იორგოს სეფერისი - სცე­ნა­ზე

iorgos seferisi scenaze
თარგმნა ბიძინა ანთა­ძემ
1.

მზეო, შენც ჩემ­თან ერ­თად ტრი­ა­ლებ,

მაგ­რამ ეს მა­ინც არ არ­ის ცეკ­ვა:

ეს სი­შიშ­ვ­ლეა,

და სის­ხ­ლის წვეთ­ვა,

რო­მე­ლი­ღა­ცა ბო­რო­ტი ტყის­თ­ვის;

და აი -

2.

კვლა­ვაც ჩა­მოჰ­კ­რეს გაბ­მუ­ლად გონგს და

მო­უ­ლოდ­ნე­ლად გაჩ­ნ­დ­ნენ მორ­ბედ­ნი.

მათ არ ვე­ლო­დი.

მა­თი ხმე­ბი გა­და­მა­ვიწყ­და.

ხა­ლა­სებ­სა და გუ­ლან­თე­ბუ­ლებს

დი­დი კა­ლა­თა ეჭ­ი­რათ ხელ­ში,


თომას ვულფი: მოგონებები - ჯეიმს მანდე­ლი

tomas vulfi mogonebebi jeims mandeli
მოღ­ვა­წე­ო­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბით ვულფს მყა­რი პრინ­ცი­პე­ბი ჰქონ­და. სა­უ­კე­თე­სო დრო სა­მუ­შა­ოდ, მი­სი აზ­რით, ღა­მე იყო, რო­ცა გა­რეთ ბნე­ლა და სიმ­შ­ვი­დეა... ას­ე­ვე მი­აჩ­ნ­და, რომ ეს შრო­მა რე­გუ­ლა­რუ­ლი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო, დღე­ში ხუ­თი-თხუთ­მე­ტი სა­ა­თი მა­ინც. "თხზვი­სას არ არ­სე­ბობს ღვთა­ებ­რი­ვი ზეშ­თა­გო­ნე­ბა, - ამ­ბობ­დ­ბა ვულ­ფი, - იგი უმ­ძი­მე­სი სა­მუ­შაოა, ოფ­ლი უნ­და დაღ­ვა­რო... ჩემს წიგნს წე­ლი­წად­ნა­ხე­ვა­რი შევ­წი­რე". ვულ­ფი თვლი­და, რომ მწერ­ლის­თ­ვის მთა­ვა­რია თა­ვის საქ­მის სჯე­რო­დეს, რად­გა­ნაც "ამ­ის გა­რე­შე შე­უძ­ლე­ბე­ლია წე­რა და თუ­კი ეს რწმე­ნა გაქვს, სი­ცოცხ­ლის მან­ძილ­ზე ოც­ზე მე­ტი რო­მა­ნის და­წე­რა­საც მო­ას­წ­რებ".

მა­გი­და­ზე ყო­ველ­თ­ვის ედო შექ­ს­პი­რის პი­ე­სე­ბის ერთ­ტო­მე­უ­ლი, კითხ­ვით გაც­რე­ცი­ლი, გვერ­დებ­შე­მოფ­ლე­თი­ლი პა­ტა­რა წიგ­ნი და ზოგ­ჯერ მთელ სა­ა­თებს წინ და უკ­ან და­დი­ო­და და ხმა­მაღ­ლა კითხუ­ლობ­და ხოლ­მე ვრცელ ნაწყ­ვე­ტებს. შემ­დეგ სა­მუ­შა­ოს უბ­რუნ­დე­ბო­და გა­აფ­თ­რე­ბუ­ლი, სა­ო­ცა­რი ენ­ერ­გი­ით ან­თე­ბუ­ლი და იწ­ყე­ბო­და სიტყ­ვე­ბის თავ­გან­წი­რუ­ლი მდი­ნა­რე­ბა, ნა­კა­დე­ბი, რო­მელ­თა შე­კა­ვე­ბა­სა და თა­ვი­სი გროს­ბუ­ხე­ბის ფურ­ც­ლებ­ზე აღ­ბეჭ­დ­ვას ვულ­ფი ვერც ასწ­რებ­და; მას აუარ­ე­ბა ას­ე­თი სა­ბუ­ღალ­ტ­რო წიგ­ნი ჰქონ­და, გრო­ვე­ბად რომ ეყ­ა­რა იატ­აკ­ზე თუ სა­კუჭ­ნა­ო­ში და რომ­ლე­ბიც ჩრდი­ლო­ეთ კა­რო­ლი­ნის, ჰარ­ვარ­დი­სა თუ ნიუ-იორ­კის უნ­ი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში ყოფ­ნის პე­რი­ო­დებ­ში შექ­მ­ნი­ლი პი­ე­სე­ბით იყო სავ­სე. იქ­ვე იყო აუარ­ე­ბა, "მო­ცა­ლე­ო­ბის" ჟამს და­წე­რი­ლი ლექ­სე­ბი, ეს­ე­ე­ბი და მოთხ­რო­ბე­ბი - თვით­გა­მო­ხატ­ვის უკ­ე­თე­სი ხერ­ხის ძი­ე­ბი­სას ამ ად­ა­მი­ან­მა ყვე­ლა ჟან­რი გა­მო­ცა­და და ბო­ლოს ყვე­ლა­ფერს რო­მა­ნი არ­ჩია.

