თეოდორ დოსტოევსკი

teodore dostoevski
თედორე მიხეილის ძე დოსტოევსკი (რუს.Фёдор Михайлович Достоевский) (დ. 30 ოქტომბერი/11 ნოემბერი, 1821, მოსკოვი – გ. 28 იანვარი/9 თებერვალი, 1881, პეტერბურგი), რუსი მწერალი.

დაიბადა ექიმის ოჯახში. დაამთავრა პეტერბურგის სამხედრო-საინჟინრო სასწავლებელი (1843 წელი). მსახურობდა საინჟინრო დეპარტამენტის სამხაზველოში. მალე თავი დაანება სამსახურს. პირველივე ნაწარმოებმა („საბრალო ადამიანები“, გამოქვეყნდა 1846 წელს) გაუთქვა სახელი და მოწინავე რუს მწერალთა რიგში ჩააყენა. შემდგომ ზედიზედ გამოვიდა მოთხრობები "ორეული" (1846 წელი), „დიასახლისი“ (1847 წელი), „თეთრი ღამეები“ (1848 წელი), „ნეტოჩკა ნეზვანოვა“ (1849 წელი).
ამ პერიოდში დოსტოევსკის მსოფლმხედველობა ვითარდებოდა ბელინსკისა და დასავლეთ ევროპის სოციალისტ-უტოპისტთა, განსაკუთრებით, შ. ფურიეს იდეების ზეგავლენით. 1847 წელს დოსტოევსკი შევიდა პეტრაშეველთა რევოლუციურ წრეში, ერთ-ერთ სხდომაზე წაიკითხა ბელინსკის წერილი გოგოლისადმი. 1849 წელს სხვა პეტრაშეველებთან ერთად დააპატიმრეს და სიკვდილი მიუსაჯეს, რაც განაჩენის აღსრულებამდე უკანასკნელ წუთს ციმბირის კატორღით შეუცვალეს. კატორღის შემდეგ დოსტოევსკი სალდათად გაამწესეს და მხოლოდ 1859 წელს დართეს ცენტრალურ რუსეთში დაბრუნების ნება.
ამ პერიოდში გამოქვეყნდა მისი თხზულებანი „ბიძის სიზმარი“ (1859 წელი), „სოფელი სტეპანჩიკოვი და მისი მცხოვრებნი“ (1859 წელი), რომანი „დამცირებულნი და შეურაცხყოფილნი“ (1861 წელი). კატორღის ცხოვრებას ასახავს იმ პერიოდის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოები „ბარათები მკვდარი სახლიდან“ (1861-1862 წელი). ციმბირში ფიზიკური და ზნეობრივი ტანჯვის ათმა წელმა ვერ გატეხა დოსტოევსკი, ვერ ჩაუკლა რწმენა ადამიანისადმი, პირიქით, გაუმძაფრა სოციალური უსამართლობის წინააღმდეგ ბრძოლის სურვილი. ამავე წლებმა განაპირობა მისი ტრაგიკული მსოფლმხედველობითი წინააღმდეგობანი: რევოლუციური სიტუაციის პირობებში დოსტოევსკი გამოდიოდა რევოლუციურ-დემოკრატიული პროგრამის წინააღმდეგ, იგი უარყოფდა „წმინდა ხელოვნების“ თეორიას, მაგრამ ილაშქრებდა ესთეტიკური უტილიტარიზმის წინააღმდეგ, ეკამათებოდა დობროლიუბოვს, რომელსაც მისი აზრით, ეს უტილიტარიზმი ახასიათებდა.
დოსტოევსკი მძაფრად აკრიტიკებდა ბატონყმური რუსეთის წესწყობილებას, ასახავდა თავადაზნაურთა კლასის გახრწნას, ექსპლუატაციას, ახალი კაპიტალისტური ფორმების ზრდას. იგი ამტკიცებდა, რომ განვირების „განსაკუთრებული“ გზა რუსეთს საშუალებას მისცემს აიცდინოს რევოლუციური ამბოხებანი, რამაც ევროპაში კაპიტალიზმის სასტიკი კანონები დაამკვიდრა. რუსეთის საგანგებო როლი საყოველთაო ბედნიერების დამკვიდრებაში, მისი აზრით, უნდა აღსრულებულიყო მხოლოდ ნიადაგს მოწყვეტილი თავადაზნაურობის ხალხთან დაახლოების, მონარქიისა და მართლმადიდებელი ეკლესიის ხელმძღვანელობით, ყველა წოდების გაერთიანების გზით. დოსტოევსკის მიხედვით, ეთიკური ნორმების გამარჯვება შესაძლებელია მხოლოდ რელიგიის საფუძვლებზე ინდივიდის ზნეობრივი სრულყოფით.
ეს შეხედულებანი მის მრავალ ნაწარმოებში აისახა. დოსტოევსკის მთავარი რომანებია „დანაშაული და სასჯელი“ (1866 წელი), „იდიოტი“ (1868), „ეშმაკნი“ (1871-1872 წლები), „ყმაწვილი“ (1875 წელი), „ძმები კარამაზოვები“ (1879-1880 წლები).
დოსტოევსკი ჟურნალისტურ და პუბლიცისტურ მოღვაწეობასაც ეწეოდა, ძმასთან ერთად გამოსცემდა ჟურნალებს „ვრემია“ (1861-1863), „ეპოხა“ (1864-1865). რედაქტორობდა რეაქციულ გაზეთ-ჟურნალს „გრაჟდანინ“ (1873-1874 წლებში), მეჭდავდა „მწერლის დღიურს“, რომელშიც პუბლიცისტურ წერილებთან ერთად აქვეყნებდა მხატვრულ ნაწარმოებებსაც.
დოსტოევსკის შემოქმედების ფსიქოლოგიური, ზნეობრივი, პოლიტიკური და ფილოსოფიური პრობლემები ორგანულ ურთიერთკავშირშია და არეკლავს სინამდვილისა და საზოგადოებრივ აზრის წინააღმდეგობას რუსეთსა და დასავლეთ ევროპაში სოციალური ურთიერთობათა ნგრევისა და მწვავე ცვლის პერიოდში. ადამიანის ტანჯვის ასახვა დოსტოევსკის შემოქმედებაში გამსჭვალულია ჭეშმარიტი ჰუმანიზმითა და ანტიბურჟუაზიული პათოსით. ტრაგედია პიროვნებისა, რომლის ადამიქნური ღირსება შებღალულია უსამართლო საზოგადოების მკაცრი კანონებით, სიმბოლურ განზოგადებას აღწევს ცხოვრებისაგან გათელილი მარმელადოვის აღსარებაში („დანაშაული და სასჯელი“), ანასტასია ფილიპოვნას ყიდვა-გაყიდვის სცენაში („იდიოტი“), ყმაწვილი დოლგორუკოვის მისწრაფებაში — გახდეს „თანამედროვე როტშილდი“ („ყმაწვილი“).
დოსტოევსკიმ შექმნა მაღალმხატვრულ პერსონაჟთა გალერეა, კარიერისტებით დაწყებული და მაღალი „იდეოლოგებით“ დამთავრებული.


ჯორდანო ბრუნო

jordano bruno
ჯორდანო ფილიპო ბრუნო (დ. 1548, ნოლა, ნეაპოლის მახლობლად — გ. 17 თებერვალი, 1600, რომი) - იტალიელი ასტრონომი, ასტროლოგი, ფილოსოფოსი და პოეტი, დომინიკელთა ორდენის წევრი, პანთეიზმის წარმომადგენელი.
1592 წელს კათოლიკური ეკლესიის მსახურებმა ბრალად დასდეს ერეტიკოსობა და თავისუფალი აზროვნება. 8 წლის განმავლობაში ჯორდანო ბრუნო ციხეში იმყოფებოდა, ხოლო 1600 წლის 17 თებერვალს იგი კოცონზე დაწვეს.
ბრუნომ თავისი ფილოსოფიური შეხედულებები ჩამოაყალიბა შრომებში: „მიზეზის, საწყისისა და ერთიანის შესახებ“, 1584 წელი; „მონადის, რიცხვისა და ფიგურის შესახებ“, 1591 წელი; „განუზომლისა და ურიცხვის შესახებ“, 1591 წელი; ბრუნოს აზრით სამყარო უსასრულოა, იგი ერთგვაროვანი (ერთი და იმავე ელემენტებისაგან - ჰაერის, ცეცხლის, მიწის, წყლისა და ეთერისაგან შემდგარი) და ერთი საწყისიდან - მონადიდან წარმომდგარი სისტემაა, რომელსაც აქვს ახალ-ახალი ფორმების წარმოქმნის უნარი.


ვილჰელმ გრიმი - Vilhelm Grimi

ცნობილი მეზღაპრე, მეცნიერი, საზოგადო მოღვაწე, ვილჰელმ კარლ გრიმი დაიბადა 1786 წლის 24 თებერვალს.
ყველას გვახსოვს შესანიშნავი ზღაპარი "კონკია". ეს ამბავი მიეკუთვნება მოარული, ნასესხები სიუჟეტების რიცხვს, მისი მრავალი ვარიანტი არსებობს, მსოფლიოს სხვადასხვა ხალხების ფოლკლორში (ვინ-ვისგან ისესხა თუ გადაიღო ძნელი გასარკვევია).

