მორჩილაძე აკა - Morchiladze Aka

ჯადოსნური ნივთები

(jadosnuri nivtebi)


რა თქმა უნდა, ისინი შენს გარშემო და ხელის გაწვდენაზე არაა. ჯადოსნური ნივთების პოვნა ძნელია და მრავალ თავგადასავალსა და ფათერაკს მოითხოვს.
ასეა ზღაპრებში და მეზღაპრეები არ ტყუიან.
ჯადოსნური ნივთების შესანახი ადგილები ამ ქვეყანაზე ჯერ არ უპოვიათ. ისინი პარალელურ სამყაროებშია დამალული, ოღონდ იმ პარალელურ სამყაროთა მმართველები, ან ბინადარნი ზოგჯერ გადაწყვეტენ ხოლმე, რომ ეს ნივთები აქეთა, ჩვეულებრივ ქვეყანაში გადმოისროლონ. რატომ გადაწყვეტენ ხოლმე ამას, ძნელი სათქმელია. როგორც ვარაუდობენ, იქაურები ასე იმიტომ იქცევიან, რომ რომელიმე აქაური თავიანთ მხარეში შეითრიონ.
შეთრევა უცბად არ ხდება, შეიძლება ათწლეულებიც დასჭირდეს. იქაურები ნაბიჯ-ნაბიჯ, ნელნელა, ფიქრისა და განსჯის შემდეგ ითრევენ ხალხს ამ სამყაროდან. ქვეყნად არსებობს ჯადოსნური სიტყვებიც, რომლებიც უცნაურ და ურყევ კავშირშია იქედან გადმოსროლილ ჯადოსნურ ნივთებთან. ამ ჯადოსნური სიტყვების გარეშე წარმოუდგენელია პარალელური სამყაროდან გადმოსროლილი ჯადოსნური ნივთების პოვნა. იმ უხილავი სამყაროს მმართველები არანაირად მიგანიშნებენ, აქა და აქ ჯადოსნური ნივთი დევს და ეს ნივთი და მიდი და აიღეო. ერთადერთი მინიშნება ჯადოსნური სიტყვაა, რომელიც მხოლოდ იმ კაცისთვის არის ჯადოსნური სიტყვა, ვისთვისაც ჯადოსნური ნივთის გადაცემა გადაუწყვეტიათ.
გადაცემა პირობითი სიტყვაა, რადგან სინამდვილეში ისინი არაფერს გადმოგცემენ და უნდა იპოვნო. თუმცა, ისიც არ იცი, რომ ეძებ. მხოლოდ ის იცი, რომ კარგი იქნებოდა, ამ ჯადოსნურ სიტყვას, რომლის ჯადოსნურობასაც ძალიან დიდი ხანია გრძნობ, რაიმე შემატებოდა.
რა დასამალია, და რამდენიმე ასეთი ჯადოსნური სიტყვა მეც ვიცი.
არ იფიქროთ, რომ ეს ისეთი განთქმული სიტყვებია, ყოველ ფეხის ნაბიჯზე რომ გვხვდება. ვთქვათ, სიყვარული, სიძულვილი, სიცოცხლე და სხვა ასეთი რამეები. საქმე ისაა, რომ ასეთ სიტყვებს კარგახანია ჯადოსნურობა გამოეცალათ და რაც მთავარია, იმ, იქითა ქვეყანაში მათ ნივთიერი გაგრძელება არა ჰქონიათ. ანუ, როგორც იტყოდა შერლოკ ჰოლმსი, თავს უფლებას როგორ მივცემ ვინმე შემიყვარდეს, ან შემძულდეს. შამწუხაროდ, ასეთი რამ ჯადოსნურ სიტყვებში გამორიცხულია.
ჯადოსნური სიტყვები უფრო შეუმჩნეველ, ძალიან ჩვეულებრივ საგნებს აღნიშნავს, ოღონდ ისე წარმოითქმის, რომ შეიძლება მთელი მოვლენაც გამოიწვიოს. ჯადოსნური ნივთი კი ზუსტად ისაა, რასაც ჯადოსნური სიტყვა აღნიშნავს.
რახან ამის დროც მოსულა, გავამხელ ერთ ჩემთვის ჯადოსნურ სიტყვას. მითუმეტეს, რომ შესაბამისი ჯადოსნური ნივთიც უკვე ხელთა მაქვს.
ამ სიტყვამ არანაკლებად იმოქმედა ჩემზე, ვიდრე იმ ადამიანზე, რომელსაც სიბერემდე ჩაესმოდა ძილში და გამოაღვიძებდა ხოლმე. იმ კაცს, ვისაც ეს სიტყვა ჩაესმოდა, ჯიმ ჰოკინსი ერქვა.
პიასტრი.
აი, ეს სიტყვა.
სხვანაირად, რვიანის ნატეხი (piece of eight), სხვანაირად, უბრალოდ რვიანი, კიდევ სხვანაირად ესპანური ვერცხლის დოლარიანი.
ახლა მოგახსენებთ, რომ პიასტრი ესპანური ვერცხლის ფულია, კარგა გვარიანი ზომისა. ზედ რა ამოუტვიფრავთ, ამის მოთხრობას არ მოვყვები, მოგახსენებთ, რომ იმ სამასი წლის წინათ ფულის სინაღდე უფრო წონით და ლითონის სიწმინდით განისაზღვრებოდა. რახან წონა მთავარი იყო, ეს გვარიანი პიასტრი ერთდროულად ერთი მონეტაც იყო და ნახევარიც, მეოთხედიც და მერვედიც. ანუ, პიასტრს კუნძზე დადებდნენ და ნაჯახს დაჰკრავდნენ. ასე გაჭრიდნენ ორად და ხურდასაც დაგიბრუნებდნენ. მოკლედ, რვა ნაწილადაც იჭრებოდა და რვა ნატეხით ერთ პიასტრს შეადგენდი.
ამიტომაც ერქვა ასე ინგლისურად მოლაპარაკე ხალხის ადგილებში.
ინგლისელი მეკობრეები, ესპანელ ვაჭართა გემები და პიასტრები. ალბათ, ყველაფერი გასაგებია.
პიასტრი კი იმიტომ არის ჯადოსნური სიტყვა ჩემთვის, რომ ამ სიტყვამ ძალიან ბევრი რამ შემიცვალა და გადამაწყვეტინა კიდეც. ბევრს ეხსომება, როგორ მთავრდება სტივენსონის განძის კუნძული.
გამდიდრებულ ჯიმ ჰოკინსს მძინარეს ჩაესმის ხოლმე ცალფეხა მეზღვაურის თუთიყუშის, კაპიტან ფლინტის მჭახე ხმა:
- piece of eight, piece of eight!
ყოველთვის, როცა ეს ხმა ჩამესმისო, ამბობს ჩვენთან გამოთხოვების წინ ჰოკინსი, შეშლილივით წამოვჯდები ხოლმე ლოგინშიო.
თქმა არ უნდა, ეს ჯადოსნური სიტყვაა. ყოველ შემთხვევაში, ჩემთვის. რადგან ოდესღაც, ამ შეძახილმა წერის სურვილი გამიჩინა. პირდაპირ არ ვიცი, რა უნდა მეკეთებინა, იმ თუთიყუშს რომ არ დაეჩხავლა, პიასტრები, პიასტრებიო. ალბათ, ფეხბურთის ყურების მეტს ვერაფერს გავაკეთებდი. თუ ეს რაიმეს კეთებად ჩაითვლება, რა თქმა უნდა.
ასე რომ, მართლაც ჯადოსნური სიტყვაა. ამ აზრს ის უფრო განმიმტკიცებს, რომ უკვე პიასტრიც მაქვს და რაც მთავარია, სწორედ ისე, რვად გაკვეთილი, იქ და იმ დროს რომ ჰქონდათ. ასეთი რამეები კი ტყუილად არ ხდება. სად უნდა მიხვიდე, რომ პიასტრს გადააწყდე? მსოფლიოს რომელ ქალაქში? შენით რომ ეძებო, რა თქმა უნდა, კოლექციონერებს მიადგები და თუ ფული გაქვს, იყიდი კიდეც, მაგრამ ჯადოსნური ნივთების და სიტყვების ურთიერთკავშირის მთავარი პირობა ხომ ის არის, რომ ჯადოსნური ნივთი არ უნდა ეძებო, ნივთს თავად წაეყრები, როცა ისინი ამის საჭიროებას დაინახავენ.
აბა, წარმოიდგინეთ:გადაფრინდი ოკეანეზე, ჩაფრინდი ერთ ქალაქში, იქედან კვლავ იფრინე და ჩაფრინდი მეორე ქალაქში. ამ მეორე ქალაქში ჩაჯექი ავტობუსში და წახვედი მესამე ქალაქში. იმ ქალაქში მანქანაში გადაჯექი და წახვედი ერთ სოფელში, უფრო კი მამულში. იმ სოფელში შეხვედი პატარა მაღაზიაში, ყოვლად უმიზნოდ, სუვენირის, ან რაიმე ასეთის საყიდლად და ამ მაღაზიის ყველაზე ბნელ, შეუხედავ და მოფარებულ კუთხეში გადააწყდი პატარა ქისას, რომელშიაც რვად დაჩეხილი პიასტრი დევს.
თქვენთვის ეგებ სუვენირიც იყოს, თანაც, შეუხედავი და უაზრო , ჩემთვის კი ჯადოსნური ნივთია, რადგან ვნახე ის, რაც ძალიან ბევრ რამეში მეხმარება. საერთოდ კი, წერაც ამ ჯადოსნური სიტყვების ნივთებთან დაკავშირებას ჰგავს. იმათ ყველაფერი მშვენივრად იციან. იციან, რომ ეს შეძახილი ჩემში არასოდეს გაცვდება და ამიტომაც პიასტრი გამომიგზავნეს. ალბათ, თქვენც წააწყდებით თქვენს ჯადოსნურ ნივთებს, თუკი ჯადოსნურ სიტყვებს ინახავთ და არ გავიწყდებათ, სად შეინახეთ:
- piece of eight! piece of eight!


