ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ედემს რგულსა

(edems rgulsa)


ედემს რგულსა საროს მაშორვა ბედმან,
აროდეს ნუგეშს მცა მასთან დაზმითა.
მიმუხთლა სოფელმან რისხვითა მხედმან,
აწ ხმეული მშთარ-ვარ სურვილის-სმითა.
ლალ-ბროლსა შერევნია შეთხზულად,
იაგუნდს ჰყავნ მარგალიტნი შეცულად.
როს განაპის, მჭვრეტს იქმს განლიგებულად,
აღავსებს მის ბაგეთ თვისის ქებითა.

ეკაზმინ სამოდ წარბნი მოხრილნი,
მელნის ტბათ გარემოს არს ზღვანი გრილნი;
მათცა გარ მოზღუდვენ ჰინდთ ჯარნი ყრილნი,
ჰკოდენ მჭვრეტთა გულსა ისართ პირ ხმითა.
ნათელსა ჰსცემს მრჩობლი ბროლის ფიცარსა,
ზილფნი აშვენებენ ყელს საფიცარსა;
ვეშურვ რაყიფს მისს სიახლეს ვინც არსა.
გლახ მოწყლულ მაქვს გული წყვდიადსა ბმითა!
ერთი იგი ვნახე ლახვარ ჭურვილი,
მიჯნურთ გულთ მოსრვისა აქვნდა სურვილი.
მეც მხვდა მისგან წყლული, მექმნა ურვილი,
აწ, ენაო, რა გეწამლოს ჭირთ თქმითა!


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ვამე შორს მყოფსა

(vame shors myofsa)

ვამე შორს მყოფსა შენსა,
ვერ მჭვრეტსა შენსა მშვენად!
მელევის ცნობა მთმენსა,
შექმნილსა მგოდებ ენად!

როს გჭვრეტდი გავსილს მთვარეს,
არ ვგრძნობდი ჭმუნვას მწარეს.
აწ ბედმან ამა მხარეს
გარდმაგდო, მით ვარ თმენად.

მეტყოდი გექმნა დარად.
შენ გტრფი გესურნო მარად;
აწ ჩემდა შესაზარად,
გარდგექეც შორაელად.

არ მხვდა საროს შეხვევით,
ბუსვა მსუროდა მე ვით.
მაშ მოდი გულთა ხევით,
მარიხო, მაგდე სენად.

შენთ ამბავთ სმენამ გული
განმიცოცხლა მოწყლული;
ამისთვის ხელ-განპყრული,
ვმადლვიდი ღმერთთა ზენად.


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

ვარდო კოკობო

(vardo kokobo)

ვარდო კოკობო, ყოვლთა მჯობო, მომხედე კრულსა,
მე შენსა მჭვრეტსა, განარეტსა თვალ-დაურულსა!
მოვედ, მეკონე და მიმონე, მეწამლე წყლულსა;
აღთქმა გრძნობითი, წამ-ყოფითი სრულ უქმენ გულსა,
გრძნობათა ჩემთა საკამათოვ, ვაჰ, შენგან კლულსა!

ბროლის ხელთ ქნევა, ზილფთა რყევა, წამ-ყოფა თვალთა,
მიშმაგვენ გულსა, შაეშყულსა, დამსდებენ ვალთა,
რათა სხვათა მათ დამტევებმან შეგიპყრა კალთა,
არ ვჰრიდო შავთა ჰინდთა ჯართა მათ დაუთვალთა
და მივეახლო ბროლსა მრჩობლით განათლებულსა.
გრძნობათა ჩემთა საკამათოვ, ვაჰ, შენგან კლულსა!

წალკოტის კარსა, ძნელ საკარსა შენსა მლოდესა -
ცუდ მექმნა რეკა, ოხვრათ ჭექა მუნა მჯდომელსა;
ღამე მითენდა, განმიდღევდა სულ-სახდომელსა,
არ გამომხედე მე სიცოცხლე-დაუყოვნელსა.
ამად ვიტყოდი ცრემლთა ფრქვევით მიჯნურის თქმულსა:
გრძნობათა ჩემთა საკამათოვ, ვაჰ, შენგან კლულსა!


