ჭავჭავაძე ილია - Chavchavadze Ilia

ილია ჭავჭავაძე – თ. ალექსანდრე ჭავჭავაძე

Его стихов пленительная сладость
Пройдет веков завистливую даль.

პუშკინი.

მისი ლექსი შვებით, ლხენით
ხან მეჯლისში შეჰფრინდება,
გულს ჩაეკვრის, ჰლაღობხ, ჰხარობს,
გამღერებს და ამღერდება;
ხან ღონდება ნაზ ქალსავით
უიმედო სიყვარულით,
ხან იფეთქებს ჭაბუკსავით
და განდევნის სევდას გულით;
ხან ბუჩქებში მიმალული
ჰზის მარტო, ვით იადონი,
შეჰყეფს ვარდსა გულსაკვდავად
ტრფობის ისრით განაწონი;
ხან ჰრბის ველად, მარტო ჰგალობს
უდაბნოში, ვითა მწირი,
შეჰკვნესს შავ ბედს ქვეყნისასა,
ქვეყნისათვის ანატირი;
ხან დაჰყურებს ნაღვლიანად,
დაფიქრებით გოგჩის ტბასა
და ემდურის მწვავის მოთქმით
დაუნდობელ დროთ ბრუნვასა.

16 ივლისს, 1860, პავლოვსკი.


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

თავსა უფლად

(tavsa uflad)

თავსა უფლად ნურვინ ჰგონებთ,
ყოველთ ესრეთ გაიგონეთ!
ერთგზის თქვენცა ტრფიალება
ჩემებრ მწარედ დაგიმონებთ.

მეცა ვიყავ მოქადული,
ვიდრე ჩემად მქონდა გული;
ჭირი ვერად შემიპყრვიდა,
აშიყთ მტანჯვი სიყვარული.

თუ ვინ ვნახი ფერ მიხდილი,
შვენებისდა მონად ქმნილი, -
ვსთქვი: თუ კაცსა ვითა შვენის
გული ესრედ უძლურ-ლბილი!

მაგრამ ჩემიც სულის ძალა
ერთმან წამმან სრულად ჰსცვალა:
გნახე, და მყის შენმა სახემ
შემიპყრა და შეცამსჭვალა!

მომესია სევდათ გუნდი,
შემომერტყა ბნელი ბუნდი;
ჯაჭვი დამსდვა მონებისა,
კისრად ვიღე და დავდუმდი.

მაშინ ვიგრძენ მეყვსეულად
სისხლი ცეცხლებრ აღგზნებულად;
ცრემლიანმან და მოხრავმან
ვეღარ ვიცან თავი სრულად.


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ვიწყო წერა მაჯამით

(viwyo wera majamit)

ვიწყო წერა მაჯამით,
დაშვრეს ჩემი მაჯა მით;
ღებევ, ნეკტარის ნაცვლად
მასვი, ვასტირ მა ჯამით.

მუზნო, ჩემ კერძ მომართვით
მოდით ებნის მომართვით,
გრაციის აღსამკობად,
ლექსნი თხზულნი მომართვით.

მსურს მას ვრქვა ბაიათი
შემკული ბაიათი,
კუპიდონისა ისრებს
ვინ ისვრის ბაიათი.

ბედსა ვხედავ მზარადა,
რისხვას მირევს მზარადა,
მიკვირს თუ კრული გული
საკვდად არის მზა რადა?

გული ეშხზე წარეგო -
მის ლახვარზედ წარეგო;
სუსტ ქმნილი დანაშთომი,
ცრემლო, შენ არ წარეგო!


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ვაჰ, სოფელსა ამას

(vah, sofelsa amas)

ვაჰ, სოფელსა ამას და მისთა მდგმურთა,
ბოროტებისა და სიცრუვის ჭურთა,
კეთილ მოყვარების დათრგუნვის მსურთა უსაფუძვლოთა
მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით!