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

ქალბატონო ნატალია

(qalbatono natalia)


არჩანდაში სამუშაოდ ერთი ექიმი ქალი მონარნარდა, სპეციალობით თერაპევტი.
სოფლის ბირჟაზე ამბობენ, — ისეთი კარქია, ამბულატორიის ეზოს პატარა კარში ვერ ეტევა, სამანქანო ჭიშკარს უღებენ და იქიდან დადისო.
ცოტა მოღრეცილად იცინის და ისიც კი უხდებაო, — თქვა წარსულში გამოჩენილმა მსმელმა, აწ სოფლის ვეტექიმმა და ამ წუთიდან ამბულატორიის გზაზე თავისი „ბელარუსი“ ტრაქტორის სისტემატურ ჭენებას მიჰყო ხელი, თან წვერიც მოუშვა, — სანამ არ გამომყვება, არაფრისდიდებით არ მოვიპარსავო.
არ მოიპარსავს და მთელი დარჩენილი ცხოვრება რობინზონ კრუზოსავით მოუწევს სიარულიო, — გაბრაზდა სოფლის სტომატოლოგი, — სად გაგონილა, რომ ვეტექიმმა თერაპევტი მოიყვანოსო?
აბა, რაო, — უდასტურებდა თავისი ძმა, თვითმცლელ „ზილის“ მძღოლი, მაჭრობიდან ახალგამოსულ ღვინოს სვამდნენ ნიგვზის დაყოლებით, — წესი და რიგი ის არი, რო სტომატოლოგმა უნდა მოიყვანოს თერაპევტიო.
ტრაქტორს ახარბებსო? — სწყინდა სტომატოლოგს, — ეგ თუ „ბელარუსით" დაჩახჩახებს, მე „ნოლ-შვიდით“ დავნარნარებ, სპილოს ძვლისფერიც არისო.
ვახ, რა ქალიაო, კაცო, — ხელს ხელზე შემოჰკრავდა ზილის" მძღოლი, — რატო იგრე დადის დიფერგაცურებული „ზილივითაო".
„ზილივით“ კი არა, ვენაცვალე, „კამაზივით“ დადისო, — იძახდა სტომატოლოგი, — ზამთარში ფეჩის ანთება აღარ დამჭირდება, ისედაც გამათბობსო.
შენ „ზილსაც“ ნუ დაიწუნებო, — აფრთხილებდა მძღოლი, — იგეთი მანქანაა, სუ დედას სტირობს, გინდა ტვირთით, გინდა ისეო.
კარგი, ერთიც დაასხიო, — ეუბნებოდა სტომატოლოგი და შევსებულ ჭიქას იღებდა, — მაშინ ამით კიდე ჩემ დიფერგაცურებულ „ზილს" გაუმარჯოსო.
გაუმარჯოსო, — ჭიქას უჭახუნებდა ძმა, — ჯერ მარტო ის იანგარიშე, რამდენი შეშა დაგეზოგება ზამთარშიო.
მაშ, მაშ, კაცოო, — უხაროდა სტომატოლოგს, — ზაფხულში კიდე ერთი-ორი ცისტერნა წყალი და მაგისი ჯანიო.
შენ ვეტექიმმა როგორ უნდა გაჯობოს, მაგი დედა კი ვატირე, მაგისი, იმ თავის გრძელი წვერიანათაო, — მძღოლი ეუბნებოდა.
ნახევარი „ზილი“ შეშაც რო დამიზოგოს, ისიც ხომ შეღავათიაო?
არი, როგორ არ არიო!
ადე, მაშინ, წავიდეთ, ახლავე ვითხოვოთო.
წავიდეთ და წავიდეთო.
მიბანცალდნენ სტომატოლოგის „ნოლ-შვიდთან“, ჩასხდნენ და გასწიეს იმ თერაპევტი ქალის სოფლისკენ.
სად წავიდნენო? — მძღოლის შვილი, ზაზა შეეკითხა დედამისს.
ექიმის სათხოვნელადაო, — მიუგო დედამ.
რად გაუშვი, ხო დაინახე, თავის მატორზე აღარ იყო არც ერთიო!
იიჰ, იმათ ვიღა დაიჭერდათო.
ჰოდა, ნახე, თუ ჟეშტები არ მოუბან და ეგრე არ გამოყარონ იქიდანო!
„ჟეშტები მოუბან“ არჩანდული გამოთქმაა, შერცხვენილ კაცს გამოაბამენ, გნიასით დაედევნებიან და ისიც რახარუხით გარბის შარაზე.
მინარნარებენ ძმები „ნოლ-შვიდით“ და მიზნად დასახულ სოფელს რომ მიატანეს, საჭესთან მჯდომმა სტომატოლოგმა საქარე მინაზე ერთი გზააბნეული, შავ-ყვითელზოლებიანი მწერი, სახელად კელა, იგივე კრაზანა დაინახა.
მიფრინავდა და ვერც მიფრინავდა, მინა ეღობებოდა წინ. აიღო ჩვარი, დაარტყა და, რახან კრაზანა ძირს ჩავარდა, იფიქრა, — ეგ არი და გორის ციხეო.
ამასობაში მივიდნენ კიდეც იმ ექიმის სახლამდე.
ჭიშკართან გააჩერეს მანქანა.
გადაბანცალდა მძღოლი ძმა, გადმოაწოდა სტომა¬ტო¬ლოგმა ერთი ბოთლი კაი ფრანციცული შამპანური და ნამდვილი მოსკოვური „ბამბანერკა\\\" და, სანამ თავადაც გადმოვიდოდა, უკვე მოსულიერებული, მუხრუჭის პედალზე ამძვრალი კრაზანა „რიბოკის“ ბოტასზე უხიფათოდ შეაცოცდა.
ჩაკეტა სტომატოლოგმა თავისი „ნოლ-შვიდის" კარები და შევიდნენ ეზოში „მასპინძელოუს“ ძახილით.
დევის დედა კი არა, სარძლოს დედა აივანზე გადმომდგარიყო, სარეცხს ჰფენდა და თავიდანვე განაწყენდა, — რა გაყვირებთ, ბუზისტოლა ხო არ გეჩვე¬ნებით, აქ არა ვარო?
მანდაც კარქა იყავი და ქორწილშიც, ჩემო კარგო სასიდედროო! — მოეფერა სტომატოლოგი.
შემოდით, დაბრძანდითო, — შეიპატიჟა ქვემოთ ჩამოსულმა ქალმა სტუმრები, ოთახში შეიყვანა და მაგიდასთან მიუჩინა ადგილები.
„ზილის“ მძღოლმა „ბამბანერკა“ გახსნა.
სტომატოლოგმა კი ფრანციცული შამპანური თავისებური ბუთქით.
ღმერთი გიშველის, მინები არ ჩამომიმტვრიოთო! — შეშფოთდა სასიდედრო, თუმცა მაინც გამოუღო კარადიდან ორი ჭიქა.
მესამეცო!
არა, მე არ დავლევო!
ქალბატონო ნატალია, თქვენი სიტყვა წამალიაო! — მიუგო სასიძომ და ჭიქების შევსებას მიჰყო ხელი, მაგრამ მოუზომავად და ქაფის გადმოსვლით.
სიტყვა კი არა, კოცნაო! — შეუსწორა ძმამ და ნესვებივით მკერდი მოურიდებლად შეუთვალიერა დიასახლისს.
აბა, აბა, აქ ახლა დაუკრეფავში გადასვლები არ იყოსო! — ქალბატონმა ნატალიამ ბრძანა, — სადაცაა ჩემი ქმარი დაბრუნდება გამგეობიდანო.
ამითიო, — ჭიქა აიღო სტომატოლოგმა, — თქვენი ქალიშვილის სადღეგრძელო იყოს, მე ისე მიყვარს, ჭკუა დავკარგეო!
რაღა დროს შენი სიყვარულიაო, — გაიკვირვა ქალბატონმა ნატალიამ, — ორმოცდასამი წლისა და სამ-ნახევარი თვისა ხარო!
ვახ, ეგრე კარქათ მეც კი არ ვიცი ჩემი ძმის ასაკიო, — გაოცება ვერ დამალა „ზილის“ მძღოლმა.
ქალბატონო ნატალია, შენი სიტყვა წამალიაო, — გაიმეორა სტომატოლოგმა.
სიტყვა კი არა, კოცნაო! — ისევ შეუსწორა ძმამ.
მაგრამაო, — ძმის გამოხდომას ყურადღება აღარ მიაქცია სასიძომ, — სიყვარულმა ასაკი არ იცის, სად არი ჩემი გაზაფხულის ვარდი, გამატანთ თუ არაო?
ღმერთი არ გაცდის, მოვიდეს ჩემი ქეთი და ის გაგცემს საბოლოო პასუხსო.
ქალბატონო ნატალია, თქვენი კოცნა წამალიაო, სტომატოლოგს უნდა ეთქვა, მაგრამ ჩვენმა ნაცნობმა კრაზანამ შარვლის ტოტში შეძრომისას დაწყებული მოძრაობა ზედ სასიძოს კაცობის მთავარ საბუთ-დოკუმენტზე დააბოლოა უსასტიკესი კბენით, რაზედაც მწარედ შეჰყვირა სასიძომ და განცვიფრებულ ქალბატონ ნატალიას აღარ დარიდებია, წამოხტა, სწრაფად ჩაიძრო შარვალ-ნიფხავი, ის წყეული კრაზანა აიყვანა, ძირს დაახეთქა და „რიბოკის“ ბოტასით გასრისა.
გასრისა და ენაჩავარდნილი სასიდედრო რომ დაი¬ნახა, თავისი აკვიატებული ლექსით მოეფერა, ოღონდ ამჯერად ძმის შესწორებაც გაითვალისწინა:
„ქალბატონო ნატალია, თქვენი კოცნა წამალიაო!“
კოცნა კი არა, სიტყვაო! — წამხდარი საქმის გამოსწორებას შეეცადა „ზილის" მძღოლი, მაგრამ სასიძო მაინც „კოცნას" გაიძახოდა ჯიუტად და კაცობის საბუთ-დოკუმენტს წინაუკმოდ იქნევდა.
ხომ წარმოგიდგენიათ, რა მოხდებოდა, როცა ოჯახის კარს სასიმამრო და სარძლო შემოხსნიდნენ, შარვალჩახდილ სასიძოს დაინახავდნენ და იმ ლექსსაც მოისმენდნენ, — ქალბატონო ნატალია, თქვენი კოცნა წამალიაო!
რაღა ბევრი გავაგრძელო, როგორც არჩანდაში იტყვიან, ორივე ძმას დაჭეჭყილი თუნუქის „ფეჩები", ანუ ღუმელები გამოუბეს და ეგრე, რახარუხით, ჩახაჩუხითა და ჟღარუნ-ჟღარუნით დაიფრინეს იქიდან.
აი, სწორედ ამიტომ აღარ დადის არჩანდის მთავარი ვეტექიმი რობინზონ კრუზოსავით ვეებერთელა წვერით.


