ფრანსუა-რენე შატობრიანი - Fransua-Rene Shatobriani

ფრანსუა რენე შატობრიანი, ვიკონტი. (4 სექტემბერი, 1768 – 4 ივლისი 1848) იყო ფრანგი მწერალი და დოპლომატი. იგი მიიჩნევა რომანტიზმის მიმდინარეობის მამამთავრად ფრანგულ ლიტერატურაში.

ახალგაზრდობა და გადასახლება

შატობრიანი დაიბადა სან მალოში, ბრეტანში, შატობრიანების ოჯახში მეათე შვილად. გაიზარდა მამისეულ კოშკში კომბურგში. მამამისი, რენე შატობრიანი, იყო ყოფილი საზღვაო კაპიტანი, გემის მეპატრონე და მონებით მოვაჭრე. დედამისის ქალიშვილობის გვარი იყო აპოლინ დე ბადე. შატობრიანების მამა იყო პირქუში პიროვნება, ამიტომაც ფრანსუა გაიზარდა მოწყენილ გარემოში, სადაც თავშესაქცევად ჰქონდა ბრეტანის სანაპიროზე სეირნობა და ხეტიალი თავის და ლუსილისთან ერთად, რომელიც მისი განუყრელი მეგობარი იყო.
შატობრიანმა განათლება მიიღო დოლში, რენესა და დინანში. ჩვიდმეტი წლის ასაკში იგი დგება არჩევნის წინაში გამხდარიყო სამხედრო თუ მღვდელი. არჩევანი სამხედრო სამსახურზე მიდგა და ჩაეწერება საფრანგეთის არმიაში ლეინტენანტად. ნავარაში ორწლიანი მსახურების შემდეგ, იგი პარიზში ჩადის კაპიტნის რანგში დაწინაურებული 1788 წელს. პარიზში ყოფნის დროს იგი ეცნობა ჟან-ფრანსუა დე ლა ჰარპეს, ანდრე შენიეს, ლუი-მარცელინ დე ფონტანეს და იმ დროის სხვა წამყვან მწერლებს. როდესაც რევოლუცია იფეთქებს, თავდაპირველად შატობრიანი თანაუგრძნობდა მას. ხოლო, როცა აჯანყება პარიზსაც მოედება, სადაც განსაკუთრებული ძალადობას გამოიჩენენ აჯანყებულები, იგი ჩრდილოეთ ამერიკაში გაემგზავრება 1791 წელს. ამ მოგზაურობის დროს შეძენილი გამოცდილება საფუძვლად დაედება მის მოთხრობებს: ნატჩეტები( დაიწერა 1793-1799 წლებში, გამოიცა ატალა (1801), რენე (1802). მისი მკაფიო, ნათელი და შთამბეჭდავი აღწერა ჩრდილოეთ ამერიკის მეჩხრად დასახლებული ტერიტორიის ბუნებისა, იყო ძალზედ უცხო და ახალი ლიტერატურაში. იგი საფუძვლად დაედო შემდგომში ლიტერატურულ რომანტიზმს. მკვლევარებმა საეჭვოდ მიიჩნიეს შატობრიანის მტკიცება, რომ იგი თითქოს შეხევდროდა ჯორჯ ვაშინგტონს ან ეცხოვროს ჩრდილოეთ ამერიკის მაცხოვრებლებთან, რომლებზეც წერდა კიდეც.
შატობრიანი საფრანგეთში დაბრუნდა 1792 წელს და უერთდება იმპერიალისტთა არმიას კობლენცში. თავისი ოჯახის გავლენით იგი ქორწინდება ახალგაზრდა არისტოკრატ ქალზე სელესტა ბუისონ დე ლა ვინეზე, რომელიც ასევე სან მალოდან იყო წარმოშობით. თუმცა შატობრიანი ადრე მას არ შეხვედრია. წყვილი არასოდეს დაშორებულა, მიუხედავად იმისა, რომ სიცოცხლის მეორე ნახევარში შატობიანს ჰქონდა უამრავი სასიყვარულო ურთიერთობა თავის საყვარლებთან. თავის სამხედრო კარიერას ბოლო მოეღო ტიონვილის ბრძოლის შემდეგ, რომელიც იყო უმთავრესი ბრძოლა იმპერიის მომხრეებსა და რევოლუციურ ძალებს შორი. ამ ბრძოლაში შატობრიანი მძიმედ დაიჭრა და ცოცხალ-მკვდარი ჯერ ჯერსიზე გადაიყვანეს, შემდეგ კი ლონდონში.
შატობრიანმა გადასახლების უმეტესი დრო გაატარა ლონდონში უკიდურეს სიღარიბეში. თავს ირჩენდა ფრანგულის გაკვეთილებითა და მთარგმნელობითი საქმიანობით. გარეული ხნის განმავლობაში იგი ცხოვრობდა სუფოლკში, სადაც უკეთესი გარემო შეხვდა. იქ მას შეუყვარდა ინგლისელი ქალი შარლოტა ივე, თუმცა მათი რომანი შეწყდა მას შემდეგ, რაც გამჟღავნდა რომ შატობრიანი უკვე დაქორწინებული იყო. ბრიტანეთში ყოფნის დროს იგი გაეცნობა ინგლისურ ლიტერატურას. ჯონ მილტონის ნაწარმოები დაკარგული სამოთხე, რომელიც მანვე თარგმნა ფრანგულ ენაზე, უდიდეს გავლენას მოახდენს შატობრიანის ლიტერატურაზე.

