდა გონებას. მას ხატვის არცერთი მასწავლებელი არ აკმაყოფილებდა, იგი მხოლოდ საკუთარ ალღოსა და ინტუიციას ენდობოდა, სწავლობდა უშუალოდ ბუნებიდან.

მან ძალები მოსინჯა ლითოგრაფიაშიც, რომელიც იმ ხანად ძალიან იყო გავრცელებული საფრანგეთში. ბევრი ფერმწერი მისდევდა ლითოგრაფიას. ასეთები იყვნენ: ტ. ჟერიკო, ე. დელაკრუა, ჟ. დუპრე და სხვები. გუსტავმა დიდი წარმატებას ვერ მიაღწია ქვაზე კვეთაში. მიუხედავად ამისა, ლითოგრაფიის შესწავლამ მას ინტერესი გაუღვიძა ძალა წიგნის ილუსტრირებაში მოესინჯა. ზოგიერთ მის ნამუშევარში ორივე პედაგოგის გავლენაა: ბოსიც და ფლაჟულოსიც. მაგალითად: მისი ნამუშევარი ”ხიდი მდინარე ლუზე ორნანისაკენ მიმავალი”. (1838)

კურბემ მიმზიდველად და მომხიბვლელად დაასურათა თავისი სემინარიელი მეგობრის, მაქს ბიუშონის, ლექსების კრებული. მაგრამ მას შემდეგ მათ საერთო საქმე აღარ ჰქონიათ, ისინი მხოლოდ მეგობრებად დარჩნენ. ასევე მათი მეგობარი იყო მუსიკოსი ალფონს პრამაინეც. კურბეს პარიზში წასვლა უნდოდა. მამამისი წინააღმდეგი იყო, მაგრამ ცოლის დაჟინებულმა თხოვნამ, გუსტავი კანონების შეასასწავლად პარიზში გაეშვათ. შედეგი გამოიღო. გადაწყდა, რომ მას იქ თავისი ბიძაშვილი მიაქცევდა ყურადღებას. კურბე ძალიან გახარებული იყო ამ გადაწყვეტილებით. კურბე არ მიეკუთვნებოდა იმ ადამიანებს, რომლებიც უცხო გარემოში იბნეოდნენ. მისი ურთიერთობა ნათესავთან, ბატონ უდოსთან, უცებ გაირკვა. მათი ურთიერთობა ვერ აეწყო , რადგან გუსტავმა განაცხადა, რომ მას არ აინტერესებდა კანონი და იურიდიული საქმე. ის გაშორდა თავის ნათესავს და ბინა პარიზის ერთ-ერთ რაიონში დაიდო, რომლის ერთგულიც ბოლომდე დარჩა. კურბე პარიზში დარჩა ”პროვინციალად” დარჩა, უკეთ რომ ვთქვათ, მას არ დაუკარგავს სოფლის "არომატი”, იგი, როგორც ნიჭიერი კაცი, ადვილად ითვისებდა ყველაფერ "ქალაქურს”, მაგრამ არ იშორებდა იმას, რაც თავისი კუთხიდან ჩამოჰყვა.

გუსტავ კურბეს სახლ-მუზეუმი ორნანში

ცნობილია, რომ ბევრი ნიჭიერი ხელოვანი, პარიზში, ხელოვნების "მექაში” ჩამოსული, გატაცებული ყველაფერი ახლით, საოცრად მალე ითქვიფება და იცვლის სახეს. კურბე მყარად იდგა საკუთარ ფეხებზე და არაფრით არ შორდებოდა მშობლიურ მხარეს. ის მხარე კი არ ჰგავდა პარიზის შემოგარენს და თვით ბარბიზონსაც კი. იქ ბევრი სიმწვანე, ბევრი ქვა, მდინარე და ჩანჩქერი იყო. იგი პარიზში ბუნებას, თუ სოფლის ყოფას ისევ ძველი მოგონებებით ხატავდა. იგი დროდადრო უბრუნდებოდა თავის კუთხეს და შთაბეჭდილებებს აახლებდა. მას პარიზში თავისი ფრანშ-კონტე ელანდებოდა, ხოლო როგორც კი სოფელში მოხვდებოდა, პარიზისაკენ მიილტვოდა. მას კარგად ესმოდა, რომ პარიზი მაშინდელი მსოფლიოსათვის ხელოვანთა ცენტრი იყო და თუ ახლის თქმა უნდოდა, სწორედ იქიდან უნდა ეთქვა! მაგრამ პარიზშიც ასარჩევი იყო საცხოვრებელი უბანი. მან ბინა ბევრჯერ გამოიცვალა, მაგრამ კვარტალი კი არა: იგი ლათინური კვარტლის მკვიდრი იყო. აქ, ამ კვარტალში, ახალგაზრდები დღედაღამ

მუზეუმის ინტერიერი

კამათობდნენ უკეთეს მომავალზე, საზოგადოების სოციალურ და პოლიტიკურ ძვრებზე. კურბე პარიზის ახალგაზრდობის ცენტრში ტრიალებდა. მისთვის წრე მხოლოდ მხატვრებით არ შემოიფარგლებოდა, იგი მწერლების, პოეტების, ფილოსოფოსების გარშემო ტრიალებდა. ამ წრის შემადგენლობა მეტად ჭრელი იყო და ისინი განსხვავებული გზებით იბრძოდნენ

