თეოდოს III (აფხაზეთი)

თეოდოს III (აფხაზეთი)

teodos III (afxazeti)


თეოდოს III, დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) მეფე დაახლოებით 975-978, გიორგი II-ის ძე.

ბავშვობიდანვე ბიზანტიაში იზრდებოდა. ლეონ III-ის გარდაცვალების (967) შემდეგ მესხეთის, დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს მსხვილ ფეოდალთა ჯგუფმა, რომელიც ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერების წინააღმდეგი იყო, თეოდოსი დაუპირისპირა ძმას - ახალგამეფებულ დემეტრე III-ს. ტახტისათვის ბრძოლაში თეოდოსი დამარცხდა. დემეტრე III-ის ბრძანებით იგი დააბრმავეს (ამიტომ წყაროებში მოიხსენიება როგორც "თვალდამწვარი", "მწეხარე"). თეოდოსი გამეფდა უძეოდ გარდაცვლილი დემეტრე III-ის შემდეგ. ბრმა მეფის მმართველობას ფეოდალური ანარქიის გაძლიერება მოჰყვა.ქართლში,რომელიც ამ დროს აფხაზთა მეფის გავლენის ქვეშ იყო, კახელებმა ილაშქრეს და უფლისციხეს მიადგნენ. ქართლის დიდებულის, ივანე მარუშისძის რჩევით დავით III-მ დაიკავა ქართლი და იქ მისი შვილობილი, ბაგრატ III გაამეფა 975 წელს. 978 წელს კი, იგივე ივანე მარუშისძის ინიციატივით ბაგრატ III დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და საკუთარი ბიძის, თეოდოს III-ის ადგილი დაიკავა. გაერთიანებული საქართველოს პირველმა მეფემ, ბაგრატ III-მ ტახტიდან გადაყენებული თეოდოს III 978 წელს ტაოში გაგზავნა დავით III კურაპალატთან. ამის შემდეგ ის წყაროებში აღარ იხსენიება.


თეოდოს II (აფხაზეთი)

თეოდოს II (აფხაზეთი)

(teodos II - afxazeti)


თეოდოს II († დაახლოებით 825), დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) მეფე დაახლოებით 798-825, ლეონ II-ის ძე.

მონაწილეობდა კახეთის მთავარ გრიგოლისა და აშოტ I კურაპალატს შორის ქართლის დაუფლებისათვის ატეხილ ბრძოლაში (ემხრობოდა აშოტს), "მატიანე ქართლისაჲ" თეოდოს II-ს არასწორად მიაწერს ბუღა თურქის წინააღმდეგ ბრძოლას. ბუღა თურქი შემოესია საქართველოს 853წელს, როცა აფხაზთა მეფე იყო თეოდოს II-ის ძმა და მემკვიდრე დემეტრე (დიმიტრი) II.


ივანე შავლიანი (აფხაზეთი)

ივანე შავლიანი (აფხაზეთი)

(ivane shavliani - afxazeti)


ივანე (იოვანე) შავლიანი, აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე დაახლოებით 868 წლიდან, შავლიანთა დინასტიის პირველი წარმომადგენელი. ტახტი ხელთ იგდო გიორგი I აღწეფელის მეშვეობით. მდგომარეობის განსამტკიცებლად თავის ძეს და მემკვიდრეს ადარნასეს ცოლად შერთო გვარამ (გუარამ) მამფლის ასული. ივანე შავლიანი და ადარნასე, წინა დინასტიის მეფეთა მსგავსად განაგრძობდნენ ბრძოლას საქართველოში ჰეგემონობის მოპოვებისათვის.


კონსტანტინე III (აფხაზთა მეფე)

კონსტანტინე III (აფხაზთა მეფე)

(konstantine III - afxazta mefe)