გარდაცვალება

სიცოცხლის ბოლო წლებში მემუარებზე მუშაობდა. 1748 წელს შატობრიანი გარდაიცვალა. მისივე სურვილის მიხედვით, ის დაკრძალულია ბრეტანში, სენმალოს წინ, ზღვის პირას, "გრან-ბეს" კლდეზე.


გიუსტავ ფლობერი - Gustave Flaubert


გიუსტავ ფლობერი (ფრანგ. Gustave Flaubert) (დ. 12 დეკემბერი, 1821, რუანი — გ. 8 მაისი, 1880, კრუასე, რუანის მახლობლად) — ფრანგი მწერალი, მე-19 საუკუნის დასავლეთის ერთ-ერთი უდიდესი რომანისტი. განსაკუთრებით ცნობილია თავისი პირველი რომანით „მადამ ბოვარი“ და საკუთარი სტილისადმი პედანტური დამოკიდებულებით, რაც გამოიხატებოდა მის გაუთავებელ ძიებაში „ზუსტი სიტყვისთვის“ (ფრანგ. le mot juste). დაიბადა რუენში, სენ-მარიტიმი, საფრანგეთის ჰოტ-ნორმანდიის რეგიონში.


ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერი - Antuan de Sent-Egziiuperi

ანტუან მარი ჟან-ბატისტ როჟე დე სენტ ეგზიუპერი (ფრანგ. Antoine Marie Jean-Baptiste Roger de Saint-Exupéry, დ. 29 ივნისი, 1900, ლიონი – გ. 31 ივლისი, 1944) ფრანგი მწერალი და მფრინავი.

