ნიზამი განჯელი

nizami ganjeli
დაიბადა : 1141 წ
გარდაიცვალა : 1209 წ

ნიზამი განჯელი‎ (1141 - 1209), სრული სახელი ნიზამ ად-დინ აბუ მუჰამედ ილიას იბნ-იუსუფ იბ-ზაქი იბნ-მუაიდი, აზერბაიჯანელი პოეტი და ჰუმანისტი, წერდა სპარსულ ენაზე. სპარსული ლიტერატურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი.
ნიზამი განჯელი დაიბადა ხელოსნის ოჯახში, განჯაში, სადაც თითქმის მთელი ცხოვრება გაატარა. დედამისი, რაისა, წარმოშობით ქურთი იყო, მამამისის სახელი, იუსუფი, ერთხელ ნახსენებია მის პოეზიაში, თუმცა მასზე სხვა ცნობები არ არსებობს. ნიზამი ადრე დობლებულა და ბიძასთან ცხოვრობდა. მისი ცხოვრების დეტალებზე ძალიან მწირი ინფორმაცია მოიპოვება.
XII საუკუნის აზერბაიჯანული პოეზია საკარო ხასიათის იყო, თუმცა ნიზამი განჯელი არ დასდგომია მეხოტბეობის გზას და სიკვდილამდე შეინარჩუნა შემოქმედებითი თავისუფლება. ნიზამი განჯელის ეკუთვნის ლირიკული ლექსების კრებული (დივანი) და "ხამსე" (ხუთეული) - 5 პოემა: "საიდუმლოებათა საგანძური" (1179), "ხოსროვ და შირინი" (1181), "ლეილი და მაჯნუნი" (1188), "შვიდი მზეთუნახავი" (1197) და "ისქანდერნამე" (დაახლ. 1200), რომელსაც ორ ნაწილად ჰყოფენ: "დიდების წიგნი" და "ბედნიერების წიგნი".
"საიდუმლოებათა საგანძური" 20 დიდაქტიკური ხასიათის, სიუჟეტურად ერთმანეთთან დაუკავშირებელი საუბრისაგან შედგება, ამიტომ თხზულებას პირობითად შეიძლება პოემა ეწოდოს. მისი ამოცანაა ავტორის ფილოსოფიურ-რელიგიური შეხედულებათა მხატვრული ფორმით გადმოცემა. შესავალი შეიცავს ნიზამი განჯელის პოეტურ შეხედულებებს.
მომდევნო სამმა პოემამ მთელი ეპოქა შექმნა ეპიკურ-რომანტიული მიმართულების განვითარებისათვის აღმოსავლელ ხალხთა ლიტერატურაში.
პოემა "ხოსროვ და შირინი" რეალისტური ნაწარმოებია, ზღაპრული და ფანტასტიური ელემენტების გარეშე, რაც იშვიათია აღმოსავლურ ლიტერატურაში. პოემაში "შვიდი მზეთუნახავი" მოთხრობილია მაჰრამ-გურის ცხოვრება. როგორც თავისი დროის შვილი, ნიზამი განჯელი სამართლიანი შაჰის იდეას ქადაგებს.
ნიზამი განჯელის შემოქმედებაში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს პოემა "ისქანდერნამეს". მას საფუძვლად უდევს სპარსული და არაბული ქრონიკები, ქრისტიანული და ებრაული წყაროების მიხედვით ისქანდერი (იგივე ალექსანდრე მაკედონელი) იდეალური მეფეა, რომელიც სამართლიანობასა და ჭეშმარიტებას ეძებს, ცდილობს ამოხსნას ადამიანის არსებობის არსი. ნიზამი განჯელმა აღმოსავლელ პოეტთაგან პირველმა უმღერა ამ პოემაში თბილისის მშვენიერ ბუნებასა და მეგობრობას კავკასიელი ხალხის მეგობრობას, რომლებიც გაერთიანებული ძალით აღუდგნენ ალექსანდრე მაკედონელის ამიერკავკასიაში შემოსვლას. ნიზამი განჯელის შემოქმედებას კარგად იცნობდა XII-XIII სს. ქართველი მკითხველი საზოგადოება. მისდამი ინტერესი შემდეგაც არ შენელებულა. XVIII საუკუნეში გაჩნდა ნიზამი განჯელის პოემის ახალი ქართული რედაქციები.


ივან კრილოვი

ivan krilovi
დაიბადა : 02.02.1769 წ
გარდაიცვალა : 09.11.1844 წ

ივანე ანდრიას ძე კრილოვი (2 თებერვალი/13 თებერვალი, 1769 (სხვა მონაცემებით - 1768), მოსკოვი - 9 ნოემბერი/21 ნოემბერი, 1844, პეტერბურგი), რუსი იგავთმწერალი. დაიბადა ღარიბი ოფიცრის ოჯახში. 1782 წლიდან პეტერბურგში დასახლდა, მუშაობდა წვრილ მოხელედ. მისი პირველი ნაწარმოები - კომიკური ოპერა "მარჩიელი ქალი" (1782), მომდევნო რამდენიმე ტრაგედია და კომედია გამოირჩეოდა მამხილებელი პათოსით. 1789 წლიდან სცემდა სატირულ ჟურნალს "პოჩტა დუხოვ", რომელიც მთავრობამ აკრძალა. იგივე ბედი ეწია 1792 წელს დაარსებულ ჟურნალ "ზრიტელს". კრილოვი იძულებული გახდა პეტერბურგიდან წასულიყო.
პირველი იგავ-არაკები კრილოვმა 1806 მოსკოვში გამოაქვეყნა. ამავე წელს დაბრუნდა პეტერბურგში. 1807 წელს შექმნა სატირული კომედიები "გაკვეთილი ქალიშვილებს" და "მოდების დუქანი". 1809 წელს გამოვიდა კრილოვის იგავ-არაკების კრებული; სულ 9 კრებული - 200-მდე იგავი გამოსცა. კრილოვის იგავები რეალისტური, ჭეშმარიტად ხალხური შემოქმედების ნიმუშებია, რომლებშიც იშვიათი მხატვრული ძალით, ღრმა ფსიქოლოგიური სიმართლითა და სისადავით აისახა რუსი ხალხის ყოფა და ხასიათი, მისი შეხედულებები და მისწრაფებანი. კრილოვი ქადაგებდა ჰუმანურ იდეებს, ზნეობრივ სისპეტაკეს; დასცინოდა მლიქვნელობას, სიცრუეს, უმადურობასა და სხვ. მანკიერებებს ("გუგული და მამალი", "ბუზი და მგზავრი", "ღორი მუხის ქვეშ"). დიდად აფასებდა შრომის როლს საზოგადოების განვითარებაში, ებრძოდა უსაქმურობასა და პარაზიტიზმს ("ჭრიჭინა და ჭიანჭველა", "ფუტკარი და ბუზი", "ობობა და ფუტკარი"); ქებათა ქებას ასხამდა მომავლის საკეთილდღეოდ გამიზნულ უანგარო შრომას ("მოხუცი და სამი ახალგაზრდა"). სოციალურ-პოლიტიკური საკითხებისადმი მიძღვნილ იგავ-არაკებში კრილოვიამხელებდა უქნარა თავად-აზნაურებს უპირისპირებდა მათ მშრომელი გლეხობას ("ფოთლები და ფესვები", "ბატები"), ააშკარავებდა მეფის მოხელეთა თვითნებობასა და ანგარებას ("ნადირთა ჭირი", "კვარტეტი", "გლეხი და ცხვარი"). კრილოვის უღრმესი პატრიოტიზმი გამოვლინდა 1812 წელს სამამულო ომის წლებში შექმნილ იგავებში ("კატა და მზარეული", "მგელი საძაღლეში", "აღალი", "ყვავი და ქათამი").
კრილოვი დიდად პოპულარული იყო არა მარტო რუსეთში, არამედ სხვა ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოშიც. 1832-1833 გ. ორბელიანმა თარგმნა კრილოვის 3 იგავი. 1852 წლიდან მისი იგავების თარგმანები გვხვდება ჟურნალ "ცისკარში". ცალკე წიგნად პირველად 1876 წელს გამოიცა (მთარგმნელი მ. ბებუთაშვილი), მეორედ - 1878 წელს (მთარგმნელი რ. ერისთავი). 1862-1906 წლებში ა. წერეთელმა ბრწყინვალედ თარგმნა და გადმოაკეთა კრილოვის 152 იგავი, რომლებიც მრავალჯერ გამოქვეყნდა ცალკე წიგნად. კრილოვს თარგმნიდნენ ი. გრიშაშვილი, კ. ჭიჭინაძე, ა. აბაშელი, გ. ცეცხლაძე, დ. გაჩეჩილაძე, ვ. გორგაძე და სხვები.


