კილიმანჯარო (ვულკანური წარმოშობის მთა)

კილიმანჯარო (ვულკანური წარმოშობის მთა)

(kilimanjaro - vulkanuri warmoshobis mta)


კილიმანჯარო - ვულკანური წარმოშობის მთა ჩრდილო–აღმოსავლეთ ტანზანიაში. ის მოიცავს აფრიკის უმაღლეს პიკს (5.895 მ). ეს არის უზარმაზარი სტრატოვულკანი, ამჟამად არააქტიური, გაზის ამომშვები კრატერებით, რომლის მთავარი ამოსასვლელი მდებარეობს მწვერვალ კიბოზე. მეცნიერებმა 2003 წელს დაასკვნეს, რომ თხევადი მაგმა მთავარი კრატერის მხოლოდ 400 მეტრი სიღრმეზე მდებარეობდა.


იალბუზი (კავკასიონის უმაღლესი მწვერვალი)

იალბუზი (კავკასიონის უმაღლესი მწვერვალი)

(ialbusi - kavkasionis umaglesi mwvervali)


იალბუზი (რუსულად - Эльбрус, ყაბარდოულად - Ошхомахо, ბალყარულად - Мингитау) - კავკასიონის მთათა სისტემის უმაღლესი მწვერვალი, დაახლოებით 2000 წლის წინ ჩამქრალი სტრატოვულკანია და მდებარეობს გვერდით ქედზე, ყაბარდო-ბალყარეთსა და ყარაჩაი-ჩერქეზეთში, რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე, საქართველოს საზღვართან. მისი დასავლეთი (5642 მ) და აღმოსავლეთი (5325 მ) მწვერვალები გაყოფილია ღრმა უნაგირათი. ეს არა მხოლოდ ევროპის უმაღლესი მთაა (იმის მიხედვით თუ სად გადის კონტინენტის საზღვარი), არამედ რუსეთის უმაღლესი წერტილიც.
იალბუზი წარმოადგენს ძირითადად ანდეზიტებით აგებულ კონუსს ჩამქრალი ვულკანისა, რომელიც დგას გრანიტისა და კრისტალური ფიქალის ფუნდამენტზე. დაფარულია თოვლისა და ყინულის საფარით, საიდანაც ყველა მიმართულებით ეშვება 54 მყინვარი. მათ შორის უდიდესებია: დიდი აზაუ, ირიკი, ტერსკოლი. მყინვარების საერთო ფართი 134 კვ.კმ-ია.
იალბუზის აღმოსავლეთ მწვერვალზე პირველად ავიდა ყაბარდოელი კ. ხაშიროვი 1829 წელს, დასავლეთზე — ინგლისელი ალპინისტები ფ. გროვეს მეთაურობით 1874 წელს. საბჭოთა პერიოდში იალბუზის რაიონი გახდა მასობრივი ალპინიადების ცენტრი. 1967 წელს აქ ერთდროულად 2400 ადამიანი ავიდა. იალბუზის რაიონი სამთო-სათხილამურო სპორტისა და ტურიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრია. აქ არის ტურბაზები, თავშესაფრები, ალპინისტური ბანაკები. ჩეგეტის მთაზე აგებულია საბაგირო გზა 2719 მ-სა და 3040 მ-ს შორის. ერთ-ერთ სადგურზე მდებარეობს 1941-1945 წლების პერიოდის იალბუზის დამცველთა საბრძოლო დიდების მუზეუმი.


ვინსონი (მთა ანტარქტიდაში)

ვინსონი (მთა ანტარქტიდაში)

ვინსონი — მთა ანტარქტიდაში. მდებარეობს ვინსონის მასივზე. მისი სიმაღლეა 5140 მ. სამხრეთი პოლუსიდან დაშორებულია 1200 კმ-ით. აღმოჩენილი იქნა 1957 წელს ამერიკელი მფრინავების მიერ. სახელი დაერქვა ცნობილი ამერიკელი სენატორის კარლ ვინსონის პატივსაცემად.


აკონკაგუა (მწვერვალი სამხრეთ ამერიკაში)

აკონკაგუა (მწვერვალი სამხრეთ ამერიკაში)

აკონკაგუა (ესპ. Aconcagua) - მწვერვალი სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინის ანდებში. სიმაღლე 6960 მ (უმაღლესი მწვერვალი დასავლეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროში). აგებულია დანალექ ქანებზე შეცოცებული ანდეზიტებით, რის გამოც შეცდომით ვულკანად იყო მიჩნეული. დაფარულია მუდმივი თოვლით. ფერდობებზე 7 მყინვარი ეშვება. მის დალაშქვრას ართულებდა ყინულით დაფარული ფერდობის არსებობა. პირველად 1897 წელს ავიდა მასზე ექსპედიცია ედუარდ ფიცჯერალდის მეთაურობით.