აქ აქებენ ძვირსა მზაკვარნი სულნი,
სძრახავენ კეთილ-მოქმედთ შურით შემკულნი;
ზოგადნი არიან გამდიდრებულნი, - განა რითა, ძმანო?
მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით.

სამეფონი ურთიერთსა მქცევლობენ,
შეუწყალოდ, მხეცებრ კაცთა მხევლობენ;
მდიდრდებიან, რომელნიცა მძლევლობენ, და ყვავილოვნებენ
მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით.

ძალი დავალს ღიმით ნაქცევთა ზედა,
სად სიმართლე მისგან შენარაზედა
მისთ ყვავილთა ფერხთით ლახავს გზაზედა,
რომელნი სჭკნებიან
მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით.

გარნა მძლეცა შემდგომ სხვისგან იძლევის,
თვისგან ქმნილი თვისდავე მიექცევის,
ყველაკაი წარუვალს, განელევის, რაცა ჰქონდა პოვნილ
მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით.

ზოგადნიმე სარგებლის საპოვნელად
დაარღვევენ სჯულსა დაუყოვნებლად;
არ დაზოგვენ მსგავსთა თვისთა საკვლელად, შეჰკრებენ საუნჯეს
მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით.

ხელმწიფენი, რომელთ სვესაც ვეშურვით,
არნ მოცულნი უმრავლესითა ურვით,
ფიქრ-მრავლობენ განდიდებისა სურვით, ატარებენ ჟამთა
მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით.

მოხელენი, მათ გარეშე მდგომელნი,
ძმათა თვისთა შურ-მტერობის მდომელნი,
ჰკვლენ ერთმანეთს, ნაძარცვთ გამომრჩომელნი, და შეექცევიან
მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით.

რომელნიც ამწარებთ ღარიბთ ცხოვრებას
და ჰსთხოვთ ურცხვად, უსამართლოდ მონებას,
მოელოდდეთ მათთან თანასწორებას.
არ მარადის იშვათ მდაბალთ ჩაგვრით, მტაცებლობით და ხვეჭით!


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ვისაც გსურთ

(visac gsurt)

ვისაც გსურსთ ჩემთა ამბავთა ცნობა,
მისმინეთ ჭირში ფლობილს;
მისმინეთ, ვით მაქვს ჭმუნვა და თმობა
ურვისგან გულ-შეპყრობილს.

მას ვსჭვრეტ პატიმრად, ვის მონებს გული,
მისთვის გლახ განწირული;
მაქვს მწუხარება ზედა-ზედ რთული,
მარად მეახლვის წყლული.
ვისაც გსურთ და სხვა.

გუშაგნი ბევრნი თვითოსა მცველად
გვყვან ნების წარმტაცველად;
ხვალ სხვანი მოვლენ მათს გამომცვლელად,
გველივე ჰშთება გველად.
ვისაც გსურთ და სხვა.

ლმობითა ვხედავ ყოვლთ წარმავალთა
მოხუცთა, ვაჟთა, ქალთა.
გრძნობა რაიმე აღმივსებს თვალთა
და მადენს ცრემლთა ცხართა.
ვისაც გსურთ და სხვა.

კაცთ უბედობა, თუმცა სატირე, -
გარნა რად განსაკვირე, -
ამა სოფლისა დიდი და მცირე
არს ცვალებისა მზირე.
ვისაც გსურთ და სხვა.


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ვაჰ, დრონი, დრონი

(vah, droni, droni)

ვაჰ, დრონი, დრონი, ნაგებნი მტკბარად,
წარილტვნენ, განქჰრენ სიზმრებრივ ჩქარად,
მე იგივე ვარ მარად და მარად!
არ ვსდევ ჟამთა ცვლას,
მე იგივე ვარ მარად და მარად!