ვიკონტი ჟან დე სენტ ეგზიუპერისა და მარი ბუაიერ დე ფონკოლომბის ვაჟიშვილი, ანტუანი დაიბადა 1900 წელს. მისი ოჯახი საფრანგეთის არისტოკრატიას მიეკუთვნებოდა. ანტუანს ხუთი ძმა და ერთი და ჰყავდა. 1904 წელა მამა ცერებრალური ჰემორაგიით გარდაიცვალა. რის შემდეგაც დედა მარტო ზრდიდა შვილებს. ანტუანთან დედას განსაკუთრებით თბილი ურთიერთობა ჰქონდა. მომავალმა მწერალმა სწორედ დედისგან მიიღო ის ღირებულებები, რომლებიც მთელი ცხოვრება შეიარჩუნა: პატიოსნება, სხვისი პატივისცემა, ჰუმანიზმი. ეგზიუპერმა დაამთავრა მონტრეში არსებული იეზუიტური სკოლა, შემდეგ სწავლობდა შვეიცარიაში კათოლიკურ პანსიონში, 1917 წელს კი შევიდა პარიზის ნატიფი ხელოვნების სკოლაში, არქიტექტურის ფაკულტეტზე.
ანტუანის ცხოვრებაში გადამწყვეტი მომენტი დადგა 1921 წელს, როცა გაიწვიეს ჯარში და მოხვდა პილოტთა კურსზე. ერთი წლის შემდეგ ეგზიუპერმა მიიღო მფრინავის მოწმობა და საცხოვრებლად გადავიდა პარიზში, სადაც დაიწყო სამწერლობო კარიერა. ამ პერიოდში ეგზიუპერს თავის სარჩენად ყველანაირი სამუშაოს შესრულება უხდებოდა: ვაჭრობდა ავტომობილებით, მუშაობდა გამყიდველად წიგნების მაღაზიაში.

მხოლოდ 1925 წელს მიაგნო ანტუან დე სენტ ეგზიუპერმა თავის ნამდვილ მოწოდებას - გახდა კომპანია "აეროპოსტალის" პილოტი, რომელსაც საფოსტო გზავნილები გადაჰქონდა აფრიკის ჩრდილოეთ ნაპირზე. ორი წლის შემდეგ იგი დანიშნეს კაპ-ჯუბის აეროპორტის უფროსად, საჰარასთან ახლოს.

1929 წელს ეგზიუპერი "აეროპოსტალის" ბუენოს აირესის განყოფილების უფროსი ხდება. 1931 წელს ევროპაში ბრუნდება და ისევ საფოსტო მარშრუტებს ასრულებს. 1931 წელს ცოლად ირთავს სალვადორელ კონსუელო სანდოვალ დე გომესს. 1930-იან წებში ჟურნალისტად და კორესპონდენტად მუშაობს. როგორც კორესპონდენტი იგი გაემგზავრა ომის დროს ესპანეთშიც. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში სენტ-ეგზიუპერმა შეასრულა რამდენიმე საბრძოლო გაფრენა და ჯილდოზეც ("საომარი ჯვარი" (Croix de Guerre)) იყო წარდგენილი. 1941 წლის ივნისში თავის დასთან გადავიდა არაოკუპირებულ ზონაში, მოგვიანებით კი აშშ-ში გაემგზავრა. ნიუ იორკში ცხოვრებისას დაწერა თავისი ყველაზე ცნობილი ნაწარმოები "პატარა უფლისწული". 1943 წელს ფრანგულ საჰაერო სამხედრო ძალებში დაბრუნდა და ჩრდილოეთ აფრიკის კომპანიაში მონაწილეობდა. 1944 წლის 31 ივლისს სარდინიის კუნძულზე გაფრინდა სადაზვერვო მისიით, საიდანაც აღარ დაბრუნებულა.

დიდი ხნის მანძილზე სენტ ეგზიუპერის დაღუპვის შესახებ არანაირი ცნობები არ არსებობდა. მხოლოდ 1998 წელს, მარსელთან ახლოს ზღვაში ერთმა მეთევზემ იპოვა სამაჯური, რომეზეც შემდეგი წარწერა იყო: «Antoine», «Consuelo» (ასე ერქვა ანტუანის ცოლს) და «c/o Reynal & Hitchcock, 386, 4th Ave. NYC USA». ეს უკანასკნელი იყო იმ გამომცემლობის მისამართი, რომეშიც გამოიცემოდა სენტ-ეგზიუპერის წიგნები. 2000 წლის მაისში მყვინთავმა ლიუკ ვანრელმა განაცხადა, რომ 70 მეტრ სიღრმეში აღმოაჩინა ნარჩენები თვითმფრინავისა, რომელიც შესაძლოა სენტ-ეგზიუპერის ეკუთვნოდა. გამოძიების შედეგად ეს ვერსია დადასტურდა. თუმცა თვითმფრინავის ჩამოვარდნის მიზეზი დღესაც არ არის ცნობილი.


