ფერხულსა და ვალსის სათავე

ფერხულსა და ვალსის სათავე

(ferxulsa da valsis satave)



ინგლისელი მკვლევრის აზრით, ფერხულსა და ვალსს სათავე დაუდო ალქაჯთა ცეკვამ რადგან მათი მთავარი საცეკვაო ფიგურა – წრეა.



კანადელმა ქირურგებმა შემოიღეს "ნოუ-ჰაუ”

კანადელმა ქირურგებმა შემოიღეს "ნოუ-ჰაუ”

(kanadelma qirurgebma shemoiges "nou-hau"

გასული საუკუნის 80-იან წლებში კანადელმა ქირურგებმა შემოიღეს "ნოუ-ჰაუ” , რომელიც საშუალებას იძლევა , ჩატარდეს განმეორებითი ოპერაციები გაჭრის გარეშე . კაცობრიობა "ნოუ-ჰაუს” – "ელვა შესაკრავს” – მე-19-ე საუკუნიდან იცნობს.


კონსტან პერმეკე (ბელგია) - Konstan Permeke (belgia)

კონსტან პერმეკე (დ. 31 ივლისი, 1886, ანტვერპენი – გ. 4 იანვარი, 1952, ოსტენდე), ბელგიელი ფერმწერი, ბელგიური იმპრესიონიზმის ლიდერი. სწავლობდა ბრიუგესა და გენტის სამხატვრო აკადემიებში. 1909-12 წლებში ხელმძღვანელობდა ლატემის სკოლის "მე-2 დაჯგუფებას". პერმეკეს შემოქმედებისათვის ნიშანდობლივია სამყაროს ტრაგიკული აღქმა, მხატვრული ხედვის მისტიკური ხასიათი, ბუნების მისტიკური ხასიათი, ბუნების სტიქიურ ძალთა პრიმატის შეგრძნება. მის ნამუშევრებს (პეიჟაზები, გლეხთა და მეთევზეთა სცენები, შიშველი ნატირა) ახასიათებს წერის ფართო მანერა და მდიდარი კონტრასტული კოლორიტი ("ზამთარი ფლანდრიაში" (1912), ნატიფი ხელოვნების სამეფო მუზეუმი, ანტვერპენი; "ფერმა" (1928), კერძო კუთვნილება, ბრიუსელი). 1936 წლიდან მუშაობდა როგორც მოქანდაკე.


რენე მაგრიტი (ბელგია) - Rene Magriti (belgia)

რენე მაგრიტი (21 ნოემბერი, 1898 – 15 აგვისტო, 1967), ბელგიელი სიურრეალისტი მხატვარი.

ბავშვობა გაატარა არც თუ ისე დიდ ქალაქ შარლერუაში. ცხოვრება საკმაოდ რთული ჰქონდა. 1912 წელს დედამისმა თავი დაიხრჩო მდინარე ცამბრეში, რამაც დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა მომავალ მხატვარზე.
ორი წელი მაგრიტმა ისწავლა ბრიუსელის ხელოვნების სამეფო აკადემიაში, რომელიც 1918 წელს დატოვა. ამ დროს მან გაიცნო ჟორჟეტა ბერგერი, რომელზედაც იქორწინა 1922 წელს და გაატარა მთელი თავისი ცხოვრება 1967 წლამდე.
მაგრიტი მუშაობდა აფიშებისა და რეკლამების მხატვრად ქაღალდის ქარხანაში 1926 წლამდე, სანამ ბრიუსელის გალერეა "სენტომ" არ მისცა მას სრული უფლება მთლიანად მხატვრობაში ჩართულიყო.
1926 წელს მაგრიტი ქმნის თავის პირველ სიურეალისტურ ნახატს "დაკარგული ჟოკეი", რომელსაც თვლის პირველ წარმატებულ ნახატად ამ სტილში. 1927 წელს აკეთებს თავის პირველ გამოფენას. კრიტიკოსები თვლიან მას არაწარმატებულად და მაგრიტი ჟორჟეტასთან ერთად მიემგზავრება პარიზში, სადაც ეცნობა ანდრე ბრეტონს და შედის მის სიურეალისტურ რგოლში. ამ გაერთიანებაში მაგრიტმა არ დაკარგა თავისი ინდივიდუალურობა, მაგრამ ამ გაერთიანებაში შესვლა დაეხმარა მაგრიტს თავისი სტილი შეექმნა, რითიც იცნობა მისი ნახატები. მხატვარს არ ეშინოდა შეკამათებოდა სხვა სიურეალისტებს: მაგალითად, მაგრიტი უარყოფითად არის განწყობილი ფსიქოანალიზთან და მით უფრო მის ხელოვნებაში გამოვლენასთან. მართლაც, მისი შემოქმედება არაა იმდენად ფსიქოლოგიური, რამდენადაც ფილოსოფიურ-პოეტურია, ასევე ინტელექტუალური.
გალერეა "სენტოსთან" კონტრაქტის გაუქმების შემდეგ მაგრიტი ბრუნდება ბრიუსელში და კვლავ იწყებს მუშაობას რეკლამასთან, შემდეგ კი ძმასთან ერთად ხსნის სააგენტოს, რომელიც მათ სტაბილურ შემოსავალს აძლევს. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მაგრიტი ცვლის თავისი ნახატების ფერს და სტილს, უახლოვდება რენუარის სტილისტიკას: მხატვარი თვლის უმთავრესად ხალხისთვის იმედის მიცემას.
თუმცაღა ომის შემდეგ მაგრიტი წყვეტს ასეთ მზიან ფერებში წერას და უბრუნდება თავისი ომამდელი ნახატების სტილს და საერთო აღიარებას აღწევს.
მაგრიტი გარდაიცვალა სიმსივნისგან 1967 წლის 15 აგვისტოს, დატოვა დაუმთავრებელი ახალი ვარიანტი თავისი, შესაძლოა, ყველაზე ცნობილი ნახატისა "სინათლის იმპერია".