კონსტანტინე III, კოსტანტი III, "აფხაზთა სამეფოს" (დასავლეთ საქართველოს) მეფე დაახლოებით 893-922, ბაგრატ I-ის ძე. იბრძოდა სამეფო-სამთავროებს შორის ჰეგემონობის მოპოვებისა და საქართველოს გაერთიანებისათვის. 904 დაეუფლა ქართლს. მის წინააღმდეგ გაილაშქრეს სომეხთა მეფემ სმბატ I-მა და ქართველთა მეფემ ადარნასე II-მ. მათ ალყა შემოარტყეს უფლისციხეს და აიღეს. საზავო მოლაპარაკების დროს კონსტანტინე III შეიპყრეს. სმბატმა ის ანისის ციხეში დაამწყვდია, მაგრამ 4 თვის შემდეგ, იმის შიშით, რომ "აფხაზთა სამეფოს" ტახტზე უფრო ძლიერ პიროვნებას დასვამდნენ, გაათავისუფლა. სმბატ I არაბებთან ურთიერთობის გამწვავების გამო დათმობაზე წავიდა, კონსტანტინე III-მ კვლავ მიიღო ქართლი. დასავლეთ საქართველოსა და სომხეთის მეფის ეს კავშირი კონსტანტინე III-ის სმბატის ასულზე დაქორწინებით განმტკიცდა. აბუ ლ-კასიმის მიერ სმბატ I-ის მოკვლისა (914) და სომხეთის აოხრების შემდეგ კონსტანტინე III-მ ჯერ ქართლში განიმტკიცა ხელისუფლება, შემდეგ მან და კახეთის ქორეპისკოპოსმა (მთავარი) კვირიკე I-მა ჰერეთი დაიპყრეს და გაინაწილეს. ამ დროიდან X საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედამდე საქართველოს სამეფო-სამთავროთა შორის ჰეგემონობა "აფხაზთა მეფის" ხელში იყო.


ლეონ II (აფხაზეთი)

ლეონ II (აფხაზეთი)

(leon II - afxazeti)


ლეონ II, აფხაზთა სამეფოს (დასავლეთ საქართველოს) პირველი მეფე, ლეონ I-ის ძმისწული. დაახლოებით 753-იდან იყო აფხაზეთის მემკვიდრეობითი ერისთავი (მთავარი) და ითვლებოდა ბიზანტიის იმპერატორის ვასალად. VIII საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში ისარგებლა ბიზანტიის იმპერიის დასუსტებით, დაიხმარა ხაზართა ხაკანი (რომლის ასული მისი დედა იყო), აუჯანყდა იმპერატორს და თავი მეფედ გამოაცხადა. ახალმა სამეფომ, რომელიც მთელ დასავლეთ საქართველოს მოიცავდა, სამეფო დინასტიის მიხედვით "აფხაზთა სამეფოს" სახელწოდება მიიღო. ლეონ II-მ სამეფოს დედაქალაქად ქუთათისი (ქუთაისი) გამოაცხადა. ლეონ II-ის დროიდან მტკიცე საფუძველი ჩაეყარა დასავლეთ საქართველოს ეკლესიაში აღმოსავლეთ საეკლესიო ტრადიციების დამკვიდრებას.


ლეონ III (აფხაზეთი)

ლეონ III (აფხაზეთი)

(leon III - afxazeti)


ლეონ III, "აფხაზთა სამეფოს" (დასავლეთ საქართველოს) მეფე დაახლოებით 957-967, გიორგი II-ის ძე. გამეფებამდე დანიშნული იყო ქართლის ერისთავად. მამასთან ერთად იბრძოდა კახეთის შემოსაერთებლად. კახეთში ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს გიორგი II-ის გარდაცვალების გამო იძულებული გახდა დაზავებოდა კახეთის მეფე კვირიკე II-ს, რომელმაც თავი ლეონ III-ის ვასალად ცნო. ლეონ III-მ რამდენიმე ხნის შემდეგ განაახლა ბრძოლა კახეთის სამეფოს დასაპყრობად, მაგრამ მიზანს ვერ მიაღწია. მის დროს დასავლეთ საქართველოში დიდი სააღმშენებლო სამუშაოები მიმდინარეობდა: ააშენეს მოქვის ეკლესია, რომელიც ლეონ III-მ საკათედრო ტაძრად აქცია; 864 აშენდა კუმურდოს ტაძარი.


ქართველი მამლუქები ეგვიპტის სათავეში და დინასტიის ტრაგიკული დასასრული

ქართველი მამლუქები ეგვიპტის სათავეში და დინასტიის ტრაგიკული დასასრული

(qartveli mamluqebi egviptis sataveshi da dinastiis tragikuli dasasruli)