ფოლკლორი (Folklore – ხალხური სიბრძნე) – წეს-ჩვეულებები, სარიტუალო თუ საყოფაცხოვრებო მოქმედებები, ზღაპრები, სიმღერები, ცეკვები, ზეპირი გადმოცემები, ხუმრობები და მითები, რომლებიც ამა თუ იმ ხალხის, კუთხის თუ სოფლის მცხოვრებთა შორის არის გავრცელებულ-დამკვიდრებული და თაობებს გადაეცემა ზეპირად.

სანამ ადამიანი დამწერლობას გამოიგონებდა და თავის აზრებს, თავგადასავალს, განცდებს ანბანის ასოებით გადმოსცემდა, მანამდე, უამრავი საუკუნეების მანძილზე, ის ყველაფერს ამას ზეპირსიტყვიერების, ფოლკლორის მეშვეობით ახერხებდა. ფოლკლორი დიდწილად არის საფუძველი ლიტერატურის და ხელოვნების სხვა დარგების განვითარებისათვის, ხალხებისა და თაობების აღზრდის საქმეში მას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს. თუმცა, უნდა ითქვას, ისიც, რომ ზეპირსიტყვიერი გადმოცემები, შესაძლოა, უფრო დიდ გავლენას ახდენდა მაშინდელი ადამიანების ცნობიერებაზე, ვიდრე დღეს ლიტერატურა თუ ხელოვნების სხვა ახდენენ დარგები თანამედროვე ადამიანებზე.

ზეპირი გადმოცემების შენახვა-ჩაწერა, შესაძლოა ხიბლს, დიდებულებას, გავლენის ძალას უკარგავს გადმოცემებს თუ ზღაპრებს, მითებს თუ ლეგენდებს, მაგრამ ძალიან საშურო საქმეა. ჯერ ერთი იმიტომ, რომ არ დაიკარგოს, მერე იმიტომ, რომ თაობებმა უკეთ აითვისონ და ერმა შეინარჩუნოს თავისი თვითმყოფადობა. ფოლკლორი ერთგვარად ფესვებს ჰგავს, რომლისგანაც აღმოცენებულია ხალხის შემოქმედება და თვითშეგნება, თაობები და თაობები.

სხვადასხვა ქვეყნების თაობები გაზრდილა "კონკიას" თავგადასავალზე მღელვარებით. ეს ზღაპარი ძირითადად ორი სახესხვაობითაა თანამედროვე სამყაროში გავრცელებული, შარლ პეროსი და ძმები გრიმების.

ფოლკლორის მეცნიერულად შესწავლის საქმეში უდიდესი წვლილი მიუძღვით იაკობ და ვილფელმ გრიმებს.

ძალიან მნიშვნელოვანია ვილჰელმისა და მისი უფროსი ძმის, იაკობის დამსახურება ენათმეცნიერებაშიც. ენათმეცნიერება არის მეცნიერება ადამიანის ბუნებრივი ენების, მათი აგებულებისა და ფუნქციონერების ზოგადი კანონების მიხედვით. ენათმეცნიერების ჩანასახი ჩანს ძველ აღმოსავლეთში, მესოპოტამიაში, სირიაში, ეგვიპტეში, ინდოეთში და რა თქმა უნდა, საბერძნეთში. სამეცნიერო კვლევები დაიწყო XIX საუკუნეში. თუმცა უნდა აღინიშნოს იტალიელი ლორენცო ვალას (1407-1457), ჰოლანდიელი ერეზმუს როტერდამელის (1469-1536) და გერმანელი იოჰანეს როიხლინის (1455-1522) ღვაწლი ამ საქმეში.

ზოგადი ენათმეცნიერების მიმართულებით XIX საუკუნეში ცნობილი იყო ვილჰელმ ჰუმბოლტი, რომელსაც ქართული ენის შესახებ ძალიან მნიშვნელოვანი დასკვნები აქვს გაკეთებული, შედარებითი ენათმეცნიერების მიმართულებაში გამოირჩეოდნენ ფრანც ბოპი, ვილჰელმ გრიმი და სხვები.

მეცნიერებაში არსებობს რასკა-გრიმის კანონიც, რომელიც პირველად აღწერა რასმუს რასკამ, ხოლო საბოლოოდ ჩამოაყალიბა იაკობ გრიმმა. ეს კანონი ეხება ფონეტიკური, მორფოლოგიური პროცესების განვითარებას გერმანიკულ ენებში (უფრო დაწვრილებით იაკობ გრიმზე სხვა დროს).

ვილჰელმი შეისწავლიდა სხვადასხვა ხალხურ გადმოცემებს, სიუჟეტების განვითარებისა და მათი გავრცელების არეალს. აგროვებდა ზღაპრებს, ჰეროიკულ გერმანულ საგებს. ის მუშაობდა ძველი დაზიანებული ხელნაწერების გაშიფვრასა და აღდგენაში და დიდი წვლილი მიუძღვის შედარებითი ლიტერატურის ისტორიის კვლევის საქმეში.

ახალგაზრდობაში იყო ჰაიდელბერგის რომანტიკული წრის წარმომადგენელი, თუმცა, მერე რეალისტ მეცნიერად ჩამოყალიბდა. მისი უდიდესი მიზანი იყო აეღორძინებინა საზოგადოებაში და სამეცნიერო წრეებში ინტერესი ხალხული შემოქმედებისადმი. უნდა ითქვას, რომ მან უფროს ძმასთან, იაკობთან ერთად ეს შეძლო. დიდია მათი დამსახურება გერმანული ფოლკლორის, ენის, რუნული დამწერლობის, სამართალმცოდნეობის, ისტორიის შესწავლის საქმეში. საერთოდ გერმანისტიკის სფეროში. უდიდესია მათი დამსახურება გერმანული კულტურის განვითარებისა და გერმანელი ერის შეკავშირების საქმეშიც. გერმანიაში მეცხრამეტე საუკუნიდან განსაკუთრებით დიდი სიყვარული გაუჩნდათ ადამიანებს თავისი ხალხური შემოქმედებისადმი, ტრადიციისადმი, ბუნებისადმი, საერთოდ გერმანელი ერის ეროვნული თვითშეგნება დიდად განსაზღვრა ძმები გრიმების მოღვაწერობამაც.

ვილჰელმ გრიმის მამას ფილიპე ვილჰელმი ერქვა, დედას დოროთე ციმერი. ვილჰელმი ოჯახში მესამე შვილი იყო. სულ ცხრა შვილი შეეძინათ, მაგრამ სამი ადრეულ ასაკში დაიღუპა. ჯერ კასელის გიმნაზიაში სწავლობდა, მერე მარბურგის უნივერსიტეტში. ისევ დაბრუნდა კასელში და დედას ეხმარებოდა, ვინაიდან მამა გარდაცვლილი იყო.

სუსტი ჯანმრთელობა ჰქონდა. აწუხებდა ასთმა და გული. კლემანს ბრენტანოსა და იოაჰიმ ფონ არნიმას გავლენით, რომლებმაც გამოაქვეყნეს ხალხური ბალადები, 1806 წლიდან დაიწყო გერმანული ზღაპრების შეგროვება ძმასთან, იაკობთან ერთად. მერე გადავიდა საცხოვრებლად ბერლინში.

ძმებმა, 1812 წელს გამოსცეს "საბავშვო და საოჯახო ზღაპრები", სამი წლის მერე მეორე ტომიც. ამ წიგნებში 200 ხელხური ზღაპარი და 10 "საბავშვო ლეგენდა" შევიდა. შემდეგ გამოსცეს "გერმანული გადმოცემები".

1819 წელს ორივემ მიიღო მარბურგის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხი.
გოეთე დიდად აფასებდა ვილჰელმ გრიმის (და მის ძმის) მოღვაწეობას და "გულითად მადლობას სწირავდა დავიწყებული კულტურის დაფასებისათვის".

1825 წელს იქორწინა ჰენრიეტა ბილდზე. 1828 წელს შეეძინათ ვაჟი, ჰერმანი, შემდგომში ცნობილი ლიტერატურის ისტორიკოსი, ბერლინის უნივერსიტეტის პროფესორი და "გოეთეს საზოგადოების" დამფუძნებელთაგანი.

1840 წელს, ვილჰელმი და მისი ძმა, რამდენიმე ადამიანთან ერთად ჰანოვერის ჰერცოგმა, პოლიტიკური მოტივით, ქვეყნიდან გააძევა. თუმცა, პრუსიის მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ IV-მ მიიწვია ბერლინში და ორივე აირჩიეს პრუსიის სამეცნიერო აკადემიის ნამდვილ წევრად. ვილჰელმი ხელმძღვანელობდა კეთედრას და მუშაობდა "გერმანულ ლექსიკონზე".

ძმასთან ერთად გამოქვეყნებული აქვს წიგნები გერმანიის ისტორიაზე, გერმანული ენის შესახებ, დიალექტების კვლევებით.