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

რომელიღაც უბნელი ნატუკა

(romeligac ubneli natuka)


თბილისის რომელიღაც უბანში, ცხრასართულიანი კორპუსის მეცამეტე სართულზე - ყველას დასანახად - ცხოვრობდა ნატუკა თავის პატარა გოგოსთან ერთად.
ადრე სოფლელი ქმარი ჰყავდა, რომელიც სიმთვრალისას სცემდა ხოლმე და მოკიდებული სიგარეტით რომ მოატანა, კინაღამ შემოაკვდა და დედამისმაც უმალ გააშორა.
მერე ნატუკას დედამ მოუნახა სხვა კაცი, ქალაქელი. ნარკუშა და ყომარბაზი გამოდგა ისიც, ბედი არ გინდა? და იმასაც გაეყარა, დედამისის რჩევით, რაღა თქმა უნდა.
ამის შემდეგ უცნაური ამბები ემართებოდა ხოლმე. ვთქვათ და, წავიდოდა სახლიდან და გაქრებოდა რამდენიმე დღით. ერთმანეთს ეცემოდნენ მშობლები, მთელ ქვეყანას შეაწრიალებდნენ - ჯერ სანათესაოს ააფორიაქებდნენ, მერე ნატუკას მეგობრებს ჩამოურეკავდნენ, უბნის ინსპექტორს გააგებინებდნენ, ახლა შინაგან საქმეთა სამინისტროს მაღალ ჩინოსან მოხელეებს გამოძებნიდნენ და ტელევიზიაში გამოცხადებამდე რომ მივიდოდა საქმე, სწორედ მაშინ გამოჩნდებოდა ხოლმე - ცოლად უნდა მოვეყვანე, მაგრამ ოჯახი ჰქონია, მომატყუა იმ დებილმაო! - და ასე შემდეგ...
გიჟს ჰგავდა მამამისი. სცემდა, მაგრამ არ სჭრიდა; ხოლო ერთი ასეთი მორიგი დაკარგვისას ინფარქტმა დაარტყა და ძლივს გამოსტაცეს სიკვდილს ხელიდან.
მაშინ დედამისმა ხერხი იხმარა, დაქალი მიუგზავნა ნატუკას და გაარკვია, რომ მის შვილს კაცები უყვარდა, უყვარდა, - აღარ შეეძლო, ისე ძალიან. უყვარდა და რა ექნა, პირდაპირ აღარ იცოდა; არც თვითონ უნდოდა შინიდან დაკარგვა, მაგრამ დრო მოუვიდოდა და რაღაც ემართებოდა, ვერანაირად ვეღარ თოკავდა თავს - ფეხებს თავისით მიჰყავდა ძველი თუ ახალი ნაცნობებისაკენ, საჩვენებელი თითიც თავისით კრეფდა იმათი ტელეფონის ნომრებს და პირიც თავისით ლაპარაკობდა იმას, რაც საჭირო იყო...
თავდაპირველად გონიერმა დედამისმა ერთი ვინმე ნათესავის ცარიელ ბინაში გადაასახლა ნატუკა შვილიანად, შეშლილს დამგვანებულ მამამისს გამოარიდა, ხელში არ ჩაგვაკვდეს ეს კაციო და სანდო მეზობლებს თვალთვალიც დაავალა, შვილი კი დაარიგა, ყველას დასანახად ცხოვრობ, ახლა მაინც მოერიდე ამ საძრახის საქმესო. თუმცა ობიექტურობა მოითხოვს, აღინიშნოს, რომ ამ ცხრასართულიანი სახლის მეცამეტე სართულზე - ყველას დასანახადაც - გვიან ღამემდე არ წყდებოდა მომსვლელთა ნაკადი ნატუკას კართან და ერთმანეთს რომ გადაეყრებოდნენ ამ ქალის რაყიფები, ისეთი აურზაური და დაკა-დაკა იმართებოდა, მილიციას თუ პოლიციას იძახებდნენ “შურიანი და ბოროტი მეზობლები” (ნატუკას დედის გამოთქმაა), მაგრამ მოდიოდა რო!..
ძალიან ბევრი იფიქრა დედამისმა, რჩევა ჰკითხა ნაცნობებს, სხვაგანაც გაიკითხ-გამოიკითხა და ჭკუაში დაუჯდა, რომ ნატუკა სექსოპათოლოგთან მიეყვანა. გადარეკა-გადმორეკა. იქ დაქალს შეეხმიანა, აქ თანამშრომლის ბიძაშვილს ესაუბრა, იმან თავისი ძმაკაცის მეგობარს სთხოვა და მოკლედ, ასათიანის ქუჩაზე, ფსიქიატრიულში მონახა კაი სპეციალისტი.
ჰოდა, დაიწყო ნატუკამ სეანსებზე სიარული.
დაუჯდებოდა შინაბერა სექსოპათოლოგი იგი და - კაციო? კაცი ოხერია, ბანჯგვლიანია მაიმუნივით, საზიზღრად დიდია, ზორბაა, ოფლის სუნი აქვს, ბევრი იმ აქოთებულ სიგარეტს ეწევა და შენ წარმოიდგინე, სვამს კიდეცო! მერე ღიმილი, რა საძაგელი ღიმილი აქვთ, ერთი დააკვირდი, ფუჰო!
ამ სეანსების მერე უფრო მოიმატეს ნაირ-ნაირმა სტუმარ-საძაგელბანჯგვლიანებმა ნატუკას კართან, ხელჩაქნეულმა დედამისმა მთლად მიანება თავი და უმორჩილესად გთხოვთ, ყურადღება მიაქციოთ, რომ ნატუკა თბილისის რომელიღაც უბანში, ცხრასართულიანი სახლის მეცამეტე სართულზე - ყველას დასანახად - ცხოვრობს ახლაც, ძილში ხშირად ნახულობს ფრთოსან ფალოსებს და “შიდსის” საფრთხეც კი ვერ აჩერებს, - თავისას განაგრძობს.
ხდება ხოლმე ასეც, რას იზამ...