პროგრესისათვის. გუსტავ კურბე 1848 წლის ივნისის აჯანყებას თანაუგრძნობს, ეწერება ნაციონალურ გვარდიაში, ხატავს რევოლუციური ჟურნალისათვის თავსართს, მაგრამ საქმე ამის იქით არ მიდის.მხატვარი სახელგანთქმულ პოეტ ბოდლერთან მეგობრობს, თუმცა მათი გზები მალე იყრება. მებრძოლმა ბოდლერმა ცხოვრება მორწმუნედ და რეაქციონერად დაამთავრა, ურწმუნო კურბე კი კომუნარად კვდება. მათი მეგობრობის პერიოდშია დახატული ბოდლერის პორტრეტი. როგორც ავტორი წერდა, ძალიან გაუჭირდა პორტრეტის ხატვა, რადგან პოეტის სახის გამომეტყველება ყოველ მომენტში იცვლებოდაო. მხატვარმა მძიმედ განიცადა აჯანყების დამარცხება და მეგობრების დაპატიმრება. იგი ენე რგიის მოსაკრებად ორნანში გაემგზავრა. ამ ორომტრიალის შემდეგ მას სიმშვიდე და დასვენება სჭირდებოდა. სწორედ იქ, სხავა სურათებთან ერთად, წერს პირველ დიდ ტილოს ”დასვენება ნასადილევს ორნანში”.

1971 წელს კურბე კომუნას მიემხრო. გამარჯვების დღეებში იგი მხარში ედგა მათ. არჩეული იყო კომუნის წევრად და პარიზელ მხატვრებს ოფიციალურად ხელმძღვანელობდა. საბოლოოდ იგი მხატვართა ფედერაციის ხელმძღვანელად აირჩიეს. კომუნის არსებობის პერიოდში მან ერთგვარი მონაწილეობა მიიღო სახელგანთქმულ ვანდობის კოლონის წაქცევაში, რაც მას არ აპატიეს, კომუნის დამარცხების შემდეგ დააპატიმრეს და ციხეში კარგა ხნით გამოკეტეს. მისდამი ასეთმა დამოკიდებულებამ მასზე გავლენა მოახდინა . ციხიდან გამოსვლის შემდეგ იგი ორნანში მიდის, 1873 წელს კი სამუდამოდ ტოვებს სამშობლოს. საცხოვრებლად იგი შვეიცარიაში გადადის და იქ მუშაობს, მაგრამ, სამწუხაროდ, ძველ დიდებას ვეღარ აღწევს. წლების განმავლობაში მას არ სცილდება ვანდობის კოლონის საკითხი, ცდილობს მოიშოროს ეს ბრალდება, წერს სხვადასხვა ინსტანციებში, მაგრამ ამაოდ. შვეიცარიაში ის ბევრს მუსაობს, მაგრამ უკვე ვეღარ ჰქმნის ისეთ ტილოებს, როგორიც ადრე ჰქონდა. ავადმყოფობაც თანდათანობით ერევა და 1877 წელს იგი კვდება. 1915 წელს მისი ნეშტი ორნანში იქნა გადატანილი.. კურბეს შემოქმედებითი გზა სავსე იყო წინააღმდეგობები. მისი სისხლსავსე, მართალი ნახატი რეალიზმის პრინციპებს ავრცელებდა და მომავალიც მას ეკუთვნოდა. დღეს, როდესაც წარსულს გადავხედავთ, XIX ს. მხატვართა ფონზე კურბე ტიტანად მოჩანს.


ალბრეხტ დიურერი - Albrecht Dürer

albert diureri
დიურერი ნიურბერგერი იყო. მისი მძიმე ცხოვრება მჭიდროდ აკავშირებდა მის ცხოვრებას მშობლიური ქალაქის კულტურასთან. ის ხშირად გადიოდა უცხო ქვეყნებში, მრავალი უცხო ქალაქი ნახა თავის ცხოვრებაში, რომლებსაც შემდეგ აღტაცებით იხსენებდა, მაგრამ ყველაზე მაცდური შემოთავაზებაც კი ვერ აიძულებდა მას დაეტოვებინა მშობლიური ქალაქი და დარჩენილიყო სადმე შორს, ნიურბერგიდან. თუმცა, არაერთხელ ჩიოდა ის იმას, რომ გერმანიაშიც ცუდად აფასებენ და ცოტას უხდიან მხატვარს, თვითონვე ამბობდა, ნიურბერგის მიმართ სიყვარულმა აიძულა, ეცხოვრა სამშობლოში.

დიურერი დაიბადა ნიურბერგელი იუველირის ოჯახში 21 მაისს 1471 წელს. მამამისი ალბრეხტ დიურერი-უფროსი, წარმოშობით იყო უნგრეთიდან. ის წამოვიდა უნგრული, ან შესაძლებელია გერმანულ ოჯახიდან, რომელიც ცხოვრობდა სოფელ ეიტასში და ოდითგანვე მისდევდა მეცხოველეობას. ალბრეხტ დიურერი-უფროსი, პირველი არ იყო თავის საგვარეულოში, ვინც საკუთარი წინაპრების ძირითად საქმიანობას უღალატა. არაერთხელ მომხდარა, როდესაც ახალგაზრდები ამ გვარიდან ქალაქში გადადიოდნენ, რათა დაუფლებოდნენ ხელობას, თითქმის ყოველთვის ეს იყო იუველირის ხელობა.

