შაჰ-თამაზის პირველი ლაშქრობა საქართველოში

შაჰ-თამაზის პირველი ლაშქრობა საქართველოში

(shah-tamazis pirveli lashqroba saqartveloshi)


შაჰ-თამაზის პირველი ლაშქრობა – ირანის შაჰის, სეფიანთა დინასტიის წარმომადგენლის თამაზ I-ის საქართველოში ლაშქრობების ერთ-ერთი ეტაპი. ლაშქრობა გაიმართა 1541 წელს.

წინაპირობა

ოსმალო და ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ ქართლის თავდადებული ბრძოლების მეთაური XVI საუკუნის 40-50-იანი წლებში იყო მეფე ლუარსაბ I (1527-1556 წწ.). ლუარსაბის მეფობის პირველ ხანებში ქართლში შედარებით მშვიდობა სუფევდა, მაგრამ 40-იანი წლებიდან საქართველოს ეს მცირე ქვეყანა ჩაება უთანასწორო და სისხლისმღვრელ ბრძოლებში უძლიერესი აგრესორების წინააღმდეგ. ეს ბრძოლები რამდენადმე უკავშირდება ირან-ოსმალეთის პირველ ომს, რომლის ხანძარი სწორედ ამ ხანებში განსაკუთრებული სიმძაფრით დაენთო. შემტევი მხარე ძირითადად ოსმალეთი იყო, მაგრამ ირანიც აქტიურად იცავდა თავს. ირანის გააქტიურებას ის უწყობდა ხელს, რომ ოსმალეთის სულთნს სულეიმანს (1520-1566 წწ.) ორ ფრონტზე უხდებოდა ბრძოლა. იგი ხან ევროპისკენ წარმართავდა ბრძოლებს, ხან აღმოსავლეთით გადმოისროდა თავის ძალებს. ამიტომ ენერგიული შაჰ-თამაზ I (1524-1576 წწ.), როგორც კი ოსმალეთის მოუცლელობას მოიხელთებდა, დაუყოვნებლივ ცდილობდა განემტკიცებინა პოზიციები ოსმალეთის სასაზღვრო რაიონებში და, ბუნებრივია, ამ მხრივ მის ყურადღებას ამიერკავკასიის ქვეყნები იქცევდა.

მიმდინარეობა

1540 წელს შაჰ-თანმაზი დიდი ჯარით ყარაბაღში შემოვიდა. აქ მასთან საჩუქრებით გამოცხადდა კახეთის მეფე ლევანი (1518–1574 წწ.) და მესხეთიდან გამოძევებული ქაიხოსრო. ლუარსაბი ყიზილბაშთა მბრძანებელს არ ეახლა. 1541 წელს შაჰმა თავისი ჯარიდან საგანგებოდ 12 000 მხედარი შეარჩია და თბილისზე თავდასხმა უბრძანა. ყიზილბაშთ მხედრობა თბილისს ღამით მოულოდნელად მოადგა და ქალაქში შეიჭრა.
ლუარსაბი შემთხვევით თბილისში არ იმყოფებოდა. მას უმცროსი ვაჟიშვილი გარდაცვლოდა და დასაკრძალავად მცხეთას იყო წასული. თბილისის დაცვა ქალაქის მოურავსა და ციხისთავ გულბაათს ჰქონდა დავალებული. მაგრამ მტრის მოულოდნელი შემოსევით დამფრთხალმა მოღალატემ ციხე უომრად დათმო და თვითონაც დამპყრობლის მხარეზე გადავიდა. შაჰთამაზმა თბილისის ციხეში თავისი გარნიზონი შეიყვანა, ხოლო ნაწილი ლუარსაბ მეფის შესაპრობად გააგზავნა. მან თავისი ძალა ორად გაყო. ერტი გორის მიმართულებით გაუშვა, მეორეს კი ქვემო ქართლის დარბევა უბრძანა. აქ ყიზილბაშებმა ზოგიერთი ქართველი თვადის ღალატით ბირთვისი მიუდგომელი ციხე აიღეს. ციხეში თავშეფარებულთა დიდი ნაწილი დახოცეს, ქალები და ბავშვები დაატყვევეს.
ლუარსაბ მეფე ამ მძიმე მომენტში სულით არ დაცემულა, მტერთან პირისპირ შესაბმელად მას ძალა არ ჰყოფნიდა, ამიტომ პარტიზანულ ომებზე გადავიდა. ქართლის მეფე მტერს დიდგორთან დახვდა, დიდად დააზარალა და ბრძოლით გაეცალა. მისი რაზმები მტერს უსაფრდებოდნენ და მოულოდნელი თავდასხმებით ანადგურებდნენ. შაჰ-თამაზი იძულებული იყო შეეწყვიტა ბრძოლები და თავისი შეთხელებული ლაშქრით უკან გაბრუნებულიყო. ამ ლაშქრობით შაჰ-თამაზმა მართალია თბილისი დაიკავა, მაგრამ თავის მთავარ მიზანს მაინც ვერ მიაღწია – ვერც ლუარსაბი დაატყვევა და ვერც ქართლი დაიმორჩილა.


შაჰ-თამაზის მეორე ლაშქრობა საქართველოში

შაჰ-თამაზის მეორე ლაშქრობა საქართველოში

(shah-tamazis meore lashqroba saqartveloshi)


შაჰ-თამაზის პირველი ლაშქრობა – ირანის შაჰის, სეფიანთა დინასტიის წარმომადგენლის თამაზ I-ის საქართველოში ლაშქრობების ერთ-ერთი ეტაპი. ლაშქრობა გაიმართა 1547 წელს.