ლუი ფერდინან სელინი - Lui Ferdinan Selini

ლუი ფერდინან სელინი (ფრანგ. Louis-Ferdinand Céline, ნამდვილი გვარი — დეტუში, Destouches; დ. 27 მაისი, 1894, კურბევუა — გ. 1 ივლისი, 1961, მიოდონი) — ფრანგი მწერალი, განათლებით ექიმი.

ლუი ფერდინან სელინი ცნობადი გახდა რომანებით „მოგზაურობა ღამის დასალიერში“ (Voyage au bout de la nuit, 1932) და „სიკვდილი კრედიტით“ (Mort à crédit, 1936). ეს რომანები გამოსვლისთანავე ითარგმნა მსოფლიოს რამდენიმე ენაზე. ამის მიუხედავად, რამდენიმე წელიწადში მწერალს არც თუ სახარბიელოდ წაუვიდა საქმე. ოცდაათიანი წლების ბოლოს გამოსულმა რომანებმა „ხომრობები დარბევისთვის“ (Bagatelles pour un massacre, 1937), „გვამების სკოლა“ (L'Ecole des cadavres, 1938) და „ხიფათში ჩავარდნილები“ მწერალს ანტისემიტისა და რასისტის რეპუტაცია დაუმკვიდრა. მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს სელინს საოკუპაციო რეჟიმთან კავშირში დასდეს ბრალი. ასე რომ, მწერალი იძულებული შეიქნა, გერმანიის სამხრეთში, ზიგმარინგენში გაქცეულიყო, იქიდან კი დანიაში, სადაც დააკავეს და დააპატიმრეს. ოდნავ მოგვიანებით გადაასახლეს.

დაბრუნება

1951 წელს ყველასაგან მივიწყებული ფერდინან სელინი სამშობლოში დაბრუნდა და პარიზის გარეუბან მიოდონში დასახლდა, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე ღარიბთათვის პრაქტიკოს ექიმად მუშაობდა. კიდევ ერთი, თუმცა კი დაგვიანებული წარმატება სიკვდილის წინ ეწვია სელინს, როდესაც ავტობიოგრაფიული ტრილოგია „ერთი ციხესიმაგრიდან მეორეში“ (D’un château l’autre, 1957) და „ჩრდილოეთი“ (Nord, 1960) გამოვიდა, ხოლო ტრილოგიის დამასრულებელი ნაწილი „რიგოდონი“ (Rigodon) მწერლის გარდაცვალებიდან რვა წლის შემდეგ, 1969 წელს გამოიცა.


ნატალი საროტი - Natali Saroti

ნატალი საროტი (ნამდვილი სახელი ნატაშა ჩერნიაკი) (*1900, ივანოვო - 19 ოქტომბერი, 1999, პარიზი), წარმოშობით რუსი ფრანგულენოვანი მწერალი.