თეოდორ დრაიზერი

teodor draizeri
დაიბადა : 27.08.1871 წ
გარდაიცვალა : 28.12.1945 წ

თეოდორ ჰერმან ალბერთ დრაიზერი (27 აგვისტო, 1871, ტერე-ჰოტი, ინდიანა - 28 დეკემბერი, 1945, ჰოლივუდი), ამერიკელი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე. დრაიზერის მშობლები - ჯონ დრაიზერი და სარა შენები ბეწვსართავის თანამფლობელები იყვნენ. ხანძრის შემდეგ, როდესაც ბეწვეულის მარაგი გაუნადგურდათ, მამამისი მშენებლობაზე მოეწყო, სადაც ის დაინვალიდდა. მოკლე ხანში ოჯახს ახალი უბედურება დაატყდა თავს, სამი უფროსი ვაჟი გარდაეცვალათ, რამაც ოჯახის საცხოვრებლი ადგილის ხანგრძლივი ცვლილებები გამოიწვია. საბოლოოდ ინდიანას შტატის პროვინციულ დაბა ტერე-ჰოტში დასახლდნენ. თეოდორი მეცხრე ბავშვი ოჯახში იყო ოჯახში. 1887 წელს მან სკოლა დაამთავრა. 1989 წელს ინდიანას უნივერსიტეტში ჩააბარა. ერთი წლის თავზე სწავლის შეწყვეტა მოუწია საფასურის გადაუხდელობის გამო. შემდგომ კლერკად და სარეცხის დამტარებელი ფურგონის მძღოლადაც კი მუშაობდა.
დრაიზერმა გადაწყვიტა რეპორტიორი გამხდარიყო. 1892-1894 წლებში გაზეთებში პიტსბურგი, ტოლედო, ჩიკაგო და სენტ ლუისი, იმუშავა. 1894 წელს ნიუ-იორკში გადავიდა. მისმა ძმამ პოლ დრესერმა მუსიკალური ჟურნალის "ევრი მანსის" ორგანიზება ითავა, დრაიზერს კი რედაქტორის ფუნქცია ერგო. 1897 წელს მან ჟურნალი დატოვა. წერდა მეტროპოლიტენის, ჰარპერსის და კოსმოპოლიტენის დაკვეთით. დრაიზერის ერთ-ერთი გამოქვეყნებული ლიტერატურული ნარკვევი გახლავთ ''ნიუ-იორკის არტისტული უბანი'', ლიტერატურულ-არტისტული თავშესაფარი ბროქსვილში (ჟურნალი მეტროპოლიტენი 1897 წლის ნოემბერი). თავის პირველი რომანის გამოქვეყნებამდე, 1900 წლამდე, დრაიზერმა გამოაქვეყნა 42 სტატია და რიგი პოემებისა.
ჩვეულებრივ, დრაიზერის რომანისტიკაზე საუბარს რომანით "და კერი" იწყებენ ხოლმე (1900). 1911 წელს დრაიზერმა თავისი მეორე რომანი ჯენი გერჰარდტი გამოაქვეყნა, რომანით ფინანსისტი (1912 წელი) დრაიზერმა თავისი მონუმენტური სურვილის ტრილოგია დაიწყო. ტრილოგიას საფუძვლად მილიონერ ჩ. იერქსის ცხოვრება უდევს (მეორე ტომი - ტიტანი გამოვიდა 1914 წელს. ხოლო მესამე ტომზე სტოიკოსი დრაიზერმა მუშაობა 1929 წელს დაიწყო). კონსერვატიული კრიტიკის შემოტევები 1916 წელს რომან გენიოსის პუბლიკაციის შემდეგ გაორმაგდა. დრაიზერი გენიოსს თავის საუკეთესო ნაწარმოებად მიიჩნევდა. თავის რომანში ამერიკული ტრაგედია (1925 წელს) დრაიზერს თანადროული საშუალო ამერიკული ტიპი, ახალგაზრდა, მსუბუქი ჭკუის, ნაკლებგანათლებული გრიფიცი გამოჰყავს ასპარეზზე.


ლორენს სტერნი

lorens sterni
დაიბადა : 1713 წ
გარდაიცვალა : 1768 წ

ინგლისელი მწერალი, ინგლისური სენტიმენტალიზმის უდიდესი წარმომადგენელი. 1738-58 წლებში სასულიერო პირი იყო. 1760-69-იან წლებში სტერნმა გამოაქვეყნა კრებული ''მისტერ იორიკის ქადაგებანი''. ფართო აღიარება მოიპოვა მისმა რომანმა ''ცხოვრება და შეხედულებები ტრისტამ შენდისა, ჯენტლმენისა'' (1760-67 წ), სტერნის მეორე თხზულება ''სანტიმენტალური მოგზაურობა საფრანგეთსა და იტალიაში'' დაუსრულებელი დარჩა.


ქეთრინ მენსფილდი - Katherine Mansfield

ქეთრინ მენსფილდი ახალ ზელანდიელი მწერლებიდან ყელაზე ცნობილი მწერალია. ახალი ზელანდიის ლიტერატურა ამაყობს ამ ქალის შემოქმედებით, მეორე გამოსაჩენი მწერალი, ისიც ქალი ჯენეტ ფრეიმია, რომელიც ადრე გაგაცანით.

კეტლინ ბოშანი დაიბადა 1888 წ. 14 ოქტომბერს ბანკირის ოჯახში. 1893 წ. ოჯახი გადავიდა საცხოვრებლად კარორში, სადაც მომავალმა მწერალმა ბავშვობა გაატარა. ეს ბედნიერი წლები შემდგომ აისახა მის მოთხრობაში "პრელუდია" (1918 წ.) 1902–1906 წ.წ. მიემგზავრება ლონდონში და სწავლობს სამეფო კოლეჯში, სწავლის დამთავრების შემდეგ კი კვლავ ზელანდიას უბრუნდება. იწყებს ნოველების წერას. სურს გახდეს პროფესიონალი ვიოლონჩელისტი, თუმცა მამა უკრძალავს მას ამ გატაცებას და აბარებს ტექნიკურ კოლეჯში. 1908 წ. ზელანდიის პროვინციული ცხოვრებას მობეზრებული უბრუნდება ლონდონს.

ლონდონში სწრაფად აჰყვა ბოჰემური ცხოვრების რიტმს, იმ დროის ხელოვანი ადამიანების ყოფას. სულ რაღაც სამ თვეში, მან გაიცნო, დაქორწინდა და გაშორდა თავის პირველ ქმარს ჯორჯ ბოიდენს. ამავე პერიოდში დაფეხმძიმდა ოჯახის საერთო ნაცნობი მამაკაცისგან და დედა მას ბავარიაში აგზავნის.

1909 წ. ნაყოფი ეღუპება. ბრუნდება ლონდონში, სადაც გამომცემლების ყურადღებას იპყრობს და იღებს ფსევდონიმს ქეთრინ მენსფილდს (ბებიის გვარი). 1911 წ. გამოსცა პირველი კრებული სახელწოდებით "გერმანულ პანსიონში". ამ პერიოდში დაავადდა სიფილისით, გამოხატული ართრიტული ტკივილებით, რომელიც მთელი დარჩენილი ცხოვრება ტანჯავდა.

დამწუხრებულმა თავისი პირველი წიგნის მცირე წარმატებულობით, თავისი მსუბუქი სტილის მოთხრობა შესთავაზა ავანგარდულ ჟურნალს "Rythm". მოთხრობა დაიწუნა რედაქტორმა და ცნობილმა ლიტერატურულმა კრიტიკოსმა ჯონ მიდლტონ მიურეიმ, რომელსაც უფრო სერიოზული ნაწერი სჭირდებოდა. მენსფილდმა დაწერა "ქალი მაღაზიაში", თვითმკვლელ და სულიერად დაავადებულ ქალზე. ჯონმა ეს ნაწერი შეაფასა, როგორც "საუკეთესო მოთხრობა, რომელიც გამოუგზაავნიათ ჟურნალისათვის".

მთელი მისი ცხოვრება და სამუშაო შეცვალა ჯარისკაცი ძმის დაღუპვამ პირველი მსოფლიო ომის დროს. ამ ფაქტით შეძრულმა წერა დაიწო მათი ბავშვობის წლების შესახებ ახალ ზელანდიაში. ამ პერიოდში დაუმეგობრდა მწერლებს: დ. ლოურენსი, ვირჯინია ვულფი, ო. ჰაკსლი.

ნაწარმოებებს უკვე იშვიათად გამოსცემს, აწუხებს დეპრესია. მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა გააუარესა ტუბერკულოზმა, რომელიც 1917 წელს დაემართა. თავისი ყველაზე საუკეთესო მოთხრობის წერა, სწორედ ამ პერიოდიდან დაიწყო.
1918 წელს ცოლად გაჰყვა მიურეის.

მოთხრობამ, "მის ბრილი", ამბავი ნაზ, ეფემერული, მარტივი სურვილებით მცხოვრებ ქალზე, მენსფილდი მოდერნისტისტული ეპოქის საუკეთესო მწერალად აქცია. მოთხრობა დაიბეჭდა 1920 წლის კრებულში "ნეტარება". კრებულმა კრიტიკოსების დადებითი შეფასება დაიმსახურა, რასაც მოჰყვა კვლავ დადებითად შეფასებული კრებული "ზეიმი ბაღში", 1922 წ.