საუკუნეების მანძილზე გაჰყავდათ ქართველი ქალ–ვაჟები უცხო ქვეყნებში. ქართველი ტყვეებით ვაჭრობა მე–13 საუკუნიდან დაიწყო და მე–19 საუკუნის 30–იან წლებამდე გაგრძელდა, ვიდრე სოლომონ I-მა უმკაცრესი კანონით არ აკრძალა. ქართველები ამშვენებდნენ სულთნების, შაჰების, ფაშებისა თუ ბეგების საჯარისო ნაწილებსა თუ ჰარამხანებს. ნიშანდობლივია, რომ გამორჩეული ნიშან–თვისებების გამო, ქართველი ტყვეები ყველაზე ძვირად ფასობდნენ.
ეგვიპტეში მონად გაყიდულ ქართველთა, მამლუქად წოდებული თაობები შესაშური ერთგულებით დარაჯობდნენ ამ ქვეყნის ძლიერებას და უშიშროებას. მუდამ მოწინავე პოზიციებზე მდგომმა და ეგვიპტის თავისუფლებისთვის მებრძოლმა მამლუქებმა ეგვიპტის ტახტი დაიპყრეს და თავიანთი დინასტია სექმნეს.
მამლუქი სულთნების გამგებლობა 1250 წლიდან დაიწყო და 267 წელი დაგსტანა, აქედან 257 წლის განმავლობაში მათმა ორმა დინასტიამ (ბაჰრელები და ბურჯელები) ორმოცდაშვიდი სულთანი გამოიცვალა.
1517 წლის ოსმალეთ–ეგვიპტის დიდმა ომმა მამლუქი სულთნების ბატონობას წერტილი დაუსვა. მიუხედავად ამისა, ქართველ მამლუქთა აღზევება განსაკუთრებით მე–18 საუკუნიდან შეინიშნებოდა. ოსმალეთის სულთნის წარმომადგენელ ფაშასთან ერთად მართავდა მამლუქი ბეგების დივანი (საბჭო). დივანს უფლება ჰქონდა გაეძევებინა ფაშა ეგვიპტიდან. ეს პრივილეგია მამლუქებს ფაქტობრივად გაბატონებულ მდგომარეობას უნარჩუნებდა, მაგრამ მამლუქები მაინც თავიანთ სუვერენიტეტის სრული აღდგენისათვის იბრძოდნენ. 1646 წელს მათ მოაზერზეს დაუფლებოდნენ ქვეყნის თითქმის ყველა ციხესიმაგრეს, ხოლო 1769 წელს ეგვიპტე დამოუკიდენელ სახელმწიფოდაც კი გამოაცხადეს. მაგრამ 1773 წელს ეგვიპტეში კვლავ ოსმალები გაბატონდნენ. მამლუქები არ ემორჩილებოდნენ სულთანს, ატარებდნენ დამოუკიდებელ საგარეო პოლიტიკას, სხვადასხა დროს ურთიერთობა ჰქონდათ საქართველოსთან, რუსეთთან, საფრანგეთთან, ინგლისთან და სხვა ქვეყნებთან. 1795 წელს ნაპოლეონ ბონაპარტმა 40 000 ფრანგი მეომრით მოადგა ეგვიპტის საზღვრებს. მრავალი იმპერიული სახელმწიფოს, ინგლისის, რუსეთის, ოსმალეთის და საფრანგეთის ინტერესები ერთმანეთს დაუპირისპირდა, ეგვიპტე ყოველი მათგანისათვის სტრატეგიულ პლაცდარმს წარმოადგენდა.
ქართველმა მამლუქებმა ბრძოლებში თავი გამოიჩინეს, დიდხანს ვრცელდებოდა მათი მამაცობის შესახებ ლეგენდებსა და რეალობაში არეული მონათხრობები.
1798 წლის 24 ივლისს ფრამგებმა მამლუქების წინააღმდეგ გაილაშქრეს. ბრძოლაში თავი გამოიჩინა იბრაჰიმ–ბეგმა (მარტყოფელმა აბრაგმა სინჯიკაშვილმა). იგი წარჩინებული და გამორჩეული იყო ეგვიპტელ ამირთა შორის. ბატონის სიკვდილის შემდეგ, ქვეყნის მმართველობა ჩაიბარა და 29 წელი წარმატებულად მართა იგი. იბრაჰიმ–ბეგს ქართველი ცოლი ჰყავდა, მისმა სილამაზემ ნაპოლეონიც კი დაატყვევა, რომელმაც საკუთარ უბის წიგნაკში ორი ინიციალით გამოხატა მისით გამოწვეული აღტაცება: „H.P”. დედოფალი ქართული ჰუმანურობით გამოირჩეოდა და ბევრი ფრანგი კარისკაცი გადაურჩენია სიკვდილს.
მეორეს მხრივ, ოსმალეთმა 20 ათასი იანიჩარი (ოსმალეთში აღზრდილი ქართველი, იგივე მამლუქი) დაძრა ფრანგთა წინააღმდეგ, რომლის წინამძღოლად იუსუფ–ფაშა–ზიად წოდებული ქართველი დაინიშნა. იუსუფ–ზიამ და იბრაიმ შინჯიკაშვილმა სირიაში , აკრის ციხესთან, სასტიკად დაამარცხეს ნაპოლეონის საექსპედიციო კორპუსი ინგლისელების მხარდაჭერით. სირიაში დამარცხებამ ნაპოლეონის რეპუტაცია მნიშვნელოვნად შეარყია. თუმცა ცნობილია, რომ ერთ–ერთი ბრძოლის დროს მან 4 000 ტყვე ჩაიგდო ხელში და სასტიკად გაუსწორდა მათ.
გარდაუვალმა ბრძოლებმა და გარეშე მტრისა თუ ეგვიპტელების მხრიდან წარმოებულმა შეთქმულებებმა, მნიშვნელოვნად დაასუსტა მამლუქთა დინასტია, და საბოლოოდ მათი ისტორიაც დასრულდა. უკანასკნელი მამლუქი დაუდ–ფაშა (მანველიშვილი), რომელიც ქვემო ქართლიდან გახლდათ და ერაყს წლების განმავლობაში მართავდა 1851 წელს, 70 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
მათ შესახებ უამრავი თქმულება არსებობს, ისიც ცნობილია, რომ მიუხედავად ოსმალეთის წინააღმდეგობისა, აღზევებული მამლუქები კავშირს არ წყვეტდნენ საქართველოს სამეფო კართა, აწვდიდნენ მათ ინფორმაციას აღმოსავლეთში მიმდინარე მოვლენების შესახებ და ხშირად უგზავნიდნენ ფულს და ძვირფას საჩუქრებს.