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre


ეჰა, ჩემო ოცნებავ

(eha, chemo ocnebav)

ეჰა, ჩემო ოცნებავ, კვლავ რად წარმომედგინე
და დასი მცნობთ ჩვენებათ უბრალოდ რად მომფინე?
რად მიჩვენებ სახესა წარსულთა მათ ნუგეშთა, -
ერთხელ ჩემის სიცოცხლის ნაზად დამატკბობელთა,
რომელნიცა მე ბედმან უწყალოდ დამითრგუნა
და გლახ მე მარად მტირალს მცირედიც არ მიბრუნა.
ნუ მიტევებ, ოცნებავ, მომეც ძველნი ხილვანი,
მომეც მე ძველნი ცრემლნი და ძველნიცა ოხრვანი;
წარსულისა სიცოცხლის ნიავი კვლავ დამქროლე
და დამაშვრალს სულსა ჩემს სიტკბო მით განუახლე.
გვედრებ, ნუღა მშორდები, განმიგრძე სიხარული,
რომე ხსოვნითა ოდენ დავიტკბო წყლული გული.


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

მაისის ვარდმან

(maisis vardman)

მაისის ვარდმან ფურჩვნილმან,
ბეზეკმან მწვანით მკობილმან,
ბულბული ათრო სუნითა, -
რა ქნას აშიკმან თრობილმან?
მოსთქვამს: ამაყო და ზვაო,
შეუბრალეო, გულქვაო!
ხელი რად უფრო მახელე,
ოჰ, ჭირზე ჭირის დამრთაო!
სისხლითა ჩემით ღებულო,
ქვეყანად ამით ქებულო,
ესე რა მიქმენ უმადლოვ,
ოჰ, ვარდო, ლმობა კლებულო!
მარქვ, ეკლოსანობ ასე რად,
თუ არ გულისა სასერად!
უწყალოვ, რაზომცა ვსტირი,
ცრემლი ჩემი გჩანს სამღერად.
ვარდმან მიუგო ღიმილით:
მებრალვი გულის ტკივილით!
მაგრამ აშიკი ჰხამს იყოს
ხან მღერით და ხან ტირილით.
შეიმცერ ცრემლთა მრავლობა,
და ვალალებით გალობა!
ნიავმან გბეროს, გაგიქროს -
თუმც არ სახმილი, - მთვრალობა!


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

მეგრულ ფერხულზე

(megrul ferxulze)


ამა ველს - ნოხს მწვანეს
შვენის რაბამად
ტურფათა, ქალყრმათა
როკვა ერთბამად.
ამოს თქმით, ტკბილის ჰხმით
ვითა მღერიან;
ალვანი მოძრავნი
ვით ირხევიან.
ურთიერთ მპყრობნი ხელთ
წამოსვლად ჯაჭვად,
ხან წყნარად, ხან ჩქარად
ცეკვობენ რგვილად.
იებად, ზამბახად
და სოსან ვარდად
ვსჭვრიტოთ ვით ღვივიან
ფერად ფერადად.
იხარეთ, იხარეთ
ჰე, ბედნიერნო,
მიწისა ძლიერის
შვილნო ძლიერნო!
შევსწიროთ მადლობა
მადლსა უფლისას
და ყოვლსა მიზეზსა
ამ განცხრომისას.


ჭავჭავაძე ალექსანდრე - Chavchavadze Aleksandre

მე შენ არ გეტყვი

(me shen ar getyvi)


მე შენ არ გეტყვი: გეტრფი! ვითა სხვანი გეტყვიან.
ბევრი გარწმუნებს - გეტრფი; გულით კი სხვაგან რბიან
მხოლოდ ეს ლექსი: გეტრფი! ნეტა რას ძალსა მქონობს?
ცუდ არს: გეტრფი და გეტრფი, თუ გულიც არ მიმყოლობს.
ასეთი გეტყვის: გეტრფი, რომ ტრფობა არ იცოდეს;
სხვამ ნუ თუ ვერ გრქვას: გეტრფი, და გულში კი იწოდეს.
ნუ ელი, მეც გრქვა: გეტრფი! დუმილს ვრაცხ უმჯობესად,
მარამ მერწმუნე, გეტრფი საზომის უაღრესად!


წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

გულის პასუხი

(gulis pasuxi)

მე შენ მიყვარდი ციურის გრძნობით,
ვით პოეზია, როგორც ღვთაება
და შენს თვალებში მეხატებოდა
სასუფეველი და უკვდავება!

ჭირში თუ ლხინში, ფხიზლად თუ ძილში
მცველ-ანგელოზად მელანდებოდი,
და, ვით ხატის წინ წმინდა სანთელი,
უბიწო მსხვერპლად შენ-წინ ვდნებოდი.

უხმო-უსიტყვო გრძნობათა ლოცვა,
საანგელოზოდ რომ ენთებოდა,
ციურ მანანად, ნუგეშის ცრემლად,
უჩინრად გულსვე ეწვეთებოდა.