მენსფილდმა უკანსკნელი წლები, ტუბრკულოზისგან არატრადიციული მეთოდებით მკურნალობაში გაატარა. ჩავიდა რუს ქეიმთან, "რევოლუციური" მეთოდის გამომგონებელთან, რომელმაც რენდგენის უაზრო დასხივებით, მწერალს სიცხე და ფეხების გაშეშება დამართა... 1922 წლის ოქტომბერში, საფრანგეთში მიაკითხა "ადამიანის ჰარმონიული განვითარების ინსტიტუტს", რომელსაც გურჯიევი ხელმძღვანელობდა. აგრძელებს წერას და აქვეყნებს კიდევ ორ ტომს, ლექსების და ნოველების კრებულს. 1923 წლის იანვარში, ემართება შინაგანი სისხლდენა, რისგანაც იღუპება.

ბოლო წლებში ბევრს მუშაობდა, ბევრი ნაწერი გამოუქვეყნებელი დარჩა. მიურეიმ ითავა ამ ნაწერების რედაქტირება და გამოაქვეყნების საკითხები. მისი ძალისხმევით გამოიცა კიდევ ორი ნოველების კრებული: 1923 წ. "მტრედების ბუდე" და 1924 წ. "რაღაც ბავშვური", ასევე ლექსების კრებული "ალოე" და კრიტიკული ნაწერები.

მენსფილდზე ყველაზე დიდი ზეგავლენა ჩეხოვის მოთხრობებმა იქონიეს, რომელიც 1909 წელს აღმოაჩინა.


კობო აბე - Kobo Abe

კობო აბე ცნობილი იაპონელი მწერალი, დრამატურგი და სცენარისტია. ერთ-ერთი ლიდერი ომის შემდგომი იაპონიის ავანგარდული ხელოვნების. შემოქმედების დამახასიათებელი თემაა: ადამიანის თვითდამკვიდრება თანამედროვე მსოფლიოში.

1924 წლის 7 მარტს, იაპონიაში დაიბადა. ბავშვობის წლები მანჯურიაში გაატარა, სადაც 1940 წელს დაამთავრა საშუალო განათლების სკოლა. იაპონიაში დაბრუნებულმა, დაამთავრა საშუალო განათლების სკოლა "სეიდზო". 1943 წ. ჩააბარა ტოკიოს საიმპერატორო უნივერსიტეტში, მედიცინის ფაკულტეტზე. სტუდენტობისას, 1947 წ. ცოლად მოიყვანა მხატვარი მატი აბე, რომელიც შემდგომ მონაწილეობას მიიღებს აბეს წიგნების გაფორმებაში და თეტრალური დეკორაციების მოხატვაში. 1948 წ. დაამთავრა უნივერსიტეტი და ჩააბარა პრაქტიკის ასამაღლებელი გამოცდები.

1947 წ. მანჯურიაში ცხოვრების დროს დაწერა პოეტური წიგნი "ანონიმური ლექსები", რომელიც თავად გამოსცა და შედგებოდა 62 გვერდისგან. ლექსებს რილკესა და ჰაიდეგერის გავლენა ეტყობოდათ და მათში აბე რეალობას აპროტესტებდა. ამავე წელს გამოდის აბეს პირველი მოზრდილი ნაწერი "თიხის კედლები". პირველი ვინც შეაფასა მისი წიგნი და დადებითი შეფასება მისცა იყო კრიტიკოსი-გერმანისტი როკურო აბე, რომელიც გერმანულ ენას ასწავლიდა მას "სეიდზოს" სკოლაში. "თიხის კედლების" სამტომეულში მოთხრობილია ერთი ახალგაზრდის შესახებ, რომელიც მიატოვებს თავის სამშობლოს და ტყვედ ჩაუვარდება მანჯურიის ბანდას. ღრმად შეძრულმა როკურომ ნაწერი გადაუგზავნა იუტაკა ჰანიას, რომელსაც ახალი დაარსებული ჰქონდა ჟურნალი "დღევანდელი ლიტერატურა". პირველი ტომი გამოიცა მომდევნო წლის თებერვალში, ჟურნალ "ინდივიდუალობა"-ში. აბემ მოწვევა მიიღო ჟურნალში სამუშაოდ "ღამე", რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ იუტაკა ჰანია, კიეტერი ჰანადა და ტარო ოკამოტო. 1948 წ. ოქტომბერში წიგნს "თიხის კედლებს" სახელი შეუცვალეს, დაარქვეს "გზის ბოლოს მაჩვენებელი" და ჰანიას და ჰანადას ხელშეწყობით ცალკე წიგნად გამოსცა გამომცემლობა "სინძენბისიამ".

1950 წ. აბემ ხიროსი ტეჰიგაჰარასთან და სინიტი სეგისთან ერთად შექმნა შემოქმედებითი გაერთიანება "საუკუნე".1951 წ. ჟურნალში "დღევანდელი ლიტერატურა" გამოქვეყნდა მოთხრობა "კედელი. კარმა ს.-ს დანაშაული". ამ არაორდინალურმა მოთხრობამ გავლენა იქონია ლუსი კეროლის "ალისა საოცრებათა ქვეყანაში". აბე მოთხრობაში თავის ბავშვობას იხსენებდა მანჯურიაში. ეს მოთხრობა 1951 წ. აკუტაგავას პრემიით დაჯილდოვდა. ჟიურიდან კრიტიკის ქარცეცხლში გაატარა კოჯი უნომ, ხოლო სხვა წევრებმა იასუნარი კავაბატამ და კოსაკი ტაკიიმ, მოიწონეს რამაც განაპირობა აბეს გამარჯვება. ამავე წლის მაისში გამოვიდა მისი წიგნი "კედელი", სადაც შევიდა შეცლილი სახელით მოთხრობა "კარმა ს.-ს დანაშაული", "მაჩვი ბაბილონის კოშკზე" და "წითელი ჭუპრი".

50-იან წლებში, ავანგარდული ლიტერატურის მოწინავე პოზიციებზე მდგომმა, ხიროსი ნომასთან ერთად ჯერ "მშობლიური ლიტერატურა"-ში, მერე "ახალი იაპონური კულტურა"-ში, ბოლოს კომუნისტურ პარტიაში გაწევრიანდა. 1961 წ. პარტიამ კურსი იცვალა, რაც სკეპტიკურად მიიღო აბემ და საჯაროდ გამოხატა უარყოფითი დამოკიდებულა, რის შემდეგაც გარიცხეს პარტიიდან.

1973 წ. დაარსა საკუთარი თეატრი "კობო აბეს სტუდია", რაც დასაწყისი იყო მისი დრამატურგიული შემოქმედების. გახსნაზე მხოლოდ 12 ადამიანი მოიწვია. აბეს დასი, სეიძი ცუცუმის მხარდაჭერით დაფუძნდა სიბიას ქუჩაზე. მათ ექსპერიმენტულ გამოსვლებს კარგი შეფასებები ხვდა წილად. 1979 წ. ამერიკაში წარმატებით დადგეს პიესა "სპილუკა მოკვდა". მიუხედავად იმისა რომ მთელს მსოფლიოში დიდი გამოხმაურება ჰპოვა დასის მუშაობამ, იაპონიაში დიდი კრიტიკა დაიმსახურა, რამაც 80-იან წლებში თეატრის დახურვა გამოიწვია.

1981 წ. აბეს ყურადღება მიიპყრო გერმანელი მოაზროვნის ელიას კანეტის შემოქმედებამ. ამავე პერიოდში თავისი მეგობრის რეკომენდაციით გაიცნო კოლუმბიელი მწერალი მარკესი. კანეტის და მარკესის მუშაობამ იმდენად იმოქმედა აბეზე, რომ თავის შემოქმედებაზე მეტად მათი ნაწერების პოპულარიზაციას შეუწყო ხელი.

1992 წლის 25 დეკემბერს, ღამით, ტვინის სისხლჩაქცევით, საავადმყოფოში მოათავსეს. მიუხედავად იმისა, რომ მკურნალობა წარმატებით მიდიოდა და სახლშიც იყო გაწერილი 1993 წ. 22 იანვარს, ჯანმრთელობის უეცარი გაუარესების გამო გარდაიცვალა გულის გაჩერებით 68 წლის ასაკში.

ქენძაბურო ოე, აბეს კაფკასა და ფოლკნერის გვერდით აყენებს და მიიჩნევს რომ ერთ-ერთი საუკეთესოა მსოფლიო ლიტერაურაში და დარწმუნებული იყო რომ მიიღებდა ნობელის პრემიას სიცოცხლე რომ დასცლოდა.