ეს გროს­ბუ­ხე­ბი გა­ურ­კ­ვე­ვე­ლი, გაკ­რუ­ლი ხე­ლით ნა­წე­რი ბა­ტი­ფე­ხუ­რით იყო გა­და­ჭე­დი­ლი! სა­ა­თე­ბი ვუნ­დე­ბო­დი ხოლ­მე რამ­დე­ნი­მე გვერ­დის გა­შიფ­ვ­რას, ვიდ­რე გა­დავ­ბეჭ­დავ­დი; იყო შემ­თხ­ვე­ვე­ბი, რო­ცა თა­ვად ვულ­ფი ვერ არ­ჩევ­და თა­ვის ნა­წერს. ერთხელ, რო­ცა ერთ-ერთ ას­ეთ პა­საჟ­ზე ვან­თხევ­დი ტვინს, რამ­დე­ნი­მე გვერ­დით ად­რე ნახ­სე­ნებ ფაქტს გა­და­ვე­ყა­რე და ვულფს მი­ვუ­თი­თე, ვკითხე სა­ჭი­რო იყო თუ არა ას­ე­თი გა­მე­ო­რე­ბა და ღირ­და თუ არა მი­სი და­ბეჭ­დ­ვა. ორ­ი­ო­დე წუ­თი ხმა არ ამ­ო­უ­ღია, თვა­ლებ­ში მი­ყუ­რებ­და, შემ­დეგ კი გა­კა­პა­სე­ბულ­მა მითხ­რა: "და­ბეჭ­დე, და­ბეჭ­დე, რა თქმა უნ­და!" იგი თვლი­და, რომ გა­მე­ო­რე­ბას არ­ას­დ­როს მო­აქვს ზი­ა­ნი. თუ­კი წე­რი­სას მის­მა გრძნო­ბებ­მა ასე ის­ურ­ვეს, ე.ი. წიგ­ნ­შიც უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო ეს გა­მე­ო­რე­ბე­ბი. სი­მარ­თ­ლე ითქ­ვას, იგი დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი იყო, რომ ყვე­ლა­ფე­რი, რაც ად­ა­მი­ა­ნის მეხ­სი­ე­რე­ბა­ში იყო და­ლე­ქი­ლი, წიგ­ნებ­შიც უნ­და შე­სუ­ლი­ყო. მი­სი რე­დაქ­ტო­რე­ბი კი მის­გან თავ­შე­კა­ვე­ბას მო­ითხოვ­დ­ნენ; ურ­ჩევ­დ­ნენ, არ მი­ე­ცა სი­უ­ჟე­ტის­თ­ვის ათ­ას ერ­თი მი­მარ­თუ­ლე­ბით გაქ­ცე­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბა - მაგ­რამ ვულ­ფი ვერ ერ­ე­ო­და თავს. გა­მომ­ცემ­ლე­ბის­გან აღშ­ფო­თე­ბუ­ლი და გან­რის­ხე­ბუ­ლი ბრუნ­დე­ბო­და, ამ­ბობ­და, მთე­ლი თა­ვი ამ­ო­ი­ღე­სო რო­მა­ნი­დან და დას­ჯი­ლი ბი­ჭუ­ნა­სა­ვით რამ­დე­ნი­მე დღე იბ­უ­ტე­ბო­და, მა­ნამ, სა­ნამ და­თან­ხ­მ­დე­ბო­და რე­დაქ­ტო­რე­ბის წი­ნა­და­დე­ბას და გა­აც­ნო­ბი­ე­რებ­და, რომ ის­ი­ნი შე­საძ­ლოა მარ­თ­ლე­ბიც იყვ­ნენ. ვულ­ფის­თ­ვის სრუ­ლი­ად აუტ­ა­ნე­ლი იყო ტექ­ს­ტი­დან გვერ­დე­ბის ამ­ო­ღე­ბა; რა­ღა ხელ-ფე­ხის ამ­პუ­ტი­რე­ბა და რა­ღა ეგ, - ამ­ბობ­და იგი. გა­მომ­ცემ­ლე­ბი სა­ნუ­გე­შოდ სა­ჟურ­ნა­ლო ვა­რი­ან­ტე­ბად ბეჭ­დავ­დ­ნენ ხოლ­მე და­წუ­ნე­ბულ თა­ვებს, მაგ­რამ სი­ცოცხ­ლის ბო­ლომ­დე ვულფს მა­ინც არ სჯე­რო­და მა­თი.

ვულფს უოლტ უიტ­მე­ნის თა­ვი­სუ­ფა­ლი, მე­დი­ნი და მრა­ვალ­ნა­კა­დი­ა­ნი სტი­ლი ხიბ­ლავ­და. რო­ცა ვინ­მეს ნა­წარ­მო­ებს შე­ა­ქებ­და ხოლ­მე, იტ­ყო­და: "აქ უიტ­მე­ნი­სე­უ­ლი სივ­რ­ცე და გა­ქა­ნე­ბა იგრ­ძ­ნო­ბა". ჰე­ი­ვუდ ბრა­უ­ნის შე­სა­ხებ თქვა ერთხელ: "ოდ­ეს­ღაც იმ­ე­დის­მომ­ცე­მი ახ­ალ­გაზ­რ­და იყო, ახ­ლა კი სრუ­ლი­ად უნ­ა­ყო­ფო გახ­და"-ო. ჯორჯ ბერ­ნარდ შო ერ­თი მოკ­ლე ფრა­ზით შე­ამ­კო: "პუბ­ლი­კას ღლის და სა­ერ­თო­დაც, ძა­ლი­ან მო­საწყე­ნი გახ­დაო". რა აზ­რის იყო უხ­ამს წიგ­ნებ­ზე? "პორ­ნოგ­რა­ფი­ას არ­სე­ბო­ბის არ­ა­ნა­ი­რი უფ­ლე­ბა არა აქვს, თუ­კი მას­ში ცხოვ­რე­ბის შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ძა­ლე­ბი არ ჩანს... მხო­ლოდ ჭუჭყი­სა და სექ­სის­თ­ვის შექ­მ­ნი­ლი წიგ­ნე­ბი გულს მი­რე­ვენ". უნ­და იყ­ოს თუ არა მწე­რა­ლი ღრმა მო­აზ­როვ­ნე? "არა, დი­დი მწერ­ლე­ბი არ­ას­დ­როს ყო­ფი­ლან დი­დი მო­აზ­როვ­ნე­ე­ბი. ის­ი­ნი თა­ვი­სე­ბუ­რად ფიქ­რო­ბენ, ესაა და ეს".