წინაპირობა

ქართლის მდგომარეობა შაჰ-თამაზის პირველი ლაშქრობის შემდეგ საკმაოდ მძიმე იყო, მის მდგომარეობას ისიც ართულებდა, რომ სამხრეთ-დასავლეთიდან მის საზღვრებს ოსმალები უახლოვდებოდნენ. მართალია ოსმალთა აგრესიის საგანი ამჯერად სამცხე იყო, მაგრამ სამცხის დაკავების შემდეგ ისინი საქართველოს სხვა ნაწილებსაც შეუტევდნენ. ამიტომ იყო, რომ ბაგრატ იმერთა მეფე ცდას არ აკლებდა, რათა ოსმალები სამცხეში არ შემოეშვა. იმერეთის მეფემ სამცხის დროებით დაკავება შეძლო და 10 წლის განმავლობაში შეუპოვარი ბრძოლით მის შენარჩუნებას ცდილობდა. ამ ბრძოლებში ბაგრატს ზურგს უმაგრებდა ლუარსაბ I, რომელსაც იმერეთის მეფემ სამცხის აღმოსავლეთი ნაწილი – ჯავახეთი დაუთმო. 1545 წელს სოხოისტასთან ბრძოლაში ლუარსაბ მეფემ თავისი ჯარით ბაგრატ მეფის მხარდამხარ იბრძოლა, მაგრამ ამ ბრძოლაში ქართლ-იმერეთის მეფეები დამარცხდნენ. ამის შემდეგ სმცხის ციხეებს დიდი ნაწილი ოსმალებმა დაიკავეს და ათაბაგად ქაიხოსრო II გამოაცხადეს (1545-1573 წწ.), მაგრამ სამცხეს ფაქტიურად ოსმალები დაეუფლნენ და ქვეყნის საბოლოო დაპყრობის ღონისძიებების გატარებას შეუდგნენ. ქაიხოსრომ ირანს მიმართა და შაჰს ოსმალთა ძალმომრეობისაგან დაცვა და ლუარსაბის ხელთ შერჩენილი ჯავახეთის მისთვის დაბრუნება სთხოვა. შაჰ-თამაზისათვის ეს თხოვნა მეტად სასურველი იყო. მას არც ოსმალთა მიერ სამცხეში ფეხის მოკიდება აწყობდა და არც ურჩი ლუარსაბის გაძლიერება. ამიტომ ათაბაგის თხოვნას დაუყოვნებლივ გამოეხმაურა.

მიმდინარეობა

1546 წლის ბოლოს შაჰ-თამაზი შარვანში იმყოფებოდა. აქედან თავისი ჯარით მესხეთისაკენ გაეშურა, გამოვლო ანისი, შორაგელი და ახალქალაქს მიადგა. 1547 წლის იანვარი იდგა. ისეთი ყინვები დაეჭირა, რომ მდინარე მტკვარი სრულიად გაყინულიყო. ჯავახეთში შაჰ-თამაზმა ლუარსაბის მომხრე ტავადების – დიასამიძეების მამულები მოარბია და აქედან ქვემო ქართლში გადავიდა. ეს კუთხეც საშინლად ააოხრა და დიდი ტყვე-ალაფით განჯაში დაბრუნდა. ლუარსაბი, მართალია, მტრის უზარმაზარ ჯარს პირისპირ ვერ შეება, მაგრამ გამუდმებული თავდასხმებით დიდად აზარალებდა.
ამრიგად, შაჰ-თამაზმა ვერც ამჯერად შეძლო ლუარსაბის დამორჩილება, ხოლო ქართველებმა სხვადასხვა შეტაკებებში მრავალი ყიზილბაში ამოწყვიტეს. შაჰმა ტყვეები გაირეკა და ნაძარცვით ბარდასაკენ გაემართა. უკან მიმავალ შაჰს იმერეთის მეფე ბაგრატი და კახეთის მეფე ლევანი ეახლნენ. ქართლის დაუმორჩილებლობით გაწბილებული ირანის მბრძანებელი იძულებული იყო ისინი მდიდარი საჩუქრებით დაეჯილდოვებინა და მათ სიტყვიერ ერთგულებას დასჯერებოდა.


შაჰ-თამაზის მესამე ლაშქრობა საქართველოში

შაჰ-თამაზის მესამე ლაშქრობა საქართველოში

(shah - tamazis mesame lashqroba saqartveloshi)


შაჰ-თამაზის მესამე ლაშქრობა – ირანის შაჰის, სეფიანთა დინასტიის წარმომადგენლის თამაზ I-ის საქართველოში ლაშქრობების ერთ-ერთი ეტაპი. ლაშქრობა გაიმართა 1551 წელს.

მიმდინარეობა

ქაიხოსრო ათაბაგის ირანის ყმობაში გადასვლას თურქ-ოსმალთა მხრივ აგრესიის გაძლიერება მოჰყვა და მალე მათ სამცხე-საათაბაგოს დიდი ნაწილი დაიპყრეს. ზოგიერთი სამცხელი თავადი ლუარსაბ I მხარეს დადგა და ლუარსაბმაც არ დააყოვნა თავისი ჯარით სამცხეში შევიდა და მისი აღმოსავლეთი ნაწილი კვლავ დაიკავა. ქაიხოსრო ათაბაგმა მეფის წინააღმდეგ საგარეო ძალას მიმართა, მან თავისი ერთგული აზნაურები აფრინა შაჰ-თამაზის კარზე და ლუარსაბის წინააღმდეგ დახმარებას შეევედრა. შაჰ-თამაზი შაქში ლაშქრობდა და აქედან იგი დაუყოვნებლივ წამოვიდა ლუარსაბ მეფის წინააღმდეგ საბრძოლველად. ყიზილბაშები აღმოსავლეთ სამცხეში შემოიჭრნენ და დაიწყეს მშვიდობიანი მოსახლეობის უმოწყალო ჟლეტა. აი როგორ აღწერს ამ ამბებს სპარსელი ისტორიკოსი:

