მაჩხანელი დიმიტრი - Machkhaneli Dimitri

დიმიტრი მაჩხანელი - Dimitri Machkhaneli


მარგველაშვილი გივი - Margvelashvili Givi

გივი მარგველაშვილი - Givi Margvelashvili


ვაჟა-ფშაველა - Vaja-Pshavela

სიცოცხლემ შხამი მასმია

(sicocxlem shxami masmia)


(სიმღერა)

სიცოცხლემ შხამი მასმია,
მე კახურ ღვინოდ შავირგე:
შავსვი და არც მოვერიდე,
თუმც მის სიმწარე გავიგე.
ვიცოდი, ეს იქნებოდა:
ეკლის ლოგინიც დავიგე.
ვწევარ და მძინავ ტკბილადა, _
აი, ბიჭობაც ეს არი!
მაღლიდან შავი ღრუბელი
თავს დამწოლია მჭეხარი.
რაცა სწადიან, ისა ქმნას,
მესროლოს მეხი მედგარი.
მე ვარ და არ შავუდრკები,
გაკაჟებული მხედარი.
ჯერ ასე ყოფნა ვარჩიე,
ნუკი გგონივართ ცხედარი.
გულში ცოცხალი გრძნობა მაქვს,
მოუსვენარი, მყეფარი.
ჩემს თვალებს ვეღარ აშინებს
ცრემლი და სისხლი მჩქეფარი,
არც საკუთარი, არც სხვისა,
ჩვენი ტყე-ველის მღებარი.


ვაჟა-ფშაველა - Vaja-Pshavela

შეჰხედეთ ერთი ღრუბელსა

(shehxedet erti grubelsa)


(სიმღერა)


შეჰხედეთ ერთი ღრუბელსა,

როგორ თავხედობს წყეული!

სწადიან შთანთქას, გააქროს

მზის სხივი გამოსრეული.

წინ ეღობება მნათობსა

ეგ უბადრუკი, წყეული!

მზემ კი დასჭრა და დაკაფა

მისი ბედკრული სხეული.

არ იშლის წესსა ღვთიურსა

ქვეყნის გათბობას ჩვეული.

ველებს, ჯურღმულებს ანათებს

მზის სხივი გადმონთხეული.

თავს უკრავს მადლობის ნიშნად

ვარდი, ნორჩს ყლორტზე რწეული.

მკვდრებს აღდგენს საფლავებიდან

ბულბულის ენა გრძნეული;

ქვესკნელში ეძებს საფარსა

ღრუბელი გამოქცეული.


1908 წ.


ვაჟა-ფშაველა - Vaja-Pshavela

წილის ყრა

(wilis yra)


სკამს იჯდა ბაბურაული

გუდანს გუდანის ჯვარშია, -

გარეთ იყოფდენ ნადავლსა,

ჩოჩქოლი ისმის ჯარშია.

წილის ყრა არი, ცილობა

ათას ცხვარს, ორას ხარშია.

გმირს არ აჯავრებს ნადავლი,

შეკრული არის წარბშია,

სახელს ვერ გასცვლის დავლაზე,

მით არ ერევა ხალხშია,

არაფრად იმჩნევს ჭრილობას,

ნატყვიარი სჭირს მკლავშია.

წინ უზის ჩოქზე დასტური,

შავს ლუდს უმატებს თასშია.

“ვინაც მადლს სჩადის, სანთელი

მისი არ ჰქრება ცაშია.

გამრავლდეს შენფერეები

გუდანის ჯვარის ყმაშია!”

დასტური ბაბურაულის

ქების სიტყვების თქმაშია:

“უჯიშო-უხეირონი

გამოსადეგნი რაშია?!

კაი ბიჭობას იჩენენ

მარტოკა ლუდის სმაშია.

ულვაშებ-დაწკეპილები

წამოსხდებიან თავშია.

შენფერა, ბაბურაულო,

არავინა გვყავ მთაშია.

იცოცხლე, დიდხანს იცოცხლე!”

დასტურმაც კონჩხას ასწია.

წილის მყრელები შავარდნენ

ბაბურაულთან ხატშია

და უთხრეს: “თავისი წილი

წამო, წაიღე, ბერდია!”

ხელს იქნევს ბაბურაული,

მაღლა ასწია მკერდია:

- “თქვენ იყოს, სხვა არა მინდა,

ბიჭებო, ლუდის მეტია”.

- “რად არ? საკარგყმოც შენ გერგო,

ხარი თორმეტზე მეტია.

მომდურავ არვინა რჩება,

ყველას უღიმის ბედია”.

- “არ მინდა, გეტყვით, გაიგეთ,

იქმნას, რაც დამიყბედია:

მე არ ავიღებ არაფერს”.

კვლავ ეუბნება ბერდია:

“ასე მაქვს ხატთან პირობა,

კვლავც შეგვეწევა ღმერთია -

თქვენ იყოს, თქვენი, ჩემ წილი,

თხაც კი არ მინდა ერთია”.

უთხრა და თან გაიბრუნა

გვერდზე მორგვივით ქედია.


1905 წ.


ვაჟა-ფშაველა - Vaja-Pshavela

წიწილა

(wiwila)


ქორმა წიწილა წაიღო,

იძახდა “წიავ-წიავსა!”

წიწილის თეთრი ბუმბული

ველად გაჰქონდა ნიავსა...

ღვარი წავიდა სისხლისა,

წალეკა მთა და ბარია:

არაგვს გზა დაათმობინა

და გადათელა მტკვარია.