მი­სი საყ­ვა­რე­ლი მხატ­ვ­რე­ბი ბრე­ი­გე­ლი და გოია იყვ­ნენ, ვულ­ფ­მა დი­დი დრო გა­ა­ტა­რა ევ­რო­პის სამ­ხატ­ვ­რო გა­ლე­რე­ებ­ში, სა­დაც მათ ტი­ლო­ებს სწავ­ლობ­და. რა­ტომ უყ­ვარ­და გოია? "იმ­ი­ტომ, რომ მის ეს­კი­ზებ­შიც კი რა­ღაც ბო­რო­ტი გა­მოს­ჭ­ვი­ვის". ას­ეთ მო­საზ­რე­ბას მხო­ლოდ ვულ­ფის­გან თუ გა­ი­გო­ნებ­დი.

რა­ტომ უყ­ვარ­და მოგ­ზა­უ­რო­ბა? "ვმოგ­ზა­უ­რობ, რა­თა თა­ვი ვი­პო­ვო. რო­ცა ოც­და­ერ­თი წლის ვი­ყა­ვი, მოგ­ზა­უ­რო­ბა­ზე ვოც­ნე­ბობ­დი. მაგ­რამ ამ ას­ა­კი­სა ჯერ კი­დევ არა ხარ მზად... ჯერ კი­დევ არ ეძ­ი­ებ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებს... ახ­ლა, რო­ცა დაღ­ლი­ლო­ბას ვგრძნობ და გა­ღი­ზი­ა­ნე­ბუ­ლი ვარ, ევ­რო­პა­ში მი­ვემ­გ­ზავ­რე­ბი... მაგ­რამ ჩე­მი სახ­ლი ნიუ-იორ­კია. ეს ქა­ლა­ქი კულ­ტუ­რი­სა და დახ­ვე­წი­ლო­ბის ცენ­ტ­რია. აქ ყვე­ლა­ფე­რია, რა გინ­და სუ­ლო და გუ­ლო, მთა­ვა­რია ფუ­ლი გქონ­დეს. უფ­უ­ლო­ებს ეს ქა­ლა­ქი მკაც­რად ექ­ცე­ვა. რო­ცა გავ­მ­დიდ­რ­დე­ბი, მხო­ლოდ აქ ვიცხოვ­რებ... საფ­რან­გეთ­ში ხალ­ხი ფუ­ლის გარ­და არ­ა­ფერ­ზე ფიქ­რობს. იტ­ა­ლი­ა­ში კი­დევ უარ­ე­სი. გერ­მა­ნე­ლე­ბი პა­ტი­ო­სა­ნი ხალ­ხია... ჩვენ ფულს ვფლან­გავთ, ევ­რო­პე­ლე­ბი კი დაჰ­კან­კა­ლე­ბენ მას. აი, მხო­ლოდ ვე­ნა! ვე­ნე­ლებს შე­უძ­ლი­ათ თა­ვი­სუფ­ლად, ლა­ღად ცხოვ­რე­ბა. უყ­ვართ მუ­სი­კა და შუ­ბერ­ტი (ვულ­ფი ხში­რად ღი­ღი­ნებ­და ხოლ­მე შუ­ბერ­ტის მი­ერ გო­ე­თეს სიტყ­ვებ­ზე და­წე­რილ სიმ­ღე­რას, რო­მე­ლიც ოდ­ეს­ღაც ვე­ნა­ში, შუ­ბერ­ტის ფეს­ტი­ვალ­ზე მო­უს­მე­ნია). დი­ახ, ვე­ნე­ლებ­მა მარ­თ­ლაც იც­ი­ან ცხოვ­რე­ბის ყად­რი - აგრ­ძე­ლებ­და იგი - ვე­ნე­ლი, რო­ცა მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბას მი­ი­ღებს თვე­ში ას­ოც­და­ხუთ­დო­ლა­რი­ა­ნი შე­მო­სავ­ლით, თავს ან­ე­ბებს სამ­სა­ხურს და დროს კი­ნო­ში, კა­ფე­ებ­სა თუ ბორ­დე­ლებ­ში ატ­ა­რებს... ვე­ნე­ლი მე­ძა­ვე­ბი ხომ სა­უ­კე­თე­სო­ნი არ­ი­ან მსოფ­ლი­ო­ში. საფ­რან­გეთ­ში გულ­გ­რი­ლი ქუ­ჩის ქა­ლე­ბი არ­ი­ან, მო­ხერ­ხე­ბა არ აკ­ლი­ათ და დროს აფ­ა­სე­ბენ. მი­სი ალ­ერ­სი მე­თო­დუ­რია, თით­ქოს ხაზს უს­ვა­მენ, რომ ამ სიყ­ვა­რუ­ლის­თ­ვის სა­ა­თობ­რი­ვად იხ­დით ფულს. ამ­ე­რი­კე­ლი მე­ძა­ვი, რო­გორც წე­სი, საქ­მი­ა­ნია. დროს ის­იც უფრ­თხილ­დე­ბა. მხო­ლოდ ვე­ნე­ლე­ბი არ­ი­ან უდ­არ­დელ­ნი, ის­ი­ნი გულ­წ­რ­ფე­ლად გე­ა­ლერ­სე­ბი­ან, ცო­ტა­თი თით­ქოს უყ­ვართ კი­დეც თა­ვი­ან­თი "კლი­ენ­ტი".

მთე­ლი ცხოვ­რე­ბა ვულფს მა­ტა­რებ­ლე­ბი უყ­ვარ­და. რო­ცა მი­წის­ქ­ვე­შა მა­ტა­რებ­ლე­ბი ჭრი­ა­ლით უხ­ვევ­დ­ნენ და 14-ე ქუ­ჩის სად­გურს უახ­ლოვ­დე­ბოდ­ნენ, ვულ­ფის სხე­უ­ლი უეც­რად რე­ზო­ნა­ტო­რად იქ­ცე­ო­და ხოლ­მე; თით­ქოს ტო­კავ­და, რო­ცა რკი­ნის (ბორ­ბ­ლე­ბი­სა და რელ­სე­ბის) ღრჭი­ა­ლის გულ­გა­მაწ­ვ­რი­ლე­ბელ, გამ­ჭოლ ხმას ის­მენ­და.