მაგრამ ჯოჯოხეთს და ბოროტ სულებს
არ ასვენებდა ციური ძალა
და უკვდავების წმინდა წყაროში
ჩააწვეთწვეთეს შხამი… სამსალა!

შენც შეგარყიეს… უსამართლობამ
უღმრთოდ გააქრო ტრფობის ლამპარი
და მაშინ ბნელში დავრჩი მე ობლად,
უსულ-უგულო და ცოცხალ-მკვდარი.

მაგრამ მიყვარხარ! მაინც მიყვარხარ,
ვით პოეზია, როგორც ღვთაება,
თუმც მაგ თვალებში აწ სხვისთვის ბრწყინავს
სასუფეველი და უკვდავება.


წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

განთიადი

(gantiadi)


მთაწმინდა ჩაფიქრებულა,
შეჰყურებს ცისკრის ვარსკვლავსა;
მნათობი სხივებს მაღლით ჰფენს
თავდადებულის საფლავსა.
დადუმებულა მთაწმინდა,
ისმენს დუდუნსა მტკვრისასა:
მდინარე ნანას უმღერის
რაინდსა, ურჩსა მტრისასა…
მთაწმინდა გულში იხუტებს
საშვილიშვილო სამარეს,
მამადავითსა ავედრებს,
აბარებს ქვეყნის მოყვარეს…
მგოსანი გრძნობამორევით
თვალს ავლებს არემარესა.
და გულის-პასუხს ნარნარად
უმღერის ტურფა მხარესა:
“ცა-ფირუზ, ხმელეთ-ზურმუხტო,
ჩემო სამშობლო მხარეო,
სნეული დავბრუნებულვარ,
მკურნალად შემეყარეო!…
“ვერ ავიტანე ობლობა,
სისხლის ცრემლები ვღვარეო;
წამძლია სულმა და გულმა,
შენს ნახვას დავეჩქარეო.
“წინ მომეგებენ ღიმილით
შენი მზე, შენი მთვარეო,
გუნდი და გუნდი ვარსკვლავი,
მოკაშკაშ-მოელვარეო.
“გულში იფეთქა სიამემ,
სევდები უკუვყარეო, -
ია და ვარდი დამჭკნარი
ხელახლად გამიხარეო!…
“ცა-ფირუზ, ხმელეთ-ზურმუხტო,
სულის ჩამდგმელო მხარეო,
შენი ვარ, შენთვის მოვკვდები,
შენზედვე მგლოვიარეო!…
“ნურც მკვდარს გამწირავ, ნურც ცოცხალს,
ზე კალთა დამაფარეო…
და, რომ მოვკვდები, გახსოვდეს,
ანდერძი დავიბარეო:
“დედა-შვილობამ, ბევრს არ გთხოვ:
შენს მიწას მიმაბარეო!…
ცა-ფირუზ, ხმელეთ-ზურმუხტო,
ჩემო სამშობლო მხარეო!”


წერეთელი აკაკი - Tsereteli Akaki

ოცნება

(ocneba)

კახეთი შემოვიარე,
ალაზნის პირი სრულადა;
ხალხი მოყვრულად დამიხვდა
და მიწა-წყალი მტრულადა.

საამო ედემ ქვეყანას
და მის ატეხილ ჭალებსა,
სიამოვნებით ავსილი,
მიმოვავლებდი თვალებსა.

ვამბობდი: ჰა, სად ყოფილა
სწორ-უპოვარი ქვეყანა!…
ბევრგან ვყოფილვარ, მაგრამ ჯერ
სხვა არ მინახავს მისთანა.

ეს დაცემული ვაკე რამ,
რომ მიბჯენია მაღალ მთებს!…
დღისით მზე, ღამით მთვარეც კი
ზედ თავმომწონედ დანათებს!

ყვავილოვანი ტყე-ველი
ბაღებით, ვენახებითა.
თვალი ვერ ძღება ყურებით
და ენა მათის ქებითა.

ალაზანი და იორი
ერთმანეთს შეთანხმებიან
დედის რძესავით მალამოდ
კიდეებს შეერგებიან.

კეთილად შეზავებულსა,
სულის ჩამდგმელსა ჰაერსა,
სად ნახავ, კახელების მეტს,
მინიჭებოდეს სხვა ერსა?

მაგრამ ამდენი სიკეთე,
რითაც ცხოვრება ტკბილია,
ვეღარ ახარებს დღეს კახეთს
და რაღაც მოწყენილია.

ალაზანს ვკითხე, მთის ცრემლებს:
ხომ საქართველოს შვილი ხარ?
გულჩათხრობილი დუდუნში,
რად მაგრე მოწყენილი ხარ?