ისმოდა ბებრის ეზოში

კრუხის ქვითინი მწარია...

მოჰსლოდენ მოკეთეები:

კრუხნი, მამლები, ვარია, -

ნათესაობა კრუხისა,

მთელი იმისი გვარია.

ცრემლი იქცევა ქათმების,

დიდი გლოვა და ზარია...


1890 წ.


ვაჟა-ფშაველა - Vaja-Pshavela

ხიდო, მოგენდე, ჩამიტყდი

(xido, mogende, chamitydi)


(სიმღერა)

ხიდო, მოგენდე, ჩამიტყდი,

წყალს მიმეც ადევებულსა.

შორს დამრჩა სატრფო გულისა,

იმისთვის დაფეთებულსა.

ის ჰგოდებს... ვაი ჩემს თავსა,

ყველასგან გამეტებულსა,

კარგის არადროს მნახველსა,

უმწეოს, გარეტებულსა!

არ იქნა, ვერ მოვესწარი

მე საქმეს გაკეთებულსა.


გავხდი მდინარის სათრევლად,

მის ლამის დასალამადა.

ან სატრფოს რაღა ვუშველო,

ვიცი, რომ არის ავადა.

წამლები უნდა, ექიმი,

როდი მორჩება თავადა!

შავად დავიწყე ცხოვრება

და მითავდება შავადა.


ვაჰ, ხიდო, ხიდო, რა გითხრა,

უგნურის ხელით ნაგებო!

ვაჰ, სატრფოვ, ობლად შთენილო,

სამოთხის მსგავსო თვალებო,

ვერ შევხვდით ერთი-მეორეს,

მკვდარი ვეღარას გარგებო!


1908 წ.


ვაჟა-ფშაველა - Vaja-Pshavela

რუსთაველის ნეშტს

(rustavelis neshts)


მგოსანო საქართველოსავ,

წამოიხედე ზეზედა,

იხილე შენი სამშობლო,

მიმოიარე მზეზედა.

შენი ერისა ჭაბუკნი

გიამბორებენ ხელზედა;

მართლდება შენი ნათქვამი

ათასზე (განა ერთზედა?):


თავისუფლდება მონები,

შენ გულს რომ გჭირდა წყლულადა;

ნეხვთა და ვარდთაც ლამის რომ

მზე მოეფინოს სწორადა;

აღარ ვართ გუშინდელები,

ვიქცენით ერთი-ორადა;

წამოგვეზარდნენ ჭაბუკნი,

ჰნახო, სცნობ არწივ-ქორადა!

თავს სწირვენ ნესტანისათვის

ტარიელივით ლომადა.

და ივერიის დიდებას

ხალხს აუბნებენ შორადა.

აღვსდეგით, ცამდე ავმაღლდით

ნათქვამნი ჩასაქოლადა.


თუ არ წამოხვალ, მანდ მოვლენ;

დღემდის ბევრებსაც ჰნახავდი.

ვიცი, რომ გიამებოდა,

გულს ვარდად დაისახავდი

სახესა ვაჟკაცებისას.

მიიღე, როგორც შვილები,

თავ-დადებულნი ქვეყნისთვის,

შენი სამშობლოს გმირები.

აკურთხე შენის მარჯვენით

ეგ მარგალიტის ღილები,

სამშობლოს მკერდით აჭრილნი,

მისთვის დამწვარი ცვილები.


1909 წ.


ვაჟა-ფშაველა - Vaja-Pshavela

კლდე და მდინარე

(klde da mdinare)



I

კლდეს შაეზღუდა ხეობა,

რაზეც მდინარე დიოდა, -

სალსა, ასპიტსა, დიდრონსა

ფერფლიც-კი არა სცვიოდა.

მდინარე უყეფს: “გზა მომეც,


ვაჟა-ფშაველა - Vaja-Pshavela

კურდღლის სიმღერა

(kurdglis simgera)


ჩქარა ამწვანდით, ველებო,

ჩქარა ამწვანდი, ჭალაო!

ამოღაღანდი, ჯეჯილო,

სად არის შენი ძალაო?

ნათესი პური რა იქნა,

ნეტავ სად დაიმალაო?

მომწყინდა ხეების კორტნა

და პირი დამეღალაო,

თოვლმა, ყინვამ და ქარ-ბუქმა

სულ-გული გამიწყალაო.


შვილები შემომტირიან:

“ძუძუ გვწყურია, დედაო!”

შემზარავს ჩემივე თავი,

ტანზე რომ დავიხედაო:

მარტო ძვალი და ტყავი ვარ,

რძე საით ჩამიდგებაო?

უმწვანოდ მომკლავს სიმშილი,

შვილებიც გამიწყდებაო.

ოჰ, გაზაფხულო, სადა ხარ?

რად იგვიანებ, ნეტაო?

გავრეკავ შვილებს საკორტნზე,

ველი რო ამწვანდებაო.

მთვარე ამოვა ცაზედა

და მზე კი დაბრძანდებაო.

აბა სადა ხარ, ჯეჯილო,

სადა ხარ, ველო მწვანეო?!

ცოტაოდენი წყალობა

ჩვენთვის რად დაინანეო?!

იხარე, ჭალავ, მინდორო,

და წვიმით დაინამეო;

თქვენა ხართ ჩვენი მშობლები,

გლოცულობთ დღე და ღამეო.


1906 წ.