ყიზილბაშები „მთასა და ველს მოედვნენ და ყოველი მთა და ფერდობი, სადაც ხალხის თავშესაფარი იყო, მიწასთან გაასწორეს და ვერც ერთმა ურჯულომ (ე. ი. ქრისტიანმა ქართველებმა) ცოცხალმა ვერ გააღწია ბრძოლის ველიდან. მოკლულთა ცოლ-შვილი, მოწყობილობა და ქონება გადაეცა მკვლელებს, როგორც კანონიერ მემკვიდრეთ, ფერიების მსგავსი ქართველი ლამაზმანები ტყვედ წაიყვანეს.““

ამ შემოსევის შედეგად განადგურდა ქართული ხუროთმოძღრების შესანიშნავი ძეგლი, კლდეში ნაკვეთი სამონასტრო ქალაქი ვარძია, სადაც მესხი თავადების ნაწილი ცოლ-შვილით იყო შეფარებული. ყიზილბაშებმა გააფთრებული იერიშით და დიდი მსხვერპლის ფასად ამ ციხესიმაგრედ ქცეულ ქვაბთა ქალაქში შეჭრა მაინც ვერ შეძლეს. ბრძოლის დასასრულს ვარძიის სანახავად თვით შაჰ-თამაზი მისულა. მისი ბრძანებით ტყვედ ჩაგდებული ბერები უმოწყალოდ ამოხოცეს. ყიზილბაშებმა მონასტრიდან დიდძალი სიმდიდრე და წიგნები წაიღეს. აოხრებული სამცხე, ლორე, ბამბაკი და აღჯაყალა შაჰმა ქაიხოსროს გადასა. ამით ქართლში შემოსასვლელი უმნიშვნელოვანესი გზები თავის კონტროლს დაუქვემდებარა.
სამცხიდან ირანის შაჰი ქართლში გადმოვიდა და ქვეყნის მოთარეშებას შეუდგა, მაგრამ მოსახლეობის მედგარ წინააღმდეგობას წააწყდა. არაერთი მისი მოთარეშე რაზმი ქართველებმა სასტიკად დააზარალეს და უკუაქციეს. ქართლში საბოლოო წარმატებას შაჰ-თამაზმა ვერც ამჯერად მიაღწია.


თემურლენგის პირველი ლაშქრობა საქართველოში

თემურლენგის პირველი ლაშქრობა საქართველოში

(temurlengis pirveli lashqroba saqartveloshi)


თემურლენგის პირველი ლაშქრობა – შუააზიელი მხედართმთავრის თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობების ერთ–ერთი ეტაპი. ლაშქრობა მიმდინარეობდა 1386 წლის განმავლობაში.

მიმდინარეობა

თემურლენგის პირველი შემოსევა საქართველოში მოხდა 1386 წელს. იგი დაკავშირებულია თოხთამიშის ლაშქრობასთან აზერბაიჯანში. 1385 წელს თოხთამიში 90 000-იანი ლაშქრით შემოიჭრა ამიერკავკასიაში დარუბანდისა და დარიალის გადმოსასვლელებით, შარვანზე გავლით გადავიდა სამხრეთ აზერბაიჯანში და ალყა შემოარტყა ქალაქ თავრიზს, რომელიც დიდი ბრძოლითა და ვერაგობით აიღო, გაძარცვა და გაანადგურა. თემურის ისტორიკოსთა ცნობით, თოხთამიშის ლაშქარში "ურწმუნოებიც" ერივნენ – ე. ი. ქრისტიანები და, შესაძლოა, ქართველებიც. ივანე ჯავახიშვილის აზრით, თოხთამიშს ქართველებთან შეთანხმების გარეშე გაუჭირდებოდა აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში გადმოსვლა დარუბანდისა და დარიალის გზით. მათ შორის აუცილებლად კავშირი უნდა არსებულიყო. ამით უნდა აიხსნას თემურლენგის მიერ თავრიზის აღების შემდეგ თბილისზე გამოლაშქრება და არა თოხთამიშის წინააღმდეგ წასვლა. 1386 წელს თემურლენგი სამხრეთ აზერბაიჯანში შეიჭრა, თავრიზი აიღო, გაძარცვა და დაარბია, თოხთამიშის მომხრეები დახოცა ან განდევნა. იმავე წლის ზაფხულის მიწურულს საქართველოსკენ გამოემართა. გზად სომხური თემები დაარბია, დიდი ბრძოლებით აიღო და დაანგრია გარნისის და სურმალუს ციხეები, შემდეგ ყარსის ციხეც აიღო და სამცხეში შემოიჭრა. იქიდან თრიალეთსა და ალგეთზე გამოვლით თბილისს მიადგა დიდი ჯარით და ალყა შემოარტყა.
ბაგრატ მეფე ელოდებოდა თემურლენგის შემოსევას და სათანადო მომზადებაც ჩაუტარებია. ქართველებს გაშლილ ველზე ბრძოლა თემურლენგის უზარმაზარ ლაშქართან მიზანშეუწონლად მიუჩნევიათ და ციხესიმაგრეების გამაგრება და იქ დახვედრა გადაუწყვეტიათ. ბაგრატ მეფე კარგად გამაგრებულ თბილისის ციხეში იმყოფებოდა. თბილისის წინააღმდეგ ბრძოლას თემურლენგი ხელმძღვანელობდა, თბილისის დამცველებს კი ბაგრატ მეფე. მისი ხელმძღვანელობით მეციხოვნეები დღეში 2-3-ჯერ გამოიჭრებოდნენ გალავნის გარეთ, თავს ესხმოდნენ მოალყეებს და დიდ ზიანსაც აყენებდნენ. თემურლენგმა თბილისის გალავნის დასანგრევად კედლის სანგრევი მანქანები და ცეცხლსასროლი იარაღი, ფარსადან გორგიჯანიძის სიტყვით, ზარბაზნები გამოიყენა რომელსაც ქალაქში და ციხეში ჩაისროდნენ და დიდი ეფექტიც მოახდინა. ბრძოლა რამდენიმე კვირა გრძელდებოდა. ბოლოს მოალყეებმა რკინის ჩელტები (დიდი ფარები) მოიმარჯვეს და თვით თემურის მეთაურობით მიიტანეს იერიში, გალავანი გადალახეს და ქალაქში შეიჭრნენ. ბაგრატი ერთხანს კიდეც იგერიებდა მტერს შიდა ციხეში, მაგრამ ბოლოს იძულებული გახდა ბრძოლა შეეწყვიტა. თემურმა ბაგრატი, დედოფალი ანა, ბატონიშვილი დავითი და მათი მხლებლები ტყვედ აიყვანა. ბიზანტიელი ისტორიკოსის მიქელ პანარეტოსის ცნობით, ეს მოხდა 1386 წლის 21 ნოემბერს.
თემურის მოლაშქრეებმა თბილისი გაძარცვეს, მრავალი ადამიანი დახოცეს და ტყვეც ბევრი წაიყვანეს. სამეფო სახლში დაცული ცნობების მიხედვით, თემურლენგს თბილისიდან მდიდარი სამეფო ბიბლიოთეკაც წაუღია.
თემურლენგმა თბილისის ციხეში დიდი გარნიზონი ჩააყენა, რამდენიმე რაზმი ქართლის სხვადასხვა კუთხეში გააგზავნა დასარბევად და ნადავლის შესაგროვებლად, თავად კი მთავარი ლაშქარით აღმოსავლეთისაკენ წავიდა. გზად, ყარაიის ველზე, გამარჯვების აღსანიშნავად, დიდი ნადირობა მოაწყო. შემდეგ კავკასიონის სამხრეთ კალთებს შეუყვა და იქაური მოსახლეობა დაარბია. თემურის მთელმა ლაშქარმა ჯერ ქალაქ კაბალაში მოიყარა თავი, შემდეგ მდინარე მტკვარი გადალახა, ბარდავი უბრძოლველად დაიკავა და ყარაბაღში დადგა გამოსაზამთრებლად. თემურლენგის ბანაკში იმყოფებოდა ტყვედ წაყვანილი ბაგრატ მეფე თავისი ოჯახითა და ამალით.
თემურლენგის პირველი ლაშქრობისას აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის ქვეყნებიდან მხოლოდ შარვანი გადარჩა დარბევა-აოხრებას. შარვანის მმართველი შარვანშაჰი შეიხ იბრაჰიმ დერბენდი (1382-1417 წწ.) დიდი საჩუქრებითა და მორჩილებით ეახლა თემურს და ქვეყანა აოხრებას გადაარჩინა. სამაგიეროდ მას დაევალა მოლაშქრეობა თემურის მხარეზე. საქართველოს ყოფილმა ყმადნაფიცმა ქვეყანამ იძულებით თემურის მიერ საქართველოს წინააღმდეგ მოწყობილ რამდენიმე ლაშქრობაშიც მიიღო მონაწილეობა.