იან ვან ეიკი (ბელგია) - Ian van eiki (belgia)

იან ვან ეიკი (ნიდერლ. Jan van Eyck; დ. 1385 ან 1390 - გ. 1441), ადრეული აღორძინების ხანის ფლამანდიელი მხატვარი. 100-ზე მეტი რელიგიური სიუჟეტის კომპოზიციის ავტორი. მიიჩნევა XV საუკუნის ჩრდილოეთი ევროპის ერთ-ერთ უდიდეს მხატვრად.


მარკ შაგალი (ბელარუსი მხ.) - Mark Shagali (belarusi mx)

მარკ შაგალი (რუს.: Марк Шага́л; ბელორ.: Мойша Захаравіч Шагалаў) (7 ივლისი, 1887 – 28 მარტი, 1985), ბელარუსი-ებრაელი მხატვარი. 1937 წლიდან საფრანგეთის მოქალაქე. XX საუკუნის მხატვართა შორის მას ხშირად სიურრეალიზმის მიმდინარეობას უკავშირებენ, თუმცა მისი შემოქმედება ერთი რომელიმე ჟანრის ფარგლებს სცილდება.

ოჯახური გარემოცვა, მშობლიური სოფელი ვიტებსკი და ბიბლიური მოტივები მისი ნახატების მთავარი თემებია. თავის ტილოებში, მოზაიკაში ან თუნდაც თავისი დიზაინით შექმნილ ფანჯრებზე, თეატრის კულისებში იგი იყენებდა სომბოლოებს, რომლებიც მის შემოქმედებაში ხშირად მეორდებიან. მას ხშირად ”მხატვარ-პოეტს“ უწოდებენ.

ვიტებსკის წლები

თავის დროზე ვიტებსკს 50 000 მაცხოვრებელი ჰყავდა, რომელთაგან თითქმის ნახევარი ებრაელი იყო. 9 შვილიდინ იგი ყველაზე უფროსი იყო. დედას ფაიგე-ილტა ერქვა, მამამისი ზახარი კი თევზის საწყობში მუშაობდა. რადგანაც იგი ხედერში ვიტებსკში დადიოდა, ამით საშუალება ეძლეოდა დამატებით ქალაქის ოფიციალურ სკოლაშიც ევლო, რაც ჩვეულებისამებრ ებრაელებისათვის აკრძალული იყო. ეს რომ მიეღწია, შაგალის დედამ მასწავლებელი მოისყიდა. ამიტომ შაგალი ებრაულის ნაცვლად რუსულად ლაპარაკობდა, დადიოდა სიმღერისა და ვიოლინოს გაკვეთილებზე და ხატავდა. 1906 წელს შაგალმა სათემო სკოლა დაამთავრა და ამის შემდეგ მხატვარ იეჰუდა პენის ატელიეში მისი მოსწავლე გახდა. პენს პეტერბურგის აკადემიაში ჰქონდა განათლება მიღებული და პორტრეტებსა და საუკუნისთვის დამახასიათებელ ჟანრში ხატავდა. რამოდენიმე თვის შემდგომ შაგალი სანქტ-პეტერბურგში მიემგზავრება. შაგალის ცხოვრებაში ეს პერიოდი ძალზედ მძიმე გამოდგა იმიტომ, რომ იმ დროს სანქტ-პეტერბურგში ებრაელ რეზიდენტებს საცხოვრებლად ესაჭიროებოდათ სპეციალური ნებართვა. ამიტომ იგი ჩასვეს ციხეში.[საჭიროებს წყაროს მითითებას] 1909 წელს იგი შეხვდა თავის მომავალ ცოლ ბელლა როზენფელდს.