საქართველოს ციხესიმაგრეების მშენებლობის სტრატეგია და საფორტიფიკაციო ქსელი

საქართველოს ციხესიმაგრეების მშენებლობის სტრატეგია და საფორტიფიკაციო ქსელი

(saqartvelos cixesimagreebis msheneblobis strategia da safortifikacio qseli)


ამონარიდი წიგნიდან „საქართველოს ციხესიმაგრეების მსენებლობა და სპფრტიფიკაციო ქსელი“ –მეომრის ბიბლიოთეკა #17
კავკასია მნიშვნელოვანი სტრატეგიული მდებარეობის გამო, უძველესი დროიდანვე, დიდი სახელმწიფოების ყურადღების არეალში იყო მოქცეული. საქართველოს, როგორც კავკასიის ერთ-ერთ უმთავრეს სახელმწიფოს, ოდითგანვე უხდებოდა ომების წარმოება საკუთარი ტერიტორიებისა და ინტერესების დასაცავად. ამ ვითარებამ, ჩვენი ქვეყნის თავდაცვაზე ორიენტაცია განსაკუთრებით გააძლიერა.
რთული გეოპოლიტიკური მდებარეობა, სხვადასხვა სახელმწიფოების გამუდმებითი შემოსევები, მუდმივი საომარი მდგომარეობა მოითხოვდა სამხედრო ხელოვნების, საფორტიფიკაციო ქსელის, საბრძოლო-თავდაცვითი იარაღის მაღალ დონეზე განვითარებას, მეომრული სულისკვეთების გაღვივებას, რადგანაც ამ ყოველივეს გარეშე, შეუძლებელი იქნებოდა ქვეყნის დაცვა და გადარჩენა.
საქართველოს გადარჩენაში, უდიდესი როლი სწორედ თავდაცვითმა ნაგებობებმა და საფორტიფიკაციო ქსელმა შეასრულა. ამიტომაცაა, რომ საქართველოს ტერიტორია სასიმაგრო ნაგებობებითაა მოფენილი და სტრატეგიული თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი თითქმის ყველა პუნქტი ციხესიმაგრითაა გამაგრებული.