შენასისხლხორცი კახეთის,
რამ გაგიტეხა ეგ გული?
აკი თავს სდებდა ის შენთვის
და შენც იყავი ერთგული?

უტყუვრად შენაკავშირი
ერთად ჭირით და ლხინითა,
ხან თავს იბანდით სისხლითა,
ხან იღებავდით ინითა?

და ორივ არად მიგაჩნდათ,
ამბობდით: წამავალია!
გვირგვინი ეროვნობისა
კეთილი მომავალია!!

სადღაა ახლა ეს თქვენი
გმირული აღთქმა და მცნება?
და ასე სათვალდათვალოდ
რამ შეგიცვალათ გუნება?

მდინარეს, მთასა და ველსა,
გატყვიათ მოწყენილობა!
და ნუ თუ არ გრძნობთ რომ ერის
ცუდია დაღრეჯილობა?

მდინარემ მითხრა ქვითინით:
სხვისა ჭირი ღობეს ჩხირი,
შენ რა იცი მომავალში
რა მოგველის გასაჭირი?

შენ რომ გვხედავ აღტაცებით
და მოგწონვართ ერთად ყველა,
საპატრონოდ სულ სხვის ხელში
გადავდივართ ნელა-ნელა.

ჩვენ პატრონად და მპყრობელად
ვეღარ ვხედავთ ქართველ კაცებს,
“ძე”და “შვილი” განახევრდა
ვრჩებით “ოვებს” და “იანცებს”.

რა გვექნება ჩვენ საერთო,
მათთან ლხინში ანუ ჭირში?
ერთმანეთისათვის უცხო,
ჩავვარდებით გასაჭირში!!

მაგრამ უცხო რას დაეძებს
ან სიავეს ან სიკარგეს?!
ვაი იმათ ვინც ჩვენ მხოლოდ,
მოგვიძულეს და დაგვკარგეს!

უცხოელი კი, მის რჯულზე
მოსაპნულ თავს, სხვა მხრით გვიკრავს,
სისხლს გამოგვწოვს წვეთა-წვეთად,
რბილს გაგვაცლის, ძვალს გამოგვხრავს.

და მშვიდობით, მიწა-წყალო,
მასთან ერთად ქართლის ერო,
გულ-უხვო და ენა ტკბილო
ჩვენო “მრავალჟამიერო”!

სულ უსისხლოდ მოვისპობით,
აღარც კვლა და აღარც ჟლეტა,
საკლავ იარაღად მხოლოდ
გამოდგება “მნოგი ლეტა”!

აი, თუ რამ დაგვაღონა!
აგვირია გზა და კვალი
სასიკეთოს ქართველისთვის,
ვერ ამზადებს მომავალი!

ეს მითხრა და დაექანა
ცრემლით ზღვაში ჩასანთქმელად
და ოცნება მეც ნათელი
გადამექნა უფსკრულ ბნედად!

როგორც დედა ვერ იმეტებს
სასიკვდილოდ ვერც ერთ შვილსა
და ოცნებას საიმედოს
მიეცემა რაღაც ტკბილსა,
ისე მეცა, რომ ქართველი
გადარჯულდეს, არა მჯერა!

სულ სხვაგვარად მეხატება
მომავალი ბედის წერა.
გადამთიელს აქ რა უნდა?
რას მოიხმარს ჩვენს მიწა-წყალს?

წახდება და ჩვენც წაგვახდენს,
შეგვიფორხებს მით მომავალს.
მაგრამ მაინც საბოლოოდ
ის ჩვენსკენვე დაბრუნდება
წინააღმდეგ ბუნებისა,
არაფერი არ მოხდება!

ხეს ვერ დამყნი ისე ხეზე
თუ არ არის მისი გვარის
შეიძლება განა სადმე
გასწორება “მთა და ბარის”?

არა! და შენც, ალაზანო,
ცრემლით ნუ რწყავ შენს ნაპირსა!
“ჭირსა შიგან გამაგრება
ასე უნდა, ვით ქვითკირსა”.

რაც რომ უნდა ჭირი ნახოს,
საქართველო არ გაქრება!
მოსული და მონაბერი
მას პატივად დაედება!

გაეხარდა ალაზანსა,
სანუგეშოდ ჩემგან თქმული;
გადიყარა სევდის ქაფი
მოიბრუნა ისევ გული.

და მიმართა ისევ კახეთს,
მშვენიერმა მშვენიერსა!..
ჩვეულებრივ ამღერებდა
კახურ “მრავალჟამიერსა!”.