ჰეპი ენდი გვიანდელი მინაწერის სახით:

ამასწინათ ნატუკას დედა შემხვდა ავტობუსის გაჩერებაზე, გაღიმებული მომესალმა, ცალკე გამიხმო, ხელჩანთიდან სურათების დასტა ამოიღო და გამომიწოდა, ნახეო.
“კოდაკზე” გადაღებული ფოტოები იყო: ნატუკა და თავისი შვილი ეიფელის კოშკთან. ნატუკა და თხასავით წვერიანი კაცი თანხმობის მოედანზე, კაფე “როტონდაში”, ზღვაზე - ნიცაში, სადღაც რესტორანში...
ასე რომ, ჩვენი ბიჭ-ბუჭობა ტყუილად ნუ დაუწყებს ძებნას თბილისის რომელიღაც უბანში ცხრასართულიანი სახლის მეცამეტე სართულს - იქ აღარავინ დახვდებათ.
რა მომხდარა?
არ დაიჯერებთ, მაგრამ მაინც უნდა გითხრათ: ნატუკას ფრანგული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი ჰქონია დამთავრებული, ასე თუ ისე სცოდნია ენა, გაუცვნია ერთი მდიდარი ფრანგი მარკიზი, რომელსაც შეჰყვარებია და თავის შვილიანად წაუყვანია პარიზში, შუაგულ ელისეს მინდვრებზე... აი, ასე! “გასკდნენ გულზე შურიანი და ბოროტი მეზობლები!” (ნატუკას დედის გამოთქმა).
ალბათ, მაინც არ გჯერათ.
ისე, მეც კი ვარ დაეჭვებული - პარიზში გათხოვება მე ხომ არ მოვიგონე მეთქი.


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

მთვარის მიღმა

(mtvaris migma)


ესმა ონიანის ნამუშევრების თვალიერება-კითხვისას, დავიჯერო, ტყუილად მახსენდება ხოლმე ერთი ადგილი ტანის ეპოქაში მცხოვრები პოეტისა და მხატვრის ვან ვეის, იმავე მო-ძეს (701-761 წ.წ.) ტრაქტატიდან „ფერწერის საიდუმლოებები“:
„როცა ხელი ფუნჯებსა და ტუშს მიმართავს, ისეც მოხდება ხოლმე, რომ ეს ხელი დავიწყებაში დახეტიალობს და თამაშობს... ხოლო წლები მთვარის მიღმა მიდიან, მარადისობისკენ. და ფუნჯიც მოუხელთებელ საიდუმლოთა საძებნელად უნდა წავიდეს“.


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

მჭედლო რომ ვერხვების სიმღერას დააპირებს

(mchedlo rom verxvebis simgeras daapirebs)


— აი, შენც „ვერხვები“ მთხოვე და მამაჩემი გამახსენდა.
რა კაცი იყო მამაჩემი, იცი?
გამიყვანა ერთხელ ცალკე, სალაპარაკო მაქვს შენთანო.
რა იყო-მეთქი?
რა იყოო, შვილო და, ჩემთან წამოსვლას რომ დააპირებთ, კაი სოფლის დედალი მოხარშოს შენმა ცოლმა ან დაიკომო.
სად-მეთქი, კაცო?
მერე, ხო იცი, რომ მოიხარშება, მარილი ცხელ-ცხელს უნდა მოაყაროს, რომ კარგად გაუჯდესო.
ვა, რას-მეთქი?
იმ სოფლის დედალსო. რა იყო, ასე არ გასწავლეთ მე თქვენო?!
კი, ასე გვასწავლე-მეთქი.
და მართლა კაი ღვინო იშოვე, იცოდე, ცუდ ღვინოს ნუ მაკადრებ, ბიჭოო!.. ხომ გასწავლე მე შენ კაი ღვინის ცნობაო?
კი-მეთქი, კი!
ჰოდა, წამოიღე პურ-მარილი, წამოიყვანე ნათესავები და ჩემს საფლავზე რომ მოხვალთ, პირდაპირ ცხვირ-პირში ნუ შემომასხამთ იმ კაი ღვინოს, ერთი ჭიქა წამიქციეთ ფეხებთან და დანარჩენი თქვენ დალიეთ პატარ-პატარა ჭიქებით. ხომ იცი, კაი ღვინო პატარ-პატარა ჭიქებით უნდა სვა, რომ გაგიჯდეს კარგადო.
კარგი რა, მამა, რა დროს ეგ არი-მეთქი, — გამოვექცე უნდა.
მოიცა, ბიჭო, რომ გელაპარაკებიო, — მაჩერებს, — და ერთი დაიმახსოვრე კიდევო. იმ კაი ღვინის შოვნა შემოდგომისკენ უფრო მოსახერხებელია და თუ შემოდგომითაც ვეღარ იშოვით, ჩემს საფლავზე არ დაგინახოთ საერთოდო!
აუ, კარგი რა, მამა, კარგი რა-მეთქი! — გავურბივარ.
— მოიცადე, შე უსვინდისო, ასეთი კაი პურ-მარილი და ის კაი ღვინო ქე რომ მოგაქვს ჩემთან, იმ ჩვენ ბჟღრიალა და ბაფთიან გიტარას სახლში ტოვებო?! ეს გასწავლე მე შენო?
არ ვტოვებ, ბატონო, ისიც მომაქვს-მეთქი!
ჰოდა, კაი ხასიათზე რომ დადგები, ე მაშინ უნდა მიმღერო გალაკტიონის „ვერხვები“, ჟღარუნა და ჯაგიჯუგა სიმღერები არ გამაგონო, თორემ არ ვიცი, რას ვიზამ პირდაპირო!..


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

ოპერის წინ

(operis win)


ოპერის წინ, მიწისქვეშა გადასასვლელში, სადაც მთელი დღე უკრავენ გიტარებზე ახალგაზრდები და, ალბათ, პურის ფულსაც აგროვებენ, ყოველ საღამოს, იმათი წასვლის შემდეგ, ერთი კაშნეში ნიკაპჩარგული, შუბლზე ნაქსოვქუდჩამოფხატული ფლეიტისტი უკრავს და ხურდა ფულის ჩასაყრელადაც სამფეხა შტატივზე მიმაგრებულ ფლეიტის ყუთს იყენებს.
რამდენჯერაც საღამოს მომიწევს ხოლმე გავლა, ვჩერდები და ვუსმენ იმის კომპოზიციებს — „ბითლზისა“ თუ სხვა პოპულარული ანსამბლების მელოდიებს. კლასიკას იშვიათად, მაგრამ მაინც უკრავს, თუმცა მეტად თავისებურად. მაგალითად, მოცარტის „ჯადოსნური ფლეიტის“ სახელგანთქმულ პასაჟს მეტისმეტად ჩქარი ტემპით უკრავს, თანაც გამარტივებულად — მოკლედ, როგორც ჩემი მასწავლებელი იტყოდა, „აფუჩეჩებს“.
გავბრაზდი ერთხელ ძალიან, ჩამოვუდექი და ბრძანების ტონით ვთხოვე, სწორად დაეკრა.
პროფესიონალი მუსიკოსი გამოდგა და ჩემი „თხოვნის“ შესრულება არ გასჭირვებია.
აბა, სხვა დროს რატომღა ჩქარობ და ამარტივებ-მეთქი?
სანამ მიწისქვეშა გადასასვლელს გაივლის გამვლელი, მთელი მელოდიის მოსმენა უნდა მოაწროსო, — ამიხსნა, თან ფლეიტის ყუთიდან ხურდა წამოკრიფა მორცხვად და ვიდრე ის დამასწრებდა, მე დავპატიჟე და ერთად დავლიეთ მოცარტის „ჯადოსნური ფლეიტის“ სადღეგრძელო.
ვდგავარ ახლა და ვფიქრობ — რა ვუთხრა ცოლს, რატომ ვერ მოვიტანე სახლში ათი კილო კარტოფილი-მეთქი...