ბავშვების აღზრდაში სიყვარულის გამოყენებას ანიჭებდა დიდ მნიშვნელობას. ჰქონდა იუმორის გრნობა. ეს ჩანს ერთი გადმოცემიდან. მასთან მივიდა, თურმე, ფრანგი სტუდენტი, რომელიც 3 წელი ცხოვრობდა ბერლინში, თუმცა არც ერთი გერმანული სიტყვა არ იცოდა. ვილჰელმ გრიმს გაუკვირდა და ჰკითხა: – "ამდენ ხანს, როგორ ვერ შეისწავლეთ ჩვენი ენა. თქვენი თანამემამულეები ამას უფრო მცირე ხნის მანძილზე ახერხებენო".

– "მეზიზღება და იმიტომ, ცხენების ენაა" – უპასუხა უზრდელმა ახალგაზრდამ.

– "აჰა, ახლა კი მივხვდი, რატომ უჭირთ ვირებს ამ ენის შესწავლა!" – მიუგო
ვილჰელმ გრიმმა.

ვილჰელმმ გრიმმა და მისმა ძმამ, იაკობმა კაცობრიობას შემოუნახეს და შეაყვარეს, ისეთი ცნობილი და ყველასათვის საყვარელი ზღაპრები, როგორიცაა: "ბრემენელი მუსიკოსები", "მძინაერ მზეთუნახავი", "ჰენზელი და გრეტელი", "წითელქუდა", "ფიფქია და შვიდი ჯუჯა" და სხვა.

ვილჰელმ გრიმი გარდაიცვალა 1859 წელს ფილტვების გაჩერების გამო.


ფრანც კაფკა - Franc Kafka

ფრანც კაფკა (Franz Kafka, დ. 3 ივლისი, 1883, პრაღა - გ. 3 ივნისი, 1924, ვენა) — XX საუკუნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გერმანულენოვანი მწერალი და ნოველისტი, რომლის ნაშრომთა უმრავლესობის გამოქვეყნება მხოლოდ ავტორის გარდაცვალების შემდეგ მოხერხდა. დაიბადა პრაღაში აშკენაზი ებრაელების ოჯახში. მისი უნიკალური წერის სტილი დღემდე იპრყობს კრიტიკოსთა და მკითხველთა განსაკუთრებულ ყურადღებას.
ფრანც კაფკა დაიბადა 1883 წლის 3 ივლისს ქალაქ პრაღაში. მამა – ჰერმან კაფკა (1852–1931) ებრაელი წარმოშობის ჩეხი იყო. დედა – იულია კაფკა (1856–1934). ჰყავდა ორი ძმა და სამი და. ორივე ძმა გარდაიცვალა მანამ, სანამ მწერალს შეუსრულდებოდა 6 წელი. 1889–1893 წლებში კაფკა სწავლობდა დაწყებით სკოლაში (Deutsche Knabenschule), ამის შემდეგ იგი გადავიდა გიმნაზიაში, რომელიც 1901 წელს დაამთავრა. პრაღის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, კაფკა ღებულობს სამართლის დოქტორის ხარისხს და მუშაობას იწყებს სადაზღვევო ფირმაში, რომელშიც ცხოვრების ბოლომდე მუშაობდა. 1917 წელს კაფკას განუვითარდა ტუბერკულოზი, რის გამოც 1924 წლის 3 ივნისს მწერალი გარდაიცვალა ვენის სანატორიუმში. ცხოვრების განმავლობაში კაფკამ გამოაქვეყნა სულ რამდენიმე მოთხრობა. სიკვდილის წინ მწერალმა თავის მეგობარ მწერალ მაქს ბროდს დაავალა მის მიერ შექმნილი ყველა ნაწარმოების განადგურება, მაგრამ მეგობარმა არ შეასრულა დავალება. თითქმის ყველა ნაწარმოები გამოქვეყნებულ იქნა მწერლის გარდაცვალების შემდეგ.

განათლება

კაფკას მშობლიური ენა გერმანული იყო, თავისუფლად ფლობდა ჩეხურსაც. მოგვიანებით შეისწავლა ფრანგული ენა და კულტურაც. მისი ებრაული განათლება შედარებით სუსტი იყო. თავიდან იგი ვაჟთა დაწყებით სკოლაში სწავლობდა, მისი დამთავრების შემდეგ კი შევიდა კლასიკურ გიმნაზიაში. ფრანცი ბრწყინვალე მოსწავლე იყო. გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო პრაღის უნივერსიტეტში ქიმიის ფაკულტეტზე, თუმცა ორ კვირაში სამართლის ფაკულტეტზე გადავიდა. იმ დროისთვის იურისპრუდენცია პრესტიჟულ და პერსპექტიულ დარგად ითვლებოდა, სწორედ ამიტომ ჰერმან კაფკა შვილის გადაწყვეტილებით კმაყოფილი დარჩა. უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში მომავალ მწერალს ბევრი თავისუფალი დრო ჰქონდა, რამაც საშუალება მისცა შეესწავლა ხელოვნების ისტორია. მალე იგი შეუერთდა სტუდენტურ კლუბს, რომელიც ლიტერატურულ საღამოებს მართავდა. პირველი კურსის დასასრულს კაფკა შეხვდა მაქს ბროდს, ასევე მომავალ მწერალს, რომელიც მისი უახლოესი მეგობარი გახდა ჟურნალისტ ფელიქს უელსთან ერთად. 1906 წლის 18 ივნისს ფრანცმა სამართლის დოქტორის ხარისხი მიიღო.

სამსახური

1907 წლის 1 ნოემბერს კაფკამ მუშაობა დაიწყო უდიდეს იტალიურ სადაზღვევო კომპანიაში, სადაც მთელი ცხოვრება მუშაობდა. კომპანიაში მის მიერ გაწეულ სამსახურს ძალიან აფასებდნენ, ასევე დიდ პატივს სცემდნენ როგორც ინტელექტუალ, თავმდაბალ, კარგი იუმორის მქონე ადამიანს.

პირადი ცხოვრება

მწერლის პირველი სიყვარული, როგორც ბიოგრაფებისთვისაა ცნობილი, იყო მილენა ჯეშენსკა, ჩეხი პროფესორის ქალიშვილი. მან რვა თვე დაჰყო ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში მამამისთვის ფულის მოპარვისთვის, რომელსაც შემდეგ თავის საყვარლებს აძლევდა. საავადმყოფოდან თავის დაღწევისთანავე ის ცოლად გაჰყვა გერმანულენოვან ებრაელს ერნსტ პოლაკს. წყვილი ვენაში დასახლდა. პრობლემები მათ ურთიერთობაში მალევე გაჩნდა და ქმრისგან უგულვებელყოფილი მილენა კოკაინს მიეძალა, თუმცა მალე მიხვდა რომ არასწორ გზას ადგა და გადაწყვიტა ჟურნალისტობისთვის მოეკიდა ხელი. 1919 წელს, კაფკას რამდენიმე მოთხრობის (მწერალმა თავის სიცოცხლეში მხოლოდ რამდენიმე მათგანი გამოაქვეყნა) წაკითხვის შემდეგ, წერილი მისწერა მას, სადაც მათი ჩეხურად თარგმნის ნებართვას სთხოვდა. ამ წერილს მოჰყვა ინტენსიური მიმოწერა ფრანცსა და მილენას შორის. თუმცა საბოლოოდ წყვილის ურთიერთობა აღარ გაგრძელებულა, რადგან მილენას არ სურდა ქმართან გაშორება და აღარც კაფკას გამოუჩენია ინიციატივა. მოგვიანებით, 1944 წელს, მილენა ნაცისტების საკონცენტრაციო ბანაკში დაიღუპა.
1912 წელს კაფკა მაქს ბროდის სახლში შეხვდა ფელის ბაუერს, რომელიც ცხოვრობდა ბერლინში და მუშაობდა დიქტოფონების მწარმოებელ კომპანიაში. მათ ხუთი წლის განმავლობაში ჰქონდათ მიმოწერა, ხშირად ხვდებოდნენ ერთმანეთს და ორჯერ აპირებდნენ კიდეც დაქორწინებას, თუმცა საბოლოოდ, 1917 წელს, მათი ურთიერთობა დამთავრდა. ამის მიზეზად ბევრი კაფკას უცნაურ ახირებებსა და შიშებს ასახელებს, ბევრიც ამტკიცებს, რომ ფრანცს არ უყვარდა ფელისი, მხოლოდ ოჯახის შექმნა უნდოდა, რათა მამამისისთვის დაემტკიცებინა, რომ ნორმალური ადამიანი იყო (მას და მამამისს ურთიერთობაში გარკვეული პრობლემები ჰქონდათ).

გარდაცვალება

1923 წელს კაფკა შეხვდა დორა დიამანტს, ებრაული წარმოშობის პოლონელ მართლმადიდებელს. სწორედ მასთან გაატარა მწერალმა სიცოცხლის ბოლო წელიწადი. მათ ერთმანეთი ძალიან უყვარდათ. წყვილი ერთად ბევრს მოგზაურობდა, თუმცა 1924 წელს ეს სიამტკბილობა კაფკას ტუბერკულოზის გართულებამ შეაწყვეტინა. ის სასწრაფოდ წავიდა სანატორიუმში დორასთან ერთად, რომელიც სიცოცხლის უკანასკნელ წუთებში მის გვერდით იყო. მწერალი 40 წლის ასაკში გარდაიცვალა.