თემურლენგის მეორე ლაშქრობა საქართველოში

თემურლენგის მეორე ლაშქრობა საქართველოში

(temurlengis meore lashqroba saqartveloshi)


თემურლენგის მეორე ლაშქრობა – შუააზიელი მხედართმთავრის თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობების ერთ–ერთი ეტაპი. ლაშქრობა მიმდინარეობდა 1387 წლის განმავლობაში.

მიმდინარეობა

თემურლენგმა ტყვედ აყვანილ ბაგრატ მეფეს თავისი პირველი ლაშქრობისას ჯერ კიდევ თბილისში შესთავაზა გამაჰმადიანება, სამაგიროდ დიდ წყალობას დაპირდა. ყარაბაღში კი, როცა ბაგრატი დარწმუნდა, რომ ამის გარეშე თავს ვეღარ დააღწევდა ტყვეობას, მოჩვენებით მიიღო მაჰმადიანობა და თემურის "წყალობაც" დაიმახურა – დამტკიცებულ იქნა საქართველოს მეფედ. თემურმა ბაგრატ მეფე და მისი გამაჰმადიანებული ამალა საქართველოში გამოისტუმრა და მოსახლეობის გამაჰმადიანება დაავალა, თნ 12 000-იანი ლაშქარი გამოაყოლა, რომელიც ბაგრატის დამხმარე იქნებოდა ამ საქმეში. ბაგრატმა მოახერხა შიკრიკის, აზნაურ რუს ეგნატაშვილის ფარულად გაპარება ბანაკიდან. ბაგრატი შვილებს უთვლიდა, ჯარით დახვედროდნენ და გაეთავისუფლებინათ მეფე ტყვეობიდან. გიორგი ბატონიშვილი მარჯვე ადგილას ჩაუსაფრდა, მოულოდნელად თავს დაესხა თავს ტემურის ლაშქარეს და მთლიანად გაანადგურა. მეფე და მისი ამალა განთავისუფლებულ იქნა.
ამ ამბების გაგებამ. ცხადია, თემურლენგი მეტად აღაშფოთა, მაგრამ შუა ზამთრის გამო გამოლაშქრება შეუძლებელი იყო. ამიტომ ზამთარი ყარაბაღში გაატარა, 1387 წლის ადრე გაზაფხულზე, მარტში, როცა ჯერ კიდევ თოვდა და წვიმდა, მთელი მისი დიდი ლაშქრით საქართველოს დასასჯელად გამოემართა. ქართველები, რა თქმა უნდა, მოელოდნენ ხელახლა შემოსევას და სათანადო სამზადისიც ჩაუტარებიათ. ხალხი ციხესიმაგრეებში და კავკასიონის მთებში გახიზნეს და ჯარიც გაამზადეს სალაშქროდ. ქართველებმა დიდი წინააღმდეგობა გაუწიეს მტერს და დიდი ზიანიც მიაყენეს, მაგრამ ბოლოს ჯარის სიმრავლემ სძლია და ტემურლენგმა გაიმარჯვა. მიუხედავად ამისა თემურმა საქართველოს დაპყრობა ვერ შესძლო – ჯერ კიდევ ბევრი კარგად გამაგრებული ციხე იყო ასაღები, თანაც დარუბანდის გზით აზერბაიჯანში კვლავ შემოიჭრა თოხთამიშის ლაშქარი და ტემური იძულებული გახდა საქართველოდან გასულიყო. თოხთამიშის ეს ლაშქრობა, როგორც ჩანს ქართველებთან უნდა ყოფილიყო შეთანხმებული. თემურმა თოხთამიშს თავისი ვაჟი, მირანშაჰი დაადევნა, რომელმაც თოხთამიში დაამარცხა და განდევნა ამიერკავკასიიდან. შემდეგ თემურმა ნახჭევანში კარგად გამაგრებული ალინჯის ციხის აღება სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. ალყაშემორტყმულ ციხესთან თავისი ჯარის ნაწილი დატოვა, თავად კი შუა აზიაში დაბრუნდა. 1394 წლამდე თემური საქართველოში აღარ გამოჩენილა.