სამშობლოში იუველირის ხელობის დაუფლების შემდეგ, დიურერი გაემგზავრა ჩვეულებრისამებრ სამოგზაუროდ, რათა თავისი ხელობა გაეუმჯობესებინა უცხოელ ხელოსნებთან. რამოდენიმე წელიწადი მან დაყო ნიდერლანდებში, ხოლო შემდეგ გადავიდა გერმანიაში და 1455 წელს ჩავიდა ნიურბერგში. 12 წლის განმავლობაში დიურერ-უფროსი მუშაობდა ადგილობრივ იუველირთან იერონიმ ჰოლპერთან, და დაქორწინდა მის ქალიშვილზე, ბარბარაზე, გახსნა საკუთარი სახელოსნო.

ალბრეხტ დიურერის მამას დიდი ოჯახი ჰქონდა. მას 18 შვილი ჰყავდა, რომელთა უმრავლესობა გარდაიცვალა ბავშვობის ასაკში და სამმა მათგანმა მიაღწია ზრდასრულ ასაკს. თავის შვილებს ის ხელოსნობის ოქროს საქმეს ასწავლიდა, მაგრამ მხოლოდ ერთი მათგანი, ერნესტი, გაყვა მამის ხელობას. უფროსმა, ალბრეხტმა, ისწავლა რა ორი წელიწადი და მიაღწია თუ არა წარმატებას, ამჯობინა ფერწერას გაყოლოდა. მესამე ძმა, ჰანსი, რომელიც მხოლოდ 12 წლის იყო, როდესაც გარდაიცვალა მამა, ალბრეხტის მოსწავლე და შეგირდი გახდა და შედეგად მუშაობდა გერმანიაში და პოლონეთში როგორც ფერმწერი.

ხატვის პირველი თვისებები დიურერმა მამის სახელოსნოში მიიღო, როდესაც დაიწყო მისი ხელობის სწავლება, 14 წლის ალბრეხტი უკვე მამის მშვენიერ პორტრეტს ხატავს. ამას მოსდევს ავტოპორტრეტი. ეს ის დროა, როცა ბოტიჩელი ხატავს "ვენერას დაბადებას”. დიურერი ჯერ არ ყოფილა იტალიაში, მაგრამ დაჟინებით სწავლობს. ადრევე დაამთავრა ლათინური სასწავლებელი.

ამ დროისთვის მისი ცნობილი ნახატებია "ავტოპორტრეტი” (1484, ვენა, ალბერტინა). ნახატზე გამოსახულია მოზარდი, სუსტი და ფერგამოლეული, გრძელი კულულებით, რომლებიც სახეს ამრგვალებდა. სურათის ზემოთ შემორჩენილი იყო მხატვრის მიერ გაკეთებული წარწერა: "ეს მე თვითონ დავხატე საკუთარი თავი სარკეში, 1484 წელს, როდესაც მე კიდევ ბავშვი ვიყავიო, ალბრეხტ დიურერი”. ეს დიდი იშვიათობაა ხელოვნებაში, როდესაც ბიჭი, რომელმაც ახლახანს ისწავლა ხატვა, ხატავდეს თავის ავტოპორტრეტს.

1486 წლის 30 ნოემბერს დაჟინებული თხოვნის გათვალისწინებით, ალბრეხტ დიურერმა-უფროსმა გააფორმა კონტრაქტი ვოლგემუტთან და გადასცა შვილი სასწავლებლად 3 წლით. მიხეილ ვოლგემუტი ( 1434-1519) XV საუკუნის 80-იან წლებში ნიურბერგის მხატვრებს შორის მნიშვნელოვან ადგილს იჭერდა. მისი სახელოსნო უზარმაზარი იყო ქალაქში და ასრულებდა უამრავ შეკვეთას როგორც ნიურბერგში ისე მოსაზღვრე ქალაქებში. სახელოსნოში იყო შესრულებული ნიურბერგის 90-იანი წლების საუკეთესო გამოცემების რამოდენიმე ილუსტრაცია.

დიურერმა ვოლგემუტის სახელოსნოში 3 წელი დაჰყო. აქ ის გაეცნო ხეზე გრავიურების ხელოვნებას. სწავლის წლების მხოლოდ სამი ნაშრომი შემოინახა, სამივე 1489 წელს მიეკუთვნებან, სახელოსნოში სწავლების ბოლოს წლებს. ეს ნახატებია - ”სამი ლანდსკნეხტი” (ბერლინი გრავიურის კაბინეტი), "კავალკალდა” (ბრემენი, სამხატვრო გალერია) და მეომარი მხედრები (ლონდონი, ბრიტანეთის მუზეუმი). 1489 წლის 1 დეკემბერს დიურერმა დაამთავრა სწავლება ვოლგემუტის სახელოსნოში. სახელოსნოს წესის თანახმად, რომლებსაც იმ დროისთვის მხატვრებიც ემორჩილებოდნენ, მას უნდა ემოგზაურა თავისი ქვეყნის ქალაქებში ოსტატის წოდების მოსაპოვებლად. საერთოდ, სამოგზაუროდ იმ დროს, გაზაფხულზე მიდიოდნენ. ასე მოიქცა დიურერიც. 1490 წლის ზამთარში მან მშობლებთან გაატარა. ხოლო, 1490 წლის 11 აპრილს დიურერმა დატოვა ნიურბერგი და გაემგზავრა სამოგზაუროდ გერმანულ მიწებზე. მოგზაურობა 4 წელიწადი გაგრძელდა. 1494 წლის მაისში ის ბრუნდება მამისეულ სახლში.

