საბანისძე იოანე - Sabanisdze Ioane

იოანე საბანისძე, VIII საუკუნის ქართველი მწერალი, ჰაგიოგრაფი, ავტორი „აბო თბილელის წამებისა“, რომელშიც აღწერილია არაბი ჭაბუკის, აბოს მარტვილობა, ქრისტიანობისათვის მისი თავდადება.
აბო არაბეთიდან ქართლში გამოჰყვა ნერსე ერისთავს, აქ იგი გაეცნო ქრისტიანულ სარწმუნოებას, უარყო მაჰმადიანოდა და მიიღო ქრისტიანობა. არაბებმა რამდენჯერმე დააპატიმრეს, მოსთხოვეს რჯულის უარყოფა და ქრისტიანობის ერთგულებისათვის წამებით მოკლეს 786 წელს. აბოსს წამებას დიდი საზოგადოებრივი რეზონანსი ჰქონდა. ქართულმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა იგი. ქართლის კათალიკოსმა სამოელმა (780-790) საგანგებო წერილით მიმართა იოანე საბანისძეს, აბოსთან დაახლოებულ პირს, და მისი წამების აღწერა სთხოვა. იოანე საბანისძემ ქართული ჰაგიოგრაფიული მწერლობის ბრწყინვალე ძეგლი შექმნა (786-790), თხზულების წაუმძღვარა სამოელ კათალიკოსის ეპისტოლე და თავისი პასუხი. კათალიკოსის მოკრძალებული ტონი გვაფიქრებინებს, რომ იოანე საბანისძე საერო პირი უნდა ყოფილიყო. იგი დიდად განათლებული პიროვნება, სასულიერო მწერლობის კარგი მცოდნე და გაწაფული მწერალი ყოფილა. სავარაუდოა, იოანე საბანისძეს ეკუთვნოდეს აგრეთვე ძველი საგალობელი აბო თბილელის შესახებ, შემონახული ჭილეტრატის იადგარში (IX-X სს., ხელნაწერთა ინსტიტუტი, H-2123).
„აბო თბილელის წამება“ ძველი ქართული პროზის შესანიშნავი ძეგლია. იგი წინასწარ შემუშავებული გეგმის მიხედვით არის დაწერილი და 4 თავისაგან შედგება. I თავი დამრიგებლობითი ხასიათისაა, საუბარია აბოს მარტვილობის მნიშვნელობაზე, II და III თავებში აღწერილია აბოს ქართლში მოსვლა, მისი მოღვაწეობა და მოწამეობრივი აღსასრული. IV თავი ჰიმნოგრაფიულ ხასიათს ატარებს და შეიცავს აბო თბილელის ქებას. თხზულების ეს ნაწილი ქართული ორიგინალური ჰიმნოგრაფიის უძველესი ნიმუშია. აბოს მარტვილობის აღწერით იოანე საბანისძემ მიზნად დაისახა ეროვნული თვითშეგნების განმტკიცება. ქართველთა ეროვნული გადაგვარების მიზნით არაბები ქართველებში მაჰმადიანობას ავრცელებდნენ. ასეთ ვითარებაში არაბი აბო თბილელის ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე მოქცევა დიდმნიშვნელოვანი ფაქტი იყო.
იოანე საბანისძეს ეროვნული თვითმყოფის შენარჩუნების ძირითად საშუალებად წრისტიანული სარწმუნოების ერთგული დაცვა მიაჩნია. აბოს წამების ფაქტი მან გამოიყენა მაჰმადიანობასთან შედარებით ქრისტიანობის უპირატესობის დასადასტურებლად და ეროვნულ-სარწმუნოებრივი სიამაყის გრძნობია გასაღვივებლად. მის თხზულებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა არაბთა ბატონობით შევიწროებული და ეროვნული გადაგვარების საფრთხის წინაშე მდგომი ქართველობისათვის. იოანე საბანისძეთვის დამახასიათებელია მკაცრად გააზრებული კომპოზიცია, თხრობის ლაღი და ხატოვანი მანერა, ღრმა დრამატიზმი. თხზულება შესანიშნავი ისტორიული წყაროა VIII საუკუნის ქართლის პოლიტიკური-ეკონომიკური ცხოვრების, ეროვნულ-სარწმუნოებრივი იდეალების, საზოგადოებრივი ყოფის შესასწავლად. მოღწეულია X საუკუნის ხელნაწერით. პირველად გამოსცა მ. საბინინმა (1882), მეორედ - კ. კეკელიძემ (1935), რომელმაც თხზულება თარგმნა რუსულად (1956). გერმანულად თარგმნა შულცემ (1905), ლათინურად - პეეტერსმა (1934).