მოვშორდი მოყვასს, ძალს ცხოვრებისას,
არ გიკვირსთ მხედავთ კვლავცა სულმდგარად?
მე იგივე ვარ მარად და მარად!
გლახ ბედისაგან ესრეთ დასჯილი,
იმედოვნებას ვუწოდებ ფარად,
მე იგივე ვარ მარად და მარად.

იგიცა მელტვის, მიბრალეთ ამით,
უსასოდ ყოფას სჯობს ყოფა მკვდარად...
მე იგივე ვარ მარად და მარად.

მე ერთმან ერთ გზის ერთს ვუძღვენ თავი,
მასვე ვმონებდე მტკიცედ და მყარად -
მე იგივე ვარ მარად და მარად.

თუ მასცა ჩემებრ უცავს სიმტკიცე,
ვიბრალებ რაყიფს, შვრების მომცდარად,
მე იგივე ვარ მარად და მარად.

ჰსაჯეთ: პყრობილმან უწყისა ტრფობა?
საცა გინდ ვიყო, მასთან ვარ მარად,
მე იგივე ვარ მარად და მარად!
არ ვსდევ ჟამთა ცვლას,
მე იგივე ვარ მარად და მარად!


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ვარდის გაყრილსა

(vardis gayrilsa)

ვარდის გაყრილსა სულმიხდილსა ჭმუნვა-მწარებით,
ძოწთ ვერღა მჭვრეტსა, თვალ ნაშრეტსა ცრემლთა ღვარებით,
მტრფოსა ბულბულსა შემჰსჭვალულსა გულდამყარებით,
აჰა მაისმან, შემწე მყისმან კეთილ დარებით
აჩვენა თვისი დამდაგისი შორ ქმნის ალებით
ვარდის გაყრილსა სულ მიხდილსა ჭმუნვა მწარებით!

მიჯნური ხელი, დამნახველი ნაზთა კოკობთა,
ზურმუხტის თასთა მდგართა ლალთა ჰსჭვრეტს დამათრობთა,
შეფრფინვით შესტრფის, გარნა ეკრთის წალკოტში მყოფთა,
უბედავს ვერა ნებად მზერა ფერ შენაწყობთა.
ოჰ ბედო, ბედო, როს მიხედო მრთლათ შებრალებით,
ვარდის გაყრილსა სულ მიხდილსა ჭმუნვა მწარებით?!
მოსთქვამს, რაბამთა მნახეს ჟამთა ცრემლისა მკადედ,
მე გლახ შენისა სიშორისა მწარ მოვაგლახედ!
იგი არ კმარა, რაც მომხდარა აწ ჩემდა საბრკმედ.
ვინცა გგუშაკობს, ცუდ მუშაკობს მცდარი ყოვლ სახედ,
სწყმდეს ეჭვი ფრთხილი, მითც სურვილი ჰსძლევს ცდა მრავლებით
ვარდის გაყრილსა სულ მიხდილსა ჭმუნვა მწარებით.
მარა ჰე გული, განლეული სურვილის ალით!
მარად თვისისა სიკვდილისა მხედველი თვალით,
ვერ კმად ნუგეშობს, იმედს ეჭობს ხვალით და ხვალით:
მისწრაფე ზრუნვა, გაქვს თუ სურვა, ტრფობისა ვალით,
სულგრძობით, თვარე განმხდი გარე სოფლის კარებით
ვარდის გაყრილსა სულ მიხდილსა ჭმუნვა მწარებით.

ოჰ, ჟამო ძნელო, დამხლათველო ტრფიალთა გზისა.
უწყალოვ ხელო, მტრულად მშლელო მათისა ცდისა,
ხან სასოს ცემით, ხან წართმევით სრულ იმედისა,
მტანჯველო გულთა შეწირულთა ურთიერთისა,
პყრობელს როდემდე ჯერ-არს ჰსჭვრეტდე გულ განსალებით
ვარდის გაყრილსა სულ მიხდილსა ჭმუნვა მწარებით.