შემოქმედება:
1948 წ. გზის ბოლოს მაჩვენებელი
1954 წ. კავშირების შიმშილი
1957 წ. მხეცები მიეშურებიან შინ
1959 წ. გამყინვარების მეოთხე პერიოდი (ფანტ. რომანი)
1960 წ. ქვის თვალებოთ
1962 წ. ქალი ქვიშაში
1964 წ. უცხო სახე
1965 წ. ტაკეაკი ენომოტო
1967 წ. დამწვარი რუკა
1973 წ. ადამიანი-ყუთი
1977 წ. საიდუმლო შეხვედრა
1984 წ. საკურას კოლოფი
1991 წ. კანგაროს დღიური
1994 წ. მფრინავი ადამიანი (დაუმთავრებელი)

მოთხრობები:

1951 წ. კედელი
1954 წ. კანის შიმშილი
1956 წ. გამოგონება რ62
1964 წ. დაკავშირებულია სიკვდილთან
1967 წ. ორმაგი ადამინის არსებობა
1975 წ. დამცინავი მთვარე
19 წ. ტოტალოსკოპი (ფანტ. მოთხრობა)
19 წ. აბეზარი ადამიანები


ჯენეტ ფრეიმი - Janet Frame

ჯენეტ ფრეიმი (28 აგვისტო, 1924 წ., დანიდინი - 29 იანვარი, 2004 წ., დანიდინი) ახალზელანდიელი მწერალია, წერდა ინგლისურ ენაზე.

რკინიგზის მუშის ქალიშვილი, აპირებდა მასწავლებლობას, სწავლობდა პედაგოგიკის კოლეჯში, როდესაც 1947 წ. შეცდომით დაუსვეს შიზოფრენიის დიაგნოზი. 1954 წლამდე იმყოფებოდა ფსიქიატრიულში, სადაც 200-მდე ელექტროშოკი ჩაუტარეს და მხოლოდ პრემიის შემდეგ, რომელიც მიიღო მოთხრობების კრებულის "ლაგუნასთვის" (1951 წ.), შეაჩერა ექიმები, რომლებიც ლობოტომიის ჩატარებას უპირებდენენ (მისი ცხოვრების ეს პერიოდი აისახა რომანში "სახე წყალში" 1961 წ.)

1954-1955 წ.წ. დამწებ მწერალს დაეხმარა ახალზელანდიელი პროზაიკოსი მწერალი ფრენკ სერჯესონი: მან ის ოჯახის წევრად მიიღო; დაჟინებით ითხოვდა, ეწერა ყოველდღე; კითხულობდა და რეცენზიას უკეთებდა მის ნაწერებს.

1957-1964 წ.წ.-ში ცხოვრობდა ლონდონში, როდესაც მიიღო სტიპენდია საერთაშორისო ლიტერატურის ფონდიდან. სამშობლოში დაბრუნებული, კითხულობდა ლექციებს წერის შესახებ დანიდინეში, ოტაგოს უნივერსიტეტში. ხშირად ცხოვრობდა ამერიკაში.

2000 წ. პოპულარულმა ისტორიკოსმა მაიკლ კინგმა გამოაქვეყნა ბიოგრაფიული ნარკვევი ფრეიმზე "ანგელოზის ბრძოლა", რომელიც გამოიცა ზელანდიაში და სამხერთ ამერიკაში.

ჯენეტ ფრეიმი გარდაიცვალა 2004 წლის იანვარში, 79 წლის ასაკში, მძიმე ლეიკემიით. მისი ლექსები და რომანები მსოფლიოს უამრავ ენაზეა თარგმნილი.

აღიარება:
1983 წ. დაჯილდოვნა ბრიტანეთის იმპერიის ორდენით.
1989 წ. გახდა ბრიტანეთის ლიტერატურის პრემიის ლაურეტი.
1990 წ. დაჯილდოვდა ახალი ზელანდიის ორდენით.
2003 წ. იყო ერთ-ერთი კანდიდატი ნობელის პრემიაზე.
2007 წ. მონტანას ჯილდო პოეზიის კრებულისთვის


საინტერესო ფაქტები:
1. მისი ავტობიოგრაფიის სამტომეულით რეჟისორმა ჯეინ კემპიონმა გადაიღო ფილმი "ანგელოზი ჩემს მაგიდასთან" 1990 წ. ფილმში მის როლს ასრულებენ კარენ ფერგიუსონი (ბავშვობა), ალექს კეოგი (მოზარდობი პერიოდი) და კერი ფოქსი (იმ დროის ჯენეტი). ფილმმა ვენეციის კინოფესტივალზე გრამპრი დაიმსახურა, ხოლო ტორონტოს კინოფესტივალზე ფიპრესის ჯილდო.

შემოქმედება:
რომანები:
1957 წ. ბუების ტირილი
1961 წ. სახე წყალში
1962 წ. ანბანის ზღვარზე
1965 წ. ადაპტირებული კაცი
1966 წ. ალყის მდგომარეობა
1968 წ. წვიმის ჩიტები
1970 წ. ინტენსიური ზრუნვა
1972 წ. ბუფალოს და
1979 წ. ცხოვრება მანიოტოტში
1989 წ. კარპატები
2007 წ. სხვა ზაფხულის დროს

მოთხრობები:
1951 წ. ლაგუნები და სხვა ისტორიები
1963 წ. რეზერვუარი: მოთხრობები და ესკიზები
1983 წ. ახლა თქვენ გადაკვეთ ადამიანის გულებს

საბავშვო მოთხრობები:

1969 წ. მონა მინიმი და მზის სურნელი

ლექსები:

1967 წ. უბის სარკე
2006 წ. ბატების გუნდი

ავტობიოგრაფია:

1982 წ. ისლანდიაში
1984 წ. ანგელოზი ჩემს მაგიდასთან
1984 წ. აგენტი შუშის ქალაქიდან
1989 წ. ავტობიოგრაფია


იასუნარი კავაბატა - Yasunari Kawabata

iasunari kavabata
კავაბატა იაპონელი მწერალია, იაპონიის ხელოვნების აკადემიის წევრი და ნობელის პრემიის ლაურეატი. 20-იან წლებში ემხრობოდა ნეოსენსუალისტების მოდერნისტულ ჯგუფს. მის შემოქმედებას ახასიათებს სწრაფვა ფსიქიკური ანალიზისკენ, ინტერესი ქვეცნობიერისადმი.
1899 წ.- დაიბადა აკუტაგავას სოფელში, ქალაქ ოსაკასთან ახლოს. ოჯახში, როგორც უფროსი შვილი, ექიმობის პრაქტიკას ეუფლებოდა. მამამისი ღრმადგანათლებული, ლიტერატურისა და ხელოვნების მოყვარული იყო.
1901 წ.- ტუბერკულოზით გარდაეცვალა მამა.
1902 წ.- ტუბერკულოზით გარდაეცვალა დედა. ბებიასთან ერთად გადავიდა იბარაკში.
1906 წ.- გარდაეცვალა ბებია.
1912 წ.- იბარაკში შევიდა საშუალო განათლების სკოლაში.
1914 წ.- უკვდება პაპა. ოსაკაში მცხოვრებ დედის ნათესავებს ბავშვი თავისთან მიჰყავთ, თუმცა სწავლის გასაგრძელებლად კავაბატა კვლავ ბრუნდება იბარაკში, სადაც საერთო საცხოვრებელში ცხოვრობს. შემდგომში მისი ობლობის პერიოდი მის შემოქმედებაშიც იჩენს თავს.
1917 წ.- ამთავრებეს საშუალო სკოლას და აბარებს უმაღლეს სკოლაში ტოკიოს უნივერსიტეტთან. სკოლის პერიოდში გატაცებული იყო მხატვრობით და ოცნებობდა გამხდარიყო მხატვარი, თუმცა უკვე 15 წლისამ გადაწვიტა ლიტერატურას გაჰყოლოდა. ინტერესს იჩენს სკანდინავიური ლიტერატურის მიმართ (განსაკუთრებით სტრინბერგის შემოქმედებაზე), ასევე იაპონელი ავტორების ნაწარმოებებით, რომელბიც ჯგუფ "სირაკაბას" სახელწოდებით იყვნენ ცნობილები.
1918 წ.- თავისი პირველი მოგზაურობა კუნძულ იძუზე.