რობერტ მუზილი - Robert Muzili

რობერტ მუზილი (Robert Musil; დ. 6 ნოემბერი 1880 , ავსტრია - გ. 15 აპრილი 1942 შვეიცარია) ავსტრიელი მწერალი, დრამატურგი და ესეისტი. ავტორი ციკლისა "შეერთება", "სამი ქალი", დრამისა "მეოცნებენი" და კომედიური პიესისა "ვინცენცი და მნიშვნელოვანი ქმრების დაქალი", ორი რომანისა "ტერლესის აღმზრდელის სულიერი ვნებანი", და "ადამიანი თვისებების გარეშე" (დაუმთავრებელი), ასევე მრავალრიცხოვანი ესსესი, თეატრალური და ლიტერატურულ-კრიტიკული სტატიისა.


შტეფან ცვაიგი - Shtefan Cvaigi

შტეფან ცვაიგი (დ. 28 ნოემბერი 1881, ვენა, ავსტრია – გ. 22 თებერვალი, 1942, პეტროპოლისი, ბრაზილია) – ავსტრიელი ებრაელი მწერალი.
ცვაიგი დაიბადა ავსტრიაში, კერძოდ ქ. ვენაში. ვენის უნივერსიტეტში იგი სწავლობდა ფილოსოფიას და ფსიქოანალიზის თეორიას, სადაც ასევე მოღვაწეობდა ცნობილი ფსიქიატრი და ნევროლოგი, ფსიქოანალიზის მამამთავარი ზიგმუნდ ფროიდი, რომელიც ცვაიგის უფროსი თანამედროვე, მისი მეგობარი და მკურნალი ექიმიც კი იყო. ცვაიგმა თავიდან მოკლე მოთხრობების წერა დაიწყო, რამაც საქვეყნოდ ცნობილი და პოპულარული გახადა. ამავე დროს იგი ძალიან აქტიურად თარგმნიდა მრავალ ფრანგულ ნამუშევარს გერმანულად. 1927 წელს, როდესაც შტეფან ცვაიგის ნოველების ციკლ "ჯაჭვის" სამივე ტომი ერთდროულად გამოიცა, ავტორის მოთხოვნის შესაბამისად, სამივე წიგნი სხვადასხვა ფერის ყდაში ჩასვეს: მწვანესა, ნარინჯისფერსა და ცისფერში. მწერალს ამ მხრივაც უნდოდა ხაზი გაესვა, რომ საქმე ეხებოდა ადამიანის განცდათა ტიპოლოგიურ გამას, დალაგებულს ასაკობრივი თანამიმდევრობით: მწვანე ხატოვნად გამოხატავდა ბავშვობას, ნარინჯისფერი - სიმწიფის ხანას, ხოლო ღია ლურჯი - კლიმაქტერიული ხანდაზმულობის პერიოდს. და საერთოდაც, ემოციების ანალიზი, განცდათა ეტიოლოგიის შესწავლა ცვაიგის უდიდესი გატაცება იყო. პირველმა მსოფლიო ომმა მას დიდი ტკივილი მიაყენა, როგორც ადამიანს და ასევე როგორც მწერალს. იქიდან გამომდინარე, რომ იგი ებრაელი იყო, იძულებული გახდა ავსტრიიდან წასულიყო. მან ვერსად ჰპოვა სულიერი სიმშვიდე და 1942 წლის 22 თებერვალს პეტროპოლისში თავი მოიკლა.


ალექსანდრე დიუმა - Aleqsandre Diuma

ალექსანდრე დიუმა (უფროსი) (ფრანგ. Alexandre Dumas, Père) (24 ივლისი, 1803, ვილიე-კოტრე - 5 დეკემბერი, 1870, პიუი) - ფრანგი მწერალი, დრამატურგი და ჟურნალისტი.
ალექსანდრე დიუმას ბაბუა მარკიზი ანტუან-ალექსანდრე დავი დე ლა პეიეტერი საფრანგეთის კოლონია ჰაიტიზე არტილერიის გენერლის წოდებით მსახურობდა. ჰაიტიზე იგი დაქორწინდა ზანგ მონა ქალზე მარი-კესეტ დიუმაზე, რომელმაც 1762 წელს ქვეყანას მოავლინა მომავალი მწერლის მამა, თომა-ალექსანდრე.
მარკიზს არ გასჭირვებია მულატი შვილისთვის ცხოვრების გზის გაკაფვა საფრანგეთში და მალე თომა-ალექსანდრე ნაპოლეონის არმიის გენერალი გახდა.
თომა-ალექსანდრე გარდაიცვალა 1806 წელს, როცა ალექსანდრე დიუმა 4 წლის იყო. მიუხედავად სიღარიბისა, ოჯახს გავლენიანი არისტოკრატიული კავშირები ჰქონდა. სწორედ ამ კავშირების წყალობით ოცი წლის ასაკში ალექსანდრემ მუშაობა დაიწყო პარიზში პალე-როიალის სასახლეში ჰერცოგ ორლეანელის კანცელარიაში.
კანცელარაში მუშაობის პარალელურად დიუმამ დაიწყო სხვადასხვა ჟურნალებში პიესებისა და სტატიების გამოქვეყნება. პირველ პიესას, "ანრი მესამე და მისი კარი" (1829), დიდი წარმატება ხვდა წილად. ასევე აღიარები იქნა მეორე მისი ნაწარმოებიც - "კრისტინა" (1830).
1835 წელს გამოვიდა მისი პირველი ისტორიული რომანი "იზაბელა ბავარიელი" . მას მერე გაზეთებში ხშირად იბეჭდებოდა მისი ნაწარმოებები.
1840 წელს დაქორწინდა მსახიობ იდა ფერიერზე. მიუხედავა ამისა იგი აგრძელებდა სხვა ქალებთან შეხვედრას, რის შედეგად მას 3 უკანონო შვილი გაუჩნდა (ერთ-ერთი მათგანი მოგვიანებით ასევე წარმატებულ მწერლად იქცა). ალექსანდრე ქალებსა და ფუფუნებაზე დიდ ფულს ხარჯავდა.
ალექსანდრე დიუმამ გამოსცა რამდენიმე ჟურნალი, დაარსა თეატრი - თუმცა მისი წამოწყებები კრახით დასრულდა. ამის გამო 1851 წელს კრედიტორებს ბრიუსელში დაემალა. 1858-1859 წლები რუსეთში გაატარა, სტუმრობდა თბილისსა და საქართველოს სხვა ქალაქებს. 3 წელიწადი მონაწილეობდა სახალხო მოძრაობაში იტალიის გაერთიანებისთვის.


ანატოლ ფრანსი - Anatole France

ფრანგი მწერლის - ანატოლ ფრანსის ნამდვილი სახელი და გვარია ფრანსუა-ანატოლ ტიბო. ანატოლ ფრანსი არ გახლავთ ფსევდონიმი. ეს სახელი მისი ბავშვობიდან მოდის. მამის სახელი - ანატოლ ფრანსი შემდეგ შვილზე გადავიდა. (ფრანსი შემოკლებული ფორმაა სახელისა - ფრანსუა). დაიბადა 1844 წლის 16 აპრილს პარიზში, მალაკეს სანაპიროზე. გარდაიცვალა 1924 წლის 12 ოქტომბერს სენ-სირ-სიურ-ლუარში. 1853-1862წწ. ა. ფრანსი სწავლობს წმ. მარიამის სახ. ინსტიტუტში და სტანისლას კოლეჯში. 1864 წელს მან ბაკალავრის ხარისხი დაიცვა.
1860-იანი წლების დასაწყისში ა. ფრანსი აქვეყნებს თავის ნაწარმოებებს სხვადასხვა გამომცემლობებსა და ჟურნალებში. მოგვიანებით რომანის ჟანრს მიუბრუნდა და 1881 წ, 38 წლის ასაკში, ''სილვესტრ ბონარის დანაშაულის'' გამოქვეყნების შემდეგ, საყოველთაო აღიარება მოიპოვა. 1887 წ. ფრანსი ლიტერატურის ცნობილ კრიტიკოსად გვევლინება და თანამშრომლობს პრესტიჟულ გაზეთ ''თემპსში''. აქ მწერალი გვევლინება ლიტერატურის ახალი მიმდინარეობების ნატურალიზმისა და სიმბოლიზმის წინააღმდეგ. ის მომავალშიც დარჩება კლასიკური იდეალის დამცველად.
1896წ. საფრანგეთის აკადემიის წევრად აირჩიეს. 23 იანვარს ის საფრანგეთის აკადემიაში 38-ე სავარძელს იკავებს. ხდება რა ცნობილი მწერალი, გავლენიანი და მდიდარი, აქტიურად მონაწილეობს საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. ჟურნალ ''დროში''ფრანსი მისი დაარსების დღიდან თანამშროლობს. პირველ ნომრებში დაიბეჭდა ფრანსის ''თეთრ ქვაზე''. 1922 წლის ნოემბერში ის ''დროში'' აქვეყნებს წერილს ''სალამი საბჭოელებს'', სადაც პროტესტს გამოთქვამს რევოლუციონერი სოციალისტების წინააღმდეგ გამლაშქრებელთა მიმართ. 1922 წლის დეკემბრიდან აიკრძალა ყოველგვარი თანამრომლობა კომუნისტურ გაზეთებთან. ფრანსი, რომელიც იზიარებდა სოციალისტთა იდეებს, გაემიჯნა პოლიტიკურ პარტიებს. ამას ამტკიცებს მისი რომანები, რომლებშიც მწერლის პესიმისტური დამოკიდებულება ჩანს ზოგადად, ადამიანის ბუნებისადმი. ასეთი ნაწარმოებია ''პინგვინთა კუნძული'' და, განსაკუთრებით, ''ღმერთებს სწყურიათ'', რომელიც უტოპიური იდეების ტერორის კლიმატის გაკრიტიკების გამო ცუდად იქნა მიღებული მემარცხენეთა მიერ.
1920 წ. ა. ფრანსი დაქორწინდა ემა ლაპრევოტზე. 1921 წელს მთლიანი შემოქმედებისთვის ის წარდგენილია ნობელის ლიტერატურულ პრემიაზე, რომელსაც ღებულობს სტოკჰოლმში 10 დეკემბერს.
ანატოლ ფრანსი გარდაიცვალა 12 ოქტომბერს, ხოლო 18 ოქტომბერს გაიმართა მისი დაკრძალვის ეროვნული ცერემონიალი.