ად­ა­მი­ა­ნის საცხოვ­რი­სი ბევრ რა­მეს გეტყ­ვით პატ­რო­ნის შე­სა­ხებ. 1929 წელს ვულ­ფი ძველ და დიდ სახ­ლ­ში ცხოვ­რობ­და 14-ე ქუ­ჩის სი­ახ­ლო­ვეს, 5-ე ავ­ე­ნი­უს კუთხე­ში. ბი­ნა­ში ორი ოთ­ა­ხი იყო, ერ­თი - უზ­არ­მა­ზა­რი, მო­ბი­ნად­რის სი­მაღ­ლის შე­სა­ბა­მი­სი; ფარ­თო სარ­კ­მ­ლი­დან შუ­ქი მთელ ოთ­ახს ეც­ე­მო­და; სარ­კ­მელ­თან­ვე იდ­გა სა­მუ­შაო მა­გი­და, სა­დაც თე­ატ­რის მხატ­ვ­რის, ელ­ინ ბერ­ნ­ს­ტა­ი­ნის ხე­ლით და­ხა­ტუ­ლი კოს­ტუ­მე­ბი­სა და დე­კო­რა­ცი­ე­ბის ეს­კი­ზე­ბი ელ­ა­გა. (სხვა­თა შო­რის, სა­ინ­ტე­რე­სოა, რომ ტო­მი არ­ას­დ­როს არ­ა­ფერს ამ­ბობ­და ელ­ინ ბერ­ნ­ს­ტა­ი­ნის შე­სა­ხებ, მაგ­რამ მი­სი არ­სე­ბო­ბა არ­ა­ვის­თ­ვის იყო სა­ი­დუმ­ლო. იგი მა­შინ წა­ვი­დო­და და მო­ვი­დო­და, რო­ცა მო­ი­სურ­ვებ­და. არ­ა­ერ­თხელ ყო­ფი­ლა ის­ე­თი შემ­თხ­ვე­ვა, რო­ცა აქ­ეთ ოთ­ახ­ში დიდ მა­გი­დას­თან ელ­ი­ნი ჩაჰ­კირ­კი­ტებ­და თა­ვის ეს­კი­ზებს, იქ­ით კი, მე­ო­რე ოთ­ახ­ში, მე და ტო­მი ვმუ­შა­ობ­დით. ტომ­მა მითხ­რა, რომ ელ­ინ ბერ­ნ­ს­ტა­ი­ნი მას ქი­რას უხ­დი­და, მაგ­რამ, რო­გორც ჩანს, ეს მხო­ლოდ სა­ბა­ბი იყო, რა­თა ამ ქალ­თან ერ­თად ცხოვ­რე­ბის მი­ზე­ზე­ბი აეხს­ნა).

ოთ­ა­ხის შუ­ა­გუ­ში დი­დი, მრგვა­ლი მა­გი­და იდ­გა ორი, ძვე­ლე­ბუ­რი ხის სკა­მით. მა­გი­და­ზე ერთ­მა­ნეთ­ში იყო არ­ე­უ­ლი ქა­ღალ­დე­ბი, გროს­ბუ­ხე­ბი, წიგ­ნე­ბი, გა­უ­რეცხა­ვი ჭურ­ჭე­ლი, ფერ­ფ­ლი, სი­გა­რე­ტის ნამ­წ­ვე­ბი და ჭი­ქე­ბი. იატ­ა­კი ყო­ველ­თ­ვის მტვრით იყო გა­და­პენ­ტი­ლი. საკ­ვირ­ვე­ლია, რო­გორ გა­დი­ო­და ოთ­ა­ხი­დან ოთ­ახ­ში ვულ­ფი ისე, რომ არ­ა­ფერს გა­მოს­დებ­და ფეხს... ავ­ე­ჯიც მტვრი­ა­ნი იყო. ფარ­თო ტახ­ტი, პირ­სა­ბა­ნის გვერ­დით, ყო­ველ­თ­ვის აულ­ა­გე­ბე­ლი მხვდე­ბო­და ხოლ­მე. ერ­თი სიტყ­ვით, ვულფს ფე­ხებ­ზე ეკ­ი­და ის, თუ რო­გორ გა­მო­ი­ყუ­რე­ბო­და მი­სი ოთ­ა­ხი. თა­ვა­დაც ას­ე­თი­ვე შე­უ­ხე­და­ვი იყო იმ დღე­ებ­ში, რო­ცა წერ­და - აჩ­ე­ჩი­ლი თმა, ჭუჭყი ფრჩხი­ლებ­ქ­ვეშ, ბინ­ძუ­რი ხე­ლე­ბი, გა­ოფ­ლი­ლი პე­რან­გი, გა­სა­უ­თო­ვე­ბე­ლი შარ­ვა­ლი! ყო­ველ­თ­ვის ფერ­მ­კ­რ­თა­ლი ჩან­და. ეს ვულ­ფი არ­აფ­რით ჰგავ­და ად­ა­მი­ანს, ვინც მი­სი წიგ­ნე­ბის სუ­პე­რი­დან იმ­ზი­რე­ბო­და. ყო­ველ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ას­ეთ და­ძა­ბულ დღე­ებ­ში მა­ინც; რად­გა­ნაც, რო­ცა იგი მუ­შა­ობ­და, და­უ­დე­ვა­რი და უგ­უ­ლის­ყუ­რო ხდე­ბო­და ხოლ­მე, რო­გორც ოდ­ეს­ღაც, ყმაწ­ვი­ლო­ბი­სას, კა­რო­ლი­ნა­ში.