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

პიგმალიონი მუსიე ჰიუგოსა და მუსიე ვოლტერის გვერდით

(pigmalioni musie hiugosa da musie voteris gverdit)


ეს ამბავი შეიძლება იმ ცნობით დავიწყოთ, რომელმაც გასული (2002) წლის დეკემბრის შუა რიცხვებში მოაღწია ჩვენამდე.
მაშინ გაზეთები იუწყებოდნენ, რომ საფრანგეთში როგორც იქნა აღადგინეს ისტორიული სამართლიანობა და დიდი მწერლის, ალექსანდრ დიუმას ნეშტი მისი მშობლიური ნორმანდიის პატარა ქალაქ ვილერ-კოტრედან, სუასონიდან ლიონისკენ მიმავალ გზაზე რომ მდებარეობს, პარიზის პანთეონში გადაასვენეს.
თურმე მწერლის ნეშტს მუშკეტერები მიაცილებდნენ: ათოსი, პორთოსი, არამისი და, რასაკვირველია, დარტანიანი...
ჩვენთვის ამ ფაქტიდან ყველაზე საინტერესო ის არის, რომ საფრანგეთის ამჟამინდელ პრეზიდენტ ჟაკ შირაკს ისე ძალიან ჰყვარებია „მამილო დიუმა“, რომ მუშკეტერის ჯვარდაქარგული მოსასხამი უკვე შერჩეული ჰქონია — მე თვითონ უნდა გავაცილო მწერლის ნეშტიანი კუბოო.
როგორც იუწყებიან, სულ ბოლო მომენტში ძლივსძლივობით გადაუთქმევინებიათ განზრახვა — არ შეიძლება მაგის გაკეთება, რაც უნდა იყოს, მაინც ამხელა ქვეყნის პრეზიდენტი ბრძანდებითო.
კარგი, დაგიჯერებთო, — უთქვამს მუსიე შირაკს, — მე იმით მაინც ბედნიერი ვარ, რომ ამიერიდან მუსიე დიუმა მუსიე ჰიუგოსა და მუსიე ვოლტერის გვერდით ჩინებულად იგრძნობს თავსო.
ამგვარი განათლებული პრეზიდენტისთვის სრულიად აღარ უნდა იყოს უცხო, თუ რატომაა მასობრივსა და ელიტარულ კულტურას შორის თავის დროზე ხელოვნურად გავლებული სადემარკაციო ხაზი კაი ხნის გაუქმებული.
ვის-ვის და, ასე მგონია, ცოცხალი რომ ყოფილიყო, ეს ამბავი ყველაზე მეტად იმ კაცს გაახარებდა, ვისაც მეცხრამეტე საუკუნის დასაწყისში საკუთარი მამის მამა უწოდა სახელგანთქმულმა მწერალმა ქალმა ჟორჟ სანდმა.
მამაკაცის გვარ-სახელს შეფარებულმა ამ მწერალმა ქალბატონმა ასე დაამშვიდა მხიარული და გულკეთილი დიუმა-მამის მფლანგველობით, საყვარლებით, სასამართლო პროცესებით და სხვა ათასი მოუგვარებელი პრობლემით შეწუხებული და აბუზღუნებული დიუმა-შვილი:
„დამიჯერეთ, მამილო დიუმა ტალანტის სიჭარბეს თავის მფლანგველობას უნდა უმადლოდეს. დიახ, უბრალოებისადმი მაქვს მიდრეკილება, მაგრამ მე ხომ მარტივ რამეებს ვქმნი, ისეთს, როგორიც ორჯერ ორია. მას კი, ადამიანს, რომელიც საკუთარ პიროვნებაში მთელ სამყაროს ატარებს — მოვლენებს, გმირებს, გამცემებს, ჯადოქრებს, თავგადასავლებს, რომლებიც განსახი¬ერე¬ბულია თვით დრამაში, არ ფიქრობთ, რომ უბრა¬ლოებისადმი მიდრეკილება დაღუპავდა, როგორც მწერალს და ფანტაზიას ჩაუქრობდა? მისთვის აუცილებელია გადაჭარბება, რათა ცეცხლი ცხოვრების კერიაზე ჩაუქრობლად შემოინახოს. მართალი ხართ, თქვენ ვერ მოახერხებთ მის გარდაქმნას, თქვენ დაგაწვებათ ტვირთი ორმაგი დიდებისა — მისი და თქვენი. თქვენი — მთელი თავისი ნაყოფით, მისი — მთელი თავისი ეკლებით. რას იზამ! მან თქვენ გადმოგცათ თავისი დიდი ნიჭი და ამიტომაც მიაჩნია, რომ თქვენთან ანგარიში გასწორებული აქვს... ეს სიმკაცრეა და, საერთოდ, ძნელიცაა — გინდა თუ არა, ხანდახან კაცი უნდა გახდე კიდეც მამა საკუთარი მამისა...“
თუმცა არც ის უნდა გამოგვრჩეს მხედველობიდან, რომ დიუმა-შვილი ძალიან მალე ივიწყებდა წყენას და ისე მიმართავდა საკუთარ მამას, მამაშვილური სიყვარულის ქრესტომათიულ ნიმუშად რომ ივარგებს:
„შენ ამაყი იყავი და ბედნიერი, როგორც ყველა მამა. შენ მხოლოდ ერთი რამ გინდოდა — სხვათა ნათქვამი დაგეჯერებინა და, შეიძლება, გჯეროდა კიდეც. ძვირფასო დიდო ადამიანო, გულუბრყვილო და გულკეთილო. შენ ისევე მინაწილებდი შენსავე დიდებას, როგორც მინაწილებდი ფულს, როცა მე ახალგაზრდა და ზარმაცი ვიყავი. ბედნიერი ვარ, რომ საშუალება მომეცა, საზოგადოების თანდასწრებით მდაბლად დაგიხარო თავი და ყველას წინაშე გამოვხატო ჩემი პატივისცემა და მოკრძალება. მინდა, მოგეხვიო იმ მამაშვილური სიყვარულით, როგორითაც მიყვარხარ“...
ჰოდა, ყველაზე მეტად დიუმა-შვილი გაიხარებდა-მეთქი, სწორედ ამიტომ მოგახსენეთ.
გაიხარებდა და 1880 წლის ერთ პარიზულ ამბავს გაიხსენებდა, როცა ჩამოყალიბდა კომიტეტი მალზერბის მოედანზე დიუმა-მამის ძეგლის დადგმის ორგანიზაციისთვის. იმხანად მკითხველმა უმადურობა გამოიჩინა ფათერაკებიანი წიგნების ჯადოქრის მიმართ და ხელმოწერით ძალზე მცირე, ძეგლის დასადგმელად არასაკმარისი თანხა მოგროვდა.
თუმცა ამას ზეგავლენა არ მოუხდენია „დონ კიხოტის“ სახელგანთქმულ ილუსტრატორ გუსტავ დორეზე, რომელმაც უსასყიდლოდ შექმნა მონუმენტის პროექტი დიუმა-მამის მიერ დიუმა-შვილისთვის ნაამბობი აი, ამ სიზმრის მიხედვით:
„მესიზმრა, თითქოს ქვის მთის მწვერვალზე ვდგავარ, რომლის თითოეული ქვაც ჩემს რომელიღაც წიგნს მაგონებს“.
სწორედ ისე, როგორც იმ სიზმარში, ქვის წიგნებით აგებულ ვეება პიედესტალზე ბრინჯაოში ჩამოსხმული, მოღიმარი დიუმა ზის. სკულპტურის ერთ მხარეს მკითხველთა სამკაციანი ჯგუფია დიუმას წიგნებით ხელში, ხოლო მეორე მხარეს კი დარტანიანი მიმჯდარა — ალბათ, მორიგეობისგან თუ დაიღალა...
შეგვიძლია, წარმოვიდგინოთ კიდეც, როგორ ზის 1883 წლის 3 ნოემბერს იმ ძეგლის გახსნაზე, გნებავთ, ამასწინანდელ პარიზის პანთეონში გადასვენების ცერემონიალზე დიუმა-შვილი და თვალცრემლიანი ისმენს ორატორთა გამოსვლებს — ეს ხომ მისი და მამამისის ცხოვრების პატარა, მაგრამ დაუვიწყარი კარნავალია.
მაგალითად, ჟიულ კლარეტის ნათქვამს: „ამბობენ, დიუმამ სამი თუ ოთხი თაობა გაართოო. მაგრამ დიუმამ გართობაზე მეტი გააკეთა: დიუმა თაობებს ანუგეშებდა. და თუ მან კაცობრიობა უფრო დიდსულოვანი დახატა, ვიდრე სინამდვილეშია, ამის გამო ნუ ვუსაყვედურებთ. იგი ქმნიდა ისეთ ადამიანებს, როგორიც თავად იყო“...
ანდა, სულაც ედმონ ამუს ნათქვამს: „ეს ქანდაკება ხალასი ოქროსგან იქნებოდა ჩამოსხმული, დიუმას ყველა მკითხველს თითო სანტიმი რომ შეეტანა. ეს ქანდაკება, ბატონებო, გამოსახავს დიდ შეშლილს, რომელიც მთელი თავისი სისხლსავსეობით, მთელი თავისი არაჩვეულებრივი მხიარულებით საკუთარ თავში უფრო მეტ საღ აზრსა და ჭეშმარიტ სიბრძნეს იტევდა, ვიდრე ჩვენ, ყველანი, ერთად აღებული... ეს არის სახე სუსტი და დამთმობი მამისა, რომელმაც თავის ნებაზე მიუშვა შვილი და მაინც იშვიათი ბედნიერება ხვდა წილად — სიცოცხლეშივე ენახა, როგორ აგრძელებდა მის საქმეს ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი და ბრწყინვალე ადამიანი მათ შორის, ვისაც კი საფრანგეთი უსახელებია...“
და დიუმა-შვილს მართლაც დიდი მოწიწება რომ ჰქონდა მამამისის მიმართ, ამას ერთი ეს ფაქტიც ადასტურებს: ალექსანდრ დიუმა-მამა რომ აღესრულა, გაზეთები დაფაცურდნენ და სასწრაფოდ ჩამოაცილეს ალექსანდრ დიუმა-შვილს სიტყვა „შვილი“. თუმცა შვილი წინააღმდეგი იყო: „ეს სიტყვა ჩემი სახელის განუშორებელი პატივია. ეს იგივე მეორე გვარია, რომელიც პირველს ავსებს“.
აი, აქ კი თამამად შეგვიძლია დიუმათა სამი თაობის ბიოგრაფს, ანდრე მორუასაც მივცეთ სიტყვა: „ალექსანდრე მეორემ დაინახა, როგორ აღიმართა მის სახლსა და იმ სახლს შორის, ალექსანდრე პირველი რომ ცხოვრობდა, მამის ძეგლი, გარშემორტყმული სიყვარულით, თაყვანისმცემლებითა და აღტაცებით. ყველა ორატორი თავის სიტყვაში აერთიანებდა ამ ორ ადამიანს და შვილმა რაღაც წამების განმავლობაში თავს უფლება მისცა, ბედნიერება ეგრძნო. იმ დღეს იმ ხალხსაც კი უწვდიდა ხელს, რომლებთანაც წინა დღით მისალმებაც არ სურდა. იხსენებდნენ, რომ მამამ შვილს თავისი „საუკეთესო ქმნილება“ უწოდა და რომ იგი თითქმის ერთადერთი იყო იმ ადამიანების შვილთაგან, რომელიც არამცთუ არ გაჭყლიტა მამის სახელმა, არამედ მეტი დიდებით შემოსა“.
დიუმა რომ თავისი წიგნების ფურცლებს სულსწრა¬ფად გვაშლევინებს, საუკუნე-ნახევრის განმავლობაში გამოცდილი და არაერთგზის დამტკიცებული ამბავია.
ჯერ კიდევ 1850 წელს ამბობდნენ, რომ თუ კიდევ არსებობს რომელიმე დაუსახლებელ კუნძულზე რობინზონ კრუზო, ისიც, ალბათ, „სამი მუშკეტერის“ კითხვაშია გართულიო და ჩემი კეთილი მკითხველი შეიძლება იმის გახსენებამაც გააბედნიეროს, რომ ალექსანდრ დიუმა-მამა ქართველებისთვის ლამის „შინაური“ მწერალია. მან ხომ 1858 წელს იმოგზაურა საქართველოში და მერე თავისი მოგზაურობის შესახებ დაწერილი წიგნით „კავკასია“ ლამის მთელ ევროპას გააცნო ჩვენი ქვეყანა, წიგნით, სადაც ასეთ სტრიქონებსაც ნახავთ:
„საბერძნეთი არის გალათეა, ოღონდ მარმარილოსი, საქართველო კი სულჩადგმული და ქალად ქცეული გალათეა გახლავთ“.
ხომ ხედავთ, რა მხიარული და სასაცილო ვინმე იყო ეს ჩვენი დიუმა-მამა, პიგმალიონობაც კი დაიბრალა...
მაგრამ ამჟამად მე ის უფრო მაინტერესებს, მაინც რომელ მუშკეტერად წარმოიდგინა საკუთარი თავი პრეზიდენტმა ჟაკ შირაკმა?


