სტატუსები – statusebi


დასაკარგავი არაფერი დარჩა, დროის გარდა, რომელსაც მაშინ უფრო მეტს კარგავ, როცა მას მნიშვნელობას ანიჭებ...თუ მართლა ბედნიერი გინდა რომ იყო, არ უნდა ატეხო ბრძოლა ბედნიერებისათვის... იცურე მშვიდად და ცხოვრება თვითონ წაგიყვანს იქ სადაც მიდის...


სტატუსები – statusebi


ცხოვრება გაწბილებული ოცნებაა, საწინააღმდეგოდ ამხდარი სიზმარია ! ლამაზი, ყურის მაამებელი, გულის გამკეთებელი სიტყვა კი არ არის , არამედ ამ ლამაზი სიტყვებიდან დაბადებული , მკაცრი და დაუნდობელი სიმართლეა.


სტატუსები – statusebi

როცა საკუთარ თავში მოახერხებ სიყვარულის ჩაკვლას, შენ მართლა შეგიძლია გახდე დიდი ადამიანი, მაგრამ იცოდე ყოველთვის ინანებ, რომ სიყვარული განაგდე, თაობები მოგიგონებენ,ყველას ეყვარები,მაგრამ მარტოსული იქნები ცხოვრების ბოლომდე...ამიტომ როდესაც სიყვარული მოვა, კარგად დაფიქრდი...ეს საბედისწერო გრძნობაა.


კლდიაშვილი - Kldiashvili


ამ გვარის ფუძეა მამაკაცის საკუთარი სახელი კლდია.

არსებობს მოსაზრება, რომ კლდიაშვილების ძველი გვარია შალვაშვილი. მეორე მოსაზრებით, გვარი როჭიკაშვილ-შალიკაშვილებიდან იღებს სათავეს. ამის თაობაზე წერენ ცნობილი კლდიაშვილები. როგორც შალვაშვილები, ისე კლდიაშვილები მესხეთის მკვიდრნი ყოფილან. მეფე ბაგრატ მესამის დროს, მეთექვსმეტე საუკუნეში, ისინი იმერეთში გადასახლებულან. შალვაშვილი კიდევ რამდენიმე გვარიდანაც იღებს სათავეს, მაგალითად, თეთრაძეებიდან. „თეთრაძე ბერუკა, შვილი მახარე თეთრაძე-შალვაშვილისა“.

„კლდიაშვილ-შალიკაშვილს ჰყავს შვილები: გოგიჩა, შალიკა, ზაქარია, ბენიამენ“. ის გიორგი მეფეს ემსახურებოდა ყაენთან. როცა ხვანთქარიდან წამოსულა, თან წამოჰყოლია კლდიაშვილი-შალიკაშვილი ცოლ-შვილით, შვიდი გლეხით, ცხენის, ხარის, ძროხის, ცხვრისა და თხის ჯოგით. მეფეს მისთვის სხვადასხვა ადგილი შეუთავაზებია, მაგრამ მას საცხოვრებლად მხოლოდ სვიმონეთი მოსწონებია. გიორგი მეფემ მას აქ უწყალობა წინამძღვარ გახაძისეული მამული, სვიმონეთშივე – საყდარი და სასაფლაო. მანამდე კი მეფეს ერთი ტანის საფლავი გელათში შეუთავაზებია, მეფის საფლავის „საფერხეს“, მაგრამ ის არ დასთანხმებულა. ის მეფემ დანიშნა დეკანოზად, ჩააბარა თემის უფროსობა, ხოლო მისი სახლიდან „ერისგანს“ – მოხელეობა. მოიხსენებიან კლდიაშვილ-შალიკაშვილი ბენიამენ, კლდიაშვილ-შალიკაშვილი გოგიჩა, კლდიაშვილ-შალიკაშვილი ზაქარია, კლდიაშვილ-შალიკაშვილი შალიკა.

შალიკაშვილი მსხვილი ფეოდალური საგვარეულო იყო ძველ საქართველოში. როგორც ითქვა, წინარე გვარი როჭიკაშვილი ყოფილა. „როჭიკაშვილი არს შალიკაშვილი, მოვიდა სამცხიდამ“. ამავე ძირისაა შალიკაძე.