ერიხ მარია რემარკი - Erich Maria Remarque

ერიხ მარია რემარკი (Erich Maria Remarque; 22 ივნისი, 1898, ოსნაბრიუკი - 25 სექტემბერი, 1970, ლოკარნო) ნამდვილი სახელი ერიხ პაულ რემარკი (Erich Paul Remark), - იყო საყოველთაოდ ცნობილი გერმანელი მწერალი და გერმანული კულტურის ერთერთი საუკეთესო ლიტერატორი. მისმა ანტიფაშისტურმა რომანებმა დიდი გავლენა მოახდინა და დღესაც ახდენს მრავალ თაობასა თუ საზოგადოებაზე. მის რომანებში უმეტესად ასახულია ომის შემდგომი (როგორც პირველი, ასევე მეორე მსოფლიო ომი) გერმანიის ცხოვრება და საოცარი რეალიზმით არის გადმოცემული მაშინდელი მძიმე სოციალური მდგომარეობა. რემარკის ყველაზე საუკეთესო ნაწარმოებებად დღემდე ითვლება: "დასავლეთის ფრონტი უცვლელია", "სამი მეგობარი" და "ტრიუმფალური თაღი".

ერიხ პაულ რემარკი პროვინციულ ქალაქ ოსნაბრიუკეში კათოლიკე მუშების ოჯახში დაიბადა. ბავშვობაში მისი ოჯახი ხშირად იცვლიდა ბინას. ორი და და ერთი ძმა ჰყავდა, თუმცა ძმა ადრევე გარდაეცვალა.
1904-1912 წლებში რემარკი სახალხო სკოლაში სწავლობდა, სკოლის გამთავრების შემდეგ კი – 3 წელი კათოლიკურ სამასწავლებლო სემინარიაში, სადაც სახალხო სკოლების მასწავლებლებს ამზადებდნენ.
1915 წელს ახალგაზრდულ წრეში "სიზმრების მანსარდა" გაწევრიანდა. იმავე წელს დაამთავრა სამასწავლებლო სემინარიის მოსამზადებელი კურსი და სამეფო სამასწავლებლო სემინარიაში ჩაირიცხა. 1916 წლის 21 ნოემბერს რემარკი ჯარში გაიწვიეს. 1917 წლიდან კი უკვე ფრონტზე გადაიყვანეს. ომის დროს რამდენიმეჯერ დაიჭრა. ამავე წელს გარდაიცვალა მისი დედა ანა მარია რემარკი. 1918 წელს იგი რკინის ჯვრის ორდენით დააჯილდოვეს.
პირველი მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ რემარკი მშობლიურ ქალაქში დაბრუნდა. რემარკების ოჯახი ხაკენშტრასეს ქუჩაზე ცხოვრობდა, სადაც მისი რომანების მოქმედებები ვითარდება. 1919 წლიდან სამასწავლებლო სემინარიაში აგრძელებს სწავლას და მოსწავლეთა გაერთიანების მდივანი ხდება. ამავე წელს ჯარიდან დაეთხოვა და ჯილდოებზეც უარი თქვა.
სახალხო სკოლის მასწავლებლის დიპლომის მიღების შემდეგ 1920 წელს ჯერ მასწავლებლად მუშაობს, მაგრამ ამ საქმეს მალევე ანებებს თავს და საფლავის ქვებით სავაჭრო კომპანიაში ბუღალტრად იწყებს მუშაობას; შემდეგ ფორტეპიანოზე დაკვრას ასწავლიდა და ორღანისტადაც მუშაობდა. ამ პერიოდში დაიწყო რემარკმა თავისი ჩანახატების გამოცემა ფსევდონიმით ერიხ მარია რემარკი.
1925 წლიდან რემარკი საცხოვრებლად ბერლინში გადადის, სადაც გაზეთის რედაქტორად იწყებს მუშაობას. იმავე წლის 14 ოქტომბერს ილზა ჯინ ცამბიზე იქორწინა. 1927 წელს ცოლთან ერთად კათოლიკური ეკლესიიდან გამოდის. ამავე წლის შემოდგომაზე იწყებს მუშაობას თავის პირველ რომანზე "დასავლეთის ფრონტი უცვლელია" (Im Western nichts Neues). რომანი ჯერ გაზეთში დაიბეჭდა 1928 წელს, და მხოლოდ შემდეგ წელს გამოვიდა წიგნად.
გერმანული საზოგადოება ამ რომანს არაერთგვაროვნად შეხვდა, ზოგი თვლიდა რომ ის საუკეთესოდ აღწერდა პირველ მსოფლიო ომს, ხოლო სხვები კი ამ რომანს გერმანიის ღალატად მიიჩნევდნენ. ამ წლიდან გავრცელდა პრესაში მისი თითქოს და ებრაული წარმოშობის შესახებ ჭორები. რემარკს ჭორების არ შეშინებია და რომანზე "გზა შინისაკენ" (Der Weg Zurück) იწყებს მუშაობას.
1930 წელს რემარკი რუტ ალბუს რჩევით სურათებსა და ხელოვნების ნიმუშებს ყიდულობს. ამავე წელს იგი გაეყარა პირველ ცოლს. 1931 წელს გამოდის ნაწარმოების "დასავლეთის ფრონტი უცვლელია" პირველი ეკრანიზაცია. მის პრემიერაზე ბერლინში მოეწყო ნაციონალ-სოციალისტების აქცია ფილმის აკრძალვის მოთხოვნით, საბოლოოდ ფილმი გერმანიაში აიკრძალა. რემარკი მშობლიურ ქალაქში დაბრუნდა, სადაც მუშაობას დაბრუნებაზე აგრძელებს. წლის ბოლოს გაზეთში "გზა შინისაკენ" გამოქვეყნდა.
1931 წელს გერმანიაში გაიმართა ფართომასშტაბიანი ბატალიები რემარკის მომხრეებსა და მოწინააღმდეგეებს შორის. რემარკმა გამოსცა პუბლიკაცია "რემარკი და სინამდვილე" სადაც ასახა თავისი პოზიცია. იმავე წელს რუტ ალბუს ინიციატივით მან იყიდა შვეიცარიაში ვილა, სადაც მალევე გადასახლდა. 1932 წლიდან მან დაიწყო რომან "პატზე" მუშაობა, რომელიც შემდგომ "სამი მეგობარის სახელწოდებით გამოვიდა.
1933 წლიდან, როდესაც გერმანიაში ნაციონალ-სოციალისტები მოვიდნენ ხელისუფლებაში, რემარკის ვილაზე შვეიცარიაში თავს აფარებენ გერმანიიდან დევნილები. ამ დროს გერმანიაში მოხდა მისი რომანის "დასავლეთის ფრონტი უცვლელიას" საჯარო დაწვა და მისი რომანების ამოღება. 1935 წელს მას მოსთხოვეს გერმანიაში დაბრუნება, რაზეც რემარკმა უარი განაცხადა. იგი ამ პერიოდში ხშირად მოგზაურობდა პარიზში, სადაც მონაწილეობა მიიღო დევნილ მწერალთა კონფერენციაში.
1936 წელს პირველად გამოვიდა რომანი "სამი მეგობარი" დანიურ ენაზე კოპენჰაგენში. 1937 წელს მოხდა "გზა შინისაკენ" ეკრანიზაციაც. ამავე წელს რემარკმა და მისმა პირველმა ცოლმა მიიღეს პანამის რესპუბლიკის პასპორტი. ამავე დროს რემარკსა და მარლენ დიტრიხს შორის დაიწყო რომანი.
1938 წელს რემარკი და მისი პირველი ცოლი ხელმეორედ დაქორწინდნენ, მიუხედავად ამისა მისი რომანები მარლენ დიტრიხთან და რუტ ალბუსთან გრძელდებოდა. იმავე წელს მან დაიწყო მუშაობა რომანებზე "შეიყვარე მოყვასი შენი" და "ტრიუმფალური თაღი". "სამი მეგობარის პირველი ეკრანიზაცია გამოვიდა პარიზში. გერმანიის მთავრობამ კი ცოლ-ქმარ რემარკებს მოქალაქეობა ჩამოართვა.
1939 წელს როდესაც ევროპა ომის ალში გაეხვა რემარკი, როგორც ბევრი სხვა გერმანელი, აშშ-ში წავიდა ემიგრაციაში, სადაც პირველად გამოიცა მისი "შეიყვარე მოყვასი შენი" ინგლისურ ენაზე, რომანის ეკრანიზაცია კი 1941 წელს მოხდა სახელით "ასე სრულდება ჩვენი ღამე". 1942 წელს რემარკი აშშ-ში აქტიურ ანტინაცისტურ მოღვაწეობას ეწევა, იგი ასევე ყველაფრით ცდილობს გერმანიიდან ემიგრანტებისთვის დახმარებას. 1943 წელს რემარკი იტყობს რომ მისი და ელფრიდა გერმანიაში გაასამართლეს და სიკვდილით დასაჯეს. შემდეგ წელს იგი აქტიურად მუშაობს ამერიკის სახელმწიფო სტრუქტურებთან გერმანიაში ნაციზმის დაცემის შემდეგ ჩასატარებელ აღმზრდებობით სამუშაოებზე.
1945 წელს რემარკმა დაიწყო მუშაობა მორიგ რომანზე "ჟამი სიცოცხლისა და ჟამი სიკვდილისა", იმავე წელს პირველად გამოქვეყნდა "ტრიუმფალური თაღი" ინგლისურ ენაზე. ომის შემდეგ, 1947 წელს რემარკმა და მისმა მეუღლემ ამერიკის მოქალაქეობა მიიღეს. 1948 წელს მოხდა "ტრიუმფალური თაღის" ეკრანიზაცია. ამავე წელს იგი პირველად დაბრუნდა ევროპაში ამერიკაში ემიგრაციის შემდეგ.
შემდეგი წლები დატვირთული იყო მოგზაურობებით და ახალ რომანებზე მუშაობით. 1952 წელს გამოვიდა მისი რომანი "სიცოცხლის ნაპერწკალი". ამ პერიოდში იგი უშედეგოდ ცდილობს გერმანიის მოქალაქეობის აღდგენას. 1953 წელს იგი პირველად ომის შემდეგ ჩავიდა მშობლიურ ქალაქში, სადაც და და მამა მოინახულა. 1954 წელს გამოვიდა რომანი "ჟამი სიცოცხლისა, ჟამი სიკვდილისა". ამ დროს იგი იწყებს მუშაობას რომანზე "შავი ობელისკი".
1958 წელს რემარკმა და პოლეტ გოდარდმა იქორწინეს. ნანატრი მოქალაქეობა რემარკს მხოლოდ გარდაცვალების წელს მისცეს. 1970 წელს რემარკი აორტის ანევრიზმით გარდაიცვალა.