საფორტიფიკაციო ქსელისა და ნაგებობების უმთავრეს დანიშნულებას ქვეყნის ერთიანად დაცვა და უსაფრთხოება წარმოადგენდა, მაგრამ ეს მხოლოდ ქვეყნის ერთიანობის დროს იყო შესაძლებელი. იმ პირობებში, როცა ქვეყანა დაშლილი იყო, თავდაცვის ერთიანი სისტემა არ არსებობდა, ის მხოლოდ რეგიონების ინტერესებს ემსახურებოდა. ამიტომ ციხესიმაგრეთა განლაგების და მდებარეობის მიხედვით კარგად შეიძლება ამა თუ იმ ეპოქის პოლიტიკური სურათის აღდგენა – როცა ქვეყანა ერთიანი იყო, სიმაგრეთა ძირითადი ნაწილი ქვეყნის გარე საზღვრების პირას იგებოდა, ხოლო დაშლილობის პერიოდში, სიმაგრეები ქვეყნის შიდა ნაწილებში, ისტორიულ კუთხეთა სასაზღვრო ზოლებში შენდებოდა.
თავდაცვითი ნაგებობის ეფექტურობას განაპირობებდა მისი სიმტკიცე, მშენებლობისა და დაგეგმარების ხარისხი და მდებარეობა. ქართულ ციხესიმაგრეთა უდიდესი ნაწილი, ყველა ამ კომპონენტის გათვალისწინების შედეგად, აუღებლად ითვლებოდა და საუკუნეების მანძილზე ასრულებდა თავის მოვალეობას. ციხეები ძალზე ხარისხიანად შენდებოდა, განსაკუთრებული ყურადღება კი მათ ადგილ-მდებარეობას ექცეოდა. ციხესიმაგრის ასაშენებლად ადგილის შერჩევას სხვადასხვა მიზეზი განსაზღვრავდა, ხოლო დრო-ჟამის შესაფერად ეს მიზეზიც ცვალებადი იყო, ციხესიმაგრის მიუვალობასთან ერთად, მთავარი იყო მისი სტრატეგიული დანიშნულება, ამიტომაც სიმაგრეებს აშენებდნენ გზებისა და გადასასვლელების გასაკონტროლებლად. ამასთანავე, ციხე ისეთ ადგილას უნდა ყოფილიყო აშენებული, რომ იქიდან სივრცის კონტროლიც შესაძლებელი ყოფილიყო. ცხადია, ციხის აგებისას ითვალისწინებდნენ ადგილის მიუვალობასაც – რთული რელიეფური პირობები გამოიყენებოდა სიმაგრეთა თავდაცვისუნარიანობის გასაძლიერებლად – მათი ნაწილი მიუვალ და მაღალ ადგილას შენდებოდა, ბუნებრივი მონაცემები კი (კლდე, მთა, მდინარე) სიმაგრეთა სიმტკიცის გასაძლიერებლად გამოიყენებოდა. ქართულ ციხესიმაგრეთა უდიდესი ნაწილი მოხერხებულად და ჰარმონიულადაა შერწყმული გეოგრაფიულ გარემოსთან, რაც საქართველოს განსაკუთრებულ და განუმეორებელ იერს აძლევს.
ციხესიმაგრეთა ეფექტურობას განსაზღვრავდა მათი ჩართვა ერთიან საფორტიფიკაციო ქსელში, რაც სხვადასხვა ადგილებში მდებარე ძირითადი ციხეების ურთიერთკავშირს ნიშნავდა.

როგორც მიღებულია და ეს ეთნოგრაფიული მასალიდანაც კარგად ჩანს, ძირითადი ციხეები ერთმანეთს კოშკების მეშვეობით უკავშირდებოდნენ. სწორედ ამ საგუშაგო კოშკებზე დანთებული ცეცხლით ხდებოდა ციხეებისთვის სიგნალის გადაცემა, რის შედეგადაც მთელი საფორტიფიკაციო ქსელი მტრის შემოსევისას მზადყოფნაში იყო. ეს სისტემა მოქმედებდა მთელი საქართველოს ტერიტორიაზე. საგუშაგო კოშკები განსაკუთრებით მიუვალ ადგილებშიც კი შენდებოდა, საიდანაც მოხერხებულად და დროულად ხდებოდა სიგნალის გადაცემა. ცეცხლსასროლი იარაღის შემოღების შემდეგ ცეცხლის ნაცვლად ამ მიზნით თოფს და ზარბაზანს იყენებდნენ, თუმცა საქართველოს მთიანეთში გვიანობამდე შენარჩუნდა საგანგაშო სიგნალის ცეცხლით გადაცემის წესი, ვინაიდან გეოგრაფიული პირობებიდან გამომდინარე, ის ბევრად ეფექტური იყო, ვიდრე ცეცხლსასროლი იარაღი.
ციხესიმაგრეების მნიშვნელობის შესახებ, კარგად ესმოდათ არა მარტო სამხედრო წრის წარმომადგენლებს, არამედ უბრალო მოსახლეობასაც; ქართული მატიანეები სავსეა ციხესიმაგრეთა შესახებ ცნობებით. ასევე, უამრავი ხალხური ლექსია მიძღვნილი ქვეყნის უსაფრთხოების დამცველი გოდოლ-ბურჯებისადმი, სადაც ხაზგასმულია ამ ნაგებობათა სიმტკიცე, მიუვალობა და აუღებლობა. საინტერესოდ ახასიათებს შოთა რუსთაველი ქაჯთა მითიურ ციხეს, რაც ცხადია, ზოგადად ციხის აღწერილობას გულისხმობს:
`ციხეს ვზი ეზომ მაღალსა, თვალნი ძლივ გარდასწვდებიან, გზა გვირაბითა შემოვა, მცველნი მუნ ზედა დგებიან.