საქართველოში 1 687 კლდიაშვილი ცხოვრობს: ქუთაისში – 539, თერჯოლაში – 530, თბილისში – 258.


ყორღანაშვილი - Yorganashvili


ყორღანოვები იგივე ყორღანაშვილები არიან. ისტორიულად ყორღანაშვილები ქართველები არიან და მათ ისევე, როგორც მათ წინაპრებს საერთო არაფერი აქვთ მოღალატე და გამცემ ყორღანოვთან. ის გზაზე ღრმა ხევში გადააგდეს და სიცოცხლეს გამოასალმეს. ამასთან დაკავშირებით ვ. ველიჩკო მოღალატე ყორღანოვის ოჯახთან დაკავშირებით წერდა: „მეფე ერეკლე მეორესთან მისულა ყორღანოვის მოგვარე, ბოდიში მოუხდია და დანაშაულის პატიება უთხოვნია.“

თბილისში და ქვეყნის ზოგიერთ კუთხეში გაფანტულმა რამდენიმე ოჯახმა (დარცხვენილებმა) დატოვეს საქართველო და სომეხი ყორღანოვი ისტორიის კუთვნილებად იქცა.

დღევანდელი ყორღანაშვილები მრავლად ჩანან ქვემო ქართლში, 1721 წლის აღწერაში, გვარის წინაპრები კი არიან მესხეთ-ჯავახეთიდან ქვემო ქართლში გადმოსახლებული თავადი გოგიბაშვილები, რომლებიც დანაწილდნენ საგვარეულოებად.

ყორღანაშვილიდან იღებს სათავეს გვარები: როინაშვილი, როსტომაშვილი, არდაზდიანიშვილი, არდაზიანი, მერაბისშვილი, ავდროზანაშვილი, მდივანასშვილი, მდივანისშვილი.

1995 წელს გაცემული ვაუჩერების მიხედვით, დაფიქსირდა 411 ყორღანაშვილი: საგარეჯოში – 121, თბილისში – 95, სიღნაღში – 84.


პაჭკორია - Pachkoria


გვარის ფუძედაა გამოყენებული საკუთარი სახელი პაჭკორი (პაპაშჭკორი). მეგრულად ის მღვდლის ყმას ნიშნავს. არსებობს, ასევე, პაჭიკა, პაჭიკო და ასე შემდეგ.

საპაჭკორიო უბანია ციზეთში, ზემო ქვალონის საზღვართან. იქ პაჭკორიების ორიოდე კომლიღა დარჩა. ასევე, არის უბანი ხეცერაში, უმპიასა და უჩაღალს შუა, სადაც, პირველმოსახლენი გიორგი გვათუა და კირიბა პაჭკორია ერთად მოსულან ხორშიდან. ხორშიდან შემდეგაც მოსულან პაჭკორიები. მათ „ნაეკოხონარ“ პაჭკორიებს ეძახიან. საპაჭკორიო არის, აგრეთვე, უბანი ბიაში, საცხვიტაოში, საადამიოში. ისტორიულად ყოფილ დასახლებულ უბანში – გამოღმა, პატარა ხორგაში, პაჭკორიებიც ყოფილან.

ნაპაჭკორუ არის სახნავი მდინარე აბაშის მარცხენა ნაპირას.

1733 წელს შედგენილ ერთ საბუთში გვხვდება გვარი პააჭკორია. ამ გვარით მოიხსენიებიან „ხობის საცხომარიოს“ მცხოვრებლები – გიორგი პააჭკორია და მისი ძმისწული მასტიშია.

საარქივო მასალებით ირკვევა, რომ პაჭკორიებს ზანთაში უცხოვრიათ მეჩვიდმეტე საუკუნეში, ხოლო შემდეგ გადასულან საწულეისკიროში.

საქართველოში არსებულ 25 000-ზე მეტ გვარში პაჭკორიას 736-ე ადგილი უჭირავს.