თემურლენგის მესამე ლაშქრობა საქართველოში

თემურლენგის მესამე ლაშქრობა საქართველოში

(temurlengis mesame lashqroba saqartveloshi)


თემურლენგის მესამე ლაშქრობა - შუააზიელი მხედართმთავრის თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობების ერთ–ერთი ეტაპი. ლაშქრობა მოეწყო 1394 წლის გაზაფხულზე. მიმდინარეობდა სამცხე-საათაბაგოს ტერიტორიაზე.

მიმდინარეობა

1387 წლის ლაშქრობის შემდეგ თემურლენგი 1394 წლამდე საქართველოში აღარ გამოჩენილა. თემურლენგმა აზიაში და ირანში "წესრიგის" დამყარების შემდეგ რამდენჯერმე თოხთამიშის წინააღმდეგ ილაშქრა. 1391 წლის 18 ივნისს დიდი ბრძოლა მოხდა თემურლენგსა და თოხთამიშის არმიებს შორის კუნდუხჩასთან ჩისტიპოლსა და სამარას შორის. აღნიშნული ბრძოლა თემურლენგის გამარჯვებით დასრულდა. შემდეგ შუა აზიაში დაბრუნდა და დაიწყო მზადება ახალი ლაშქრობისათვის ირანისა და მისი მიმდებარე ქვეყნების, მათ შორის ამერკავკასიის დასაპყრობად.
1392-1393 წწ. თემურლენგმა ილაშქრა და ააოხრა ცენტრალური ირანის ქალაქები, შემდეგ ბაღდადი, სირია და ა. შ. 1394 წლის გაზაფხულზე მოადგა სამხრეთ საქართველოს და ოთხი სარდალი 40 000-იანი ლაშქრით გააგზავნა სამცხე-საათაბაგოს დასრბევად. სამცხიდან დაბრუნებული ლაშქარი კოლის ველზე შეუერთდა თემურლენგის მთავარ ლაშქარს. სამცხის ლაშქრობის მიზანი, როგორც ჩანს უნდა ყოფილიყო ნადავლის მოპოვება და მთავარი ლაშქრის მომზადება ახალი უფრო დიდი ლაშქრობისათვის, რომელიც შედგა იმავე წლის შემოდგომაზე არაგვის ხეობაში თვით თემურლენგის მეთაურობით.


თემურლენგის მეოთხე ლაშქრობა საქართველოში

თემურლენგის მეოთხე ლაშქრობა საქართველოში

(temurlengis meotxe lashqroba saqartveloshi)


თემურლენგის მეოთხე ლაშქრობა - შუააზიელი მხედართმთავრის თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობების ერთ–ერთი ეტაპი. ლაშქრობა მოეწყო 1394 წლის შემოდგომაზე. მიმდინარეობდა არაგვის ხეობის ტერიტორიაზე.

მიმდინარეობა

1394 წელს 13 სექტემბერს თემური დიდი ლაშქრით კოლის ველიდან თრიალეთისა და ქვემო ქართლის გამოვლით არაგვის ხეობისკენ გაემართა. გზადაგზა ყველაფერს ანადგურებდა, მოსახლეობას ძარცვავდა და ხოცავდა. დიდი ბრძოლები გაიმართა არაგვის ხეობაში. როგორც ჩანს, თემურის მიზანი იყო დარიალის გასასვლელის ხელში ჩაგდება, რათა საბოლოოდ აღეკვეთა ქართველთა მოკავშირე ჩრდილოეთ კავკასიელი მოლაშქრეების გადმოყვანა და თოხთამიშის შესაძლო შემოსევა. საქართველოში თემურის ყოველი გამოჩენისთანავე თოხთამიში ცდილობდა აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში შემოჭრილიყო. ასე მოხდა ამჯერადაც. თემურლენგმა თიელთა დიდი წინააღმდეგობის გამო ვერ შეძლო დარიალის ხელში ჩაგდება. იგი იძულებული გახდა მთიდან დაშვებულიყო, თბილისზე გავლით შაქისკენ გაემართა. ამ დროს თემურმა შეიტყო, რომ თოხთამიში დერბენდის გზით შარვანში შეჭრილიყო და იქაურობას აოხრებდა. თემური სწრაფად გაემართა ამ მიმართულებით, მაგრამ ბრძოლას თავი აარიდა და კვლავ უკან დაბრუნდა. მისი ლაშქარი მდინარე მტკვრის პირას, მაჰმუდ-აბადს, დაბანაკდა და დაიწყო მზადება თოხთამიშის წინააღმდეგ დიდი ლაშქრობის მოსაწყობად. თემურისთვის ცხადი გახდა, რომ იგი ამიერკავკასიას და, მათ შორის საქართველოსაც, ვერ დაიმორჩილებდა თუ თოხთამიშს არ დაამარცხებდა.
1395 წლის გაზაფხულზ თემური დარუბანდის გზით ჩრდილოეთ კავკასიაში გადავია. თოხთამიშიც მომზადებული დახვდა. ბრძოლა მოხდა მდინარე თერგის პირად, რომელშიც თემურლენგმა გაიმარჯვა. გადაწვა და გაანადგურა ოქროს ურდოს დედაქალაქი სარაი-ბერქე და სხვა ქალქები, რის შემდეგაც უკან დაბრუნებულმა დალაშქრა ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხები, რომელთაც კავშირი ჰქონდათ საქართველოსთან, დაუნგრია ქრისტიანული ტაძრები და ძალით მიაღებინა ისლამი.
თემურლენგი დერბენდის გავლით შარვანში მივიდა და იქ დაბანაკდა. მან ირანი და მისი მიმდებარე ქვეყნები, რომელთა შორის საქართველოც იგულისხმებოდა, თავის ვაჟს – მირანშაჰს დაუმტკიცა. 1397 წელს თემურლენგი სამარყანდში დაბრუნდა და დაიწყო მზადება ინდოეთში გასალაშქრებლად.