კერესელიძე ივანე - Kereselidze Ivane

ივანე კერესელიძე (დ. 10 ნოემბერი, 1850, თბილისი — გ. 21 დეკემბერი, 1892, თბილისი), ქართველი მწერალი, პოეტი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე.

ივანე ივანეს ძე კერესელიძე დაიბადა თბილისში, 1829 წლის 10 ნოემბერს.1850 დაამთავრა თბილისის I გიმნაზია, სადაც დაიწყო ლექსების წერა, გაეცნო ბეჭდვის საქმეს, მონაწილეობდა დრამატული დასის საქმიანობაში. 1851 სამეგრელოს მთავარმა დავით დადიანმა მიიწვია ზუგდიდში შვილების აღმზრდელ–მასწავლებლად და გულუხვადაც დაასაჩუქრა; ეს ქონება კერესელიძემ ქართული კულტურის სასარგებლოდ გამოიყენა. თბილისში დაბრუნებულმა კერესელიძემ დაიწყო ბრძოლა თეატრის გადასარჩენად, მაგრამ ამაოდ — 1856 თეატრმა არსებობა შეწყვიტა.
ლიტერატურული ჟურნალის დაარსებაზე კერესელიძე გიმნაზიაში სწავლის დროიდან ოცნებობდა, ხოლო 1853–იდან სათავეში ჩაუდგა ფართო მოსამზადებელ საზოგადოებრივ მოძრაობას. რამდენიმე წლის დაჟინებული ცდის შედეგად შეძლო მოეპოვებინა ჟურნალის გამოცემის ნებართვა, რომელიც ოფიციალურად გ. ერისთავის „ცისკრის“ განახლებული გამოცემა უნდა ყოფილიყო, ფაქტობრივად კი სრულიად განსხვავებული ახალი ტიპის ჟურნალი გამოვიდა, რომლის უცვლელი რედაქტორ–გამომცემელი 18 წლის განმავლობაში (1857–75) თავად იყო.
კერესელიძე უაღრესად ნაყოფიერი მწერალი იყო, რადგან იძულებული იყო ძალიან ბევრი ეწერა თავისი ჟურნალის შესავსებად. ზოგიერთი მისი ლექსი პატრიოტულ–სოციალური ლირიკის შესანიშნავი ნიმუშია, მაგ.: „შემიყვარდა ეგ ხმა ტკბილი”, „ჩემო თვალის სინათლევ”, რომლებიც პოპულარულ სიმღერებად იქცა, მან ერთგვარი წვლილი შეიტანა აგრეთვე დრამატურგიისა და პროზის განვითარებაში, ხოლო როგორც პუბლიცისტი, იგი ფელეტონის მამამთავრად ითვლება საქართველოში (მაგ.; „სალაყბო ფორცლები”, „მგზავრის წიგნები“ და სხვა). კერესელიძე მიზნად ისახავდა ბატონყმობის იდეურ–ზნეობრივი საფუძვლების გაკიცხვას, ცდილობდა მკითხველისათვის დაენახვებინა გლეხთა ადამიანური ღირსებანი. ჟურნალ „ცისკრის“ დამატებიდან გამოყო დამოუკიდებელი ჟურნალი „გუთნის დედა“ (1873), უშვებდა გაზეთ „ცისკარს“ (1887), 70–იანი წლებიდან კერესელიძის მატერიალური მდგომარეობა გაუარესდა. ჟურნალი „ცისკარი“ დროის მაჯისცემას ჩამორჩა, იგი ცხარე პოლემიკის სარბიელი გახდა. კერესელიძეს ჟურნალის შესანარჩუნებლად განუწყვეტლად უხდებოდა ჩადგომა ძველ და ახალ თაობებს შორის, რითაც ბევრი პირადი მტერი გაიჩინა. მისი მძიმე მოღვაწეობის ზნეობრივი საფუძველი იყო ღრმა პატრიოტული და მოქალაქეობრივი პასუხისმგებლობის გრძნობა.
გარდაიცვალა 1892 წლის 21 დეკემბერს. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში. თბილისში არის ივანე კერესელიძის ქუჩა.


კვინიკაძე ნესტან - Kvinikadze Nestan

ნესტან-ნენე კვინიკაძე (დ. 5 ივნისი, 1980, თბილისი), ქართველი მწერალი, სცენარისტი და ჟურნალისტი. არის რამდენიმე კინოსცენარის და პიესის ავტორი. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე პროზაული კრებული და ერთი რომანი — „ისპაჰანის ბულბულები“. 2006 წლიდან ქართულ-ინგლისური ყოველთვიური უფასო ჟურნალის „ფოკუსის“ მთავარი რედაქტორი. თავის ესეებს და სტატიებს რეგულარულად აქვეყნებს ჟურნალ „ანაბეჭდში“. 2007—2008 წწ. იყო სამაუწყებლო კომპანია „რუსთავი-2“-ის ტელეგადაცემის, თოქ-შოუს — „ნანიკოს შოუს“ ერთ-ერთი პროდიუსერი.