მოგზაურობის წლები ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი პერიოდია დიურერის ბიოგრაფიიდან. თვითონ ის არაფერს ამბობდა ამ დროზე, ხოლო დოკუმენტალური წყაროები მხოლოდ სამი შემოინახა. ეს, პიორველ რიგში არის, დიურერის მეზობლისა და მეგობრის კრისტოფ შერილის, ნიურბერგის ცნობილი იურისტისა და ისტორიკოსის წყარო, რომელიც გვამცნობს, 1492 წელს მხატვარი ეწვია კოლმარში აწ გარდაცვლილი მარტინ შონგაუერის სამ ძმას და ის იყო ასევე ბაზელში, სადაც მის კიდევ ერთ ძმას შეხვდა. მეორე ასეთივე მნიშვნელოვანი დოკუმენტია ბაზელის სახალხო მუზეუმში არსებული ხის დაფა ამოტვიფრული გრავიურით-წმინდა იერონიმის გამოსახულებით. დაფის მეორე მხარეს შემონახულია მხატვრის მიერ გაკეთებული წარწერა დიურერის: "ალბრეხტ დიურერი ნიურბერგიდან”. დიურერის სახელს ამ წლებში ჩვენ ვპოულობთ ვილიბალდ იმგოფის-უფროსის კრებულთა ინვენტარში, რომელიც შედგენილია 1573-1574 წლებში. მისი კოლექციის ინვენტარში, სხვასთან ერთად ხსენებულია, დიურერის ნამუშევრებიდან ორი პორტრეტი, რომ ისინი შესრულებულია სტრასბურგში 1494 წელს და რომ მასზე გამოსახულია ოსტატი და ოსტატის მეუღლე, რომელთანაც მუშაობდა დიურერი, სტრასბურგში.

მოგზაურობის წლებმა დიდი როლი ითამაშა, არა მარტო პროფესიონალი მხატვრის ჩვევების ჩამოყალიბებაში, არამედ მის მსოფლმხედველობაზე. თავისი შემოქმედების დასაწყისში დიურერი დაკავშირებული იყო პროგრესულ გერმანულ ინტელიგენციასთან, გაეცნო ბიურგერისა და რეფორმისტულ ლიტერატურას.

1494 წლის გაზაფხულზე მამამ გამოიძახა დიურერი ნიურბერგში. ჩამოსვლისთანავე ახალგაზრდა მხატვარი დაქორწინდა ნიურბერგის გავლენიანი ბიურგერის, მექანიკოსისა და მუსიკოსის ჰანს ფრეის ქალიშვილზე, რომელთან ერთადაც ალბრეხტ დიურერი-უფროსი წინასწარ მოელაპარაკა ყველაფერზე. დაქორწინება იმ დროისთვის აუცილებელი პირობა იყო ოსტატის უფლების მისაღებად. იქედან გამომდინარე, რომ ოსტატი ღებულობდა შეგირდებსა და მოსწავლეებს, მას უნდა ყოლოდა დიასახლისი, რომელიც იზრუნებდა მათზე.

დიურერის ნიურბერგში ყოფნა მოკლევადიანი იყო. შემოდგომაზე 1494 წელს ის იტალიაში გაემგზავრა. ამ დროის ნაწარმოებებში ჩდება იტალიელი მხატვრების მსგავსება, იტალიური კოსტიუმები, ჩრდილოეთის ზღვის ცხოველები, ალპის მთების ხედები, ადგილები და ქალაქები, რომლის გავლითაც იყო გზა იტალიისაკენ.

დიურერი თავის თავს უმცროსს ეძახის, რადგან აღიარებს მამის ხელოვნებასაც. თვით მას, კი თამამად შებვიძლია ვუწოდოთ უდიდესი ნიურბერგელი და უდიდესი ბერმანელი ხელოვანი.
დიდოსტატის მამა, ალბრეხტ დიურერ უფროსი, ოქრომჭედელი იყო და თავის ხელოვნებაში თვალსაჩინო წარმატებასაც მიაღწია. სურდა შვილიც ამ გზით წასულიყო, მაგრამ ალბრეხტ უმცროსმა ოდნავ გადაუხვია: "ოქროს ჭედვა" ფუნჯითა და გრავიორის ნემსით ამჯობინა.


ველასკესი დიეგო - Velasquez Diego

velaskes diego
დიდმა ესპანელმა მხატვარმა როდრიგეს დიეგო დე სილვა ველასკესმა, საფუძველი ჩაუყარა ფსიქოლოგიური პორტრეტების შექმნას ევროპულ ხელოვნებაში. მის შემოქმედებაში ჭარბობს რელიგიური, ისტორიული, ყოფითი თემები.