პარიზული პერიოდი

მეცენატ მაქს ვინავერის შემწეობით მიღებული მცირეოდენი სტიპენდიით 1910 წლის 10 სექტემბერს შაგალი მატარებლით მიემგზავრება პარიზში, სადაც მოგვიანებით ერთიანდება მონპარნასის საზოგადოებასთან. იგი იქ მცხოვრები რუსი ხელოვანების, როგორებიც იყვნენ მაგალითად ალექსეი ფონ იავლენსკი, ვასილი კანდინსკი და ჟაკ ლიპხიცი, დახმარებას იმედოვნებდა. მოპარნასეზე იგი დაუმეგობრდა გიიომ აპოლინერს, რობერ დელონეს, ფერნან ლეჟეს და სხვებს. ”მხოლოდ სიშორემ, რომელიც პარიზსა და ჩემს მშობლიურ ქალაქს შორის არსებობს, შემაყოვნა, რომ მაშინვე უკან არ დავბრუნებულიყავი“, აღნიშნავდა მარკ შაგალი იმ ახალ გარემოებებთან დაკავშირებით, რომელთან გამკლავებაც შაგალს თავიდან გაუჭირდა. თუმცა მოგვიანებით შაგალი პარიზს თავის მეორე ვიტებსკს უწოდებდა.
შაგალმა თავდაპირველად შიშველი ფიგურების ხატვით დაიწყო, როგორებიცაა მაგალითად ”ქალის მწოლიარე შიშველი ფიგურა“ (1910) და ”წითელი შიშველი ფიგურა“ (1911). პერიოდულად დადიოდა კერძო აკადემიებში, რათა შიშველი ფიგურების ხატვა შეესწავლა. ამასთან, იგი დადიოდა ე.წ. ”მოდერნისტ“ ანრი ლე ფოკონიესთან.
"მაშინ მივხვდი, რომ პარიზში უნდა წავსულიყავი. ნიადაგი, რომელმაც ჩემი ხელოვნების ფესვები ასაზრდოა, ვიტებსკი იყო; მაგრამ ჩემს ხელოვნებას პარიზი ისევე ესაჭიროებოდა, როგორც ხეს წყალი. სხვა მიზეზი, რომ სამშობლო დამეტოვებინა, მე არ გამაჩნდა, და, ვფიქრობ, რომ ჩემს შემოქმედებაში მე მუდამ მისი ერთგული დავრჩი." – მარკ შაგალი[1]
1914 წელს ბრუნდება ვიტებსკში და ქორწინდება. 1917 წელს ხდება რუსეთის რევოლუციის ერთერთი მონაწილე, რის მერეც ინიშნება ვიტებსკის რეგიონში კულტურის მინისტრად და აარსებს ხელოვნების სკოლას. იგი პოლიტიკურად ვერ შეეგუა მთავრობას და 1920 წელს მიემგზავრება მოსკოვში, შემდგომ 1923-ში კი — პარიზში, სადაც 1937 წელს ხდება საფრანგეთის მოქალაქე.
II მსოფლიო ომის დროს ნაცისტების მიერ სფრანგეთის ოკუპაციის შემდგომ 1941 წელს იგი გადასახლდა შეერთებულ შტატებში... 1944 წელს მისი ცოლი იწუპება განუკურნებელი სენით.. 1946 წელს უბრუნდება ევროპას და 1949-ში მონაწილეობას იღებს ანტი-ფაშისტური ორგანიზაციის MRAP (Movement Against Racism and for Friendship between People) ჩამოყალიბებაში.. 1952 წელს ქორწინდება ვალენტინა ბროცკიზე.
1960 წელს ისრაელში, იერუსალიმში მოხატავს "ჰადასამ ენ კერემ ჰოსპიტალ" სინაგოგის ფანჯრებს და 1966-ში იერუსალიმის პარლამენტის (იგივე ქნესეთის) კედელს... იგი გარდაიცვალა 1985 წელს, საფრანგეთში, სენტ-პოლ დე ვინსში 97 წლის ასაკში... თავის ნახატებში შაგალი ასახავდა ბელორუსიის ტრადიციულ ცხოვრებას და სხვადასხვა ბიბლიურ თემებს, რომლებიც ასახავდნენ მის იუდაისტურ წარმომავლობას.. მისი ნამუშევრები ერგება რამოდენიმე მხატვრულ სტილს: ავანგარდი, კუბიზმი და ფოვიზმი.