erix maria remarki


ბერტოლტ ბრეხტი - Bertolt Brecht

ბერტოლტ ბრეხტი (გერმ. Bertolt Brecht) (სრული სახელი გერმ. Eugen Berthold Friedrich Brecht ოიგენ ბერტოლდ ფრიდრიხ ბრეხტი). (დ. 10 თებერვალი, 1898, აუგსბურგი, ბავარია ― გ. 14 აგვისტო, 1956, ბერლინი), გერმანელი პოეტი, პროზაიკოსი, რეჟისორი და დრამატურგი, თეატრის რეფორმატორი, თეატრ "ბერლინის ანსამბლის" დამაარსებელი.

ბურჟუაზიულ ოჯახში დაბადებული ბერტოლტ ბრეხტი წერას ძალიან ადრე იწყებს, მისი პირველი ნაწარმოები 1914 წელს ქვეყნდება. იგი ჯერ ფილოსოფიას ეუფლება, შემდეგ მედიცინის სწავლას იწყებს და პირველი მსოფლიო ომის დროს ექთნად მუშაობს. 1918 წელს ბრეხტი წერს თავის პირველ პიესას, ბაალი. ამას მოჰყვება პიესები დაფდაფები ღამეში (1919) და ქალაქთა ჯუნგლებში (1921). ეს სამი ნაწარმოები ავტორის ანარქისტულ მხარეს წარმოაჩენს.
1924 წელს ბრეხტის პიესები იდგმება ბერლინში, რეინჰარდტის მიერ. იმავე წელს ბრეხტის საყვარელი ხდება ელიზაბეტ ჰაუპტმანი. 1928 წელს ბრეხტი ქმნის სამგროშიან ოპერას, რომელიც მისი და საერთოდ გერმანული თეატრის ერთ-ერთი უდიდესი წარმატებაა.
მალე ბრეხტი ცოლად ირთავს ჰელენს და ხდება მარქსისტი. ნაციზმის აღმასვლა იძულებულს ხდის 1933 წელს დატოვოს გერმანია, სადაც მისი ნაწარმოებები აკრძალულ იქნება. იგი მოგზაურობს ევროპაში (დანია, ფინეთი, რუსეთი), შემდეგ კი აშშ-ში, კალიფორნიაში სახლდება. 1947 წელს თავისი მარქსისტული იდეების გამო აქედანაც იძულებული ხდება გაემგზავროს. ამ პერიოდში იწერება ბრეხტის შემოქმედების დიდი ნაწილი, მათ შორის გალილეის ცხოვრება, დედა კურაჟი და მისი შვილები, არტურო უის წინააღმდეგობრივი აღმასვლა, კავკასიური ცარცის წრე და მცირე ორგანონი თეატრისთვის. ამ უკანასკნელში მოცემულია ბრეხტისეული თეორია ეპიკური თეატრისა და "დისტანციაციის" შესახებ.

1949 წელს დრამატურგი საბოლოოდ სახლდება აღმოსავლეთ ბერლინში, სადაც ხელმძღვანელობს თეატრს "ბერლინის ანსამბლი" და გამოხატავს სოციალისტურ პოზიციებს. იგი აარსებს მარქსისტული მიმართულების "ეპიკურ თეატრს". მხარს უჭერს კომუნისტურ დიქტატურას და, როცა 1953 წლის 17 ივნისს გერმანიის დემოკრეტულ რესპუბლიკაში ცხოვრების პირობების გაუმჯობესებისათვის მუშათა მასობრივი საპროტესტო გამოსვლები იწყება, ბრეხტი იმავე დღეს წერილს უგზავნის ვალტერ იულბრიხტს და აცნობებს, რომ მთლიანად მხარს უჭერს მთავრობას და საბჭოთა ჯარების შემოყვანას. ამ დროს წარმოთქვამს ბრეხტი თავის ცნობილ ფრაზას: "თუ ხალხი ცუდად ფიქრობს შევცვალოთ ხალხი!". გდრ-ის რეჟიმის თითქმის ოფიციალურ ფიგურად ქცეული ბრეხტი 1955 წელს იღებს სტალინის საერთაშორისო პრემიას მშვიდობისათვის. ბერტოლდ ბრეხტი ინფარქტით გარდაიცვალა 1956 წელს.


იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთე - Johann Wolfgang von Goethe

იოჰან ვოლფგანგ გოეთე (გერმ. Johann Wolfgang von Goethe; *28 აგვისტო. 1749, მაინის ფრანკფურტი - † 22 მარტი. 1832, ვაიმარი), გერმანელი მწერალი და მოაზროვნე.
დაიბადა შეძლებული ბიურგერის ოჯახში. სწავლობდა ლაიფციგისა და სტრასბურგის უნივერსიტეტებში. სტრასბურგში დაუახლოვდა "ქარიშხლისა და შეტევის" მოძრაობას, მალე მისი აღიარებული თავკაცი გახდა. "ქარიშხლისა და შეტევის" პერიოდის გოეთესეულ გმირებში ერთი-მეორეს ერწყმის თავისუფლების პათოსი და უკიდურესი ინდივიდუალიზმი.
დრამის "გეც ფონ ბერლიხინგენის" (1773) გმირის ტრაგედია ისაა, რომ იგი ვერც ფეოდალებს მოსწყდა და ვერც ხალხს დაუკავშირდა ჯეროვნად. რომანში "ახალგაზრდა ვერთერის ვნებანი" (1774) აისახა ტრაგიკული ვითარება იმჟამინდელი გერმანიისა, სადაც "ძალა უსულო იყო, ხოლო სული უძალო" (ენგელსი). ვერთერის ტრაგედია ისაა, რომ ძალზე ბევრი სურს და ძალზე ცოტა შეუძლია. იგი ზედმიწევნით რბილი და "ლირიკული" პიროვნებაა საიმისოდ, რომ ყოფიერების ტრაგიკ. ასპარეზზე ღირსეული მორკინალობა შეძლოს. "ქარიშხლისა და შეტევის" პერიოდში გოეთე წერდა ფილოსოფიურ ჰიმნებს ("პრომეთე", "მეეტლე კრონოსი", "განიმედი" და სხვ.). მათ გასდევს გოეთესეული "ნათელი ერესის" კადნიერი იდეა, ღმერთთან ადამიანის სწორფრობის ტენდეცია. მძაფრი პანთეისტური მსოფლგანწყობითვეა გაპირობებული ამ ჰიმნთა სალექსო ფორმა: თავისუფალი, შინაგან ექსპრესიას დაქვემდებარებული, რითმის უგულვებელმყოფელი რიტმიკა.
1775 გოეთე ვაიმარის სასახლის მინისტრი გახდა. გოეთეს ვაიმარული ცხოვრების პერიოდი "მომთმენიანი წინააღმდეგობით" აღიბეჭდა; იძულებით კომპრომისზე წასვლა, "რეზინიაცია" ერთადერთი გზა აღმოჩნდა საიმისოდ, რომ გოეთეს მტრულ ცხოვრებისეულ გარემოცვაში "ფაუსტისა" და სხვა შედევრების შექმნა დასცლოდა. 1786 გოეთე ფარულად იტალიას გაემგზავრა. იტალიაში მან შეძლო ხელოვნებისა და მეცნიერების სიღრმეთა წვდომა. "ქარიშხლისა და შეტევის" იდეოლოგიის რკალის გარღვევა და სინამდვილისადმი რეალისტური-პოზიტიური მიმართების დამყარება. იტალიაში მოგზაურობა საფუძვლად დაედო გოეთეს ვაიმარულ კლასიციზმს.