1920 წ.- აბარებს ინგლისური ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ტოკიოს უნივერიტეტში.
1921 წ.- გადადის იაპონიის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. იწყებს ლიტერატურულ მოღვაწეობას და აქვეყნებს მოთხრობების კრებულს სახეწლოდებით "ომში გმირულად დაცემულთა სახეები", ასევე უნივერსიტეტის ჟურნალში “ახალი ტალღა”, მუშაობს ერთ-ერთ რედაქტორად.
1924 წ.- დაამთავრდა ტოკიოს უნივერსიტეტი ბაკალავრის ხარისხით. ოქტომბერში 14-მა მწერალმა, სადაც კავაბატას გვერდით იყვნენ ეკომიცუ რეიტი, კატაოკა ტეპეი, ნაკაგავა ეიკი და სხვა, შექმნეს მოდერნისტული ჯგუფი. თავიანთ თავს ნეოსენსუალისტებს უწოდებდნენ. ჯგუფმა დაარსა ჟურნალი “ლიტერატურული ეპოქა”. კავაბატა ამ ჯგუფის მთავარი თეორეტიკოსი და იდეოლოგი იყო. ჯგუფის გაერთიანებამ 4 წელი გასტანა.
1925 წ.- გამოიცა მისი ძველი მოთხრობები “თექვსმეტი წლის ბავშვის დღიურები” და “ობლების გრძნობა”.
1926 წ.- გამოქვეყნდა რომანი “იძუელი მოცეკვავე”, რომელმაც დიდი პოპულარობა მოუტანა. რომანი მწერლის გვიანდელი შემოქმედების საუკეთესო ნაწერად ითვლება. ქორწინდება.
1929 წ.- გაზეთ “ასახი სიმბუნში” იწყება სერიული პუბლიკაცია თხზულებისა “მხიარული გოგოები ასაკუსადან”.
1931 წ.- იწყებს მუშაობას ექსპერიმენტული მანერით თხზულებაზე “კრისტალური ფანტაზია”(დარჩა დაუმთავრებელი) მოთხრობაზე დიდიზეგავლენა მოახდინა ჯეიმს ჯოისის “ულისემ”. 30-იან წლებში კავაბატა კვლავ აქვეყნებს მოდერნისტულ ნაწერებს, სადაც იყენებს მეხსიერების ნაკადს და ფროიდის ფსიქოანალიზს. ყველაზე მეტი სიურეალიზმი გამოვლინდა მოთხრობაში "ნემსები, მინა და ნისლი".
1932 წ.- გამოაქვეყნა სიურეალისტური მანერით დაწერილი მოთხრობა "ელეგია". კრიტიკოსებმა ფინალში კავაბატას ბუდიზმისაკენ მისწრაფებები დაინახეს.
1933 წ.- გამოქვეყნდა მოთხრობა "ფრინველები და ცხოველები"(დარჩა დაუმთავრებელი).
1934 წ.- აირჩიეს კონსულტანტ-მრჩეველად ლიტერატურის დარგში, საერთაშორისო უსაფრთხოების სამინისტროს დეპარტამენტის ეგიდით. ამთავრებს მუშაობას ავტობიოგრაფიულ მოთხრობაზე "წერილი მშობლებს". ორჯერ სტუმრობს იუძავის მთებს და იწყებს მუშაობას რომანზე "თოვლიანი მხარე".
1935 წ.- ჟურნალში "ნიქეონ ქორო" დაიბეჭდა რომან "თოვლიანი მხარის" პირველი ნაწილი. მომდევნო ნაწილები იბეჭდება სხვადასხვა ჟურნალებში 1937 წლამდე.
1938 წ.- ჟურნალისტის ამპლუაში წერს რეპორტაჟების სერიას იაპონიაში ჩატარებულ გოს თამაშებზე.
1941 წ.- სხვა მწერლებთან ერთად ორჯერ ეწვია მანჯურიას, მანჯურიის გაზეთის მოწვევით და კვანტუნსკის არმიის თაოსნობით.
1942 წ.- იწყებს მუშაობას რომანზე "თამაშ გოს ოსტატი"("მეიჯინი"), რომელიც დაასრულა 1954 წელს.
1943 წ.- იშვილა ძმის შვილი. გამოქვეყნებულ ნაწარმოებებში "დაბადების ადგილი" (დაუმთავრებელი); "მზის ჩასვლა"; "მამის სახელი"; "ტოკაიდოს გზა", მწერლი ინტერესდება ნაციონალური კულტურული ტრადიციების პრობლემით და იკვლევს მათ.
1945 წ.- ერთი თვის გამავლობაში მუშაობს მეომრის სახით საომარი ნაწილების კორესპონდენტად, კაგოსიმას პრეფექტურაში.
1946 წ.- იწყებს თანამშრომლობას გამომცემლობა "ნინგენში".
1948 წ.- ირჩევენ იაპონიის "პენ" კლუბის მე-4 პრეზიდენტად.
1949 წ.- გამოქვეყნდა "მთების კვნესა", "ათასფრთიანი წერო".
1950 წ.- ტრადიციების კვალდაკვალ, დაწყებულს ტანიჯაკაში 1934 წელს, გამოსცემს "ახალი ქრესტომათია ლიტერატურაში", სადაც ესეის ფორმაში იბეჭდება ნაწერები ისეთი იაპონელი მწერლებისა, როგორებიც არიან: აკუტაგავა რიუნოსკე, კიკუტი კანი, ისიკავა ძუნი და სხვა.
1955 წ.- აქვეყნებს რომანს "ტბა". ამთავრებს მუშაობას თავის ყველაზე მოცულობით დიდ ნაწარმოებზე "ტოკიოელები" და მოთხრობას "იყო ქალი".
1957 წ.- ჟურნალში "სინტიე" იწებს მოთხრობა "მძინარე მზეთუნახავების" გამოქვეყნებას.
1961 წ.- იწყებს მოთხრობა "ძველი დედაქალაქის" წერას.
1962 წ.- გამოქვეყნდა "ძველი დედაქალაქი".
1964 წ.- გამოქვეყნდა სიურეალისტური მოთხრობა "ხელი". იწყებს მუშაობას "გვირილებზე".
1969 წ.- ხდება ქალაქ იბარაკის საპატიო მოქალაქე.
1970 წ.- ნახულობს ტაივანს და კორეას.
1971 წ.- იღებს მონაწილეობას ტოკიოს გუბერნატორის საარჩევნო კამპანიაში.
1972 წ.- აპრილში იღუპება მომწამლავი ჰაერით თავის სამუშაო ოთახში ძუსიში. ვერსია - თვითმკვლელობა. მიზეზი დღემდე გაურკვეველია.
1985 წ.- იბარაკში იხსნება მისი სახლმუზეომი.

შემოქმედება:

იძუელი მოცეკვავე 1926წ.
მხიარული გოგოები ასაკუსადან 1930 წ.
თოვლიანი მხარე 1935-1937 წ.წ.
თამაშ გოს ოსტატი 1951-1954 წ.წ.
ათასფრთიანი წერო 1949-1952 წ.წ.
მთების კვნესა 1949-1954 წ.წ.
ტბა 1954 წ.
მძინარე მზეთუნახავები 1961 წ.
ძველი დედაქალაქი 1962 წ.
სილამაზე და მწუხარება 1964 წ.
ხელი 1964 წ.


დიანა არბუსი - Diane Arbus

diana arbusi
დიანა არბუსი დაიბადა 1923 წლის 14 მარტს, ამერიკაში, ქალაქ ნიუ-იორკში, ნემეროვების ოჯახში. ისინი მართავდნენ ბეწვის მაღაზიას მეხუთე ავენიუზე. დიანას მამა მთავარი სულისჩამდგმელი იყო ამ ბიზნესის, ამ საქმეს მთელ თავის დროს უთმობდა, ნაკლებად ერეოდა საოჯახო საქმეებში და უამრავი საყვარელი ჰყავდა. დედა მაღაზიის მომმარაგებლად მუშაობდა და ტელეფონის ზარებს პასუხობდა, ბავშვებისთვის ვერც ის იცლიდა. ბავშვების აღზრდას ძიძა კისრულობდა. დიანა ბავშვობიდან ძალიან დაუახლოვდა თავის სამი წლით უფროს ძმას, ჰოვარდს, ხოლო თავისი 5 წლით უმცროს დას, რენეს, შვილივით უვლიდა. 30-იან წლებში დიანამ ჩააბარა ეთიკური კულტურის სკოლაში, შემდეგ-ფილდსტონის სკოლაში, სწორედ ამ სკოლაში მიექცა ყურედღება მის ნიჭს სახვითი ხელოვნებისადმი. მამამ დიანას თავისი მაღაზიის ილუსტრატორი, დოროთი ტომპსონი, მიუჩინა ხელოვნების შესასწავლად. თავად ტომპსონმა, ხელოვნების კურსები გაიარა ცნობილი ბერლინელი მხატვრის, გრაფიკოსისა და კარიკატურისტის, ჯორჯ გროკასგან, მოგვიანებით არბუსს არაერთხელ გაუმხელია მისი შემოქმედებისადმი სიყვარული. 1937 წელს დიანა ხვდება მომავალ მსახიობს, ალან არბუს და სურვილს გამოთქვამს გაჰყვეს მას ცოლად. მშობლებმა გადაწყვიტეს ხელი შეეშალათ მისთვის და 1938 წელს, დიანა საზაფხულო კურსებზე კამინგტონის სკოლაში გაუშვეს. დიანამ იქ გაიცნო ალეკ ელიოტი, რომელიც მისი მეორე დიდი სიყვარული გახდა.