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

მაინც რატომ შეჭამეს აბორიგენებმა კაპიტანი ჯეიმზ კუკი

(mainc ratom shechames aborigenebma kapitani jeimz kuki)


ახლა ვლადიმირ ვისოცკი 65 წლის იქნებოდა და, ალბათ, სათაურში დასმულ შეკითხვას მასზე კარგად ვერავინ უპასუხებდა; ხოლო მისი ერთ-ერთი მეგობრის, იური ვიზბორის მოგონებას — „ის ვერ დაბრუნდა ბრძოლიდან“ თუ გადავათვალიერებთ, ვნახავთ, რომ:
ის მარტო იყო.
უფრო მარტო, ვიდრე წარმოედგინათ.
საიდან გაჩნდა ეს ხრინწიანი ხმა?
ეს ჩახლეჩილი ხმის იოგები, რომლებსაც თანხმოვნების სიმღერაც შეეძლოთ?
საიდან მოვიდა ტრაგიზმის შეგრძნება სულ უბრალო სიმღერაშიც კი?
შინაგანი ძალიდან.
მოსკოვური ეზოებიდან თუ ქუჩებიდან, სადაც თაყვანს სცემდნენ ძალას.
ბავშვობიდან, სადაც იყო სკოლის „ბუბლიკები“ და ჩხუბები დაპობილი შეშის შტაბელებთან.
ის ძალიდან იყო გაჩენილი.
ის ესთეტები ვერ იტანდნენ, სიმართლედ რომ ასაღებდნენ თავიანთი გამოგონილი ცხოვრების სურათებს.
ის შოკში აგდებდა მათ თავისი შემოქმედების ფორმითაც და შინაარსითაც.
ყველაზე მეტად იმიტომ სძულდათ, რომ იმ სიმართლის თქმას ცდილობდა, თავად რომ გვერდს აუვლიდნენ ხოლმე მოხდენილად ჩაცმულნი, — რადგან სიმართლე ხორკლიანი იყო.
ის ჩქარობდა, ნაადრევ სიკვდილს თუ უგრძნობდა გული. ექვსასამდე სიმღერა დაწერა. იშვიათად იტაცებდა კონსტრუქცია, — მხოლოდ თემას მოინიშნავდა და მომდევნო სიმღერაზე გადადიოდა.
ბევრს ჰყვებიან მის ლოთობასა და „შავ“ ცხოვრებაზე, თუმცა ამ მონათხრობებში გისოსების მიღმიდან გამოსული მითი უფრო მეტია, ვიდრე სინამდვილე. სიმართლე კი ისაა, რომ მოსკოვის დრამისა და კომედიის თეატრში ტაგანკაზე ითამაშა ოცზე მეტი როლი. უთვალავი კონცერტი გამართა თვალუწვდენელ საბჭოთა კავშირში და საზღვარგარეთაც, მარინა ვლადის ცოლად მოყვანის შემდეგ. როგორც კინომსახიობი, მონაწილეობდა ოცდაათი მხატვრული და სატელევიზიო ფილმის შექმნაში; რვა რადიოსპექტაკლში...
მაშინ სიმღერა მანუფაქტურული ხერხით იწერებოდა — ტექსტს აუცილებლად პოეტი ქმნიდა, მუსიკას — კომპოზიტორი, არანჟირებას — მოარანჟირე, სიმღერას მომღერალი ასრულებდა.
ვისოცკიმ განაგრძო ბულატ ოკუჯავას მიერ დაწყებული საავტორო სიმღერის სტილი, თავისი საკუთარიც დაუმატა და მიიღო ისეთი განუმეორებელი ხელწერა, სადაც თანაბრად არსებობენ ოსტატის ჩახლეჩილი ხმა, შვიდკაპიკიან შვიდ სიმზე აწყობილი ხიწვებიანი გიტარა და არანაკლებ ხორკლიანი ლექსები. უცნაური ის იყო, რომ ამ სამივე კომპონენტს თავ-თავისი ხარვეზები ჰქონდა და, წესით და რიგით, ერთად აჟღერებული ურიგო უნდა გამოსულიყო, მაგრამ საოცარი იყო, რომ ერთად მოსმენილნი განუმეორებელ სტილურ მთლიანობას ქმნიდნენ.
პოპულარობაში ტოლს ვერ დაუდებდა ბევრი.
არტისტი იყო და არავითარი წოდება არ ჰქონდა.
მომღერალი იყო და მხოლოდ ერთი მოკრძალებული ფირფიტა გამოსცა, ისიც რბილი.
პოეტი იყო და ერთხელაც არ დაბეჭდილა ლიტერატურულ ჟურნალ-გაზეთებში.
კინომსახიობი იყო და არცთუ სახარბიელო ფილმებშია გადაღებული.
მთელი ცხოვრება ჩინოვნიკებს ეომებოდა, რომლებსაც მისი ნაღვაწი შემოქმედებად არ მიაჩნდათ, თუმცა სწორედ ვალოდიაში ხედავდნენ იმ ყველაფერს, რისი დანახვაც საკუთარ თავში უნდოდათ — ძველი ბიჭი, ლოთი, დაცენტრილი, იაფფასიან პოპულარობას გამოდევნებული, ლუდხანებისა და სადარბაზოების მეტრი.
გაფუყული არარაობანი საკუთარი ყალბი ლექსების კრებულებს უშვებდნენ და მრავალათასიანი ტირაჟებით ამტკიცებდნენ თავიანთ უნიათობასა თუ უნიჭობას. მერე კუდებაქიცინებული ლიტმცოდნე-კრიტიკოსები გვარიანად წაემლიქვნელებოდნენ და საქმეც წინ მიდიოდა. ხოლო რასაც ვისოცკი აკეთებდა, გამადიდებელი ლუპის ქვეშ განიხილებოდა და მისი წაბორძიკებები ვერაგულად დადებული ფეხის თუ ქიმუნჯის ბრალიც იყო. ხშირად ჯერ ის იყო საკითხავი, მიიღებდა თუ არა მონაწილეობას ამა თუ იმ ფილმში.
მადლობა ღმერთს, სიმღერებში არავინ ზღუდავდა, რადგან მაგნიტოფონის ლენტა თავისუფლად იყიდებოდა და ისიც მაგნიტოფონებიდან ყვიროდა თავის აჩქარებულ ლექსებს. ხოლო ეს მაგნიტოფონები სახლიდან სახლში, ეზოდან ეზოში, ქუჩიდან ქუჩაში, უბნიდან უბანში, ქალაქიდან ქალაქში, რესპუბლიკიდან რესპუბლიკაში ვრცელდებოდა და ეს ყვირილი მაგნიტოფონიდან მთელი მაშინდელი საბჭოთა კავშირის თავზე ეკიდა დამოკლეს მახვილივით.
ამ სიმღერებს თავიანთი უცნაური ძალისათვის და ულამაზოდ გამოხატული სიმართლისათვის მიეტევებოდა ყველაფერი.