თემურლენგის მეხუთე ლაშქრობა საქართველოში

თემურლენგის მეხუთე ლაშქრობა საქართველოში

(temurlengis mexute lashqroba saqartveloshi)


თემურლენგის მეხუთე ლაშქრობა - შუააზიელი მხედართმთავრის თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობების ერთ–ერთი ეტაპი. ლაშქრობა მოეწყო 1399 წლის შემოდგომაზე. მიმდინარეობდა ძირითადად ჰერეთისა და კახეთის ტერიტორიაზე.

წინაპირობა

1398 წელს თემურლენგი ინდოეთთან ომით იყო დაკავებული. ამით ისარგებლეს ამიერკავკასიის ხალხებმა და აჯანყდნენ. გიორგი მეფემ (1393-1407) კავშირი დაამყარა ჯალაირიანთა დინასტიის წარმომადგენლებთან, რომელნიც ჯერ კიდევ აგრძელებდნენ ბრძოლას თემურის წინააღმდეგ. ჯალაირიანთა ერთ-ერთი ბატონიშვილი თაჰერი ნახჭევანში, ალინჯის ციხეში იყო ალყაშემორტყმული უკვე 10 წელი. უკიდურეს გაჭირვებაში ჩავარდნილმა მეციხოვნეებმა მეფე გიორგის სთხოვეს დახმარება. გიორგი მეფეს სთხოვა ასევე დახმარება აჯანყებულმა შაქის მმართველმა სიიდი ალიმაც.
გიორგი მეფემ საქართველოს ლაშქარი შემოიკრიბა, ჩრდილოეთ კავკასიელებიც მოიშველია და სიიდი ალისთან ერთად ალინჯის ციხეს შეუტია. გიორგი მეფემ მოალყეები დაამარცხა და განდევნა. ციხე ახალი მოლაშქრეებითა და იარაღით გააძლიერა და სურსათ-სანოვაგით მოამარაგა. თაჰერი საქართველოში წამოიყვანეს. უკან გამობრუნებულებს მირანშაჰის მიერ გამოგზავნილი ლაშქარი შემოეყარათ. ქართველებმა ისინიც დაამარცხეს (სიიდი ალი ამ ბრძოლაში დაიღუპა).
ამიერკავკასიის აჯანყების შესახებ ცნობა თემურლენგს ინდოეთშივე მიუვიდა. 1399 წელს უკვე სამარყანდში დაბრუნებულა და დაუწყია მზადება შვიდწლიანი ლაშქრობის მოსაწყობად. ამ ლაშქრობის მთავარი მიზანი საქართველოს საბოლოო დაპყრობა და გამუსლიმანება, ან მისი განადგურება იყო.

მიმდინარეობა

შუა აზიიდან წამოსული თემურლენგი 1399 წლის ბოლოს მოვიდა ამიერკავკასიაში და ყარაბაღის ველზე დაბანაკდა. აქ მას ეახლა შარვანშაჰი იბრაჰიმი და შაქის მმართველი სიიდი ახმედი, რომელსაც აპატია მამამისის აჯანყება, შაქის მმართველად დაამტკიცა და ორივეს საქართველოს წინააღმდეგ ომში მონაწილეობა უბრძანა.
თემურმა თავისი ლაშქრის ყოველი ათეულიდან სამი რცეული მებრძოლი გამოიყვანა და ასე შეადგინა 100 000-იანი არმია, რომელთაც უბრძანა 10 დღის საგზლის წაღება. მათ მიემატა შარვანისა და შაქის ჯარებიც. ეს დიდი ლაშქარი შეიჭრა ჰერეთ-კახეთში, რომელსაც სპარსულ წყაროებში ხიმშიას ხევი ეწოდება. ამ ლაშქრობის მიზანი ნადავლისა და საკვებიოს მოპოვება უნდა ყოფილიყო.
თემურის ლაშქარი ჰერეთში შეიჭრა ტყიანი გზით. ჯარისკაცები ცულებით იკაფავდნენ გზას. 20 დღის განმავლობაში განუწყვეტლივ თოვდა. მიუხედავად ასეთი ვითარებისა, ხიმშიას ლაშქარი მედგარ წინააღმდეგობას უწევდა მტერს. ბრძოლა ერთი თვე გაგრძელდა. თემურის მოლაშქრეები ძარცვავდნენ და ანადგურებდნენ ყველაფერს. ჩეხავდნენ ხეხილს, ვენახებს, კაკლსი ხეებს. ბოლოს დიდთოვლობაში, საქონლის საკვების სიმცირის გამო, იძულებული გახდნენ შეეწყვიტათ ლაშქრობა და უკან დაბრუნებულიყვნენ. მტრის ჯარმა ჰერეთიდან დიდძალი ქონება გამოიტანა. განსაკუთრებით ბევრი იყო ცხვრი ფარები და საქონლის ჯოგები. აგრეთვე საკვები პროდუქტები. ჰერეთიდან გამისული ლაშქარი ყარაბაღში შეუერთდა მთავარ ბანაკს. თემურმა საქართველოში ახალი მეექვსე ლაშქრობისათვის დაიწყო მზადება.