დიეგო ველასკესი 1599 წლის 6 ივნისს დაიბადა სევილიაში, მამამისი დონ ხუან როდრიგეს დე სილვა უძველეს პორტუგალიელ აზნაურთა გვარის შთამომავალი იყო, დედა - დონია ხერონიმა ველასკესი - სეველიელი, ასევე მაღალი წოდების, დიდგვაროვანთა ქალიშვილი იყო.
დიეგოს პირველი მასწავლებელი იყო ფრანსისკო დე ერერა, რომელთანაც 11 წლამდე სწავლობდა. ერერას სახელოსნოს კედლებში ყალიბდება დიეგო ველასკესის ინდივიდუალური ხელწერა. ამის შემდეგ მას ფრანცისკო პაჩეკო ასწავლიდა, რომლის ძირითადი დამსახურება, ის არის რომ არ ზღუდავდა ველასკესს და ხელს არ უშლიდა მისი მხატვრული ინდივიდუალობის ჩამოყალიბებას.
1618 წლის 23 აპრილს, ველასკესი დაქორწინდა ფრანჩესკო პაჩეკოს ქალიშვილ ხუანაზე.

სევილიური პერიოდი

ახალგაზრდა მხატვარმა კარგი რეპუტაცია მოიპოვა მშობლიურ სევილიაში. 1617 წლის 14 მარტს დიეგო ველასკესს ქალაქ სევილიის ხელისუფლებმა მისცეს დოკუმენტი, რომელიც მას უფლებას აძლევდა „მოეხატა ტაძრები და საზოგადოებრივი ადგილები, ჰყოლოდა მოწაფეები". ახალგაზრდა მაესტროს ხელოვნების ოსტატის წოდება მიენიჭა. ამ პერიოდის სურათებია: „საუზმე"(1618წ.), „მოგვების თაყვანისცემა"(1619 წ.), „მოხუცი მზარეული"(1620 წ.), „ქრისტე მარია და მართას სახლში"(1620 წ.).
1622 წელს მაესტრო გაემგზავრა მადრიდში. მისი სანუკვარი სურვილი იყო დაეხატა მეფის პორტრეტი და დაეთვალიერებინა ესკორიალი - მეფების ქალაქგარეთ განლაგებული უზარმაზარი სასახლე. მიუხედავად თანამემამულეთა მცდელობისა ველასკესი ვერ მოხვდა მეფის კარზე. მას მოუწია სევილიაში დაბრუნება. მადრიდიდან წამოსვლდან წელიწადნახევრის განმავლობაში მაესტროს მიერ შექმნილმა ბევრმა პორტრეტმა ქალაქის საუკეთესო მისაღები დარბაზები დაამშვენა.

მეფის კარის მხატვარი

1623 წელს ველასკესმამიიღო ბარათი დონ ხუან ფონსეკასაგან, რომელიც მეფის კაპელანი იყო. ის წერდა, რომ მას მეფის კარზე ელიან. მადრიდში ჩასვლისთანავე ველასკესმა დახატა დონ ფონსეკას პორტრეტი. მაესტროს ეს ნამუშევარი სასახლის კარზე წარადგინეს. ამჯერად აღიარება სწრაფად ეწვია ახალგაზრდა მაესტროს. ყველა ხოტბას ასხამდა ველასკესს. თვით მეფე ფილიპ IV- მაც იხილა ველასკესის ეს ტილო, რომელიც ხელოვნების კარგ მცოდნედ და დამფასებლად ითვლებოდა. მეფემ სურვილი გამოთქვა, მხტვარს მისი პორტრეტიც დაეხატა.
სურათმა („ფილიპ IV პორტრეტი") მხატვარს საყოველთაო აღიარება მოუტანა. ველასკესმა მეფის კარის მხატვრის წოდება მიიღო. 1628 წელს, მადრიდში განთქმული მხატვარი პიტერ პაულ რუბენსი ჩამოვიდა. ფილიპე IV -მ რუბენსს თავისი კარის მხატვარი წარუდგინა. დიდმა ფლამინდიელმა ბევრი რამ ასწავლა მადრიდელ მხატვარს, იგი მოიხიბლა არა მარტო ველასკესის ბრწყინვალე ხელოვნებით, არამედ მოკრძალებით და თავმდაბლობითაც. ვარაუდობენ რომ მითოლოგიური სურათი „ბახუსი"(1629 წ.) უშუალოდ რუბენსის გავლენის შედეგია.