1902 წელს მშობლების დაშორების შემდეგ ნატალი დედას პარიზში მიჰყავს, თუმცა მამის სანახავად ხშირად ჩამოჰყავს რუსეთში. 1909 წლიდან მამაც პარიზში გადადის საცხოვრებლად. ნატალი სწავლობს იურისპრუდენციას, ისტორიას, სოციოლოგიას და ხდება ადვოკატი. პარალელურად გატაცებული მე-20 საუკუნის ლიტერატურით, კერძოდ მარსელ პრუსტითა და ვირჯინია ვულფით, რომელთა ნაწარმოებებიც დიდ გავლენას ახდენს მის შემოქმედებაზე. 1925 წელს ნატალი ცოლად მიჰყვება რეიმონ საროტს, რომელთანაც 3 შვილი შეეძინება. 1939 წელს გამოდის საროტის ტროპიზმები ჟან-პოლ სარტრის წინასიტყვაობით. 1941 წელს ანტიებრაული მოსაზრებებით ათავისუფლებენ ადვოკატთა ბიუროდან, რის შემდეგაც უფრო აქტიურად განაგრძობს ლიტერატურულ მოღვაწეობას.
1956 წელს იგი გამოსცემს ეჭვების ხანას, ლიტერატურულ ესეს, რომელშიც უპირისპირდება რომანის ტრადიციულ ხედვას. ამ ნაწარმოებით იგი ალენ რობ გრიიეს, მიშელ ბიუტორის, კლოდ სიმონისა და სხვათა გვერდით ახალი რომანის ერთ-ერთი ფუძემდებელი ხდება.

შემოქმედება

თავის რომანებში საროტი ცდილობს წარმოადგინოს ადამიანთა შინაგანი სამყარო, ცნობიერების მოძრაობა რომელიც მეტყველების, ე.წ. "ქვედიალოგების" ("sous-conversation") მიღმა იკვეთება და რომელსაც მწერალი "ტროპიზმებს" უწოდებს. ამით იგი ამხელს ენისა და საზოგადოებისათვის დამახასიათებელ მთელ. რიგ პირობითობებს. მის ნაწარმოებებში სრულიად შეცვლილია პერსონაჟის, მთხრობელისა და ამბავის სტატუსი, როგორც ეს ზოგადად ახალ რომანს ახასიათებს.

ნაწარმოებები

ტროპიზმები, 1939
უცნობის პორტრეტი, 1948
მარტერო, 1953
ეჭვის ხანა, 1956
პლანეტარიუმი, 1959
ოქროს ხილი, 1963
სიჩუმე, 1964
ტყუილი, 1966
სიცოცხლესა და სიკვდილს შორის, 1968
ისმა ანუ რასაც არაფერი ჰქვია, 1970
გესმით მათი? 1972
მშვენიერია, 1975
ის აქაა, 1978
სიტყვის გამოყენება, 1980
ბავშვობა, 1982
აქ, 1995
გააღეთ, 1997
კითხვა, 1998


ჟორჟ სანდი - George Sand

ჟორჟ სანდი (ფრანგ. George Sand, ნამდვ. სახელი Amandine Aurore Lucile Dupin — ამანდინ ავრორ ლიუსილ დიუპენი; 1804-1876) — ფრანგი მწერალი და ფემინისტი.

სანდის მამა, მორის დიუპენი, საფრანგეთის გენერალ-მარშალის შვილიშვილი იყო, ასევე ლუი XVI-ის შორეული ნათესავი. დედამისი, სოფი-ვიქტორ დელაბორდი გლეხის ოჯახიდან იყო. სანდი პარიზში დაიბადა, თუმცა ბავშვობის დიდი ნაწილი ბებიასთან, მარი ავრორ დე საქსთან, გაატარა მის საგვარეული მამულში, ნოანში, ბერის დეპარტამენტი. სანდი მოგვიანებით ამ ადგილს მის მრავალ ნაწარმოებში იყენებს. 1822 წელს, 19 წლის ასაკში, სანდი ბარონ კაზიმირ დუდვანს გაჰყვა ცოლად. ეს უკანასკნელი ჟან-ფრანსუა დუდვანის უკანონო შვილი იყო. დუდვანთან მას ორი შვილი ეყოლა - მორისი და სოლანჟი. 1831 წელს სანდმა მიატოვა მისი პროზაული ქმარი, რის შემდეგაც ე.წ. "რომანტიული ამბოხის" ხუთწლიანი პერიოდი დაეწყო. 1835 წელს ცოლ-ქმარი კანონიერად განქორწინდნენ.