ლუის კომფორტ ტიფანი (ამერიკა) - Luis komfort Tipani (America)

ლუის კომფორტ ტიფანი (დ. 1848 წ. 18 თებერვალი, - გ. 1933 წ. 17 იანვარი) — ამერიკელი მხატვარი და დიზაინერი. იგი მუშაობდა დეკორატიულ ხელოვნებაში და სახელი გაითქვა ნახატი მინით. იგი იყო ერთადერთი ამერიკელი დეკორატორი, რომელიც არტ-ნუვოს სტილს იყენებდა.

ტიფანი იყო ჩარლზ ლევის ტიფანის - "ტიფანი და კომპანი"-ს დამაარსებელის შვილი. დედამისი იყო - ჰარი ოლივია ავერ იანგი. ლუისი სწავლობდა პენსილვანიაში, პენსილვანიის სამხედრო სკოლაში, და იგლსვუდის სამხედრო აკადემიაში პერთ ამბოიში, ნიუ ჯერსიში. ტიფანის პირველი გატაცება ხელოვნებაში იყო ფერწერა (ფერწერას მას ჯორჯ ინესსი და სამუელ კოლმანი ასწავლიდნენ ნიუ იორკსა და პარიზში.)

კარიერა

ტიფანიმ დაიწყო კარიერა, როგორც მხატვარმა, მაგრამ 1875 წლიდან მას გაუჩნდა ინტერესი მინის დამზადების ტექნოლოგიების მიმართ. 1878 წელს მან მუშაობაც კი დაიწყო ნიუ იორკის მინის სახელოსნოში. 1979 წელს ტიფანი შეუერთდა კენდის ვილერს და სამუელ კოლმანს, რათა ჩამოეყალიბებინა კომპანია სახელად "ლუის კომფორტ ტიფანი და ასოცირებული ამერიკელი მხატვრები." ტიფანის ლიდერობამ და ტალანტმა, ასევე მმამის ფულმა და კავშირებმა, ბიზნესის წარმატებას მყარი საფუძველი ჩაუყარა. 1881 წელს ტიფანიმ ჰარტფირდში მარკ ტვენის სახლს გაუკეთა რესტავრაცია, მაგრამ მისი კარიერის უდიდესი ნაუშევარი შესრულდა 1882 წელს. ტიფანიმ შექმნა შედევრი იმდროინდელი პრეზიდეტის ჩესტერ ალან არტურისთვის და მიუხედავად იმისა, რომ პრეზიდენტმა უარი განაცხადა ამ ნამუშევარზე, ტიფანიმ ამ ნამუშევარს რესტავრაცია გაუკეთა და მალე ეს ნამუშევარი თეთრ სახლშიც მოხვდა, უფრო სწორედ მის ერთ-ერთ დეკორაციად იქცა.
ტიფანის კონცენტრირებამ მხოლოდ მინის წარმოება-ღებვაში გამოიღო შედეგი, 1885 წელს მას მიეცა უფლება გამოეფინა ნამუშევრები. პირველი "ტიფანის მინის კომპანია" დაარსდა 1885 წლის 1 დეკემბერს და 1902 წელს გახდა ცნობილი სახელით "ტიფანი სტუდიო".
კარიერის გასაწყისში ტიფანი იყენებდა იაფ ვაზელინის ქილებს და ბოთლებს რადგან ვაზელინს ჰქონდა ის მინერალები და თვისებები, როგორიც სჭირდებოდა მას (ვაზელინის გამოყენების დამატებითი მიზეზები იყო ფინანსები და კარგი მინის უკმარისობა). იგი იყენებდა უნიკალურ ფორმებს, ყველასაგან განსხვავებულს. იგი აგრეთვე კარგად არჩევდა ფერებს. მისი მეთოდი მთელ ევროპას მოედო. 1905 წელს მისი დეკორაცია მოხვდა "პირველ პრესბიტერიანულ ეკლესიაში" პიტსბურგში, პენსილვანიაში. ტიფანი ბაძავდა ინგლისის წამყვან მინის მწარმოებელს ვილიამ მორისს. ტიფანიმ შეცვალა თავისი სტილი და დაიწყო ფერადი მინებით ნახატების გაკეთება (მორისის მსგავსად). ტიფანის იმ დროისთვის ჰყავდა ორი მეტოქე: ფრანკ დაფნერი და ოლივერ კიმბერლი. მნიშვნელოვანი ფაქტია, რო ტიფანი დაფნერი და კიმბერლი ბრუკლინში 1870-იან წლებში ერთ სახელოსნოში შეისწავლიდნენ მინის დამზადება-მოპირკეთებას.
1893 წელს ტიფანიმ ააშენა ახალი ქარხანა სახელად "სტოურბრიჯის მინის კომპანია". მოგვიანებით ამ ქარხანას სახელი შეეცვალა და დაერქვა: "ტიფანის მინის ღუმელები". იმავე წელს მან, თავის ტექნიკას ფარვილი უწოდა. ტიფანის ინტერიერები მოიცავდნენ მოზაიკებს. მოზაიკის სემინარი, რომელშიც ქალები იყვნენ დასაქმებულნი, 1898 წელს გაიხსნა.

