გიორგი ლეონიძე - Giorgi Leonidze

ხვედია

(xvedia)


ბორგი, უსმინარი, აღმართი-კაცი იყო ხვედია. ვის არ ახსოვს ჩვენს სოფელში უკეთური, გულღორღიანი, ღვარძლა, ჭინჭყლიანი, ენიდან შხამის მდენელი!
შესახედავად ძნელი იყო: დამშხალული, შეკვამლული, ჩაღრუბლული, კუზიანი, თანაც წყალდასხმულ-ნაცრისფერი.
მოთმინებიდან გამოსული ძმა ეტყოდა: __ კაცი ხარ, ქვა-კაცი თუ ხერტკინა, შე გულდაფშვნეტილო?1
__ რაო, დაგებეჯა ენის ხორცი განა? __ მრისხანედ შეუძახებდა ხვედია ცოლს, თუ ორ სიტყვას გადააცდენდა საწყალი დედაკაცი.
__ ღვიძლი ჩამილპო ამ კაცის გულგამომხრავმა სიტყვებმა! თოკივით წამიჭერს ხოლმე ყელში! როგორც კალთაზე ნაკვერჩალი დაგეცეს და მაშინვე არ გადააგდე, თორემ დაიწვები, ისე ჩემი ქმრის სიტყვებია, __ ჩიოდა უბანში ნინორე.
არავინ უყვარდა ხვედიას, მით უმეტეს, ჩიტები.სძულდა ნიბლია-ბეღურები. არც მათთვის იშურებდა გულის დამბოლავ სიტყვებს.
__ რა ამბავი გაქვთ, სხვაგან ალაგი ვერ მონახეთ? __ დილაობით შესძახებდა თავის ვენახში მოჟღივილე ჩიტებს და გაბეზრებული, გაშმაგებული მოჰგლეჯდა სარს, შესტყორცნიდა ჩიტებით დახუნძლულ ხეს და გარეკავდა ისე, რომ წამში ის არემარე უდაბნოსავით დამუნჯდებოდა.
ჩიტებზე მეტად ბავშვები სძულდა. როცა დეადჩემს რძე გაუშრა და მე უძუძურად დავრჩი ცოტა ხანს, მაშინ ხვედიას ცოლი ნინორე მაწოვებდა ძუძუს, ხვედიას შიშით, ფარულად.


გიორგი ლეონიძე - Giorgi Leonidze

ჩვენი ჭერამი

(chemi cherami)


იორზე, ვენახში, დიდი ჭერამი გვედგა, - შებუთქვილი, დახუნძლული.
თუ თავდაპირველად იგი ჩემი საყვარელი ხე იყო, მერე იგი მხოლოდ სევდას იწვევდა ჩემში, თან რაღაც ზიზღსაც კი.მერე ისე გაიარა ჩემმა ბავშვობამ, ზედ ერთხელაც აღარ ავსულვარ, აღარც მისი ტოტი დამირხევია. თითქოს უმძრახად ვიყავ ამ ხესთან, გვერდით გავუვლიდი, ზედაც არ შევხედავდი. მერე დაბერდა, გახმა, წაიქცა, არცა მწყენია, თითქოს კიდევაც გამეხარდა.


შემოქმედელი დავითი - Shemoqmedeli Daviti

მათიკო

(matiko)