დიახ, მისი სიმღერები სახალხო იყო, თავადაც სახალხო არტისტი იყო და ამის დასამტკიცებლად არანაირი მოწმობისა თუ სიგელის წარმოდგენა არ სჭირდებოდა.
იმის ხმაზე თავისით გროვდებოდნენ მსმენელები და მოჯადოებული უყურებდნენ. მის ყელზე სახიფათოდ დაიბერებოდა ძარღვები, ის ჩახლეჩილი ხმა სულ უფრო და უფრო მაღლდებოდა და ფართოვდებოდა, სივრცეს ავსებდა. ისე უკრავდა, გეგონებოდა — გიტარის სიმები ვეღარ გაუძლებენ და დაწყდებიანო; ისე მღეროდა, იფიქრებდი, ის დაბერილი ვენები დაუსკდება და ის ბჟღრიალა ხმაც ჩაუწყდება... და ასე აღესრულებაო.
მისი ყოველი სიმღერა გედისას ჰგავდა, თუმცა ვაჟკაცურიც იყო და ნაზიც, ბრძნულიც და სამოძღვრებოც, მართალიც და ცბიერიც, მხიარულიც და დამცინავიც; ფინალებიც მოულოდნელი ჰქონდა, და რაც მთავარია, ეს სიმღერები ყოველთვის მალავდნენ სხვა, სიღრმისეულ აზრს.
„ვლადიმირ სემიონოვიჩს“ აღარავინ ეძახდა. იგი ყველასთვის „ვალოდია“ იყო და მორჩა, „ვალოდია ვისოცკი“.
ის გარდაუვლად შეიგრძნობდა თავის ნაადრევ აღსასრულს და ბევრს მღეროდა ამაზე. და პარადოქსის სახით ისიც შეიძლება ითქვას, რომ მისი გრძელი, ორმოცდაორწლიანი თვითმკვლელობა სიცოცხლის სიყვარულით იყო ნაკარნახევი.
შესაძლებელია, ვალოდია ვისოცკიმ თავისი ცხოვრების პარაბოლა იმდენად აღსასრულის წინ ტაგანკაზე, თეატრში, ჯინსებით ნათამაშები ჰამლეტის როლით კი არა, იმ სიმღერით გამოხატა, რომელსაც ასე ჰქვია — „ერთი სამეცნიერო გამოცანა, ანუ რატომ შეჭამეს აბორიგენებმა კუკი“ და რომელიც 1973 წელს არის დაწერილი (1979 წელს კიდევ ერთხელ არის რედაქტირებული ავტორის მიერ).
თქვენს მეგობარ გოგოს რომ გაუსხლტებით ხელიდან, სხვათა წელს ნუღარ მისწვდებით... გაიხსენეთ, როგორ მიცურდა ავსტრალიის ნაპირებთან აწ განსვენებული კუკი.
როგორც იელის ბუჩქის ქვეშ მზის ამოსვლიდან ჩასვლამდე საჭმლით ჩამჯდარი მაწანწალების ჯგუფი, ამ მზიურ ავსტრალიაშიც ერთმანეთს ჭამდნენ ბოროტი ველურები.
მაგრამ რატომ შეჭამეს აბორიგენებმა კუკი? გაუგებარია, რატომ და ამაზე მეცნიერებაც დუმს. მე კი სულ უბრალოდ წარმომიდგენია — შიოდათ და იმიტომ შეჭამეს კუკი.
არის ვარიანტი, რომ იმათმა ბელადმა, დიდმა ბაიყუშმა და უჟმურმა ვინმემ, განაცხადა, — ძალიან გემრიელი კოკია კუკის ხომალდზეო... ჰოდა, შეცდომა გამოუვიდათ, — აი, რაზე დუმს მეცნიერება! — უნდოდათ კოკი, მაგრამ შეჭამეს კუკი!
არა, საერთოდ არ გამოუყენებიათ ხრიკი თუ ტრიუკი, — შევიდნენ დაუკაკუნებლად, თითქმის უხმაუროდ. მერე აამუშავეს ბამბუკის კეტები... „ბრახ!“ — პირდაპირ კეფაში და... აღარ არის კუკი!
თუმცაღა, კიდევ არის ერთი ვარაუდი — თითქოს დიდი პატივისცემისგან შეჭამეს კუკი. თურმე, ყველა ველურს აქეზებდა ერთი კუდიანი ჯადოქარი დედაბერი — „აბა, ჰე, ბიჭებო, დაიჭირეთ კუკი! და ვინც უმარილოდ და უხახვოდ გადასანსლავს, ის კუკივით ძლიერი, მამაცი და კეთილი იქნებაო!“ ჰოდა, ვიღაცას ხელში ქვა მოხვდა, დაჰკრა თავში იმ გველის წიწილმა და მორჩა, აღარაა კუკი!
ჰოდა, ახლა ის ველურები სულ ხელებს იმტვრევენ, ამტვრევენ თავიანთ შუბებს, ამტვრევენ თავიანთ ისრებს და ის ბამბუკის კეტებიც ან დაწვეს, ანდა გადაყარეს — აი, ასე ძალიან განიცდიან, რომ შეჭამეს კუკი!
ისე კი, ამ საწყალი ავსტრალიელი აბორიგენების ცოდვაში ნუ ჩავდგებით და სიმართლეს თუ ვიტყვით, ყველა-ყველა და, იორკშირის საგრაფოში 1728 წელს დაბადებული ცნობილი ინგლისელი ზღვაოსანი ჯეიმზ კუკი იმათ მართლა არ შეუჭამიათ. გემების „რეზოლიუშენისა“ და „დისკავერის“ ექსპედიციის უფროსი, ორმოცდათერთმეტი წლის კაპიტანი ჯეიმზ კუკი 1779 წლის 14 თებერვალს შეჭამეს კუნძულ ჰავაის ადგილობრივმა მკვიდრებმა ისე, რომ არავითარი „ცუდი“ განზრახვა არ ჰქონიათ — უბრალოდ, იმათ წარმოედგინათ, რომ შეჭმულის ყველა თვისება — ძალა, ჭკუა, მოხერხება, ვაჟკაცობა, თავგანწირვა და, საერთოდ, ყოველგვარი სიკეთე — შემჭმელებში გადადის...
მართალია, მაშინდელი საბჭოთა კავშირის დიდმოხელეებსა თუ სხვა ჩინოვნიკებს სულაც არ სწამდათ, რომ შეჭმულის ძალა შემჭმელში გადადის, მაგრამ 1980 წლის აგვისტოს დასაწყისში ხალხით გადაჭედილ ტაგანკაზე ისინიც თავდახრილი მიჰყვებოდნენ 27 ივლისს სასწრაფო დახმარების მანქანის მოუსვლელობის გამო აღსრულებული ვალოდია ვისოცკის კუბოს. და ვინ იცის, იქნებ სწორედ ამიტომაც მიანიჭეს 1987 წელს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის სახელმწიფო პრემია (სიკვდილის შემდეგ).