1941 წ. დიანა ცოლად გაჰყვა ალანს. გათხოვება მისთვის ერთადერთი გზა იყო მშობლების გავლენისგან თავის დასაღწევად. შეეძინა 2 გოგო: დონი (დაიბ. 1945წ.) და ემი (დაიბ. 1954წ.) დიანა მათთან დიდ დროს ატარებდა, ხოლო ალანი ორ ადგილას მუშაობდა. მან უარი თქვა ოჯახის გამო თავის კარიერაზე და ფოტოგრაფიის შესწავლას მიჰყო ხელი, 1943 წ. დაამთავრა ფოტოგრაფების საჯარო კურსები. ქმრის დახმარებით 1946 წელს დიანაც იწყებს მუშაობას ფოტოგრაფად სამოდელო სააგენტოში. პირველ დაკვეთას ის ღებულობს მამამისისგან, რომელიც ფინანსურად ეხმარებოდა მას. 1947 წელს ცოლ-ქმარი მიიღეს სააგენტო Конде Наст-ში, სადაც ჟურნალებმა, "Vogue " და "Glamour" შეუკვეთეს პულოვერების ფოტოსესია. 1951 წ. მიემგზავრებიან ევროპაში სამოგზაუროდ, სადაც დიანას თავისუფლდება დოგმებისგან თავის შემოქმედებაში. ისინი ეცნობიან უკვე სახელმოხვეჭილ ფოტოგრაფს რიჩარდ ავედონს, შემდგომ ის დიანას მეგობრი გახდება. ამ პერიოდში დიანას აწუხებს დეპრესია, რომელიც ბავშვობიდან ტანჯავდა. 1957 წ. მორიგი ნერვიული კრიზისის შემდეგ ცოლ-ქმარი გადაწყვეტს ერთად აღარ იმუშაონ. 1969 წელს ისინი დაშორდნენ ერთმანეთს. დიანა ცდილობს იპოვოს საკუთარი თემა ფოტოგრაფიაში, მაგრამ უშედეგოდ. საბოლოოდ, ავსტრალიელი ფოტოგრაფის ლიზეტ მოდელის კურსებზე მივა, სადაც მას ლიზეტი შესთავაზებს ექსტრემალური ფოტოგრაფიით დაინტერესდეს. ამ იდეის განსახორციელებლად ის ნიუ-იორკის ტრანსვესტიტთა კლუბს ეწვევა, სადაც თავის პირველ მოდელს პოულობს.

სამოციანი წლებიდან სიკვდილამდე დიანა მუშაობს სახვადასხვა ჟურნალებთან, ამავდროულად თავს იმკვიდრებს თავისი ორიგინალური შემოქმედებით. ამ პერიოდში გალერეები და მუზეომები ფოტოგამოფენებს არ აწყობდნენ, რადგან ფოტოხელოვნება ჯერ არ ითვლებოდა ხელოვნების დარგად. დიანა იყო ერთ-ერთი პირველთაგანი რომელიც იცავდა საავტორო უფლებებს. ნელ-ნელა დაიწყო მოდაში შემოსვლა ექსპერიმენტულმა ხელოვნებამ და ჟურნალებმაც დაიწყეს ასეთი ფოტოების ბეჭდვა. არბუსისთვის ასეთი პირველი ჟურნალები იყო Esquire და Harper’s Bazaar. მისი ფოტოების დაბეჭდვა სხვა ჟურნალებმაც დაიწყეს: New York Times, Sports Illustrated, Show, Herald Tribune და სხვა. მისი პირველი სამუშაოდან სიკვდილამდე, ანუ 11 წლის განმავლობაში გამოქვეყნდა 250-ზე მეტი სამუშაო ჟურნალებისთვის და 70-მდე სურათი გაზეთის სტატიებისთვის. 1961 წ. მისი ყურადღება მიიპყრო ტოდ ბროინინგის ფილმმა "მახინჯები", სადაც თამაშობდნენ ცირკის მსახიობები, რომელთაც თანდაყოლილი სიმახინჯეები ჰქონდათ სხეულზე ან დეფექტებით იყვნენ დაბადებულები. დიდი შრომა დასჭირდა დიანას იმის მისაღწევად რომ დამეგობრებოდა ასეთ ადამიანებს და მისი ფოტოსესიისთვის ეპოზიორათ.

1963-1966 წლებში მას მხარს უჭერდა გუგენჰაიმის მუზეომი. 1968 წლიდან დიანა თანამშრომლობს ჟურნალ "Sunday Times Magazine". ეს ჟურნალი გადაწყვეტს რომ დააფინასოს დიანას ცხოვრება ინგლისში. სწორედ ამ პერიოდში იწყებს დიანა ადამიანების სიმახინჯეების გადაღებაზე მუშაობას და იღებს რობერტს ლუისის პრემიას ამერიკული ჟურნალების ფოტოგრაფებისგან. 1966 და 1968 წლებში გადატანილი ჰეპატიტი, ართულებს დეპრესიულ განწყობასაც და მიუხედავდ ხანგრძლივი თერაპიული კურსებისა, ტკივილი ძლიერდება. მოგვიანებით ლიზეტ მოდელმა განაცხადა რომ დიანა შიზოფრენიის ერთ-ერთი ფორმით იტანჯებოდა. 1971 წლის 26 ივლისს დიანამ ბარბიტურატების დიდი დოზა მიიღო და ვენები გადაიჭრა ხელებზე, 48 წლის ასაკში.


ფრიდრიხ შილერი

kristof fon shileri
იოჰან კრისტოფ ფრიდრიხ ფონ შილერი (გერმ.: Johann Christoph Friedrich von Schiller) (* 10 ნოემბერი 1759, მარბახ ამ ნეკარი, ბადენ-ვიურტემბერგი; † 9 მაისი 1805, ვაიმარი, თიურინგია) - გერმანელი პოეტი, დრამატურგი და ისტორიკოსი. იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთესთან ერთად იყო კლასიკური გერმანული ლიტერატურის უდიდესი წარმომადგენელი.

დაიბადა მარბახში, ვიურტერმბერგი, სამხედრო ექიმის იოჰან კასპარ შილერის და ელისაბედ დოროთეა კოდვაისის ოჯახში. იყო ერთადერთი ვაჟი ხუთ დასთან ერთად. ბავშვობა სიღარიბეში გაატარა რელიგიურ-პიეტისტურ გარემოცვაში. დაამთავრა ლუდვიგსბურგის ლათინური სკოლა, სამხედრო სკოლაში ჯერ იურიდიულ, შემდეგ სამედიცინო განყოფილებაზე. ამ პერიოდში გაეცნო მორალისტურ ფილოსოფიას, ინგლისური და ფრანგული განმანათლებელთა იდეებს, დაინტერესდა ამერიკის განმათავისუფლებელი მოძრაობით. მისი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა მოახდინა შექსპირის დრამატურგიამ.
შილერის პირველ ნაწარმოებებში აშკარად ჩანს "ქარიშხლისა და შეტევის" თავისუფლების პათოსი და უკიდურესი ინდივიდუალიზმი. იმავე იდეებსა და მხატვრულ პრინციპებს მიჰყვება შილერის დრამა "ყაჩაღები" (გამოქვეყნდა 1781, დაიდგა 1782), რომელმაც დასაბამი მისცა ლირიკულად მძაფრ, პოლიტიკურად მიზანდასახულ და ემოციურად მოქმედ ახალი ტიპის დრამას. ამ პიესის იდეური პათოსი გაჰყვა მეორე, იტალიის ისტორიულ თემაზე აგებულ დრამასაც "ფიესკოს შეთქმულება გენუაში" (1783).


ალფონს დოდე

alfons dode
დახასიათება
,,საოცრათ ლამაზი სახე, ქარვისფერი ფერმკრთალი კანი სწორი და ხშირი წარბები, ღრმათ ჩასმული , ერთდროულათ ანთებული და ნამიანი, ოცნებაში წასული თვალები, სისხლივით წითელი,ვნებიანი ტუჩები, ჩვილის თმასავით რბილი წვერი. უცნაურია, მაგრამ ამ ქალურ სინატიფესთან ერთად ალფონს მამაკაცური იერი და ამაყი გამოხედვა ქონდა… ამ გარეგნობით იგი თამამი და მომთხოვნი უნდა ყოფილიყო, სინამდვილეში ის მწერალთა შორის ყველაზე მგრძნობიარე და დელიკატური მწერალი-პოეტია” ასე ახასიათებდა ალფონ დოდეს თეოდორ დე ბენვილი.

ბავშვობა
ალფონს დოდე საფრანგეთის სამხრეთით,ულამაზეს ქალაქ ნიმში დაიბადა 1840 წელს, მამა აბრეშუმის წარმოებას მისდევდა და საწარმოც ქონიათ. დედაც ამავე პროფესიის ოჯახის ჩამომავალი იყო. დოდე ჯერ ნიმში სწავლობდა და რვა წლამდე ბედნიერი ბავშვობა ჰქონდა. მაგრამ 1848 წლის რევოლუციის შემდეგ მამას საქმეები ცუდათ წაუვიდა და გაკოტრდა ამას ძმების სიკვდილი დაერთო ოჯახის მატერიალურმა მდგომარეობამ და ხშირმა გლოვამ ძირფესვიანათ შეცვალა მისი უდარდელი ბავშვობა.

ქალაქის შეცვლა
ოჯახი საცხოვრებლათ ლიონში გადავიდა, სადაც დოდემ ლიცეუმში განაგრძო სწავლა. როგორც ღარიბების შვილს ბევრი დამცირების გადატანა მოუხდა. ცუდათჩაცმულს, მასწავლებელი კაცუნას ეძახდა.მოგონებებში იგი ამბობს ლიონის გახსენებაზე გული მეკუმშებაო.