მახ­სოვს, ერთ სა­ღა­მოს გა­დაწყ­ვი­ტა ჩა­ით გამ­მას­პინ­ძ­ლე­ბო­და. აად­უ­ღა წყა­ლი, ფინ­ჯან­ში და­ას­ხა, ჩა­აგ­დო ჩა­ის პა­ტა­რა პა­კე­ტი და ფურ­ც­ლე­ბი­თა და წიგ­ნე­ბით გა­და­ჭე­დილ მა­გი­და­ზე დად­გა. შემ­დეგ სი­გა­რე­ტი გა­ა­ბო­ლა და მა­ნამ, სა­ნამ ყლუ­პის გა­კე­თე­ბას მო­ვას­წ­რებ­დი, დაბ­ნე­ულ­მა ფინ­ჯან­ში ჩა­მი­ფერ­ფ­ლა!

ვულ­ფი იმ­დე­ნად იყო დან­თ­ქ­მუ­ლი თა­ვის თავ­ში, რომ იშ­ვი­ა­თად თუ გა­მო­ყოფ­და თავს ნა­ჭუ­ჭი­დან, რა­თა მოყ­ვა­სის­თ­ვის შე­ე­ხე­და, დაკ­ვირ­ვე­ბო­და. თა­ვის ფიქ­რებ­ში გარ­თუ­ლი, უც­ე­რე­მო­ნიო და ეგ­ო­ის­ტიც ხდე­ბო­და ხოლ­მე. ტვინ­ში მუ­დამ დუღ­და და გად­მო­დი­ო­და იდ­ე­ე­ბი... აბა, სა­ი­დან უნ­და სცოდ­ნო­და, რომ ფინ­ჯან­ში ჩა­ა­ფერ­ფ­ლა! ალ­ბათ, სა­კუ­თა­რი თა­ვი­სად­მი სწო­რედ ამ ყოვ­ლის­შ­თან­მ­თ­ქ­მე­ლი ინ­ტე­რე­სით აიხს­ნე­ბა მი­სი არ­აჩ­ვე­უ­ლებ­რი­ვი მახ­სოვ­რო­ბა და ის სი­ზუს­ტე, რი­თაც იგი თა­ვი­სი ცხოვ­რე­ბის დე­ტა­ლებს აღ­წერ­და.

და მა­ინც, მი­უ­ხე­და­ვად მკაც­რი ხა­სი­ა­თი­სა, იგი სუ­ლის სიღ­რ­მე­ში მორ­ცხ­ვი ად­ა­მი­ა­ნი იყო. ერთხელ, 1927 წელს, ევ­რო­პა­ში მოგ­ზა­უ­რო­ბის შემ­დეგ, უნ­ი­ვერ­სი­ტეტ­ში გა­მოჩ­ნ­და; სა­მას­წავ­ლებ­ლო­ში, სა­დაც ბლო­მად ხალ­ხი ირ­ე­ო­და, იქ მო­მუ­შა­ვე ერთ-ერთ სტუ­დენტს ჰკითხა, წე­რი­ლე­ბი ხომ არ არ­ის ჩემმს სა­ხელ­ზეო. სტუ­დენ­ტ­მა გვა­რი ჰკითხა. მან უპ­ა­სუ­ხა: "ვულ­ფი". ახ­ალ­გაზ­რ­და ყმაწ­ვილ­მა უბ­რა­ლოდ გა­და­ხე­და ას­ე­უ­ლო­ბით ყუთს და უთხ­რა: "თქვენს სა­ხელ­ზე არ­ა­ფე­რია"-ო. ვულ­ფ­მა შე­სა­ნიშ­ნა­ვად იც­ო­და, რომ ას­ე­თი ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი მოგ­ზა­უ­რო­ბის მან­ძილ­ზე აუარ­ე­ბა წე­რილს მი­ი­ღებ­და, მაგ­რამ გაბ­რუნ­და და წა­ვი­და. მას შერ­ცხ­ვა, ვერ მო­ი­ფიქ­რა, რო­გორ გა­მო­სუ­ლი­ყო ამგ­ვა­რი მარ­ტი­ვი სი­ტუ­ა­ცი­ი­დან ისე, რომ შე­უ­რაცხ­ყო­ფა არ მი­ე­ყე­ნე­ბი­ნა უც­ნო­ბი ად­ა­მი­ა­ნის­თ­ვის... ამ­ი­ტო­მაც ად­გა და და­ტო­ვა იქ­ა­უ­რო­ბა!

თა­ვი­სი გარ­გან­ტუ­ა­სებ­რი გა­რეგ­ნო­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, ვულ­ფი ხში­რად მა­გო­ნებ­და ხოლ­მე პა­ტა­რა მორცხვ ბი­ჭუ­ნას. ში­ნა­გა­ნად იგი ძალ­ზე ფა­ქი­ზი ად­ა­მი­ა­ნი იყო, სა­ოც­რად სა­მარ­თ­ლი­ა­ნი. ხში­რად მე­კითხე­ბო­და, ჰქონ­და თუ არა ჩე­მი ვა­ლი (მი­სი ნა­წარ­მო­ე­ბე­ბის გა­და­ბეჭ­დ­ვის საზ­ღა­ურს გუ­ლის­ხ­მობ­და). ამგ­ვა­რი საზ­რუ­ნა­ვი ყო­ველ­თ­ვის ტან­ჯავ­და ვულფს.