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

გადაჭრილი ჰალსტუხი

(gadachrili halstuxi)


ზურა ნარმანიას მოსაგონარი

„მფრინავ ჭიანჭველაზე“ მუშაობდა ზურა. მთვრალი, რაღა თქმა უნდა...
ერთ საღამოსაც გადაიხედა ფანჯრიდან და ხედავს, მის „ნულ-ცხრას“ ვიღაც ეჩალიჩება — ეტყობა, წაყვანა უნდა. ფოსტლებითვე ჩაირბინა კორპუსის ოთხი სართული, გამოვარდა სადარბაზოში და თავის მანქანასთან მიირბინა.
რას აკეთებო?
ეს მანქანა უნდა წავიყვანოო, — პატიოსნად მიუგო იმან, — პოლიცია მომდევს და ძმაკაციც დამიჭრესო!
სხვა პასუხი გაეცა, ცუდად დაუბოლოვდებოდა ამ მანქანის წაყვანის მცდელობა, მაგრამ...
კარგიო, — ბევრი აღარ უყოყმანია ზურას, — დაჯექი, მე წაგიყვანო.
შენია ეს მანქანაო? — შეყოყმანდა ის.
რაში გაინტერესებს, დაჯექიო რა! — შეუღრინა ზურამ, — და ეგ იარაღი შეინახეო!
დაემორჩილა ისიც.
საჭეს მიუჯდა ზურა, დაქოქა და წავიდნენ.
ჯერ ის დაჭრილი ეძებეს გზისპირის ნაშალებზე და ვეღარ ნახეს — ეტყობა, პოლიციამ აიყვანა...
მერე ნუცუბიძის პლატოდანაც უხიფათოდ გავიდნენ, ქალაქიდანაც გააღწიეს და შორიახლოს მდებარე ერთ სოფელში, თავის ნაცნობთან შეაფარა ზურამ დევნილი.
უკან რომ ბრუნდებოდა, ფულის დასტებით გატენილი ჩანთა გახსნა უცნობმა, რაც ერთი ჩაბღუჯვით ხელში დაეტია, იმდენი ამოიღო და გაუწოდა — ეს ჩემგან გქონდესო!
ზურა სწრაფად დაიხარა, მარჯვენა ფეხის კოჭთან მიმაგრებული დანა გააძრო (სულ თან დაჰქონდა), ისევ უმალ გაიმართა, მარცხენა ხელით პიჯაკის შიგნიდან წითელი ჰალსტუხი ამოუშალა უცნობს, კარგად დაქაჩა, ციმციმ შეაჭრა და ჯიბეში ჩაიდო — მაინც არ გიხდებოდა და ეს მექნება სახსოვრადო!
იმას სიცილი აუტყდა — ბანკის გატანისას დამჭირდა, თორემ არც მე მიყვარსო....
დაემშვიდობა ზურა, ჩაჯდა, დაბრუნდა შინ და დააბეზღა, ალბათ, ვიღაცამ — სამი თუ ოთხი თვე აღარ მოუსვენებიათ კანონის დარაჯებს — ვინ იყო, ვინც წაიყვანე; შენი რა იყო, რაღა შენთან მოვიდა, სად ჩაიყვანე და იარაღი თუ ჰქონდაო...
გავლენიანი ნათესავ-ახლობლების შეწუხებაც მოუწია, ძლივს ჩააწყნარა ეს საქმე...
გამოხდა ხანი და ზურას პანაშვიდზე შეკრებილ ბიჭებს ერთი საეჭვო გარეგნობის კაცი მიუახლოვდა, გაიხმო ერთი მათგანი ცალკე და მოზრდილი პაკეტი გადასცა — ეს გერმანიიდან გამოუგზავნეს ცხონებულსო...
აიტანეს ის პაკეტი დამწუხრებულ ოჯახში, გახსნეს და...
ალბათ, უკვე მიხვდით, შიგ რაც იქნებოდა...
ჰო, ასდოლარიანებიც და, რაც მთავარია, იმ გადაჭრილი ჰალსტუხის მეორე ნახევარი.
და რაც მთავარია, ის პოემა, სახელად „მფრინავი ჭიანჭველა“, ზურამ სიკვდილამდე დაამთავრა, „ცისკარშიც“ დაბეჭდა და წიგნადაც გამოსცა, თუმცა...
თუმცა, მეც რეზო ინანიშვილივით უნდა ვიკითხო — რა ვიცი, გიყვართ პოემები?


მოსულიშვილი მიხო - Mosulishvili Mikho

გედები თოვლქვეშ

(gedebi tovlqvesh)

შავზურგა ალბატროსი (იომედეა იმმუტაბილის) ბუდობს ჰავაის კუნძულებზე. წყნარი ოკეანის უკიდეგანო სივრცეებში დაწანწალებს, ფრენით, რასაკვირველია. სიეტლიდან (ვაშინგტონის შტატი) გაშვებული დანიშნული ალბატროსი ათი დღე-ღამე მიფრინავს და ზუსტად ჯდება თავის მშობლიურ, წყნარი ოკეანის კუნძულ მიდუეიზე. სიეტლიდან მიდუეიმდე მანძილი ხუთი ათას ასი კილომეტრია. მეტიც, ფილიპინებიდან მიდუეიმდე თორმეტი დღე-ღამე მიფრინავს, ექვსი ათას ოთხას კილომეტრს ფარავს და მაინც ჩადის...
როგორ დაფრინავს, რანაირად იგნებს გზას, ჯერაც ვერ გარკვეულან მეცნიერ-ორნითოლოგები. ჰოდა, ეგებ სხვა წიგნებიდან მაინც გავიგო რამე-მეთქი და უკვე რამდენი ხანია, საჯარო ბიბლიოთეკის ბიბლიოგრაფიულ განყოფილებაში ვზივარ, ორნითოლოგიურ ფერადსურათებიან ცნობარებს ვათვალიერებ, ვფურცლავ და ვკითხულობ... ერთ მათგანს ოკეანის გიგანტური კუს ფერადი სურათი ამშვენებს, რომელსაც ბაკანზე გრძელნისკარტა მტაცებელი ფრინველი შემოსჯდომია: William Hopkins Amos — Wildlife of The Islands (Wildlife habitat series); A Chanticleer Press Edition. Publishing in 1980 by Harry N. Abrams, Incorporated, New York.
ამ წიგნს „კუნძულების ცოცხალი ბუნება“ ჰქვია. მოკლედ, მეცნიერ-ბიოლოგ უილიამ ამოსს თავის ჯგუფთან ერთად ლამის მთელი დედამიწის კუნძულები შემოუვლია და იქაური ეკოლოგიური სისტემები უკვლევია. ბრწყინვალედ შესრულებულ ფერად სურათებსაც გადავავლე თვალი — ზღვის ლომვეშაპებს, პინგვინების კოლონიებს, მაიმუნებს, თუთიყუშებს...
ფურცლებს მალ-მალე ვშლი, ალბატროსებთან მიმეჩქარება და უცებ...
მოიისფრო და სპეტაკი თოვლით დაფარული, ამობურცულ-ჩაბურცული და მომცრო ადგილი. ზემოთ ტყვიისფერი და პირქუში ცა. ახალგათენებული უნდა იყოს. შუქჩრდილებს უკვე დაუწყიათ თვალსასეირო თამაში...
სულიერი არ ჩანს ფოტოზე და ვიდრე გავიფიქრებდი, — ალბათ, ზოგჯერ უცხოელებსაც ეშლებათ-მეთქი, უცებ მივხვდი, რომ სურათი მეორე გვერდზეც გადადის. იქ კი, მართალია, ეს თოვლის გორები გრძელდება, მაგრამ ფეხზე წამომდგარი ორი ყელმოღერებული გედიც ჩანს, წვრილი თვალებითა და შავ-ყვითელი ნისკარტებით. ასე რომ, ეს მხოლოდ ამობურცულ-ჩაბურცული ადგილი არ არის. თოვლი ალაგ-ალაგ იმიტომ ამობურცულა, რომ გედები ყოფილან თოვლქვეშ... აგერ, გრძელი კისრები ზურგზე გადაუდიათ და ნისკარტები ფრთებქვეშ ჩაუყვიათ.
ეტყობა, ღამით მიფრინავდნენ, თოვლიანმა ქარიშხალმა მოუსწრო და აქ დაეშვნენ. ერთმანეთის ახლომახლო დასხდნენ და...
არა, ის თავიანთი ბოლო, სიკვდილისწინა სიმღერა რატომ უნდა ეთქვათ, ცოცხლები არიან — ამ ორი გედივით სხვებიც ამოვლენ თოვლიდან, ტანს დაიფერთხავენ და გაფრინდებიან თავიანთ ფათერაკებიან გზაზე...
წინა გვერდზეა დაბეჭდილი ფოტოსურათის წარწერა — Whooper swans huddle together for warmth during a snow storm on the northern Japanes island of Hokkaido. The swans breed in Siberia and winter in Japan. Half of the 13,000 winter visitors stay on Hokkaido, while the rest go to islands farther south.
„კრუალა გედები სითბოს შესანარჩუნებლად ერთად გროვდებიან თოვლიანი ქარიშხლის დროს იაპონიის ჩრდილოეთ კუნძულ ჰოკაიდოზე. გედები მრავლდებიან სიბერიაში და ზამთარში იაპონიაში. ჰოკაიდოს ცამეტი ათასი სტუმრიდან ნახევარი იქვე რჩება; მაშინ, როცა დანარჩენები მიფრინავენ კუნძულიდან უფრო შორს, სამხრეთით“...
„ეივონის გედს“ („The swan of Avon“) უილიამ შექსპირს ეძახდნენ თანამედროვეები (ეივონი მდინარეა ინგლისის ქალაქ სტრეტფორდში).
იქნებ ჩვენი წასაკითხი კარგი მწერლებიც, შექსპირი იქნება, რაბლე, რუსთაველი თუ სერვანტესი, ამ გედებივით არიან ჩამალული თეთრ ქაღალდში და გათენებასავით ელოდებიან მკითხველს, რომ ჩვენი ცნობიერების ფათერაკიან გზებზე გაფრინდნენ და გაინავარდონ?