გამგზავრება პარიზში
ერთ სუსხიან ზამთრის დღეს დოდე პარიზში მიემგზავრება.მშიერი,მწყურვალი,გათოშილი, იგიდედაქალაქშიჩადის.მართალია,ბედნიერია
რომ ალეს მოსცილდა,შეხვდა ძმას რომელიც რედაქციაში მუშაობდა. დოდესთვის უმძიმესი პარიზული ცხოვრება დაიწყო.ძმასთან ერთად ერთი მანსარდიდან მეორესჰი გადადიოდა. თავს გადაწერით ირჩენდა ხანდახან შიმშილისგან ღონებმიხდილი რამდენიმე დღე
საწოლიდან ვერ დგებოდა.ერთ სუსხიან ზამთრის ღამეს, სახლის პატრონმა გამოაგდო ქირის გადაუხდელობისთვის. მთელი ღამე ქუჩაში იხეტიალა სანამ შემთხვევით გათენებისას ნაცნობს არ წააწყდა და დროებით თავისტან შეიფარა.

1858 წელი დოდე ლექსებს წერს
დოდე ლექსების წერას იწყებს რომლებიც ძალიან ჰგავს მიუსეს, ბანვლისა და თეოფილ გოტიეს ლექსებს.
1858 წელს დოდე აქვეყნებს ლექსებისკრებულს ,,შეყვარებულნი” ეს ლექსები მარტივი და გასაგები იყო ყველასთვის. ამ ლექსების წყალობიტ გავლენიანი მინისტრის მდივნატაც დაინიშნა, მაგრამ ამ სამსახურს აგდებულატ უყურებდა თავისი საქმიანობით იყო გართული.

ავადმყოფობა
სუსტი იყო და პარიზის ჰავაც ცუდათ მოქმედებდა. ექიმებმა მასალჟირში გამგზავრება ურჩიეს. მცხუნვარე მზის სხივებმა დოდე გამოაკეთა.აფრიკის გარემომ კი რამოდენიმე მოთხრობა ზღაპარი,და ცნობილი ,,ტარტანელის თავგადასავალი” დააწერინა.

დაბრუნება პარიზში
პარიზში დაბრუნების შემდეგ დოდე თეატრზე ოცნებობდა. მთელი ცხოვრება დრამებსა და კომედიებს წერდაზოგიერთი იდგმებოდა კიდეც. პოესები დიდი მხატვრობით ღირებული არ იყო . მაგრამ ,,თეთრ მიხაკს” ,,უფროსს ძმას” და კიდევ რამოდენიმეს წარმატება ერგო.

1862 წელს დოდეს ჯანმრტელობა კვლავ გაუარესდა. ამჯერად მას ექიმებმა სამკურნალოდ კორსიკაში გამგზავრება ურჩიეს. მერიმეს მსგავსათ ამ მშვენიერ კუნძულზე ცხოვრებამ,დოდეს შემოქმედებაში დიდი ადგილი დაიკავა. ,,წერილები ჩემი წისქვილიდან” ,,ორშაბათის ზღაპრები”

დაოჯახება
1868 წელი დოდე ცოლათ ირტავს ნიჭიერ, გემოვნებიან, ჭკვიან,ხელოვნების მოყვარულ ქალიშვილს ჯულია ალარს,რომელიც მისი შემოქმედების აქტიური მონაწილე ხდება და დიდ დახმარეაბს უწევს მწერალს.

პროვანსი
დოდეს ძალიან უყვარდა თავისი მშობლიური პროვანსი. როცა ძალიან უჭირდა ავათ იყო ან ცუდი ხდებოდა მის გარშემო რამე ის პროვანს მიაშურებდა. სიცოცხლის ბოლო წლებშიც, როცა განუკურნებელი სენით იკო დააავადებული ის თავის პროვანსელ ემგობრებს წერდა: ,,როცა მცივა, როცა ტკივილებია უტანელი ხდება-ეს კი თითქმის გამუდმებითაა, მე ვთბები იმის წარმოდგენით , რომ თქვენთან ვარ, გესაუბრებით, ვსეირნოფ ხეივანში ველური ქონდრის სურნელი რომ ასდის”.

,,ტარტარენ ტარასკონელი”
1872წელს გამოდის დოდეს ნაწარმოები ,,ტარტარენტარასკონელი უჩვეულო თავგადასავალი”
,ეს მოთხრობა მკიტხველში სიცილს იწვევს რადგან პერსონაჟის საგმირო სააქმეები მოთხრობილია კომიკურ ეპოპეის სტილში.დოდე აღიარებს ტარტარენ ტარასკონელის ტხრობის სტილი არც ისე დახვეწილია, და არც შეკრული უფრო მეტიც ის ამას ,,ფეხზე დამდგარ ლიტერატურას უწოდებს”.

ვანგოგის შეფასება
მხატვარმა ვანგოგმა წიგნის წაკიტხვის შემდეგ ძმას მისწერა:,,აუცილებლათ წაიკითხე ტარტარენი.დილიჟანსის ამბავი გახსოვს? ეგ მშვენიერი ადგილი; ჰოდა,მე ეს -ეს არის დავხატე ეგ წიტელი კარეტა მწვანე ფუნდუკი ეზოში აუცილებლაფ გაჩვენეფ”.

გარდაცვალება
სუსტი გარეგნობის,დახვეწილი ნაქვთების მქონე დოდეს ტკივილების გამო ჯვარცმულს უწოდებდნენ. მიუხედავათ ამისა, ვაშკაცურათ იტანდა ყველაფერს , წერდა მოგონებებს, ეხმარებოდა ახალგაზრდა მწერლებს,ადამიანების მიმართ კეთილ განწყობა და სითბო არასოდეს დაუკარგავს. იგი გარდაიცვალა თავის საწერ მაგიდასტან მუშაობისას 1898 წლის 16 დეკემბერი.


რაბინდრანათ თაგორი

rabindranat tagori
რაბინდრანათ თაგორი ინდოელი მწერალი, პოეტი, კომპოზიტორი, მხატვარი და საზოგადო მოღვაწე. ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში (1913). ინდოეთისა და ბანგლადეშის ჰიმნების ავტორი.

რაბინდრანათ თაგორი დაიბადა 1861 წლის 7 მაისს. ის ეკუთვნოდა ბენგალიელ ბრაჰმანთა ოჯახს, ანუ უმაღლესი სასულიერო კასტის წარმომადგენელი იყო. მამამისი დებენდრანათჰ თაგორი მდიდარი ადამიანი იყო. დედას ერქვა შაროდა დევი.

პაპამისი დიდი ინდოელი განმანათლებლის, პუბლიცისტისა და მოღვაწის, რულიგიურ-ფილოსოფიური ორგანიზაციის "ბრაჰმო სამაჯის" ("ბრაჰმას საზოგადოება") დამაარსებლის, რამ მოჰან რაის ერთ-ერთი მოგობარი და თანამოაზრე გახლდათ. მამა ამავე საზოგადოებაში გამოჩენილ ადამიანად და მოღვაწედ ითვლებოდა. თაგორების ოჯახი ძალიან მნიშვნელოვანი იყო იმ დროის ინდოეთში, რომელიც ბრიტანეთის იმპერიის კოლონია იყო. მეტროპოლია უმოწყალოდ ძარცვავდა თავის კოლონიას, გაჰქონდა და გაჰქონდა სიმდიდრე, ნედლეული. ინდოეთი კი მხოლოდ მზა პროდუქციის გასაღების ბაზარი იყო. ინდოელები დაბალ რასად და ჩამორჩენილ ადამიანებად ითვლებოდნენ. როდესაც რაიმე წვეულება იმართებოდა, თვით ინდოეთის უმაღლესი კასტისა თუ თანამდებობის პირები თავის მეუღლეებთან ერთად ცალკე იყვნენ ხოლმე, ევროპელები - ცალკე. მათთანაც კი არ კადრულობდა ბრიტანული არისტოკრატია და ჩინოვნიკობა თანასწორ ურთიერთობას.

ინდოეთი გმინავდა დამპყრობლის უღლის ქვეშ. რაბინდრანათის ბავშვობის დროს ინდოეთს გლეხთა დიდი მღელვარება მოედო. 1885 წელს შეიქმნა პარტია "ინდოეთის ეროვნული კონგრესი". ამ ორგანიზაციის უმთავრესი მიზანი იყო ეროვნული თვითშეგნების გაღვივება ხალხში, დაკარგული ეროვნული უფლებების დაბრუნება. რამდენიმე ხნით ადრე, 1857-1859 წლებში სისხლში ჩაახშვეს სიპაების აჯანყება, მაგრამ, ინდოელ ხალხს ასე ცხოვრება აღარ შეეძლო. თაგორის თანამდროვე დიდი ინდოელი პატრიოტი, მოაზროვნე, რელიგიური რეფორმატორი, ვივეკანანდა იმ პერიოდზე წერდა: "ვაჟკაცობის მზე ამოვიდა, ჩვენი ქვეყანა უსათუოდ აღდგება მკვდრეთით, ინდოეთს აღარ დაეძინება".