რცხვე­ნო­და თა­ვი­სი ვე­ე­ბერ­თე­ლა აღ­ნა­გო­ბი­საც. ყო­ველ­თ­ვის ეშ­ი­ნო­და, რომ მას ვინ­მე აწ­ყე­ნი­ნებ­და, ან რო­მე­ლი­მე უც­ნო­ბი გამ­ვ­ლე­ლი დას­ცი­ნებ­და ქუ­ჩა­ში. მეტ­სა­ხე­ლე­ბი, რომ­ლი­თაც ბავ­შ­ვე­ბი აჯ­ავ­რებ­დ­ნენ ხოლ­მე, გულს ტკენ­და. ერთხელ, რო­ცა მო­ვუ­ყე­ვი, რო­გორ ვი­ტან­ჯე­ბო­დი ბავ­შ­ვო­ბა­ში ჩე­მი კოჭ­ლო­ბის გა­მო, ვულ­ფ­მაც აღ­ი­ა­რა, რომ მა­საც ერ­ი­დე­ბო­და თა­ვი­სი გი­გან­ტუ­რი ფი­გუ­რი­სა. მის­თ­ვის გა­უ­გე­ბა­რი იყო, რო­გორ შე­იძ­ლე­ბო­და გა­გე­ცი­ნა ვინ­მეს ფი­ზი­კუ­რი ხინ­ჯის გა­მო. "მაგ­რამ ხომ იც­ი­ნი­ან! - წა­მო­იყ­ვი­რა ერთხელ ტომ­მა, - სა­ში­ნე­ლე­ბაა, არა? მაგ­რამ მა­ინც იც­ი­ნი­ან! უმ­რავ­ლე­სო­ბა იმ­ი­ტომ, რომ პრი­მი­ტი­ვია, პირ­ველ­ყო­ფი­ლი. გვი­ყუ­რე­ბენ, ხე­და­ვენ ჩვენს მო­უქ­ნელ სხე­უ­ლებს, გი­ჟე­ბი­ვით ხარ­ხა­რე­ბენ და თა­ნაც ამ­ას ვე­რაფ­რით ვშვე­ლით". ბო­ლოს, აქ­ა­ო­და ვხუმ­რო­ბო, ტომ­მა შეს­ძა­ხა: "ჯან­და­ბას, შენ კოჭ­ლი ხარ, მე - სპი­ლო, მაგ­რამ ის­ი­ნი ხომ ნაღ­დად გი­ჟე­ბი არ­ი­ან!"

აი, ას­ეთს ვიც­ნობ­დი მე ტო­მას ვულფს.


სი­ბი­ლე ბერ­გი - ნორას შია

sibile bergi noras shia ucxouri proza ucxouri poezia
გერმანულიდან თარგმნა დალი ფანჯიკიძემ

ყო­ველ დი­ლით ვი­წო­ნე­ბი.

დი­ლა­ო­ბით ოდ­ნავ ნაკ­ლებს ვი­წო­ნი ხოლ­მე.

ნა­ხე­ვა­რი წე­ლია მხო­ლოდ კიტ­რით, ვაშ­ლი­თა და სა­ლა­თით ვიკ­ვე­ბე­ბი. ყო­ველ­გ­ვა­რი მი­სა­ყო­ლებ­ლის გა­რე­შე, რა თქმა უნ­და.

თა­ვი­დან ცუ­დად ვხდე­ბო­დი. მუც­ლის გვრე­მა მე­მარ­თე­ბო­და. ახ­ლა საქ­მე უკ­ეთ მი­დის. საჭ­მელს დავ­ყ­ნო­სავ და მორ­ჩა, აღ­არ მშია. საჭ­მ­ლის სუ­ნი გულს მი­რევს.

გუ­შინ 40 კი­ლო ვი­ყა­ვი. 1,75 ვარ და სი­მაღ­ლე­ში ალ­ბათ ცო­ტას კი­დევ მო­ვი­მა­ტებ. და­ფი­ცე­ბუ­ლი მაქვს: კი­დევ უნ­და და­ვიკ­ლო!

რაც ჭა­მას თა­ვი გა­ვა­ნე­ბე, არ­ა­ვინ აღ­არ მჭირ­დე­ბა. მშობ­ლე­ბი გინდ ყო­ფი­ლან, გინდ არა. ჩემ­ზე რას ფიქ­რო­ბენ, არ მა­ინ­ტე­რე­სებს. მე ხომ ვი­ცი, რომ მა­გა­რი ვარ. ამ­ას­წინ დე­და­ჩემ­მა იტ­ი­რა. და­ვი­ნა­ხე, რო­გორ ჩა­მო­ეთხაპ­ნა მა­კი­ა­ჟი და ოთ­ა­ხი­დან გა­მო­ვე­დი. ახ­ლა შე­ვამ­ჩ­ნიე, რამ­სის­ქე ყო­ფი­ლა, მაგ­რამ ეს ამ­ბა­ვი სულ არ აწ­უ­ხებს. მე კი, სა­ნამ სქე­ლი ვი­ყა­ვი, შეს­ვე­ნე­ბა­ზე ფეხ­სა­ლაგ­ში გავ­რ­ბო­დი, რომ თა­ნაკ­ლა­სე­ლებს გავ­რი­დე­ბო­დი. ახ­ლა აღ­არ ვი­მა­ლე­ბი, უფ­რო მე­ტიც, იმ­ა­საც კი ვფიქ­რობ, ჩე­მი შურთ-მეთ­ქი.

სი­ლა­მა­ზემ­დე კი­დევ ბევ­რი მიკ­ლია. ჯერ მა­ინც მე­ტის­მე­ტად სქე­ლი ვარ. მკლა­ვებს არ­ა­უ­შავს რა - ძვალ­ზე ტყა­ვი­ღაა გა­დაკ­რუ­ლი. ნეკ­ნე­ბიც უკ­ვე კარ­გად მეტყო­ბა, მაგ­რამ აი, ფე­ხე­ბი ჯერ კი­დევ სქე­ლი მაქვს.

სქე­ლი რო­ცა ვი­ყა­ვი, თით­ქოს პი­როვ­ნე­ბას აღ­არ წარ­მო­ვად­გენ­დი. ახ­ლა საქ­მე სხვაგ­ვა­რა­დაა. შიგ­ნით და გა­რეთ თავს ერთ­ნა­ი­რად მტკი­ცედ ვგრძნობ. რო­ცა რა­ი­მე მი­ზა­ნი გაქვს, მარ­ტო აღ­ა­რა ხარ, რად­გან მი­ზა­ნი მუ­დამ შენ­თა­ნაა, მუ­დამ თან გახ­ლავს.