ეს გვარი გვხვდება აბასთუმანში, ცაიშში, ლიაში, წალენჯიხაში, ინგირში, ეკში, ზემო ჭალადიდში, ახალსოფელში (ზუგდიდის რაიონი), ურთაში, ხორშში...

საქართველოში 1 373 პაჭკორია ცხოვრობს: ზუგდიდში – 526, სენაკში – 181, ფოთში – 164.


ბჟალავა - Bjalava


შუა სამეგრელოში გვხვდება გვარები: ბჟავა, ბჟალავა, ბჟანია, ბჟინავა. პაატა ცხადაიასთან ბჟალა განმარტებულ-ახსნილია როგორც ნათელი, მზიანი. მზეს კოლხურში ეწოდება „ბჟა“. წარმოიდგინეთ, რომ კოლხურში „ბჟა“ ეწოდება, ასევე, ძროხის რძეს და საერთოდ, რძე იგივეა, რაც „ბჟა“.

ბატონი ლადო ალფენიძე უფრო შორს წავიდა და ის ეგვიპტური ენის საუძველზე ახსნა. ის წერს: საქმე ის არის, რომ ეგვიპტური საკრალური მითების თანახმად, „მზა“ შვა საკრალურმა ძროხამ, რომელსაც ჰქვია „მეხეთურთ“ – დიდი „ციური ძროხა“.

მზეს და „რძეს“ ერთი სახელი ჰქვია კოლხურში. მზე და რძე ერთი იდეითაა შეკრული ეგვიპტეშიც.

ეს ეგვიპტური იდეა, ვფიქრობთ, რამზეს მეორის ეგვიპტელებმა მოიტანეს კოლხეთში 33 საუკუნის წინათ.

მეორე ვერსიით, ამ ეგვიპტური საკრალური მზისა და რძის გამოძახილი ისმის ლათინურ სამყაროში, ვერგილიუსის გენიალურ პოემა „ენეიდაში“.

იქ არის ერთი ბრწყინვალე ეპიზოდი. როცა ენეახი და მისი ტროელი თანამგზავრები თბილ რძეს სწირავდნენ მზეს, რადგანაც მზე, ეგვიპტური მითის თანახმად, არის ოქროს ხბო, ხბოს კი რძე სჭირდება, ამიტომ სწირავდნენ კოლხები, ტროელები და ეგვიპტელები მზეს რძეს. ასეთია მითის ლოგიკა. ასეთი აზრი ქართულშიც იყო გავრცელებული.

არნოლდ ჩიქობავა მთის ერთ ქართველურ დიალექტში წააწყდა გამოთქმას „ზის ცვარი“. მთიელი მწყემსები რძეს „ზის ცვარს“ ეძახდნენ.

„ზის ცვარი იგივე მზის ცვარია“.

ებჟაე უბანია აბაშის მარჯვენა მხარეს.

ნაბჟალუ ბორცვია სალაგვილოში.

საბჟალა უბანია კოტიანეთის და ზემო სორტის საზღვარზე.

საბჟალაო უბანია ყულევის საზღვართან.

საბჟალიო უბანია პირველ ონტოფოში.

ამავე ფუძისაა გვარი ბჟავა, სავარაუდოდ, ბჟალავა.

საქართველოში 26 ბჟავა ცხოვრობს.

1 231 ბჟალავა: მარტვილში – 375, სენაკში – 211, თბილისში – 171,

271 – ბჟინავა.


მირუაშვილი -Miruashvili


გვარის ფუძე სათავეს იღებს სახელიდან მირიანი.

მირიანის მოფერებით-კნინობითი ფორმებია: მირო, მირონ, მირონა, მირუმა, მირუა.

„მირუა კარშაგარს მცხოვრები, მამულით ერგო იოთამ ბარათაშვილს 1537-1538 წლებში“.

„მირუაშვილი გულეულს მცხოვრები მამულით ერგო როსტევან ჯანიაშვილს 1537-1538 წლებში“.