საღამო ხანი იყო ტელეფონმა რომ დარეკა. ყურმილი დედაჩემმა აიღო.
ალო! ალო!... გაფითრებული შემობრუნდა შველას ითხოვს, მათიკოს ხმას ჰგავს.
შვილო!შვილო!.. ბებიაჩემმა ტირილი დაიწყო.
მამა ყურმილს ეცა, ტელეფონი მკვდარივით დუმდა.
ჩემი ბრალია, ამ ბოლო დროს, ერთხელ მაინც, უნდა მენახა ჩემი და ნაღვლიანად ამოილაპარაკა მამამ.
წავიდეთ, თქვა დედამ.
კიბეებზე სირბილით დავეშვით. ქუჩაში ქარი წამოხვეტილ ფოთლებს სახეში
გვაყრიდა და სიარულს გვიძნელებდა. კარი მამიდაჩემმა გაგვიღო.
შენ არ დაგვირეკე, ჰკითხა დედამ. არა, ტელეფონი დაზიანებული მაქვს, თქვა მამიდამ. დაბნეულებმა იმით, რომ ასეთ სასაცილო მდგომარეობაში აღმოვჩნდით ხმა ვერ ამოვიღეთ. მამიდამ სუფრა გააწყო. შამპანურზე გამგზავნეს. გვიან ღამემდე დავრჩით. მამიდამ ძველი დრო გაიხსენა, გიტარა გამოიტანა და უკრავდა. გამოვემშვიდობეთ. ქარი ჩამდგარიყო. ხვალინდელ ამინდს კარგი პირი უჩანდა. ტაქსების გაჩერებასთან გავედით. ტაქსი მოსვლას აგვიანებდა. ნეტა, ვის უჭირდა იმ უბედურს ?! თქვა ბებიამ და მხარზე ხელი დამადო. რაღაც უხერხული, არაბუნებრივი სიჩუმე იყო. მამაჩემი და დედაჩემი ზურგშექცევით იდგნენ.



შემოქმედელი დავითი - Shemoqmedeli Daviti

ორმოში

(ormoshi)

თამაზი ძველ, დაზიანებულ, პარკეტაცვენილ იატაკზე გულაღმა გაშოტილიყო და ბათქაშდახეთქილ ჭერს უაზრო, თითქმის უსიცოცხლო გამომეტყველებით შეჰყურებდა. პატიმართა გაუთავებელი, უსასრულო ყაყანი ერთმანეთში ირეოდა. დრო თითქოს გაყინულიყო, გათოშილიყო. საგნებს თავდაპირველი მნიშვნელობა დაჰკარგვოდათ. მესამე დღეა, ის და ნარიმანი მძაფრი, უკიდურესი მოწოდებებისა და პროკლამაციების გავრცელების გამო ტყვედ აიყვანეს. ნარიმანი ზედმეტად გათამამდა და მოწინააღმდეგის ბანაკში შევიპაროთო, დაიჟინა, თუმცა თამაზს გული სულ სხვას უთქვამდა. შეცდა, მეგობრის გუმანს რომ დაუჯერა. სხეული თანდათან ეფიტებოდა. პატიმრებისათვის განკუთვნილი ულუფის დანახვაზე გულს აზიდებდა. თითქმის არ ეძინა. დღისით თუ წასთვლემდა ცოტას. ბედისწერის გარდუვალობის მუდამ სჯეროდა. ამიტომ თავსდატეხილ უბედურებას თამაზი ნარიმანზე უფრო მეტად ეგუებოდა.
ყოველდღე ახალ-ახალი, დაჭრილი და ნაცემი ტყვეები შემოჰყავდათ. საკნების სიმცირის გამო ციხიდან ქურდები გაეთავისუფლებინათ და მათი ადგილები პოლიტპატიმრებს ეჭირათ. ადმინისტრაციას ტყვეებისათვის სასტიკი შინაგანაწესი ჰქონდა, ნებისმიერი ბრძანების შეუსრულებლობისას ციხის უფროსს პატიმრის დახვრეტის უფლება ჰქონდა. მკაცრი რეჟიმის პირობებში ტყვეები ლამის რობოტებად ქცეულიყვნენ. ყოველ მითითებას უსიტყვოდ, იმპულსურად ემორჩილებოდნენ. თამაზი გრძნობდა, რომ მასაც უნდა გაეთავისებინა ახალი სინამდვილე, როგორც ფატალური საფრთხე, და ისიც სხვა პატიმრების მსგავსად მოქცეულიყო. ტყვეთა უმთავრესი საფიქრალი ის იყო – ფიზიკურად გადარჩენილიყვნენ და ამ ჯოჯოხეთიდან გაეღწიათ.
ნარიმანის ახირებული თვისებები უმკაცრეს რეჟიმთან შეუთავსებლობაში აღმოჩნდა. თამაზი აფრთხილებდა, გონს მოეგე, რაიმე არ შეგეშალოს, თორემ არავინ დაგინდობსო. ამას ნარიმანიც გრძნობდა, მაგრამ თავის დაუდევარ ბუნებას ვერ ერეოდა. მრავალწლიანი მეგობრობა ავალდებულებდათ ერთმანეთის გვერდით ყოფნას და თანადგომას. ისინი, ბავშვობიდან მოყოლებული, განუყრელად ერთად იყვნენ.
იმ ღამით ნარიმანს გვიან ჩაეძინა. მშობლიური ძველი უბანი, სახლი, ასანთის ღერივით სუსტი მეუღლე და შვილები ესიზმრა. ისინი ახლა შორს იყვნენ. მათ შორის დრო უმიზნოდ, უაზროდ გამწყდარიყო.
გამთენიისას ხმა გაისმა, პატიმრებს უხმობდა. ორიოდ წუთის განმავლობაში ტყვეები ეზოში ერთ ხაზზე მწყობრად ჩამწკრივდნენ. ნარიმანი არ ჩანდა. ციხის უფროსი სიბრაზის ნიშნად აწეულ წარბს ათამაშებდა. ნარიმანის გვარი ცივი ხმით ამოიკითხა. თამაზი გაფითრდა. ტყვეებიც შეცბუნდნენ. ციხის უფროსმა პატიმრები მიატოვა და შენობისაკენ გასწია. ნარიმანს მშვიდად, ღრმა ძილით ეძინა. უფროსი თავს წაადგა და წიხლი წაჰკრა, დამფრთხალმა ტყვემ თვალები დააფეთა.
ნებივრობ, ძაღლისშვილო?! დასჭექა მან.