თემურლენგის მეექვსე ლაშქრობა საქართველოში

თემურლენგის მეექვსე ლაშქრობა საქართველოში

(temurlengis meeqvse lashqroba saqartveloshi)


თემურლენგის მეექვსე ლაშქრობა - შუააზიელი მხედართმთავრის თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობების ერთ–ერთი ეტაპი. ლაშქრობა მიმდინარეობდა 1400 წლის გაზაფხული-ზაფხულის განმავლობაში, ძირითადად ქართლის ტერიტორიაზე.

1399-1400 წლის ზამთარი თემურლენგმა ყარაბაღში გაატარა. საკვების მომარაგებისა და ლაშქრის შევსების შემდეგ თემურლენგი 1400 წლის გაზაფხულზე საქართველოსკენ გამოემართა და საზღვართან დაბანაკდა. გიორგი მეფეს (1393-1407) ელჩი გამოუგზავნა და მორჩილება და ბატონიშვილ თაჰერის გაცემა მოსთხოვა. წინააღმდეგ შემთხვევაში საქართველოს აოხრებით იმუქრებოდა. სპარსული წყაროების მიხედვით გიორგი მეფემ მოციქულს "უხეში პასუხი" გასცა. ქართლის ცხოვრების გაგრძელების მიხედვით გიორგის ელჩისათვის განუცხადებია:

„მე მეფისა შენისა უმცირესი არა ვარ... უკეთუ არ აღასრულოს საქმე ეგე, იყოსმცა დიაცი და არა კაცი.“
გიორგი მეფის ამ ზედმეტად "გაბედულმა" პასუხმა, ცხადია, უაღრესად პატივმოყვარე თემურლენგი დიდად განარისხა. ის მთელი თვისი უზარმაზარი ლაშქრით საქართველოში შემოიჭრა. მისი მიზანი საქართველოს მთლიანი განადგურება იყო. გიორგი მეფესაც დიდი სამზადისი ჩაუტარებია. მობილიზებული იყო "ყოველი საქართველო", დამხმარე ჯარი გადმოიყვანეს ჩრდილოეთ კავკასიიდანაც.

მიმდინარეობა

თემურლენგისა და ქართველთა ლაშქარი გოგჩის ტბასთან შეებნენ ერთმანეთს. ქართველთა ლაშქარს უკეთესი პოზიცია ეჭირა. ქარიანი დღე იყო და მტერს პირდაპირ სახეში აყრიდა მტვერს. ქართველებმა პირველივე შეტევისას თითქმის მთლიანად გაანადგურეს მტრის მეწინავე რაზმი. თუმცა თემურის ლაშქარი დიდად სჭარბობდა ქართველთა ლაშქარს. მთელი დღის ბრძოლის შედეგად მოღლილ ქართველებს საღამოს ახალი დიდი ძალებით შემოუტია თემურლენგმა. ქართველები იძულებულნი გახდნენ უკან დაეხიათ და ქვემო ქართლის მთებში, ციხესიმაგრეებსა და გამოქვაბულებში გამაგრებულიყვნენ. თემურლენგის მეომრები თოკებზე გამობმული კალათებით ეშვებოდნენ გამოქვაბულების წინ და ისრებით ცეცხლმოკიდებულ ჩვრებს შეისროდნენ. ასე გამოაირეს ქვემო ქართლის მთიანი ნაწილი. შემდეგ თბილისს მოადგნენ და დიდი ბრძოლებით ისიც აიღეს. თემურს გიორგი მეფის შეპყრობა სურდა და ყველაფერს აკეთებდა ამისათვის. მან სპეციალური რაზმები დაადევნა გიორგის. გიორგი მეფე ბრძოლით იხევდა უკან. მოწინააღმდეგეები ისე ახლო-ახლო იბრძოდნენ ერთმანეთთან, რომ გიორგის ამალის ზოგიერთი წევრი ტყვედაც კი ჩაიგდეს მონღოლებმა. გზადაგზა მტერი ანადგურებდა ეკლესიებს, ციხესიმაგრეებს, საცხოვრებელ სახლებს, ნათესებს, ხეხილის ბაღებს. ასე გავლეს მხრანი და მისი მიდამოები.
შემდეგ ქსნის მიდამოებში შეიჭრნენ. ქსნის ერისთავი ვირშელი ნახჭევანის ლაშქრობის მონაწილე იყო. როგორც ჩანს იქიდან წამოყვანილი ტყვეები ქსნის ხეობაშიც ყოფილან. თემურის ქსინს საერისთავოში შეჭრის ერთ-ერთი მიზანი მათი გათვისუფლებაც ყოფილა. ვირშელი ქნოღოს ციხეში გამაგრდა და დიდი წინააღმდეგობაც გაუწია მომხდურებს. მტერმა ვიწრო ხეობაში დიდი ლაშქრის გაშლა ვერ მოახერხა და იზულებული გახდა უკან გამობრუნებულიყო, თუმცა ქსნის ხეობას ძალზედ დიდი ზარალი მიაყენა. ქსნის ხეობის შემდეგ მონღოლები ქართლში შეიჭრნენ. ქართლის მთავარი ჯანიბეგი დიდ წინააღმდეგობას უწევდა, მაგრამ ბოლოს იძულებული გახდა დამორჩილებოდა, თუმცა მისი სამფლობელო აოხრებას მაინც ვერ გადაურჩა. აღსანიშნავია, რომ ჯანიბეგის სამფლობელოშიც ყოფილა ნახიჭევანიდან წამოყვანილი მუსლიმანი ტყვეები.
შემდეგი დიდი ბრძოლა გაიმართა გორის ციხესთან. ქართველთა წინააღმდეგობის მიუხედავად თემურლენგმა ციხე მაინც აიღო. გიორგი მეფე კვლავ ბრძოლით იხევდა უკან, თემურლენგი კი გზად ყველაფერს ანადგურებდა. შვიდი დღის განმავლობაში იცავდნენ ქართველები კარგად გამაგრებულ ძამის ციხეს, რის შემდეგაც გიორგი მეფე იძულებული გახდა დაეტოვებინა ციხე, ალყა გაარღვია და დასავლეთისაკენ დაიხია. თემურის ჯარმა იქაურობა ააოხრა და მოსახლეობა უმოწყალოდ გაჟლიტა. ბოლო ბრძოლა გიორგი მეფემ ლიხის ქედის მიდამოებში გაუმართა მტერს. გიორგი მეფე იძულებული გახდა დასავლეთ საქართველოში გადასულიყო. თემურლენგმა დასავლეთ საქართველოში გადასვლა ვერ გაბედა.
ამის შემდეგ იგი სამცხეს შეესია, გაძარცვა და ააოხრა. ტყვეებიც მრავლად მოაგროვეს. იქიდან თრიალეთის გამოვლით თეძმის ხეობაში ჩავიდნენ და იქაურობაც გაძარცვეს და ააოხრეს, მათ შორის რკონის მონასტერიც. შემდეგ ქვათახევის მიდამოებიც დაარბიეს, მონასტერს კი ცეცხლი წაუკიდეს და იქ თავშეფარებული ხალხი, მათ შორის ბერ მონაზვნები გამოწვეს. ამის შემდეგ მცხეთაში შევიდნენ და სვეტიცხოველი გაძარცვეს და დაანგრიეს. დიდი ბრძოლები გაიმნართა არაგვის ხეობაშიც. არაგვის მოსახლეობამაც დიდი ზარალი განიცადა. აქედან თემურლენგი სამხრეთით კოლის მინდვრისაკენ გაემართა, გზად ფანასკერტის ციხე აიღო, მისი მიდამოები გაანადგურა და კოლის მინდორზე დაბანაკდა.