რა საიდუმლოს ინახავს “ქებაი და დიდებაი ქართულისა ენისაი?” – 21 საუკუნის მიგნებები

რა საიდუმლოს ინახავს “ქებაი და დიდებაი ქართულისა ენისაი?” – 21 საუკუნის მიგნებები

(ra saidumlos inaxavs "qebai da didebai qartulisa enisai?" - 21 saukunis mignebebi


ქართველმა ენათმეცნიერებმა _ მისმა მპოვნელმა ალექსანდრე ცაგარელმა, კორნელი კეკელიძემ და პავლე ინგოროყვამ. ტექსტზე მათ გარდა მუშაობდნენ გრიგოლ რობაქიძე, აკაკი ბაქრაძე, რამაზ პატარიძე და სხვა ენათმეცნიერები. შინაარსიდან გამომდინარე, ხელნაწერი რწმენისა და ქართული ენის საგალობლად ჩაითვალა და რელიგიური მნიშვნელობაც შეიძინა. ამიტომაც, მისდამი არა მხოლოდ მეცნიერთა, არამედ ფართო საზოგადოების ყურადღება დღემდე არ ცხრება. ჩვენს ხელთ არსებული მონაცემებით, ხელნაწერისადმი მიძღვნილმა მეცნიერულ გამოკვლევათა რაოდენობამ რამოდენიმე ათეულს გადააჭარბა. ტექსტის კვლევისთვის გამოყენებული იქნა კომპიუტერული ტექნოლოგიაც, მაგრამ ასო-ნიშანთა ე.წ. სიხშირულმა ანალიზმა შედეგი არ მოიტანა. ვერ იქნა გახსნილი წერილის ვერც ერთი რიცხვული სიმბოლიკა. გამოსავალი იმით მოიძებნა, რომ ისინი “ლაფსუსკალამად” მიიჩნიეს და შეეცადნენ მათ კორექტირებას. ასე კიდევ უფრო გაართულეს ფარული გზავნილის ამოცნობა. თუმცა მეცნიერები ერთხმად აღიარებდნენ, რომ ტექსტი არა მხოლდო ლიტერატურული ძეგლი, არამედ დაშიფრული გზავნილია. დაშიფრულ ტექსტში ქარაგმის გახსნაც არასწორი გამოდგა. მისწრაფებამ ყოველ მიზეზს გარეშე გაეშიფრათ უმთავრესი გზავნილი 94, ბევრ ცდომილებას დაუდო სათავე. ჩატარებული კვლევებით მიღებულ არგუმენტირებულ შედეგებთან ერთად, საბოლოოდ დაასკვნეს, რომ: იოანე-ზოსიმე ცუდი მოქართულეა, ტექსტში ხშირია მართლმადიდებლური დოგმატიდან გადახვევა, ბუნდოვანება მისი წერის სტილია და ა.შ. 21–ე საუკუნეში გაჩნდა მოსაზრება, იმის თაობაზე, რომ იოანე-ზოსიმემ ქართულ სიტყვაში მიაგნო ქართულ კალენდარს ანუ ნახა სწავლულთა მიერ ხელოვნურად შექმნილი ქართული სიტყვები, სავარაუდოდ არაერთი (ქურუმთა საიდუმლო ენის ნაშთები?!, არის მოსაზრება, რომ ქართული ენა შუმერთა ანბანია, რიცხვთა კანონზომიერების მიხედვით) და დაწერა: “ყოველი საიდუმლოი ამას ენასა შინა დამარხულ არს.” ზოსიმემ ქართულ ანბანის საიდუმლო გასარების პოვნა ლაზარეს აღდგინებას შეადარა: “სახარებასა შინა ამას ენასა ლაზარე ჰრქვიან.~ ანუ გააჩინა ლაზარესავით მისი გარდაუვალი აღდგინების იმედი. მისი ხელნაწერის შიფრის, ე.წ. ქართული ჰემატრიის შესაძლებლობები გაცილებით ფართოა და ქართული ლექსიკის გარკვეულ არეალს მოიცავს…