შემოქმედელი დავითი - Shemoqmedeli Daviti

რატომ ტირიან ჩიტები ზამთარში?

(ratom tirian chitebi zamtarshi?)



შე ახტაჯანა, შენა! მეტყოდა ბებიაჩემი, ხომ ხედავ, თითქმის არაფერი დამრჩა შენთვის უამბობელი. დამიტოვე, გოგო, რაღაც საიდუმლო იქ, გაღმა სოფელში რომ წავალ, წასაღები.
შენც რა ქადაგად დაუდგები ხოლმე. ამ გამწლიკულმა გოგომ როგორ უნდა გაგასულელოს?! სიცილით მიუბრუნდებოდა მამიდაჩემი.
მე, რაც ბებიაზე გამეგონა ან იმ დროის გაზეთებში ამომეკითხა, ოდნავადაც კი ვერ მიკლავდა ცნობისმოყვარეობის ჟინს. ბებია ჩემი იდეალი იყო. ლამის სიგიჟემდე ვეთაყვანებოდი და, აბა, რაღა გასაკვირი იყო, რომ მის შესახებ ყველაფრის ცოდნის წადილი მკლავდა. ბებიას სილამაზე დროს ხანდაზმულობის ასაკშიც ვერ გაეფერმკრთალებინა.
ეჰ, ეგ რო ჩაივლიდა და გაანათებდა! მაგას რომ პალკოვნიკები ჰყავდა, იმდენი, მგონი, თმის ბეწვიც არ მქონდეს თავზე.
პალკოვნიკები კი არა, “პაკლონიკები”, შეუსწორებდა მამიდაჩემი მეზობლის ქალს, რომელსაც, სკლეროზის გამო, შვილები მარტო ქუჩაში გასვლას უკრძალავდნენ, თუმცა ბებიაჩემის სილამაზე დღემდე ახსოვდა.
იმასაც ჰყვებოდნენ, როცა ბებია ოცდაათს გადაცილებული იყო, თექვსმეტი წლის ბიჭს შეჰყვარებია. სადარბაზოს წინ თურმე საათობით ატუზული იდგა, რომ თვალი შეევლო, როცა ჩაივლიდა. რამდენჯერ ბინის სახელურში ყვავილებთან ერთად გაჩრილი პატარა ბარათიც უნახავთ წარწერით:


ქიაჩელი ლეო - Qiacheli Leo

თავადის ქალი მაია

(tavadis qali maia)