შედეგები

1400 წლის ლაშქრობა, რომელიც გაგრძელდა მთელი გაზაფხული-ზაფხული, ყველაზე ხანგრძლივი და ულმობელი იყო. დაანგრიეს, გაძარცვეს და გადაწვეს მრავალი ქალაქი და სოფელი, ციხესიმაგრე და ეკლესია-მონასტერი, ყანები და ხილის ბაღები; ტყვედ წაიყვანეს 60 000 და გაჟლიტეს გაცილებით მეტი ადამიანი. ყოველივე ეს თემურლენგის ისტორიკოსების თქმით იმიტომ მოხდა, რომ გიორგი მეფემ ნახიჭევანში, ალინჯას ციხის მოალყე თათრები დახოცა, ციხეში მომწყვდეული ბატონიშვილი თაჰერი გამოიყვანა და თემურის მოთხოვნის მიუხედავად არ გადასცა მას.


თემურლენგის მეშვიდე ლაშქრობა საქართველოში

თემურლენგის მეშვიდე ლაშქრობა საქართველოში

(temurlengis meshvide lashqroba saqartveloshi)


თემურლენგის მეშვიდე ლაშქრობა – შუააზიელი მხედართმთავრის თემურლენგის საქართველოში ლაშქრობების ერთ–ერთი ეტაპი. ლაშქრობა მოეწყო 1401 წელს.

მიმდინარეობა

საქართველოდან თემურლენგის წასვლის შემდეგ გიორგი მეფე აღმოსავლეთ საქართველოში გადმოვიდა და შინაური საქმეების მოწესრიგებას შეუდგა. გიორგი მეფემ და ვირშელ ქსნის ერისთავმა დალაშქრეს და დასაჯეს დვალები, რომლებმაც ისარგებლეს თემურლენგის შემოსევით და ქსნის ხეობა დაარბიეს და გაძარცვეს.
1401 წელს თემურლენგის ჯარებმა, როგორც იქნა ათი წლის ალყის შემდეგ აიღეს ნახჭევანში ალინჯას ციხე. იმავე წელს თემურლენგი საქართველოს საზღვრებს მოადგა აღმოსავლეთიდან და შამქორში დაბანაკდა.
შამქორში თემურლენგს გიორგი მეფის ელჩი კონსტანტინე ბატონიშვილი ეახლა დიდი საჩუქრებით და მეფის სახელით ზავ შესთავაზა. თემურლენგი ოსმალეთის წინააღმდეგ ომისათვის ემზადებოდა და ამიტომ ზავი მისთვის სასურველი იყო. ზავის პირობის მიხედვით საქართველო კისრულობდა ხარკს, ჯარის გარკვეული რაოდენობის გამოყვანას, ქართველებს არ უნდა შეევიწროვებინათ მუსლიმანები და სხვა. სამაგიეროდ, თემურლენგი უსაფრთხოებას აღუთქვამდა საქართველოს. ზავი დაიდო 1401 წლის სექტემბერში. თემურლენგი გამოსაზამთრებლად ყარაბაღში დადგა. გაზაფხულზე თემურლენგის დიდი ლაშქარი ოსმალეთისაკენ გაემგზავრა. გზად თორთუმის ციხეს მიადგა, რომელშიც 200-მდე ქართველი მეციხოვნე იყო გამაგრებული, ხუთი დღის ბრძოლის შემდეგ აიღო და დაანგრია, მეციხოვნეები კი გაწყვიტა.