„მირუაშვილი შაჰყულა მოწმეა ბოლნელ აბრამ ბარათაშვილის მიერ გიორგი შანშიაშვილისთვის მიცემული მიწის ნასყიდობის წიგნისა, 1621 წელი“.

საქართველოში 771 მირუაშვილი ცხოვრობს: გორში – 424, თბილისში – 294, კასპში – 15.


ჩეგიანი - Chegiani


საქართველოში მეფეთა შემდეგ (ფარნავაზიან-ბაგრატიონი) თავის „ქართველთმეტყველებაში“ „ძუელთა მთავართა შორის“ სვანეთიდან მარუშიან-მარუშისძეს, ვარდანისძეებს, ფარჯანიანს, ნერსიანს, ადარნასიანს, ჯუანშერიანს... ასახელებს. მოგვიანებით, იმავე თემას შეეხნენ დიდი ქართველი ისტორიკოსი-მეცნიერები: ივანე ჯავახიშვილი, ნიკო ბერძენიშვილი, პავლე ინგოროყვა და მათ მოხსენიებულ მთავართა საგვარეულოებს შეჰმატეს: რეჩგვიანები, შავლიანები, ამროლიანები, ბაბილოვანები, თეტენიანნი, სანთელიანები, კვირიკიანნი, უზვრებიანნი, დოლელიანები, ვახდაგიანი-ვახთაგიანი, მახუჯეგიანი, მახვილიანი, მარცხიანი, თომანიანი, კუჭაისძენი, დემეტრელიანი, სეიფლიანი, ქირქიშლიანი, შქერიანი... (როზეტა გუჯეჯიანი, „ქართულ საგვარეულოთა ისტორიიდან“ – რიჩგვიანები, გვერდი 88).

მთავართა პარალელურად, სვანეთის სოციალურად დაწინაურებულ საგვარეულოთა აღსანიშნავ ტერმინადაა გამოყენებული „ვარგი“, რაც ქართველურ კარგს, ვარგისს, ვარგისიანს ნიშნავდა და იგი, როგორც მკვლევრები ივანე ჯავახიშვილი, ნიკო ბერძენიშვილი, სიმონ ჯანაშია და სხვები წერენ, სოციალური მდგომარეობის – წარჩინებული, დაწინაურებული, დიდებულის წოდების აღმნიშვნელია. ისტორიული სინამდვილის დამადასტურებული დოკუმენტია დიდებულ ბაძუ რუჩაგიანის სახლის (მეთექვსმეტე-მეჩვიდმეტე საუკუნეები) მოსახსენებელი. „...სულისა მისისათვის სრულიად სუანეთისა შეყრილ უხუცესთა შორის იყო დიდებული ბაძუ რუჩაგიანი, მისი მეუღლე (ა) ნა დიდებული რუჩაგიანი“ (პავლე ინგოროყვა, „სვანეთის კულტურული ძეგლები“, ორ ტომად).

საქართველოს ბევრ წარჩინებულ მთავართა და თავადთა მსგავსად, იაგანასშვილი//იაგანაშვილი//იეგანაშვილი//იეგინაშვილი, იაგულასშვილი//იაგულაშვილი//იეგულასშვილი//იეგულაშვილი//იეგულანთ//იეგულაანთ დღევანდელი ჩეგიანები არიან. შუა საუკუნეების ქართულ წყაროებში გვარი რამდენიმე ფორმით – რუჩეგიანი, რუჩაგიანი, როჩაგიანი, რეჩგიანებად – მოიხსენიებიან. უპირატესად კი ძირითადად წარმოითქმის ხოლმე – რიჩგვიანი და რუჩეგიანი.