ორბელიანი ალექსანდრე - Orbeliani Aleqsandre

ვერის სასაფლაო

(veris sasaflao)

წავა, წაიღებს სოფელი დროსა,
მზის ჩახლებს ზედა მიმომტირალსა,
იმის მზგავსვე დროს გადმოსცემს კაცზედ
კვალად ისევა დაუნდობელზედ,
მაშა სჯობს განცხრეს ამ საწყალო სული
იქ იმ სოფელში, აქ დატანჯული,
სადაც უკვდავი არს სიხარული,
ცას შიგნით ვრცელსა გაბრწყინვებული!...

1848 წ.


ორბელიანი ალექსანდრე - Orbeliani Aleqsandre

თეჯლიში

(tejlishi)


განაცვიფროს წამსა შევხვდი მფრინავსა,
წინათ სული გრძნობდა ვნახე, სინაძეს,
ვსასწაულობ მას დღეს მარად, მფრინავსა,
ჩამოდგომილს ცისკრის ზღუდით, სინამეს.

გადმოეცა სავსე მადლი, ღმერთასი.
მოჰფენოდა ვრცლად შვენება, ღმერთასი,
სიყუარული დამდის სულზედ, ღმერთასი,
ვუძღვნი, ვაძლევ ჩემს სიცოცხლეს, სინამეს.

სერაბინნი დაჰგალობდენ, სამოთხედ,
ნისლმოსილნი, მის გარს მდგომნი, სამოთხედ,
სატრფიალოს ხმას დახმობდენ, სამოთხედ,
ზედ აპკურდენ სასუფევლის სინამეს.

კულად ბუნება წურვილს სიტკბოს აძცვრევდა,
აქ ჩემს ძალასა წვრილად ჰკრეფდა, ამცვრევდა,
გულს ვუფხვლიდა ვითა მარცულად, ამცვრევდა,
ასფოდელსა მე ეს მახსოვს, სინამეს.

1821 წ.


ორბელიანი ალექსანდრე - Orbeliani Aleqsandre

მოხუცებულ ყმაწვილკაცს
(ექსპრონტად)

(moxucebul ymawvilkacs - eqsporntad)

რას დამცინი? რას კოხტაობ? რას ტრაბახობ? რას ბაქბუქობ?
ნუ დამცინი, ნუ კოხტაობ, ნუ ტრაბახობ? ნუ ბაქბუქობ,
მეც დავცინე, ვკოხტაობდი, ვტრაბახობდი, ვბაქბუქობდი,
მაგრამ ახლა დრომან კრულმან გამტეხა და მოუძლურდი.

(ჩემს ხნიანს დროში ვთქვი).


ორბელიანი ალექსანდრე - Orbeliani Aleqsandre

მშვენიერას ქართველას

(mshvenieras qartvelas)

ახ, თუალის ჩინო, შენ ჩუენო ქალო,
ქალო ქართუელავ, ეშხის ანთებავ,
დაანთე აგრე სურვილი, მნათო,
სიყუარულისა გამღვიძებელავ.

აბა ვით, ქალო, არ მღელდე გლახ გულს
ოდეს შენ ასე წარმამიდგები? -
აბა შენზედა მაგ შუენებას სრულს
რომ ვხედავ ხოლმე, სულ გავხელდები.

როს ვხედავ შავსა მბზინვარეს დალალს,
როს განცისკრულს მკერდს დაედინება,
მაშინ მას ვყნოსავ, მაგრამ ვთქამ ვით ალს
და ცით ვით ტრფობა დამებურვა.

თვალნი მოშავნი,მოჟუჟუნარნი
მომკვლენ თვის წინა გაუკითხავნი,
ეგ ფუჩქვნილ ბაგე ტკბილ მოუბარნი
დამიდნობს გრძნობას სულზე ძღიმავნი.

პირბადრსა შენსა და ტანს ნაგებსა
მონარნარ ნაზსა ვერტფიალები,
წელსა დიახ წვრილს, წამს გულთ მტანებსა,
უეჭველადა შევემსხვერლები.

ვგონებ ხატება რაფაილს შენი
უხატავს ედემს ყვავილებთ შორის,
როს კარს გამოხვალ უკუდაებრ მდენი,
ვითა გადმოგვცემ სიცოცხლეს შორით...