შემოქმედება

გოეთემ ყველა სხვა კლასიცისტზე უკეთ შეძლო ანტიკური ხელოვნების სახეთა მოდერნიზაცია, მათი შევსება საკუთარი შინაარსით ("იფიგენია ტავრიდაში", გამოქყვენდა 1787; "პანდორა", 1808). იტალიაში დაწერა გოეთემ ციკლი "რომაული ელეგიები". ამ პერიოდში შეიქმნა ნაშრომი "იტალიური მოგზაურობა" (ტ. 1-3, გამოქყვენდა 1816-29). 1788 გოეთე იტალიიდან დაბრუნდა. მის "ვაიმარულ" ნაწარმოებებში მკვეთრად გამოვლინდა რეზინიაციის პრობლემა, თუმცა პირველ ხანებში გოეთე სავსებით და ერთბაშად მაინც არ გასდგომია "ქარიშხლისა და შეტევის" სულისკვეთებას (დრამები "ეგმონტი", 1788; "ტორკვატო ტასო", გამოქყვენდა 1790; რომანი "შერჩევითი ნათესაობა", 1809 და სხვ.).
გოეთეს ყველაზე ტრაგიკული, თავისი ჩანაფიქრით შემზარავი პიესაა "ტორკვატო ტასო". გენიალური ხელოვანი ტასო, რომელსაც სასახლის კარზე იახლოვებენ, არ სჯერდება მასხარად ყოფნას და ჰერცოგის დასაც კი შეიყვარებს. ესაა მისი ტრაგიკული დანაშაული, რომლის არსს გამოხატავს პირფერი კარისკაცის ანტონიოს "სიბრძნე": ყველამ თავისი ადგილი უნდა იცოდეს. დრამას ქვეტექსტად გასდევს: გოეთე მხოლოდ მწარე გამოცდილების კარნახით ეთანხმება ანტონიოს, გულით კი ტასოს თანაუგრძნობს, რომლის კადნიერ პრეტენზიას მისივე ადამიანური დიდბუნებოვნობა ასაზრდოებს. მაღალი ტრაგიკული პათოსი, რითაც გაგიჟებული ტორკვატო საკუთარ დანაშაულს ცნობს, ააშკარავებს, თუ რა მწვავედ განიცადა გოეთე-გენიოსმა ვაიმარის კარისკაცად თავისი გარდასახვის აუცილებლობა. 1789 საფრანგეთის რევოლუცია საკუთარ ფილოსოფიურ-მეცნიერულ ძიებასთან ერთად გოეთეს მსოფლმხედველობრივი მრწამსის წყაროდ იქცა.
გოეთემ რევოლუციურ თემას უძღვნა ნაწარმოებები: "მოქალაქე გენერალი" (1793), "აჯანყებულნი", "ვენეციური ეპიგრამები" (1796), "ჰერმანი და დოროთეა" (1798), "რაინეკე მელა" (1794), "უკანონო ასული" (1799-1803) და სხვ. ყოფიერების რევოლუციის რიტმის ტრაგიკული ხასიათს გამოხატავს გოეთეს "ფაუსტის" ძირითადი კონცეფციის შემცველი ექსპოზიცია "პროლოგი ცაში" (1797-1800). გოეთეს დამოკიდებულება რევოლუციისადმი არც აპოლოგეტურია და არც ნიჰილისტური. იგი მოვლენის ანალიტიკურ-კრიტიკულ განსჯას ემყარება და საბოლოოდ პოზიტიურია. გოეთეს რწმენით, ყოველი დიდი იდეა ტირანულად მოქმედებს თავისი დამკვიდრების პროცესში. "იაკობინურ ძალდატანებას" იგი პრინციპულად არ უარყოფდა. გოეთე მის მიმართ კრიტიკულად განეწყო 90-იან წლებში, როცა იაკობინელთა საქმიანობა რევ. ამაღლებულ იდეათა პროფანაციად აღიქვა. 1796 გოეთემ შილერთან ერთად გამოაქვეყნა ეპიგრამების ციკლი "ქსენიები". ამ პერიოდში დაწერა რომანი "ვილჰელმ მაისტერი" ორ ნაწილად: "ვილჰელმ მაისტერის განსწავლის წლების" (1796) გმირი ინდივიდუალიზმითაა შეპყრობილი და ობიექტურ სინამდვილესთან გადაუჭრელი წინააღმდეგობის გამო სულიერი კრახის წინაშე დგება; "ვილჰელმ მაისტერის მგზავრობის წლები, ანუ ხელის ამღებნი" (1829) გვიჩვენებს ეგოისტის გარდასახვას ჭეშმარიტ ადამიანად, კაცურ კაცად.

გოეთემ მუშაობა დაიწყო ავტობიოგრაფიულ წიგნზე "პოეზია და სინამდვილე" (ნაწ., 1-4 გაბოქვეყნდა 1811-1833), დაწერა დრამა "ეპიმენიდეს გამოღვიძება" (1815), ლექსების ციკლი "დასავლურ-აღმოსავლური დივანი" (1813-1819). "დივანს" ბოლომდე გასდევს სამყაროს ერთიანობისა და "მშვენიერი ადამიანის" იდეა; გოეთე არ კმაყოფილდება ბუნებასთან ღმერთის მხოლოდ პანთეისტური გაიგივებით. იგი ადამიანს აღაზევებს ბუნება-ღმერთზე და "მსოფლიო გონთან" მორკინალ არსებად წარმოგვიდგენს. ადამიანის ეს გაღმერთება გვევლინება ხანდაზმული გოეთეს მთელი ფილოსოფიური პოეზიის, როგორც ლირიკის, ისე "ფაუსტის", ზეიდეად.

"ფაუსტი"

გოეთეს შემოქმედების მწვერვალია "ფაუსტი"( I ნაწ. 1801, გამოქვეყნდა 1808, II ნაწ. 1832), რომელსაც იგი თითქმის მთელი სიცოცხლე წერდა. "ფაუსტში" გარდამავალი ეპოქის მრავალსაუკუნოვანი კულტურული მემკვიდრეობაც ჯამდება და მომავალ ისტორიულ ეტაპთა პროფილიც ისახება. მსოფლიო პოეზიის ერთ-ერთი უღრმესი რეალისტური ქმნილება სიმბოლურ-ალეგორიული სტილის ნაწარმოებია; სახეთა და ეპოზოდთა უმეტესობა სიმბოლური ხასიათისაა და ორ აზრს შეიცავს ― პირდაპირსა და გადატანითს, რომელიც ღრმა ფილოსოფიურ აზრს გამოხატავს. ჭარბად გვხვდება ალეგორიული, ქარაგმული სახეები, რომლებიც უზოგადეს იდეებსა და მოვლენებს მიანიშნებენ (მაგ., ტრაგედიის ექსპოზიცია და ფინალი, რომელთა ერთიანობა ნაწარმოების დედააზრს გამოხატავს); ფაუსტი განასახიერებს ადამიანის სულის კადნიერ ლტოლვას თავისი ემპირიული ყოფის შეზღუდულობათა დასაძლევად. მაღალი ჰუმანისტური იდეალისათვის, ახლისათვის ჭიდილი მიმდინარეობს "უკანასკნელ საზღვარზე", "ყოფიერების კიდეზე".
ფაუსტის გენიალური ძალთახმევა მოქმედებს ყოველგვარი კომპრომისის გარეშე, მთელი სისრულით, აბსოლუტური მასშტაბებით. ფაუსტის ანტაგონისტურად გვევლინება ბოროტი სული მეფისტოფელი. მისი სამყარო ცინიზმისა და უნაყოფო გონებამახვილობის, ნიჰილიზმისა და უსულგულობის ნიშნითაა დადაღული. მეფისტოფელის ერთადერთი ღირებულება ისაა, რომ მისი ნეგატიურობა ფაუსტს იმპულსად ექცევა პოზიტიურისაკენ სწრაფვაში. ნაწარმოების I ნაწილში ფაუსტი ინდივიდუალისტად გვევლინება, რომელიც თვითდადგინებისაკენ სწრაფვას საკუთარი სურვილით საზღვრავს. II ნაწილში ფაუსტს ცდომილებათა დაძლევის გზაზე თანდათანობით მოთხოვნილებად ექცევა "საზოგადო თავისუფლების" პრინციპი. მას ბუნებისა და საზოგადოების გარდაქმნის იდეა მოიცავს. ამ "დიადი საქმის" განხორციელების ჟამს ფაუსტს აუცილებლობად ექცევა რადიკალური ზომების მიღება (ბავკიდასა და ფილემონის ეპიზოდი).
ფაუსტის "მშვენიერი წამის" პოტენციურ არსად გვევლინება "თავისუფალ მიწაზე თავისუფალი შრომის" დამკვიდრება. ტრაგედიის I ნაწ. ხალასი პოეზიით, ემოციურობითა და დინამიკით აღსავსე შედევრია ხელოვნებისა; II ნაწ., თ. მანის თქმით, სანახევროდ ფეერიას წარმოადგენს და სანახევროდ მსოფლიო ეპოსს, რომელშიც გერმანული ენის ყველა წყარო ჩქეფს. მისი ყოველი ეპიზოდი გასაოცარია და ბრწყინვალე, ღრმა აზრითა და დიდებულებით გამორჩეული. სცენა ფარსალიის ველებზე და პენეისზე, ელენეს ლეგენდის ჰუმორისტული წარმოდგენა ისეთი მხიარულებითა და სიმსუბუქით ბრწყინავს, რომ ამ ნაწარმოებთან ყოველი შეხება აღგვაფრთხოვანებს, ხელოვნების წყურვილს გვიღვიძებს.