სვანეთში მცხოვრებ ჩეგიანთა მთავარ-დიდებულთა საგვარეულომ დიდად იღვაწა და საქვეყნოდ განთქმულმა მამაცმა კაცებმა ბევრი რამ დატოვეს ამქვეყნად სახსენებელი და მოსაგონარი. როგორც ქვემოთაც ვნახავთ, ჩეგიანების გვარი პირველად მოიხსენიება მეათე საუკუნეში წმიდა გიორგის ეკლესიაში (ადიშის დოჩაანიშის წმიდა გიორგი). მეთერთმეტე საუკუნეში ადიშის მაცხოვრის ეკლესიაშია დიდი, დიდებულის მიქაილ ჩეგიანის ფრესკა. რიჩგვიანები მოიხსენიებიან მეთორმეტე-მეცამეტე საუკუნეების ძეგლში „მატიანე სუანეთისა კრებისაი“ (პავლე ინგოროყვა, თბილისი, 1941 წელი). ამასთანავე, ეგრეთ წოდებულ ჯაფარიძეთა სასისხლო სიგელში (1941 წელი), „სვანეთის საეკლესიო კრებათა მეორე მატიანეში“ და სხვაგან. პირობითად, აღმოსავლეთ სვანეთის ქვემო ნაწილში ისინი ფლობდნენ რამდენიმე რეზიდენციას, ციხე-კოშკს, დიდძალ სახნავ-სათეს მიწას და ტყეებს. რიჩგვიანები ცხოვრობდნენ ეცერში (ისკარი, ლადრესი), ბეჩოში (ნაშთქოლი), ცხუმარსა (მაგარდელი, ლეზგარა) და ჩუბეხევში (ლამხერი). ნამოსახლარებიდან ნანგრევების სახით ზოგი რამ (ლადრერი, მაგვარდელი, ნაშთქული, ლამხერი) დღესაცაა შემორჩენილი.

რიჩგიან-ჩეგიანები ჭეშმარიტი მორწმუნენი და მომლოცველნი ყოფილან. წინაპრებმა მომავალ თაობებს შვიდი სალოცავი დაუტოვეს. სოფელ ადიშში 1973 წელს ერთ-ნახევარჯერ მეტი ეკლესია-მონასტერი იყო, ვიდრე ერევნის გუბერნიაში (ჰქონდათ მხოლოდ 4 ეკლესია-მონასტერი). სოფელ ადიშში მეთერთმეტე საუკუნის მაცხოვრის სახელობის ეკლესიის შესასვლელში დახატულია დიდგვაროვანი ადამიანის ხატი. გვირგვინოსანს ხელები ზემოთა აქვს აპყრობილი – როგორც ჩანს, ღმერთს ევედრება. ლამაზ ეკლესიაზე ნუსხურად შესრულებული წარწერა გვამცნობს მისი ამშენებლისა და ხევის ერისთავის ვინაობას: „ქრისტე, შეიწყალე მიქაელ ჩეგიანიო. სვანეთის ამ უძველესმა დიდებულმა, ძირძველი და ერთ-ერთი უპირველესი საგვარეულოს წარმომადგენელმა, ერისთავის სამოსში გამოწყობილმა, ლაბასოში მეცამეტე საუკუნეში მისცა პირობა: „ქრისტე. ესე ნიშანი დაგიწერე და მოგახსენე მე გიორგი როჩაგიანმა და ჩემთა შვილთა თქუენ წმინდასა მთავარანგელოზსა მოხერისასა, მას ჟამსა ოდეს ჰავისა ჟამისა შემოსვლამა ქვეყანა დააშავა. მოგანდე ჩემი თავი და შვილნი, ვითა გემსახურებოდეთ, ჰაგრეც გვწყალობდით“... როგორც მოსახსენებლიდან ჩანს, საქმე გვაქვს დიდებულ ერისთავთან გიორგი როჩაგიანთან, რომელსაც გული შესტკივა ქვეყანაზე და ავედრებს უფალს საკუთარ თავსა და შვილებს – ვითარცა გემსახუროთ და „ჰაგრეც გუწყალობდითო“ იმავე ადიშში (მეათე საუკუნის ლიჩანიშის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესიაში, წმიდა თევდორეს ფრესკის ქვეშ წერია: „წმიდაო თევდორე, შეიწყალე ჩეგი“. ფიქრობენ, რომ სახელი (გვარი) შემოკლებული ფორმაა, ანდა, სულაც, სახელია პირისა და აქედან დაიწყო ჩეგიანების გვარის ისტორია.