"ბრაჰმო სამაჯის" იდეებმა, დიდი ბენგალიელი მწერლის ბონკიმჩონდრო ჩოტოპადჰაიას პატრიოტულმა შემოქმედებამ და ეროვნულ-განმანთავისუფლებელი მოძრაობის სულისკვეთებამ დიდი გავლენა მოახდინა ახალგაზრდა რაბინდრანათ თაგორზე. მრავალრიცხოვან ოჯახში ძალიან ზრუნავდნენ ბავშვების განათლებაზე. რაბინდრანათი მეთოთხმეტე შვილი იყო. მათ ოჯახში იკრიბებოდნენ ცნობილი ადამიანები, მწერლები. მამისა და უფროსი ძმების სურვილით მასწავლებლები ბენგალიურ ენაზე ასწავლიდნენ უმცროს შვილებს. "როცა ყველანი ინგლისური აღზრდის აუცილებლობას ამტკიცებდნენ, ჩემმა მესამე ძმამ საკმაოდ დიდი სიმტკიცე გამოიჩინა, რომ ჩვენთვის ბენგალიური აღზრდა მოეცა."

ბავშვობიდან გაეცნო სანსკრიტულ ტექსტებს – უპანაშიდების, ბჰაგავატგიტას საგალობლებს, რამაიანას და სხვა. ოჯახში უფროსი ძმები ლიტერატურულ საღამოებს მართავდნენ. ამ ოჯახმა, რომელსაც დიდი დამსახურება ჰქონდა წარსულში, დიდი როლი შეასრულა თავისი ქვეყნის მომავალშიც. უფროსი ძმა რაბინდარანათისა დვიჯენდრანათჰი იყო მათემატიკოსი, პოეტი და მუსიკოსი. მისი საშუალო ძმები დიჯენდრანათჰი და ჯოთირინდრანათჰი იყვნენ ცნობილი ფილოსოფოსები, პოეტები და დრამატურგები. მისი ძმის შვილი გახდა ბენგალური ფერწერული სკოლის დამაარსებელი.

შვიდი წლის ასაკში ერთ-ერთმა ძმამ ლექსთწყობის წესებს აზიარა. იმ პერიოდიდან დაიწყო ლექსების წერა. ჯერ სემინარიაში სწავლობდა, შემდეგ ე. წ. ნორმალურ სკოლაში. ინგლისური ლიტერატურა უყვარდა. კითხულობდა ბაირონს, სელის და სხვა. ჭაბუკმა თარგმნა შექსპირის "მაკბეტი". მერე ევროპული ტიპის ბენგალიურ სასწავლებელში შეიყვანეს. 12 წლისა ტრადიციის დაცვით ბრაჰმანად აკურთხეს და მამამ წაიყვანა ჰიმალაის მთებში მოსალოცად.

1875 წლიდან ბეჭდავდა წერილებს და ლექსებს. თექვსმეტი წლის ასაკში უკვე წერდა ნოველებს და დრამებს და თანამშრომლობდა ჟურნალ "ბჰარატისთან". მათი ოჯახის თაოსნობით იმართებოდა ყოველწლიური დღესასწაული - ჰინდუ მელა. დღესასწაულზე მღეროდნენ ხალხურ სიმღერებს, გამოთქვამდნენ ლექსებს. იმართებოდა ხელოვნებისა და ხელოსნობის ნიმუშთა ვაჭრობა.

შემდეგ ინგლისში სწავლობდა, ბრაიტონში, მერე ლონდონის უნივერსიტეტში. შემდეგ დაბრუნდა ინდოეთში. ამბობენ, რომ ბრიტანეთში ყოფნისას გახდა მასონი. 1881 წელს დაქორწინდა. გახდა "ბრაჰმო სამაჯის" მდივანი. წერდა დრამებს, ლექსებს, რომანებს, ესეებს, წერილებს, კითხულობდა ლექციებს. მთელი მისი შემოქმედება მსახურებაა სამშობლოსადმი. მისი აზრით, ადამიანებმა მხოლოდ მშობლიურ ენაზე უნდა მიიღონ დაწყებითი განათლება. ის წერდა თავის მოგონებებში ("დღენი ჩემი სიჭაბუკისა"): "იმიტომ ვახერხებდით სწრაფად განვითარებას, რომ ბენგალიურად ავიდგით ენა". მისი აზრით, ბენგალიურ ენას უნდა ჩაენაცვლებინა უცხო ინგლისური. 1901 წელს დაარსა სკოლა, სადაც მისი თავისუფალი მეთოდებით ასწავლიდნენ. 1902 წელს გარდაეცვალა ცოლი, 1903 წელს ჭლექით მოუკვდა ერთ-ერთი ქალიშვილი, ხოლო 1905 წელს ქოლერით დაეღუპა უმცროსი ვაჟი. 1905 წელს მამა გარდაეცვალა (დედა 14 წლის ასაკში დაკარგა).

1905 წელს ინდოეთში დაიწყო გამოსვლები დამპყრობლების წინააღმდეგ. მიზეზი გახდა კოლონიური მმართველობის მიერ ბენგალიის გაყოფის გადაწყვეტილება. მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი რაბინდრანათ თაგორი გახდა. ხალხი აღფრთოვანებით მღეროდა მის სიმღერებს, უსმენდა მის გამოსვლებს... მაგრამ, მერე ჩამოშორდა მოძრაობას, რადგან მოძრაობაში ძალადობის მომხრეებმა, რევოლუციური მეთოდებით ბრძოლის მოსურნეებმა იძალეს, მას მხოლოდ რეფორმების მეშვეობით სურდა მიზნის მიღწევა. თუმცა, როდესაც ბრიტანელები აპატიმრებდნენ თუნდაც რადიკალებს, ის დიდი ენთუზიაზმით გამოდიოდა მათ დასაცავად. ამგვარად მიუძღვნა ერთ-ერთ ლიდერს ლექსი "მოგესალმები, აურობინდო". გარდა ამისა, თავისი ნაწარმოებებით და მოღვაწეობით კვლავ განაგრძობდა მშობელი ხალხისა და ქვეყნის სამსახურს.

1913 წელს აზიელ მწერალთაგან პირველს, რაბინდრანათ თაგორს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში, "ძალიან ღრმა, მგრძნობიარე, ორიგინალური და შესანიშნავი ლექსებისათვის, რომლებშიც დიდი ოსტატობითაა გადმოცემული მისი პოეტური აზროვნება, რომელიც, ავტორის თქმით, გახდა დასავლური ლიტერატურის ნაწილი”. მისი საგალობლები "გიტანჯალი" წინა წელს გამოვიდა ინგლისურად. თარგმნა თავად ავტორმა. ამის მერე დიდი მწერლის ნაწარმოებები ითარგმნა მსოფლიოს მრავალ ენაზე.

ამის შემდგომაც განაგრძობდა შემოქმედებით მოღვაწეობას, ზრუნავდა საზოგადოებაზე, განათლებაზე, სოფლის მაცხოვრებლებზე. ცდილობდა კასტების ზოგიერთი წესის გაუქმებას. ბევრს მოგზაურობდა. დაახლოებით ოცდაათი ქვეყანა მოიარა.

რაბინდრანათ თაგორი გარდაიცვალა 1941 წლის 7 აგვისტოს.

...
"ვინ ხარ, მკითხველო,
რომ კითხულობ ჩემს სიმღერებს ასი წლის შემდეგ?
მე ვერ მოგაწვდი ვერც ერთ ყვავილს ამ გულუხვი გაზაფხულისას,
ვერ გაჩუქებ, ვერც ერთ მისხალ ღრუბელთა ოქროს.
კარი გააღე და გაიხედე.
აყვავებულ შენს ბაღნარში მოაგროვე
სურნელოვანი მოგონებები ასი წლის წინათ აფეთქილი გაზაფხულისა,
შენს სიხარულში იგრძენ ცხოველი სიხარული -
ერთ გაზაფხულის დილას რომ რეკდა,
და ხმას გაწვდენდა ასი წლის მიღმა!
(მებაღე - თარგმანი ციცინო გამყრელიძისა)

...
თუკი შენს ძახილს არვინ გაიგებს
გულს ნუ გაიტეხ, უვალ გზაზე მარტო გასწიე.
თუკი ჯაბანნი, შიშმორეულნი, პირუმტკიცოდ ზურგს შეგაქცევენ,
გახსენ გული და იდუმალი თავად სთქვი სიტყვა.
თუკი გულადიც უკან დაიხევს,
თუკი ძნელ გზაზე ხელს არავინ შემოგაშველებს,
შეუპოვარმა, უვალ გზაზე მარტო გასწიე.
თუკი წყვდიადი მოიცავს ყოველს,
თუკი ავდარში თავშესაფარს არავინ მოგცემს,
ელვით აინთე გულისგული,
შეუპოვარმა მარტო გასწიე.
(გიტანჯალი - თარგმანი თამაზ ჩხენკელისა)

[გიორგი მახობეშვილი]