შავი ზღვის მიმართულებით, ერგეტას გზაზე, სამეგრელოში, მარიამობისთვის შუადღის სიცხეში, გადაფარდაგებული ურემი მიჭრიალებს.
ფერდებჩავარდნილ ხარებს კარგა დაწინაურებული ყმაწვილი გლეხი მიუძღვის, ფეხშიშველი და მუხლებამდის აკაპიწებული. მას გაცვეთილი მოკლე ახალუხი აცვია, უქამრო, მკერდზე შეხსნილი. ქამარ-ხანჯალი ხურჯინივით მხარზე გადაუგდია: წინ რევოლვერი, უკან ხანჯალი, იღლიაში კი გრძელი სახრე ამოუჩრია. ზანტად მიიმართება. განიერ ბეჭებს მიარხევს. მზისგან შერუჯულ შიშველ წვივებზე კუნთების ჯაჭვი უთამაშებს.
გზა ტყიან ჭაობით მიიკლაკნება. მარჯვნივ და მარცხნივ გზის კიდეებს ლაყვებში ჩამდგარი წუმპე ლოშნის. შორიახლო, ლიანებით დახლართულ ღრუებში თხმელის მოწითალო ფესვები და მათი გველის მსგავსი ლანდები ლაღლაღებენ. ჭროღაზურგიანი ბაყაყების მთელი ხროვა ხავსის ზედაპიზე ყრუ ყიყინით მიმობნეულა. აქა-იქ გუბეებიდან ამოჩრილ ძელებზე კუზიანი თავწვრილა კუები უძრავად შესკუპულან.


ქიაჩელი ლეო - Qiacheli Leo

სტეფანე

(stefane)


სტეფანე მთელ სოფელში განთქმული იყო თავისი ტყუილით. ყველამ იცოდა მისი ასეთი თვისება, მაგრამ მიუხედავად ამისა, ყველა სიამოვნებით უგდებდა ყურს. სტეფანეს არ ახსოვს, ვისმე გაეჩერებინოს ლაპარაკის დროს და შეენიშნოს, შენ ტყუილს ამბობ, ჩემო ძმობილოო.
სტეფანე მებადური იყო. დილიდან საღამომდე მთელ დღეს მდინარეზე ატარებდა. მძიმე ბადითა და ანკესებით დატვირთული დადიოდა იგი მდინარის გაყოლებაზე. ხან ღიღინებდა, ხან ხმამაღლა მღეროდა და ხან კი თავის თავთან საუბრობდა. ხშირად მომხდარა, საყვარელი საქმე ისე გაიტაცებდა ხოლმე, რომ მეორე სოფელში ამოყოფდა თავს. ასეთ შემთხვევაში იგი დადგებოდა საზღვარზე და უმდაბლეს სალამს მიუძღვნიდა მეზობელ სოფელს. შეაქებდა და ნებას სთხოვდა სტუმრობისა. მიმოივლიდა ახლო ადგილებს და შემდეგ უკან დაბრუნდებოდა. წამოსვლისას მადლობის გადახდაც არ დაავიწყდებოდა.


ქარდავა დათო - Qardava Dato

ამინდის კაცი

(amindis kaci)


სადღაც ამოვიკითხე, მზე ყოველწლიურად უფრო და უფრო ცხელი ხდებაო. ალბათ, სულ მალე დედამიწა მზეს დაეცემა; არა, მგონი პირიქით ეწერა. მზე ყოველწლიურად ცივდებაო.“
„დიდი გეტსბი“, ფ. სკოტ ფიცჯერალდი.