მეთხუთმეტე საუკუნის დასასრულს სვანებმა მოუკლეს სარგის ჯაფარიძეს ძმა (სარგისი მარჯვენა ხელი იყო იმერეთის მეფე ალექსანდრესი), სვანები ჩაკეტეს და შვიდი წელიწადი მეზობელ კუთხეში არ ატარებდნენ, ამაზე აქვს ლექსი გალაკტიონ ტაბიძეს „ჰოი, სარგის ჯაფარიძევ, ულმობელო ჯაფარაო...“ შვიდი წელი არ უნახავთ სვანებს მარილის გემო, ამიტომ, იძულებულნი გახდნენ შეყრილიყვნენ ერთად, მივიდნენ ეცერს რუჩაგიანთან, რათა ეშუამდგომლათ დადიანთან და მეფე ალექსანდრესთან.

საისტორიო წყაროებით, მკვლევარ-მეცნიერთა საერთო მოსაზრებით, რუჩეგიანები მეთექვსმეტე საუკუნის დასასრულამდე ბატონობდნენ სვანეთში. რუჩეგიანებს სამი საუკუნის შიდა ბრძოლები ჰქონოდათ დადეშქელიანებთან ის გაგრძელდა მეთხუთმეტე საუკუნიდან მეთვრამეტე საუკუნის დასაწყისამდე. გვარი თანდათანობით დასუსტებულა და მეთვრამეტე საუკუნის დასაწყისში გადასულან მესტიის თემში. იქ კაცი შემოჰკვდომიათ და წასულან არა ჩრდილო კავკასიაში (ყაბარდო-ბალყარეთში), არამედ დასახლებულან სოფელ ხალდეში, სადაც მათი ბადიში ცხოვრობდა. 1876 წელს მოხდა ხალდეს აჯანყება რუსეთის წინააღმდეგ. ამ დროს მონაწილეთა შორის სამი თუ ოთხი ოჯახი ყოფილა ჩეგიანებისა. ერთხანს ეგონათ, რომ გვარი საბოლოოდ განადგურდა, მაგრამ არა ლიბოძლიერმა საგვარეულომ დააღწია თავი განსაცდელს და ქვემო სვანეთს თავშეფარებულებმა კვლავ აღადგინეს მამაპაპური კერია. დღეს საქართველოში ცხოვრობს 17 ოჯახი და მათმა შთამომავალმა, ჯოყოლა ჩეგიანმა, ჩოლურის თემში აღადგინა სვანეთში ერთადერთი სამების აკლესია. გადაიღეს ფილმი „ადიში“ და ბატონ ჯოყოლა ჩეგიანს ისტორიკოსმა მოსე ჩეგიანმა შთაბერა გენი და წინაპართ ხსოვნა სადიდებელ ვაჟიშვილ ჩოყოლა ჩეგიანს, მან კი სიკეთე გადასდო მეუღლეს ზურებიანთა ქალბატონს, ქალიშვილს და ორ ვაჟიშვილს. ჯოყოლამ ჩოლურის თემში ააშენა სამების ეკლესია, შეაკეთა ხალდეში მაცხოვრის, ქვემო სვანეთში კი – სოფელ ლეუშერის მთავარანგელოზის ეკლესიები. ღმერთმა დიდხანს ატაროს წინაპართა ნაკვალევზე ბატონი ჯოყოლა და მათი ნაგრამი!


ქარაული – ქარაულიშვილი - Qarauli-Qaraulishvili


1781 წლის არაგვის საერისთავოს ბარის სოფლებში მოიხსენიება როგორც ქარაული, ისე ქარაულიშვილი. ეს ამ მხარის, ანუ მთიულთა გვარების დამახასიათებელი ნიშანია. მაგალითად, ავსაჯანიშვილი, ავსაჯანაური; ხოსნიაშვილი, ხოსინაური.

ქარაულიდანაა ნაწარმოები გვარი სიხარულიშვილი.

საქართველოში 233 ქარაული ცხოვრობს: დუშეთში – 111, თბილისში – 72, მცხეთაში – 13.