კარ­გად მახ­სოვს ის დრო, სქე­ლი რომ ვი­ყა­ვი. ერთ წუთს თუ კარ­გად ვგრძნობ­დი თავს, მე­ო­რე წუთ­ში ავღ­რი­ალ­დე­ბო­დი და მი­ზეზს ვერ ვპო­უ­ლობ­დი. ეტ­ყო­ბა, ყვე­ლა­ფე­რი უაზ­რო­ბად მეჩ­ვე­ნე­ბო­და: ის, რომ სკო­ლას და­ვამ­თავ­რებ­დი, რა­ღაც პრო­ფე­სი­ას შე­ვი­ძენ­დი, მე­რე ალ­ბათ გავ­თხოვ­დე­ბო­დი და პა­ტა­რა ბი­ნა­ში ვიცხოვ­რებ­დი. პა­ტა­რა ბი­ნა­ზე გუ­ლი­სამ­რე­ვი კი აბა რა უნ­და იყ­ოს. ას­ეთ ცხოვ­რე­ბას ხომ ცხოვ­რე­ბა აღ­არ ჰქვია. ოღ­ონდ ცხოვ­რე­ბა რო­გო­რი უნ­და იყ­ოს, ჯე­რაც არ ვი­ცი. რომ გავ­ლა­მაზ­დე­ბი, აი, ალ­ბათ მა­შინ მე­ცო­დი­ნე­ბა, რა არ­ის ცხოვ­რე­ბა. მა­შინ კე­იტ მო­სი­ვით ლა­მა­ზი ვიქ­ნე­ბი და მა­სა­ვით მო­დე­ლიც გავ­ხ­დე­ბი.

დე­და­ჩემ­მა ამ­ას­წინ ფსი­ქო­ლოგ­თან წა­მიყ­ვა­ნა. ფსი­ქო­ლო­გი ერ­თი მსუ­ქა­ნი, ბე­ბე­რი კა­ცი იყო. დე­დამ მარ­ტო დაგ­ვ­ტო­ვა და იმ ბე­ბერ­მა გაჩ­მა­ხე­ბა და­მიწყო. ოღ­ონდ ის კი ვერ მოტ­ვი­ნა, ასე იოლ­ად მე რომ ვე­რა­ვინ გა­მიჩ­მა­ხებ­და. რა­ღაც-რა­ღა­ცე­ე­ბი მეც წა­მი­კითხავს და მა­თი ბრიყ­ვუ­ლი ტრი­უ­კე­ბის ამ­ბა­ვიც ზე­პი­რად ვი­ცი. ამ ბე­ბერს ხომ, თით­ქოს სა­გან­გე­ბოდ, სიბ­რიყ­ვე სა­ხე­ზე ეწ­ე­რა.

გა­წუ­ხებს რა­მეო, მკითხა და კი­დევ რა­ღაც სა­ზიზ­ღ­რო­ბე­ბი მო­ა­ყო­ლა. მე მხო­ლოდ მივ­ჩე­რე­ბო­დი და ხმას არ ვი­ღებ­დი. ამ ქო­ნის ტო­მა­რას პე­რან­გ­ქ­ვეშ ოფ­ლის ღა­რე­ბი ემჩ­ნე­ო­და. მის შე­კითხ­ვებ­ზე არც დავ­ფიქ­რე­ბულ­ვარ. გა­ნა შე­იძ­ლე­ბო­და, ის­ე­თი კა­ცის­თ­ვის რა­ი­მე მო­მე­ყო­ლა, სა­კუ­თა­რი თა­ვი რომ ვერ გა­უ­კონ­ტ­რო­ლე­ბია და გას­კ­დო­მამ­დე ძღე­ბა? მოკ­ლედ, წა­მო­ვე­დი და ის ფსი­ქო­ლო­გი აღ­არც გამ­ხ­სე­ნე­ბია.

მე ჩე­მი მი­ზა­ნი მაქვს. არ­აფ­რის აღ­არ მე­ში­ნია. არც ფიქ­რის­თ­ვის ვი­წუ­ხებ თავს და ას­ეთ ყო­ფას, მე მგო­ნი, ამქ­ვეყ­ნად არ­ა­ფე­რი სჯო­ბია.


რობერტ ლოუელი - ორ­მოც­და­ხუ­თის

robert loueli ati wuti
ინგლისურიდან თარგმნა ზვიად რატიანმა

ზამ­თა­რი მმსჭვა­ლავს

მე, ნიუ-იორ­კი

ბურ­ღავს ჩემს ნერ­ვებს:

მო­ვუყ­ვე­ბი

და­ღე­ჭილ ქუ­ჩებს


და სად, სად წა­ვალ

ორ­მოც­და­ხუ­თის?

ყვე­ლა კუთხე­ში

ვხვდე­ბი მა­მა­ჩემს,

ცოცხალს, ჩემ­ხე­ლას.


მა­მა, მა­პა­ტიე

თუ რამ გაწყე­ნი­ნე,

რო­გორც მე ვპა­ტი­ობ

მათ,

ვინც მაწყე­ნი­ნა!


სი­ო­ნის მთა­ზე

არ ას­ულ­ხარ, მაგ­რამ და­ტო­ვე

დი­ნო­ზავ­რუ­ლი

კვა­ლი გზა­ზე,

რო­მელ­ზეც ვდგა­ვარ.


რობერტ ლოუელი - ათი წუ­თი

robert loueli ati wuti
ინგლისურიდან თარგმნა ზვიად რატიანმა

ორ­ად­გი­ლი­ა­ნი სა­წო­ლი­დან

ზე­წა­რი გა­მუდ­მე­ბით ცურ­დე­ბა ქვე­მოთ.

რაც უფ­რო ჯი­უ­ტად ვას­წო­რებ,

მით უფ­რო ჯი­უ­ტად ცურ­დე­ბა

ქვე­მოთ. აი

ასე ვიწყებ წო­ლას.