ღალიძგა (მდინარე საქართველოში)

ღალიძგა (მდინარე საქართველოში)

(galidzga - mdinare saqartveloshi)


ღალიძგა (მეგრ. ღალიშ ძგა - ღელის ნაპირი) — მდინარე ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (აფხაზეთი). სათავე აქვს კოდორის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მწვერვალ ხოჯალის მახლობლად. სიგრძე - 53 კმ, აუზის ფართობი - 483 კმ². ზემო დინებაში მთის მდინარეა კარგად გამოხატული სწრაფი დინებით, ქვემო წელში კი დაბლობზე გამოდის და შავ ზღვას ერთვის ოჩამჩირეს სამხრეთით. საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა - ზამთარში. ახასიათებს ხშირი წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი ქალაქ ოჩამჩირესთან - 25,1 მ³/წმ. მთავარი შენაკადებია მდინარე ღეჯირი.
ჩამოუდის ქალაქებს ტყვარჩელსა და ოჩამჩირეს. XVIII საუკუნის წყაროებში მოხსენიებულია როგორც სამურზაყანოს დასავლეთი საზღვარი.


ყვირილა (მდინარე საქართველოში)

ყვირილა (მდინარე საქართველოში)

(yvirila - mdinare saqartveloshi)


ყვირილა - მდინარე დასავლეთ საქართველოში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს რაჭის ქედზე, ძირულას შესართავამდე ხეობაში მიედინება, შემდეგ - დაბლობზე. მდინარის სიგრძე 140 კმ-ია, აუზის ფართობი 3630 კვ.კმ, წყლის საშუალო ხარჯი - 61 კუბ.მ/წმ ზესტაფონთან, 90 კუბ.მ/წმ - შესართავთან. ძირითადად საზრდოობს წვიმის წყლებით. ყვირილის აუზში მდებარეობს ჭიათურის მანგანუმის საბადოები. მის ნაპირზე გაშენებულია ქალაქები - საჩხერე, ჭიათურა, ზესტაფონი.


ყოროლისწყალი (მდინარე საქართველოში)

ყოროლისწყალი (მდინარე საქართველოში)

(yoroliswyali - mdinare saqartveloshi)

ყოროლისწყალი — მდინარე შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ბათუმთან, ქობულეთის მუნიციპალიტეტში აჭარაში. 1912 წელს მის ნაპირებზე სოფელ ჩაისუბანთან გადაღებებს აწარმოებდა რუსი ფოტოგრაფი სერგეი პროკუდინ-გორსკი.[1]


შავწყაროსწყალი (მდინარე საქართველოში)

შავწყაროსწყალი (მდინარე საქართველოში)

(shavwyaroswyali - mdinare saqartveloshi)


შავწყაროსწყალი, ზურტაკეტი, ყარაბულახი - მდინარე ჯავახეთის ზეგანზე, დმანისის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2840 მეტრზე, ერთვის მდინარე ხრამს, მარჯვნიდან. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა – ზამთარში, არამდგრადი წყალმცირობა – ზაფხულ-შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 3,77 მ³/წმ.


ჩიხურა (მდინარე საქართველოში)

ჩიხურა (მდინარე საქართველოში)

(chixura - mdinare saqartveloshi)

ჩიხურა - მდინარე საჩხერის მუნიციპალიტეტში, ყვირილის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, 2042 მეტრ სიმაღლეზე. სიგრძე 20 კილომეტრი, აუზის ფართობი 81 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმოვარდნები - შემოდგომაზე, წყალმცირობა - ზამთარსა და ზაფხულში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,2 მ³/წმ.


ჩოლოქი (მდინარე საქართველოში)

ჩოლოქი (მდინარე საქართველოში)

(choloqi - mdinare saqartveloshi)


ჩოლოქი, მდინარე დასავლეთ საქართველოში ნატანების მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, 803 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 29,5 კმ, აუზის ფართობი 159 კმ2. საზრდოობს წვიმის, მიწისქვეშა და თოვლის წყლით. ახასიათებს წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები მთელი წლის განმავლობაში, განსაკუთრებით შემოდგომა-ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 9,5 მ3/წმ.

მდინარეს კვეთს საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს2. მდინარე ქობულეთისა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტების საზღვარს წარმოადგენს. 2004 წელს, ვარდების რევოლუციის შემდეგ საქართველოს მთავრობასა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობას შორის არსებული დაპირისპირების გამო ასლან აბაშიძის ბრძანებით აფეთქეს ჩოლოქის ხიდი, რომელიც აჭარაში საავტომობილო მიმოსვლის მთავარ საშუალებას წარმოადგენდა. ამჟამად აფეთქებული ხიდის ნაცვლად მოქმედებს ახალი ხიდი.
1854 წელს მდინარესთან გაიმართა ბრძოლა ოსმალების წინააღმდეგ ყირიმის ომის დროს.