მოგზაურობა იტალიაში

1629 წელს 30 წლის ველასკესი ჩადის იტალიაში - რომში, ვენეციაში. სწავლობს ტიციანს, ტინტორენტოს. უფრო იხვეწება მისი ხელოვნების მანერა. ველასკესი დიდხანს უმზერდა დიდოსტატთა ქმნილებებს და სწავლობდა მათგან გასაოცარ ხელოვნებას. დღეში რამდენიმე საათს ანდომებდა იგი სურათებიდან ასლების გადმოღებას. იტალიურ ხელოვნებასთან ზიარებამ ველასკესის მხატვრობის სტილზე გავლენა იქონია - ის გახდა ბევრად უფრო თავისუფალი და ბრწყინვალე, ადრე მხატვრის ტილოებზე ჭარბობდა მუქი, თითქმის შავი საღებავები. ახლა ისინი ღია, მდიდრულმა ფერადოვანმა შეხამებებმა შეცვალა. ამ მოგზაურობის შედეგია „ვულკანის სამჭედლო"(1930წ.)
1631 წელს ესპანეთში ბრუნდება. იქმნება პორტრეტები. ველასკესი ასრულებდა მეფის, მისი ოჯახის წევრების, მთავრობის მეთაურების და სხვათა პორტრეტებს. ისინი ძირითადად გარეთაა გატანილი, ანუ გადმოიცემიან ნადირობისას, ბუნების წიაღში, ცხენზე ჯირითისას და ა. შ. მნიშვნელოვანია ამ პერიოდში შექმნილი პორტრეტები: „ფილიპე IV" -ს მრავალი ვარიანტი, „გრაფი ოლივარესი ცხენზე"(1634 წ.), „დედოფალი იზაბელა"(1934 წ.), „პრინცი ბალთაზარი". 1634 წელს ველასკესმა შექმნა საუკეთესო ნამუშევარი „ბრენდის ჩაბარება". მაესტრო ტილოზე ცხოვრებისეული სიმართლის ერთგული დარჩა. სწორედ სიმართლემ მოუპოვა მის ქმნილებას უკვდავება და იგი ისტორის ცოცხალ მატიანედ წარმოგვიდგა.
1630-1640 წლებში ველასკესმა შექმნა მასხარებისა და ჯუჯების პორტრეტების სერია. მათი მომღიმარი სახეების მიღმა უდიდესმა მხატვარმა აღმოაჩინა, ამ ადამიანების სულიერი მდგომარეობა. მათგან მნიშვნელოვანია „ეზოპე" და „მენიპი". თავის მელანქოლიური, გამოფიტული და ჩამქრალი გამოხედვით ეზოპე ყოფიერების საიდუმლოებას ჩახვედრილ, ცხოვრების ნამდვილი სიბრძნისა და ფასის მცოდნე ადამიანის შთაბეჭდილებას ტოვებს.
1643 წელს გამოჩენილმა მხატვარმა სასახლის კამერდინის წოდება მიიღო. ამ პერიოდს მიეკუთნება ველასკესის შედევრი „ვენერა სარკის წინ", ამ დროისათვის ძალიან უჩვეულო სურათი იყო. მასში შიშველი ქალია გამოსახული, რაც ესპანეთის ეკლესიის მიერ იკრძალებოდა.
1649 წელს ველასკესი მეორედ მიდის იტალიაში. მხატვარმა შექმნა თავისი შემოქმედების გვირგვინი - „პაპ ინოკენტი მეათის პორტრეტი"(1650 წ.) . პაპის სახეში ერთდროულად ჩანს ჭკუაც, გონებაც და სისასტიკეც ეს პორტრეტი მსოფლიო ხელოვნების შედევრად აღიარეს. საუკუნეებს გადასცა პორტრეტმა მხატვრის შესანიშნავი ოსტატობა, მისი დევიზი - სიმართლე უპირველეს ყოვლისა. რომის პაპმა ინოკენტი X -მ დიეგო ველასკესს დიდი ჯილდო გადასცა - ოქროს ჯაჭვიანი მედალიონი, რომელშიც თვით ინოკენტი X -ის ფერადი ქვებით მოოჭვილი პორტრეტი იდო. მხატვარმა დაიპყრო იტალიელთა გულები. ის არჩეულ იქნა წმინდა ლუკას აკადემიის წევრად. მისმა წარმატებამ საშუალება მისცა მხატვარსა და ესპანელ მხატვართა ბიოგრაფიების ცნობილ ავტორს დონ ანტონიო პალომინო ი ველასკესოსო, რომ ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის შემდეგ ეთქვა: „ ჩვენი ველასკესი იტალიაში ჩავიდა არა იმისათვის, რომ ისწავლოს, არამედ იმისათვის, რომ ასწავლოსო. თუ პირველ ჩასვლაზე ეს ზოგადი თქმა უდავოდ გადაჭარბება იქნებოდა, სამაგიეროდ, ოცი წლის შემდეგ ვითარება იცვლება. ველასკესიც დიდოსტატია.

მადრიდში დაბრუნება

1650 - იანი წლები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ველასკესის შემოქმედებაში. ის ქმნის სასახლის კარის ბავშვებისა და ქალბატონების პორტრეტებს. ფსიქოლოგიური ხასიათით გამოირჩევა ასაკოვანი ფილიპ IV -ის პორტრეტი. ველასკესის შედევრებს შორის გამოირჩევა „მენინები"(1656 წ.), „მრთველები"(1657 წ.)
ედუარდ მენემ ველასკესს „მხატვართა მხატვარი" უწოდა. ოსტატთა შორის დროთა მანძილზე რემბრანტსა და რუბენსსაც კი არა ჰყოლია თაყვანისმცემელთა ასეთი მასა.
1651 წელს ველასკესი ბრუნდება მადრიდში. სამშობლოში დაბრუნებისთანავე მაესტრო პეიზაჟების სერიაზე მუშაობას განაგრძობს. წერს „ხეივანს სამეფო ბაღში", „შადრევნებს სამეფო ბაღში". ველასკესმა შექმნა „ინფანტა მარგარიტა"-ს ექვსი პორტრეტი, რომლებშიც ნათლად ჩანს, თუ როგორ იზრდება და იცვლება მარგარიტას სახე. 1959 წელს ველასკესი დაინიშნა სასახლის სახლთუხუცესად. მეფემ ველასკესი გადასცა ესპანეთის უმაღლესი ორდენი - სანტიაგოს ჯვარი. .
1660 წელის 6 აგვისტოს სამოც წელს გადაცილებული, განუზომელი შრომით დაქანცული ველასკესი ციების მსხვერპლი ხდება. მადრიდში ჩაესვენა ესპანური ხელოვნების მნათობი. მის ძეგლს სევილიაში ამკობს წარწერა: „სიმართლის მხატვარი".
მსოფლიოს გამოჩენილი მხატვრები ასეული წლების შემდეგაც ხედავდნენ ველასკესის ფერწერაში დიდ აზრებსა და უზარმაზარ გრძნობებს.