ოჯახი

ლუისმა ცოლად მოიყვანა მერი ვუდბრიჯ გოდარი (1850-1884) 15 მაისს 1872 წელს ნორვიჩში კონექტიკუტში. მერისთან ერთად მას შეეძინა შემდეგი შვილები: მერი ვუდბრიჯ ტიფანი (1873–1963), ჩარლზ ლუის ტიფანი I (1874-1874), ჩარლზ ლუის ტიფანი II (1878–1947), ჰილდა გოდარ ტიფანი (1879-1908). ცოლის სიკვდილის შემდეგ ტიფანიმ ცოლად მოიყვანა ლუიზა ვაკმან ქნოქსი (1851-1904) 1886 წლის 9 ნოემბერს. მასთან ლუისს ეყოლა შემდეგი შვილები: ლუის კომფორტ ტიფანი (1873-1963), ჯულია დე ფორესტ ტიფანი (1887-1973), ანი ოლივია ტიფანი (1888–1892), დოროტი ტრიმბლ ტიფანი (1891–1979). ტიფანის ბევრი ნამუშევარი ახლაც ხმარდება ხელოვნებას, პოლიტიკას და მეცნიერებას. ერთადერთი თანამედროვე მინის მწარმოებელი (ტიფანის სტილით) არის პროფესორი როდმან გილდერ მილერი (სიეტლი, ვაშინგტონი).
ტიფანი გადაიცვალა 17 იანვარს 1933 წელს. იგი დკრძალეს გრინ-ვუდის სასაფლაოზე, ბრუკლინში, ნიუ იორკში


დეივ კოკრუმი (ამერიკა) - Deiv Kokrumi (America)

დევიდ ემეტ კოკრუმი (დ. 11 ნოემბერი, 1943 — გ. 26 ნოემბერი, 2006) იყო ამერიკელი კომიქსების მხატვარი. დაიბადა ორეგონის შტატში. დევიდი პატარაობიდანვე დაინტერესებული იყო კომიქსებითა და მომავალ პროფესიად სწორედ კომიქსების შექნა ესახებოდა. კოკრუმის უშუალო მონაწილეობითაა შექმნილი მარველის კომიქსების პერსონაჟები: შტორმი, ნაითქროლერი, კოლოსუსი. სიცოცხლის ბოლო წლებში კოკრუმს ჯანმრთელობა სერიოზულად შეერყა (დიაბეტი, პნევმონია) და კომიქსების შექმნაშიც იშვიათად ღებულობდა მონაწილეობას. გარდაიცვალა 2006 წლის 26 ნოემბერს.


მარსელ დიუშანი (ამერიკა) - Marcel Duchamp (America)

მარსელ დიუშანი (ფრანგ. Marcel Duchamp, დ. 28 ივლისი, 1887, ბლენვილ-სიურ-კრევონი — გ. 2 ოქტომბერი, 1968, ნეი-სიურ-სენი) — ფრანგი-ამერიკელი მხატვარი, ხელოვნებათმცოდნე, დადაიზმისა და სიურრეალიზმის მიმდევარი. მისი ხელოვნების მემკვიდრეობა შედარებით მწირია, თუმცა მისი იდეების ორიგინალობის წყალობით დიუშანი XX საუკუნის ხელოვნების ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფიგურად ითვლება.


აფორიზმები - Aforizmebi

რაც უნდა ბევრი ნაკლოვანება ჰქონდეს, მაინც ადამიანი ყველაფრით ღირსეული არსებაა ამ ქვეყნად.