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

მიკვირს რად ჰსძრახვენ

(mikvirs rad hsdzraxven)


მიკვირს, რად ჰსძრახვენ მას, ვინცა არს შვენებითა ძლეული?
სხვა უფლებს მასზედ, ჟამსა მას იგი არს ეშყით ხმეული.
ცუდად წარჰსდგება მისდამი და ეტყვის ცნობა რთმეული,
ეტნა დაიშრტა გულისა, ისმინე ჩემი რჩეული.
გლახ მან მცხოვრებმან ამ სოფლად, სად ჰბრწყინვენ აშიკობანი,
ვითარ დაიხშოს ყოველნი მომწონებელნი გრძნობანი!
რასთვისცა უხვსა ბუნებას უცია ყოვლი მკობანი.
მის მჭვრეტსა ვით არ აღუჩნდეს მას გულსა ეშყით გზნობანი?
თუცაღა უსარგებლოდ აქვს ოდესმე ცეცხლის დებანი,
რომელსა ძალ-უჩნს მისისა სიკვდილის მომალებანი, -
გარნა მას მისგან ლხინად ჰსჩანს უდროდ დღეთაცა კლებანი;
იტყვის, ვინ ჩემნი არა ჰქმნა, სრულ-ვჰყო მე მისნი ნებანი.
გონება ესრეთ ჰშთასძახის ხმითა მრისხანით მყარითა:
ნუ ჰღუპავ თავსა, ნუ ჰღუპავ მაგა სენითა მწარითა!
ხოლო გული კი ესრეთ ჰხმობს ლმობითა სიტყვა წყნარითა:
შენ მას ნუ უსმენ, იხარე სიყვარულითა მტკბარითა!
ცუდად წარადგენს გონება მუნ თვისთა ბრძნულთა თათბირთა,
სადაცა გული მმართველობს თვით იპყრობს მისთა ადგილთა.
იგი არს მაშინ ხელმწიფე, განმგე ყოველთა წადილთა.
მაგრამ ყველათი ეშყს ჰმონებს, მას უთევს ღამეთ და დილთა.


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

მშვენიერთა ხელმწიფავ

(mshvenierta xelmwifav)


მშვენიერთა ხელმწიფავ,
მკლავს სიშორე შენითა.
ჰკვნესის გული საკვდავათ
მსწრაფლ მჩივარის ენითა.

შენ განმშორდი მკურნალო,
ვითარ მექმნას შვებანი;
ნაცვლად შენსა ვინ ვპოვო
მომცეს ჭმუნვის ვსებანი.

თუმცა მომკლავს ტრფიალსა,
და ჰხმობს ეშხით მწყაზარსა,
უმჯობეს არს მომვაჭრო,
ჩემებრ ოხვრით ბაზარსა.

შორის მჭვრეტელ მოსწრაფე
სული შენკენ მფრინვალებს.
ოდეს თვალი შენ გნახავს,
ყოვლად გაგვაბრწყინვალებს.

შენთან ყოფნა მცირეს ხანს
მომცემს რასმე ლხენასა:
შენ მტანჯავ და მე გაქებ,
რისთვის იხშავ სმენასა?!


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ნაწყვეტი

(nawyveti)


ესე რა მესმა მე მისგან თქმულად,
ვარქვი, მაშ არ ვარ სრულად ბედბმულად,
მაგრამ წამალი ჩემი მქცე სულად.
აქამდე რასთვის გქონია ხშულად;
აწცა შენ კიდე არვინ მიცს სრულად,
ნუ მყოფ ბედისგან იავარ-ქმნულად,
ჩემდა მწე ყოფად ვისგან ხარ ბრკმულად?
რად გქონან ბაღის კარები კრულად?
მათის განღებით მოი, მაამი.
იამ მახარა საქმე საწამი,
ვარდი მოაო კოკობ-ნაბამი.