პუანტილიზმი - წერტილების მხატვრობა

huantilizmi - wertilebis mxatvroba
პუანტილიზმი ეს არის უფრო სტილი, ვიდრე მიმდინარეობა მხატვრობაში, რომლის დროსაც მხატვრები მიმართავენ სიუჟეტის წერტილებით დახატვას. წერტილები შეიძლება იყოს მკვეთრი ფერების ფართო და ვიწრო მონასმებით. ტექნიკა ეყრდნობა მაყურებლის თვალზე და გონებაზე “ძალადობას”, მოზაიკურად აწყობილი მკვეთრი ფერემის ერთობლიობას და ასევე უფრო მეტად დივიზიონიზმთან მიახლოებას. დივიზიონიზმი დაკავშირებულია ფერების თეორიასთან, პუანტელიზმი კი უფრო მეტად ფოკუსირებულია სპეციფიკურ მანერაზე შესრულების, პროფესიული ხერხების ერთობლიობაზე ხატვის დროს. ამ ტექნიკით მუშაობა შეინიშნება სიორას, სინიაკის და კროსის ნამუშევრებში.

პუანტილიზმის გამომგონებლად მიჩნეულია ჟორჟ სიორა, რომელმაც 1986 წელს მიაგნო მეთოდს. ეს ტერმინი პირველად 80-იანი წლების ბოლოს შეარქვეს არტ-კრიტიკოსებმა მათ ნამუშევრებს და ეს უფრო დამცინავი სიტყვა იყო. პუანტილიზმი იყენებს “ცწყშ” მეთოდს ანუ ოთხი ფერის ერთობას: ცისფერი, წითელი, ყვითელი და შავი. მეთოდს თავიანთ მხატვრობაში იყენებდნენ: პოლ სინიაკი, ჰენრი კროსი, ჯონ როი, მაქსიმილიან ლუკი, ვინსენტ ვან გოგი, კამილ პისარო, თეო ვან რისელბერგი, ჩაკ კლოზე და ჟორჟ ლემენი. ეს მეთოდი პოსტიმპრესიონიზმის წიაღში წარმოიშვა.

როგორც გითხარით, პუანტილიზმიდან განვითარდა ალტერნატიული ტექნიკა დივიზიონიზმი. სადაც, მნიშვნელოვანი ფერემის გამოყენების ტექნიკაა. სიორას ეს ნამუშევარი "კვირადღე კუნძულ გრან-ჟატზე" XIX საუკუნის მხატვრობის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად ითვლება.



გირლანდაიოსა და ტინტორენტოს “საიდუმლო სერობა”

girlandaiosa da tintorentos saidumlo seroba
“საიდუმლო სერობის” თემა ქრისტიანული ხელოვნების, ერთ-ერთი პოპულარული თემაა. სცენა ქრისტესა და მისი თორმეტი მოციქულის უკანასკნელ ვახშამს ასახავს, რომლის სიუჟეტიც ჯერ კიდევ რომის კატაკომბებიდან გვხვდება. სცენა მთელი ქრისტიანული სამყაროსთვის ძალზედ მნიშვნელოვანია, ამ ვითარებაში ცხადდება ევქარისტიის საიდუმლო და ასევე ქრისტეს გამცემლის ვინაობა. შესაბამისად სცენა თავის-თავში ორ საკრალულ მომენტს მოიცავს და თავისი არსით ერთდრულად სიხარულისა და მწუხარების განცდის მატარებელია.

“საიდუმლო სერობის” პარადიგმაში, მწვერვალი ლეონარდო და ვინჩის კომპოზიციაა [1495-1498]. გირლანდაიოს ნამუშევარი შექმნილია 1480 წელს, შესაბამისად გავლენა არ არსებობს, ტინტორენტოს ტილო 1594 წელით თარიღდება, თუმცა გავლენაზე საუბარი, აქაც გამორიცხულია. ორივე ტილო, თავისი დროისთვის გაბატონებულ მხატვრულ ხერხებს გვამცნობს.
დომენიკო გირლანდაიოს “საიდუმლო სერობა” ფრესკაა. კომპოზიცია ფრონტალურად და სიბრტყეზეა მოცემული, რომელიც არქიტექტურული დეტალებითაა შეკრული და გაწონასწორებული. ზოგადად, ადრეულ რენესანსს ახასიათებს არქიტექტურული დეტალებით “ტკბობა”, ნელ-ნელა ყალიბდება სივრცის აღქმისა და ჰაერის ასახვის პრინციპები, შესაბამისად, მხატვრები ტილოს ამ თვისებებს ყველაზე უკეთ არქიტექტურული დეტალების ფონზე გამოსახვით ცდილობდნენ. ტინტორენტო პირველია, რომელმაც ყველაზე ნაკლები ყურადღება დაუთო ასეთ დეტალებს და მეორეხარისხოვანი გახადა.

ტინტორენტოსთან სიღრმის ეფექტი დიაგონალური ხაზით გამოიხატება. მაგიდაც მთელს სიგრძეზეა გამოსახული.