დიმიტრი სააკაძე - Dimitri Saakadze

დიმიტრი სააკაძე (დ. დაახლოებით XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე ― გ. დაახლოებით XVIII საუკუნის 80-იან წლებში), ქართველი პოეტი. იყო სოფ. ბობნევიდან (ატენის ხეობა). 1734 მოსკოვში ჩავიდა, ვახტანგ VI-ის ამალას შეუერთდა და პრესიაზე დასახლდა. 1741-იდან სამხედრო სამსახურში იყო. მეგობრობდა პოეტ დიმიტრი ბაგრატიონთან.
სააკაძის ლექსებში, რომლებიც ბარათების სახით არის დაწერილი, ასახულია რუსეთში გადახვეწილ ქართველთა საქმიანობა, ფიქრი და განცდა, მათი ყოველდღიური ცხოვრების ჭირ-ვარამი. პოეტი უჩივის "სამკვიდროსაგან აღმოხვრას", ნატრობს სამშობლოში დაბრუნებას.


გოდერძი ფირალიშვილი - Goderdzi Piralishvili

გოდერძი პავლეს ძე ფირალიშვილი (დ. 1768 ― გ. 1823), ქართველი მწიგნობარი, პოეტი, მთარგმნელი.

მოღვაწეობდა ერეკლე II-ის კარზე. 1801 წლიდან მსახურობდა პეტერბურგის საგარეო საქმეთა კოლეგიაში როგორც მტარგმნელი და კალიგრაფი. ფირალიშვილს ეკუთვნის "თვითმასწავლებელი ორთა ენათა, ესე იგი რუსთა ქართულისა და ქართველთა რუსულისა" (პეტერბურგი, 1820), "საზოგადო მდივნობა" (პეტერბურგი, 1821), რომელშიც თავმოყრილია ოფიციალური და კერძო მიმოწერის ნიმუშები.
ფირალიშვილის მიერ ვეფხისტყაოსნის სიუჟეტზე შექმნილი ტრაგედია, რომელიც არ შეესაბამებოდა კლასიცისტური დრამის კანონებს, არ გამოქვეყბებულა. ლექსებში "გლოვა მეფისა ირაკლისა" და "ტირუასა და ნიბლიას გაბაასება" ალეგორიულად არის გამოხატული ავტორის თავგადასავალი, აგრეთვე ერეკლე მეფისა და სოლომონ ლიონიძის კონფლიქტი.


ქეთევან ბაგრატიონი - Qetevan Bagrationi

ქეთევან ბაგრატიონი (ბატონიშვილი) (დ. 1764 ― გ. 1840), ქართველი პოეტი. ერეკლე II-ის ასული. ჩვენამდე მოღწეულია მისი ერთი ლექსი "ჰოი, ვითარ ვსთქუა" (ლექსი დაწერილია დაახლოებით 1805, პოეტის პატიმრობის დროს). ქეთევან ბაგრატიონი ალეგორიულ ფორმაში გადმოგვცემს რუსეთის თვითმპყრობელობის დამკვიდრებას საქართველოში, სამეფო ოჯახის რღვევას, მწარედ უჩივის თავის ხვედრს.


დათუნა ქვარიანი - Datuna Qvariani

დათუნა ქვარიანი, XVII საუკუნის ქართველი პოეტი. მოხსენიებული ჰყავს არჩილ II-ს "თეიმურაზისა და რუსთველის გაბაასებაში". ჩვენამდე მოღწეულია ქვარიანის ერთი თხზულება - გალექსილი "წამება წმიდისა მთავარ მოწამისა გიორგისი", რომელსაც საფუძვლად უდევს ამავე სათაურის ქართული პროზაული ძეგლი. თძზულება დაწერილია 16-მარცვლიანი შაირით, მასში უხვად არის გამოყენებული რუსთველური სიტყვა-თქმანი. ტექსტი გამოუცემელია.