ამ ვერსიას ითვალისწინებს ყუკანასკნელი ვერსია, სემუშავებული რაულ მამალაძისა და ალიკო ცინცაძის მიერ. მათი მოსაზრება ეფუძნება ტექსტში მიკვლეულ მიგნებებს. ის, რომ შიფრია, ამის შესახებ თავად ავტორი წერს, როცა სიტყვა “მარაგს” ახსენებს. სულხან-საბას მიხედვით „მარაგი“ ამოსაშიფრ სიტყვას ნიშნავს. თანაც ვარაუდის მიხედვთ, ავტორი შიფრის რიცხვული მექანიზმის დასაცავად თვალშისაცემ შეცდომებზე მიდის. მოსაზრება გაჩნდა მას მერე, რაც ავტორისეულ სხვა ხელნაწერებში შეცდომა საერთოდ არ ფიქსირდებოდა. შიფრის გახსნის მექანიზმი კი ზოსიმეს, როგორც მეცნიერები ადასტურებენ თავადვე აქვს მოცემული, მას ასო–ნიშანი გადაჰყავს რიცხვ–ნიშანში, რაც გემატრიაა (ჰემატრია), ბიბლიის კვლევის ერთ-ერთი მეთოდი. ძირითადად, იოანე-ზოსიმე ბიბლიის ამოკითხვის მეთოდებიდან: ნოტარიკონი, თემურა და ჰემატრია, ამ უკანასკნელს იყენებდა. მეცნიერთა ერთი ჯგუფი ფოქრობდა, რომ ხელნაწერში კალენდარზე იყო საუბარი: “ქრისტეს მოსვლითგან ვიდრე დღესამომდე”. თავის დროზე რამაზ პატარიძემ ქართულ ანბანში ამოიკითხა ე.წ. ქართული (უზუსტესი) კალენდარი, რომელიც ყოველ 128 წელიწადში თვითონ კორექტირდება და ტროპიკულ წელიწადთან მიმართებაში 1 წმ.-ის სხვაობას იძლევა, მას მხოლოდ 86400 წელში ერთხელ დასჭირდება კორექტირება. ამ კალენდრის მთელ რიცხვულ სტრუქტურას, ძირითადად, ქართული ანბანის ერთი, მზის ღვთაების აღმნიშვნელი ასო-ნიშანი “დ~ და მისი სახელდება “დონ”-ი (ნაწილობრივ “წილი”) იძლეოდა (რ. პატარიძე, “ქართული ასომთავრული”). ეს უკანსაკსნელი რიცხვულ ლოგიკასა და ასომთავრულის გრაფიკულ აღნიშვნებზე იყო დაფუძნებული. ამ ლოგიკაზე დაყრდნობით შესაძლებელი გახდა იოანე ზოსიმეს წერილის შიფრით იგივე კალენდრის რიცხვული არსის უკვე ქართულ სიტყვაში მიგნება, თანაც არა უბრალოდ სიტყვაში, არამედ წელთაღრიცხვის ერთეულში. ვერსიის თანახმად კალენდრის მთელი რიცხვული არსი, რომელიც ცაზე მნათობთა დაკვირვებით იქმნება, ჩადებულია ერთეულად მიღებულ სიტყვაში. გამოდის, რომ იოანე-ზოსიმესეული “ქართული ენის სასწაული _ 94″, ზემოხსენებული კალენდრის შიფრია.
პ.ს იოანე ზოსიმეს „ქებაი და დიდებაი ქართულისა ენისაი“ შუა საუკუნეების ძეგლია. მოგვიანებით დაიწერა შოთა რუსთაველის პოემა, რომელიც ხაზს უსვავს ასტროლოგიის და მნათობთა სიღრმისეულ ცოდნას საქართველოში. როგორც ჩანს ქართველებს ჩვენი უზუსტესი კალენდარი გვქონდა?!