ფილოსოფია

გოეთე მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ფილოსოფიური პოეტია. სპინოზას მსგავსად, იგი ღმერთთან გაიგივებულ ბუნებას მიიჩნევს causa sui-დ ანუ ყოველივეს მიზეზად. უმთავრესი, რასაც გოეთე "სპინოზიზმს" მატებს, არის ის, რომ ბუნება-სუბსტანციას არსებითი თვისების სახით აკუთვნებს მოძრაობას. გოეთეს მოძრაობა წარმოდგენილი აქვს არა მექანიკური დინამიკის, არამედ სიმპათიური და პოეტური "მისწრაფების", სამყაროს "სასიცოცხლო სულის" სახით. მოძრაობის გამოსახატავად გოეთე იყენებს არისტოტელესა და ლაიბნიცის ტერმინს "ენტელექიას", ოღონდ ისე, რომ ამ იდეალისტურ ცნებას საკუთრივ შინაარსს უკარგავს. გოეთემ ბუნების დიალექტიკური კონცეფცია შეიმუშავა. მისი დიალექტიკის პრინციპია დაპირისპირება და აღმასვლა, ცენტრალური ცნებებია "მეტამორფოზა" და "პირველფენომენი". გოეთეს მატერიალური-დიალექტიკური სინთეზისათვის არ მიუღწევია, მაგრამ მძლედ იკაფავდა გზას მისკენ. ესთეტიკაში გოეთე იზიარებს არისტოტელესეულ "მიმეზისის" ანუ ბუნებისადმი ხელოვნების "მიბაძვის" კლასიკურ-რეალისტურ თეორიას.

ბუნებისმეტყველება

გოეთეს ისტორიული მნიშვნელობის შრომები აქვს ბუნებისმეტყველობის დარგში. განსაკუთრებით აღსანიშნავია გოეთეს მიერ ყბათაშორისო ძვლის აღმოჩენა (1784), მისი ნაშრომი მცენარეთა მეტამორფოზის შესახებ (1790); მანვე შემოიღო ტერმინი "მორფოლოგია". მცენარეთა და ცხოველთა ორგანიზმების აგებულების შესახებ გამოთქმული უმნიშვნელოვანესი დებულების გამო გოეთეს თავის დიდ წინამორბედად თვლიდა ჩ.დარვინი. გოეთეს მეცნიერულ შესწავლას საფუძველი ჩაუყარა მარქსიზმის კლასიკოსებმა.

iohan volfgang fon goete


გიუნტერ გრასი - Giunter Grasi

გიუნტერ გრასი (გერმ. Günter Grass ან Graß), (დ. 16 ოქტომბერი 1927, დანციგი, გერმანია, ამჟამად ქალაქი გდანსკი, პოლონეთი) — გერმანელი მწერალი, მოქანდაკე, მხატვარი, გრაფიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი (1999).
გიუნტერ გრასი დაიბადა 1927 წლის 16 ოქტომბერს ქალაქ დანციგში (ამჟამად გდანსკი). მისი მშობლები ვაჭრები იყვნენ. მეორე მსოფლიო ომის დროს გაწვეულ იქნა გერმანულ ჯარში და მსახურობდა საავიაციო დანაყოფში. ომის დასრულების შემდეგ 1946 წლამდე ამერიკელთა ტყეობაში გაატარა.
1947 – 1948 წწ. სწავლობდა ქვისმთლელობას დიუსელდორფში. ამის შემდგომ დიუსელდორფის სამხატვრო აკადემიაში სწავლობდა ქანდაკებასა და ფერწერას. 1953 – 1956 წლებში ფერწერის შესწავლა გააგრძელა ბერლინის სახვითი ხელოვნების უმაღლეს სკოლაში.
1956 – 1959 წლებში ცხოვრობდა პარიზში. 1960 წელს დაბრუნდა ბერლინში, სადაც იგი 1972 წლამდე ცხოვრობდა. 1972 წლიდან 1987 წლამდე იგი ჯერ ვესტფალიის, შემდგომ კი შლეზვიგ–ჰოლშტაინის ქალაქებში სახლობდა.
1954 გრასი ცოლად მოიყვანა ანა შვარცი, რომელსაც 1978 წელს დაშორდა. 1979 წელს ხელმეორედ იქორწინა უტა გრუნერტზე.
1956 – 1957 წლებში გიუნტერ გრასმა საკუთარი ქანდაკებებისა და გრაფიკული ნაშრომების გამოფენა დაიწყო, ამავე დროს დაიწყო მისი ლიტერატურით გატაცება. იმ დროს გრასი წერდა მოთხრობებს, ლექსებსა და პიესებს, რომელსაც თავად აბსურდის თეატრს მიაკუთვნებდა.
წარმოსახვითი ენით იყო დაწერილი რომანიც "თუნუქის დოლი" (გერმ. Die Blechtrommel). ამ რომანისთვის მან მიიღო პრემია "ჯგუფი 47"–ის, რომელშიც თვითონაც მოღვაწეობდა 1957 წლიდან. 1960 წელს ქალაქ ბრემენის ლიტერატურული პრემიის ჟიურის სურდა მიენიჭებინა პრემია რომანისთვის, თუმცა ბრემენის სენატი შეეწინააღმდეგა ამას. 1979 წელს რომანის ეკრანიზაცია გამოვიდა (რეჟისორი – ფოლკერ შლიონდორფი). იმავე წელს ფილმმა "თუნუქის დოლი" მიიღო კანის კინოფესტივალის მთავარი პრიზი – ოქროს პალმის რტო, და ასევე "ოსკარი" საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის.
გიუნტერ გრასისი მეორე რომანმა "კატა და თაგვი", რომლის მოქმედებაც მეორე მსოფლიო ომის დროს მიმდინარეობს ქალაქ დანციგში, და მოგვითხრობს ახალგაზრდა იოაჰიმ მალკეს ისტორიას, სკანდალი გამოიწვია. ჰესენის მუშაობისა და ჯანდაცვის მინისტრმა, რომანში ონანიზმის სცენის აღწერის გამო, მოითხოვა ფედერალური ორგანოებისგან ჩაეტარებინათ რომანის კვლევა, როგორც ამორალური შინაარსის მქონე. თუმცა საზოგადოების პროტესტის შემდეგ მინისტრი იძულებული გახდა უკან დაეხია.
არჩევნებში გრასი მხარს უჭერდა გერმანიის სოციალ–დემოკრატიულ პარტიას და შემდგომში მისი წევრიც გახდა 1982 წელს. 1990 წელს იგი გერმანიის გაერთიანების წინააღმდეგ გამოდიოდა. იგი თვლიდა, რომა გაერთიანებული გერმანია კვლავ მილიტარისტულ ქვეყნად აღორძინდებოდა.
1985 წელს გრასმა ჯაზური მუსიკის წარმომადგენელ გიუნტერ ზომერთან ერთად გამოუშვა მრავალი უჩვეულო ჩანაწერი, სადაც იგი კითხულობს საკუთარ ნაწარმოებებს ზომერის მუსიკის თანხლებით.
1999 წელს, 72 წლის ასაკში გიუნტერ გრასმა მიიღო ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში.
2005 წელს ჩამოაყალიბა ლიტერატურული წრე – "ლიუბეკის ლიტერატურული შეხვედრები".
ამჟამად გიუნტერ გრასი ცხოვრობს ქალაქ ლიუბეკში. ლიუბეკშივეა მისი სახლი, რომელშიც ინახება ყველა მისი ხელნაწერი.