1821 წ.
აგვისტოს.


ორბელიანი ალექსანდრე - Orbeliani Aleqsandre

რუსთაველი

(rustaveli)

რუსთაველ!
ყოვლის ზეციურის მადლით გაბრწყინვებულო
და ანგელოზებრ წმინდად ამომსუნთქმელო!
ნეტავი მითხრან, ანუ ზეცითგან გადმომძახონ,
ვინ გადმოაქცია შენზედ მეტად კარგი უცხოება ნეტარებისა.
ვინ მოგიტანა დიდსულოვნების რტო სასუფევლიდან?
ვინ გადაიპო თავისი გული ლესულ ალმასითა
და იმაში ანთებული სიყვარული ვინ გაჩვენა?
ვინ გაჩვენა მომფრინავი სული, დავნებული სურვილითა?
ვინ გაურია შენს მტკინვარე ცრემლში აუარებელში,სიტკბო...
ის ცრემლი,რომლის მაღაროში შეგუბებულია მეტად წმინდა
გაბროლვილი?
ის ცრემლი,რაც ემბაზით მიაქვს ცის კამარის მოსარწყავად
მთვარე სრულსა?
რომელს მინდორზე ილოცავდი,რომელ ცთომილთა მოგფინეს
მზის პოდირი.
რომელს მდინარეს მოუთხრობდი შენს გულის წადილს?
რომელ მკურნალმა გასვა წამლად უკვდავება შენ?
როგორ,საიდან სცან ტკივილი სოფლის გულისა?
ნეტა რად ილმე ტკინვა მისი, დაუდგრომლისა?
რომლის სამოთხის ყვავილების სურნელებით ავსილი ხარ?
რომელ მხრის ედემის წყარო გისომს?
რომელს სანუგეშო წალკოტში ხარ აღზრდილი?
რამდენ გვარი ფრინველები ყოფილან შენთან მოსაუბრედ?
რამდენ ბრძენისაგან დალოცვილხარ?
ვინ მოგართვა მხედრობისა გამკვეთელი ბასრი ძრიელი?
ის რა ტყე არის, შენგნით მოლბენ მხეც-ნადირნი
გააფთრულნი?
ის რომელი გველი იყო,შენ წინ კრძალვით ამოწკრიტა გესლი
თვისი?
იყო სადა და ვინ გითხრა: “აგერ ხედავ? ცა პატივს გცემს
ღრუბლის გრგვინვითა“,
ამ დროს სიგრილის ცვარიც მოვიდა გულსა მშვებელი.
ვინ გასწავლა ცხოვრების წესი - მეგობრობა და ზნეობა?
სიხარულითა და სიკეთილით მოზღუდული სცურავ
სიამოვნებასა შინა!
სიმდიდრე და დიდება სულ არა ჩანს არად შენთან.
ჩანგ-ებნები და ყოველი სამუსიკო შეგამკობენ,
მგალობლები და მომღერალნი შემოგტრფიან.
რა უნდა იმ შენს მტერსა დავითს შენგნით:
შენი შურით თავის ქნარი უკეანეს ზღვაში გადაუგდია
და მწარედ დასტირის საწყალი ზედა.
აი, ეხლა მესმის მთელი ქვეყნის მგოსნების ღაღადება,
მაგრამ რუსთაველის ხმოვანება უფრო აღმატებულია და
სატრფიალო იმათზე!

1852 წ.9 ივლისი, ალგეთის ხეობაში,
წმ.სამების მთაზე.


ორბელიანი ალექსანდრე - Orbeliani Aleqsandre

უეცარი შეხვედრა

(uecari shexvedra)

შეხვდნენ ჭვრეტად ქალ-ყმათ თვალნი,
ორთავ ეცათ ტრფობის ძალნი.
თქვეს მათ: გული გვეუბნება,
ერთმანეთი გვეკუთვნება.

1821 წ.


ორბელიანი ალექსანდრე - Orbeliani Aleqsandre

შორიდგან

(shoridgan)

სოფელმან მიმაგდო ყარიბობასა,
გარნა სახე შენი ვით ვცე თმობასა?
სავანედ გულს ვიმყოფ შენად სამკვიდროდ,
ვისულდგმულებ შენგნით ყოველს წამს და დროს.
დავეხარბი სურვილს სურვილით მშრალი,
გაუქრობლად მცვივა სულთქმისა ალი.
სული ჩემი დასწვეთს გულზე სიყვარულს,
ნაზსა,უცხოს,წმინდას,უზადოსა სრულს.
გემღერები სახეს ანგელოზებრივს,
მონარნარეს ედემს მომფრინარობრივს.

ქ.ორენბურღს (1834 წ.)