გრემის ციხე-სიმაგრე

გრემის ციხე-სიმაგრე

(gremis cixe-simagre)


ციხე-ქალაქი გრემი აშენებულია მდინარე ინწობას მარჯვენა სანაპიროზე, მთაზე.შორიდან კარგად მოჩანს გუმბათოვანი ეკლესია და სამრეკლო. ააგო კახეთის მეფე ლევანმა 1565 წელს, ხოლო მოხატვა დაასრულეს 1577 წელს.
ქალაქი 3 ძირითადი ნაწილისგან შედგებოდა:
მთავარანგელოზთა კომპლექსი: აქ იყო სამსართულიანი სასახლე, მთავარანგელოზთა ეკლესია, სამრეკლო და ასე შემდეგ. ეს ნაწილი დამოუკიდებლად ცხოვრობდა. შემოსაზღვრული იყო გალავნით, რომელსაც კოშკები ამშვენებდა. ჰქონდა საიდუმლო გვირაბები, რომლებიც მდინარე ინწობაზე გადიოდა.
2. სამეფო რეზიდენცია: აქ იყო სამეფო სასახლეები, აბანოები და ასე შემდეგ.
3. სავაჭრო უბანი: აქ იყო დახურული ბაზარი იგივე ქულბაქბი და სასტუმრო.
XVII საუკუნეში გრემი კახეთის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი და ძლიერი ციხე-ქალაქი იყო. 1614-1616 წლებში შაჰ-აბასის მძლავრი შემოტევებისგან ქალაქი დაეცა და სამეფო რეზიდენცია კვლავ თელავში გადაიტანეს.
XV საუკუნეში ქალაქში ციტადელის და გალავნის
ასაშენებლად მდინარე ინწობაზე ჩამომავალი ქედის მაღლობი შეარჩიეს. ამას ორი მიზეზი ქონდა.
პირველი ის, რომ ამ ადგილიდან მთელი გრემი მოჩანდა, ხოლო მეორე ის, რომ ციხის აღება ძალზე რთული იქნებოდა, რადგან ქალაქის აღმოსავლეთით და დასავლეთით განლაგებული იყო ქალაქის კვარტლები. სამხრეთიდან მდინარე ერთვოდა, ხოლო ჩრდილოეთიდან მთები.
ვახუშტი ბაგრატიონი თავის წყაროებში საკმაოდ კარგად აღწერს გრემს: ”საბუი-გრემის… წყალზედ-(იგულისხმება ახანდელი მდ. ინწობა) არს გრემი, რომელი ქმნეს ქალაქად ქრისტესა ჩუივ და განდგომილებისა კახთ მეპატრონეთა და მყოფობდნენ მუნ. აწცა არს შენობა და ეკლესია შეუმუსრავი. ოდეს მოაოხრა შააბაზ, მიერით არს დაბა და არღარა ქალაქი.
აქა არს ეკლესია გუმბათიანი, კეთილშენი, თავარანგელოზთა და არს ე მეფე ლევან დაფლული მას შინა.”
რაც შეეხება საეკლესიო კომპლექსს, რომელიც ამშვენებს ქალაქ გრემს, ეს არის მთავარანგელოზთა ანსამბლი. ამ ტერიტორიაზე აშენებულია უმშვენიერესი გუმბათიანი ეკლესია, სამრეკლოები და სხვა ნაგებობები. ეკლესიის გეგმა კვადრატულია. ეკლესიის შიდა განლაგება კლასიკურია, მაგრამ განსაკუთრებულია თავისი შემართული პროპორციებით. ეკლესია განიერი არ არის, მაგრამ საკმაოდ მაღალია, რაც მას უფრო ორიგინალურს ხდის. ეკლესიას შესასვლელი სამი მხრიდან აქვს: ჩრდილოეთით, სამხრეთით
და დასავლეთით.
Aარქეოლოგიური გათხრების შედეგად, აღმოჩენილია მრავალი მოჭიქული კრამიტი, რაც იმას ადასტურებს, რომ ადრე ეკლესია კრამიტით იყო მოპირკეთებული.
ზოგადად გრემი მეტად მნიშვნლოვანი ისტორიული ძეგლია, რომელიც კახეთს ამშვენებს და ჩვენ დიდებულ წარსულს გვახსენებს.