საინტერესო დეტალია ადამიანის გამოსახულებები. გირლანდაიოსთან თვალში პირველივე რაც გეცემათ იუდა ისკარიოტელის განცალკევებულობაა. ის სუფრას წინიდან მისჯდომია და ზურგიდანაა გამოსახული. თუკი ჩვენ თვალს გადავავლებთ, ამ პერიოდის სხვა კომპოზიციებს, დავინახავთ, რომ იუდას ასე გამოსახვა ერთგვარ იკონოგრაფიულ და მყარად დადგენილ წესს წარმოადგენდა.
ტინტორენტოსთანაც იგივე წყობას ვხვდებით, ოღონდ აქ ასე თვალშისაცემად არაა წარმოდგენილი ფიგურა. ამ ტრადიციის დარღვევა ლეონარდომ მოახერხა და ვფიქრობ, სავსებით გენიალურად შესძლო ფიგურების წყებაში მისი ჩასმა. საკითხი ასეც შეიძლება დავსვათ: მიუხედავად იმისა, რომ იუდა არასასურველი პერსონაჟია, ის მაინც ქრისტეს მოწაფეა, ამიტომ მხატვრების მარტივი გადაწყვეტილება – განზე გამოესახათ იგი, ლეონარდომ შეცვალა და ასე ვთქვათ, გაირთულა საქმეც. რაც შეეხება სხვა მოციქულების ფიგურებს, გირლანდაიოსთან ისინი საერთო მხატვრულ გამომსახველობით ფორმაში ჯდებიან, თითოეული მათგანი რაღაცით ჩამოჰგვას ქრისტეს. რომ არა ქრისტეს შარავანდედი, შეიძლება სხვა რომელიმე მოციქული მიგვემსგავსებინა მისთვის. საინტერესოა, რომ მის მარჯვნივ მყოფი ფიგურა ტანისამოსითაც კი ემსაგვსება მას, თითქოს სხეულის ფორმა არეკლილი ყოფილიყოს. ტინტორენტოსთან თორმეტი მოციქული სხვა ფიგურებისგან თეთრი ნათელი რკალით გამოირჩევიან, რომელიც თავის ირგვლივ აქვთ შემოვლებული იუდას გარდა, რომელიც კვლავ განცალკევებულია.

ტინტორენტოს ნახატში, უფრო მეტად შეიგძნობა ღვთაებრიობა, რაც საიდუმლო სერობას ახლავს თავს. კომპოზიცია მთლიანადაა გახვეული მისტიურ, არაამქვეყნიურ, იდუმალ საბურველში. მხატვარი სასწაულებრივ ატმოსფეროს ყოფით სცენას უპირისპირებს და ერთგვარ კონტრასტს ქმნის: უკანა პლანზე ანგელოზების მიმოფრენაა გამოსახული, წინა პლანზე კი მეპატრონე მოსამსახურესთან ერთად, რომელიც ძირს დადგმული კალათიდან ნივთებს ალაგებს... რა სურდა ამისთ მხატვარს ეთქვა? ის ხომ არა, რომ ჯერ ჩვეულებრივ მოკვდათათვის გაუგებარი იყო ის დიდი საიდუმლოება, რაც ამ მომენტში ხორციელდებოდა? თუკი ფართო საზომით შევხედავთ, ხომ არ მიუძღვნა ეს იმ ადამიანებს, რომელთა მცირედმორწმუნეობას უსვამს ხაზს? მათ წინაშე ხდება სასწაული ისინი კი ვერაფერს ამჩნევენ და ყოფითი პრობლემებით არიან გარემოცულნი... მაგიდა გამყოფი ატრუბუტია მიწიერ სამყაროსა და ღვთაებრივ სამყაროს შორის, ისევე როგორც ელ გრეკოს “გრაფი ორგაზას დაკრძალვაში” გამიჯნულია ეს სამყაროები, თუმცა კომპოზიციის ერთიანობა რაიმე მკვეთრი გამიჯვნით დარღვეული არაა, რაც მეტ სიდიადეს მატებს ტილოს.

ფერები ნათელი და შუქმოსილია გირლანდაიოსთან, თუმცა დატვირთვა და ”ფერების სათქმელი” აქ ნაკლებია, ფერწერულობა გაცილები უკეთაა ტინტორესტოსთან. ფერით ის უკვე გარკვეული სიგნალის გამოგზავნას ცდილობს მნახველისკენ.

ნახატში იგრძნობა შუქჩრდილის ძლიერი გადმოცემის სურვილი. ლამპრიდან გადმოდენილი სინათლე მთელს პროცედურას ეღვრება, თითქოს სულიწმინდა მყოფობდეს იქვე და ქრისტეს თანადგომით აძლიერებდეს. გირლანდაიოსთან მოციქულებს უკან გამოსახული მუქი ლაქები, მეტყველებს რომ შუქის წყარო წინიდან მოედინება. უკანა პლანი, დიდ სივრცეში გამავალი სარკმლები საეჭვის ხდის ამ ლაქების აუცილებლობას.

საბოლოო ჯამში, ტინტორენტოს ნამუშევარი გაცილებით ფერწერულია, ვიდრე გირლანდაიოსი, თუმცა ორივე მათგანი, ხომ ტაძრის შესამკობად იქნა შექმნილი. უბრალოდ ტონტორენტომ, უფრო მეტი თავისუფლება გამოავლინა. ორივე ნამუშევარი, ძალზედ მნიშვნელოვანი შემორჩენილი მასალაა, იმჟამინდელი ფერწერის, აზროვნებისა და სულიერი სამყაროს გაგებისათვის.