პარასკევი იყო, მაგრამ სანდრო გიგიაძე შინ წასვლას არ ჩქარობდა. იჯდა ჰიდრომეტეოროლოგიის სახელმწიფო დეპარტამენტის ოპერატიული პროგნოზირების განყიფილებაში, რომელსაც რვასართულიანი შენობის პირველ სართულზე სამი მცირე ზომის ოთახი ეკავა და კომპიუტერის მოციმციმე მონიტორს მიშტერებოდა, თან რადიოს უსმენდა ძველისძველი VAF-ით, რომელიც გეოლოგმა ბიძამ აჩუქა მეთორმეტე დაბადების დღეზე. ბიძა, უფრო სწორად, დეიდის ქმარი, ექსპედიციისთვის მზადებას სწორედ ამ ტრანზისტორის მოკითხვით იწყებდა. არ დამავიწყდესო, იტყოდა და ვერცხლისფერ, ლამის აგურისხელა ტრანზისტორს თვალსაჩინო ადგილზე დადებდა, მერეღა გამოალაგებდა საწყობიდან გეოდეზისტისა და ტოპოგრაფის ხელსაწყოებს, საძილე ტომრებსა და მშრალი საკვების ყუთებს. ძველი, გვარიანად გაცვეთილი, ცოტათი მძიმე, მაგრამ მაინც კარგი ტრანზისტორი იყო, პატიოსნად აწყობილი, უღალატო, დენზეც რომ მუშაობდა და გალვანურ ელემენტზეც. ახლა ფიქრობს და ვერაფრით აუხსნია, როგორ გადაურჩა გაყიდვას. თავის დროზე ქუჩაშიც გაიტანა, მეზობლებშიც ჩამოატარა, მაგრამ რატომღაც არავინ იყიდა. ალბათ, ძვირად დააფასა, ანდა ძალიან არ უჭირდა, თორემ ისეთი ნივთია, დახლზე დიდხანს რომ არ გაჩერდება.


ქარდავა დათო - Qardava Dato

ორნი გულაგში

(orni gulagshi)


ვარლამ შალამოვი. „ამბავი ალექსანდრე ღოღობერიძისა“. (მოთხრობები, რუსულიდან თარგმნა თამაზ ნატროშვილმა) თბილისი, გამომცემლობა „ინტელექტი“, 2007

გამომცემლობა „ინტელექტმა“ კრებულის გამოცემა მწერლის ასი წლის იუბილეს დაამთხვია. ვარლამ შალამოვი, რომელსაც გულაგის ჯოჯოხეთში გატარებული ჩვიდმეტი წლის გამო, მეოცე საუკუნის დანტეს უწოდებენ, ალექსანდრე სოლჟენიცინთან ერთად სტალინური რეპრესიების ყველაზე მნიშვნელოვან მოწმედ ითვლება. კრებულში შესული მოთხრობების დიდი ნაწილიც კოლიმის ნახევაკუნძულზე ნანახისა და საკუთარ ტყავზე გამოცდილის მხატვრული გააზრებაა, თუმცა გამომცემელი კახმეგ კუდავა ამბობს, რომ შალამოვის შემოქმედებით საკმაოდ გვიან და შემთხვევის წყალობით დაინტერესდა.


ქარდავა დათო - Qardava Dato

ვინ არის ვარსქენი?

(vin aris varsqeni?)


დეპრესიას საქსოვი ჩხირებით ვებრძოდი, ამერიკის საელჩოდან რომ დამირეკეს, ერთი წლით ოკეანსგაქმა უნდა გაგაგზავნოთო. ვიფიქრე, უკბილოდ მეხუმრნენ-მეთქი, მაგრამ არა, მოვტყუვდი: ორი კვირის თავზე ჩია, სათვალეებიანმა კონსულმა ჩემი პასპორტის მეთერთმეტე გვერდზე ისრებჩაბღუჯული არწივი დაასახლა და კიდევ ორი დღის შემდეგ, ლონდონის გავლით ვაშინგტონში, ვაშინგტონიდან კი \"United Airlines\"-ის ბოინგით ვისკონსინის მთავარ ქალაქში, მედისონში ამოვყავი თავი. ერთი სემესტრი ადგილობრივ უნივერსიტეტში ამერიკის ჟურნალისტიკის ისტორიას, ორატორულ ხელოვნებასა და პრესის თავისუფლების მსოფლიო კომიტეტის მოწონებულ პროგრამას ვიზუთხავდი, დანარჩენი დრო კი ჟურნალისტიკის პრაქტიკულ შესწავლას მოვანდომე: ჯერ საზოგადოებრივ მაუწყებელში გავდიოდი სტაჟირებას, შემდეგ კი ISTHMUS-ი და MADISONS WEEKLY NEWSPAPER-ი მმასპინძლობდნენ. ვერ ვიტყვი, დრო უსაშველოდ გაიწელაო, მაგრამ ახლა, როცა ყველაფერი დამთავრდა და ჩემს მასპინძლებს უნდა დავემშვიდობო, ასე მგონია, რომ შარშან კი არა, კოლუმბამდე აღმოვაჩინე ამერიკა..
.