სხვებს აქვთ მი­ზა­ნი,

ჩე­მი ვა­გო­ნი მიქ­რის არ­სა­ით.

ვი­ცი, ჩე­მი გზა ჩი­ხის­კენ მი­დის.

მა­ინც ვოც­ნე­ბობ, ჩემ­მა ტყუ­ილ­მა

სი­მარ­თ­ლე მო­ის­ხას.


ერთხელ რა­ღა­ცამ მო­უ­ა­რა თავ­ში დე­და­ჩემს და ხუ­თი წუ­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში

დაწ­ვ­რი­ლე­ბით იხ­სე­ნებ­და ჩემს ერთ სი­გი­ჟეს,

რო­ცა უაზ­რო და სას­ტი­კი ეგ­ო­იზ­მით შეპყ­რო­ბი­ლი

ვაფ­რ­თხობ­დი ყვე­ლას, ვინც ბე­დავ­და ჩემ­თან მოს­ვ­ლას,

გან­სა­კუთ­რე­ბით - ვინც ცდი­ლობ­და დახ­მა­რე­ბას;

ყვე­ლას თა­ვი­დან ვი­შო­რებ­დი;

მაგ­რამ რო­გორ შე­ვუც­ვ­ლი­დი მი­მარ­თუ­ლე­ბას

კომ­პა­სის ის­არს, ასე

მგრძნო­ბი­ა­რეს?


ბუ­ნებ­რი­ვია, აღ­არ შემ­რ­ჩა თა­ნამ­გ­ზავ­რე­ბი.


ზოგ­ჯერ კი ვხე­დავ,

ღა­მე­უ­ლი თვით­მ­კ­ვ­ლე­ლის მან­ქა­ნა

რო­გორ იელ­ვებს ბნელ ტრა­სა­ზე და ის­ევ ქრე­ბა.

ზოგ­ჯერ ავ­სე­ბენ მე­გო­ბა­რი გო­გო­ნე­ბი გა­მო­ლოც­ვილ სი­ცა­რი­ე­ლეს,

ნერ­ვებს მაწყ­ვე­ტენ თა­ვი­ან­თი ახ­ი­რე­ბე­ბით,

გა­ში­ნა­უ­რე­ბუ­ლო­ბით;

და­კარ­გუ­ლი სა­ხე­ე­ბის სუ­რო­გა­ტე­ბი,

მწი­ვა­ნა ხმე­ბი. ის­ი­ნი ჩხა­ვი­ან -

"გიყ­ვარ­ვარ? გიყ­ვარ­ვარ?

ო, ბო­დი­ში, საპ­ნის ბუშ­ტ­ში გა­მო­ი­კე­ტე,

ცო­ლი გდა­რა­ჯობს, ქი­მე­რე­ბი საჭ­მელს გაჭ­მე­ვენ,

ჩვენ­თ­ვის კი, ჩვენ­თ­ვის სიკ­ვ­დილს ნატ­რობ. მაგ­რამ ჩვენ ვართ ვამ­პი­რე­ბი,

უკვ­და­ვე­ბი, შე­უც­ვ­ლე­ლე­ბი".


ის­ი­ნი ზოგ­ჯერ ქვავ­დე­ბი­ან,

რო­გორც მან­ქა­ნა შუქ­ნი­შან­თან,

რა­თა ხალ­ხ­მა გზა გა­დაკ­ვე­თოს.


მე სიტყ­ვებ­ში ვერ ვი­პო­ვე ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა,

თუმ­ცა ვმუ­შა­ობ ყო­ველ ღა­მით -

ქვეც­ნო­ბი­ე­რი ნა­თე­ბა ჩემ­ში

თა­ვის­თ­ვის ცდის და, რო­გორც წე­სი, ან­აგ­ვი­ა­ნებს

ქა­ღალდს, რომ­ლი­თაც ოჯ­ახს ვი­ნა­ხავ.


ჩე­მი ხე­ლე­ბი:

ორი დამ­ფ­რ­თხა­ლი, წინ­გაშ­ვე­რი­ლი ხე­ლის­გუ­ლი,

თით­ქოს ში­შით გი­შო­რებ­დე, რომ არ დამ­ცი­ნო...

და ყვე­ლა­ფე­რი ემს­გავ­სე­ბა ავ­ტო­ცი­ტა­ტას:

ჩაბ­ნე­ლე­ბუ­ლი გვი­რა­ბის ბო­ლოს

მე შენ გთა­ვა­ზობ ჩემს ხორ­ც­სა და ში­შე­ბის გრო­ვას.

"მთე­ლი ღა­მე ვმუ­შა­ობ­დი", მე გე­უბ­ნე­ბი,

შენ კი მპა­სუ­ხობ: "ტყუ­ი­ლია,

ათი წუ­თია გაღ­ვი­ძებ და ძვრა ვერ გი­ყა­ვი".


მამ­ხი­ა­რუ­ლებს ეს პრო­ცე­სი: რო­ცა შიშ­ვე­ლი

ვდგე­ბი და დინ­ჯად, ნელ-ნე­ლა ვიც­ვამ.


მა­ნუ­ელ ვი­სენ­ტი - ჰომეროსის წვნია­ნი

manuel visenti homerosis wvniani
ესპანურიდან თარგმნა ქეთი ჯიშიაშვილმა

დი­ლის თერ­თ­მეტ სა­ათ­ზე პრო­ფე­სო­რი სახ­ლ­ში მარ­ტო იყო და ბიბ­ლი­ო­თე­კის თა­რო­ებ­ზე გა­მა­ლე­ბით ეძ­ებ­და რო­მე­ლი­მე ჰე­რო­ი­კულ რო­მანს. მაგ­ნი­ტო­ფო­ნი ბეთ­ჰო­ვე­ნის მუ­სი­კას უკ­რავ­და. კა­ცი გულ­მოდ­გი­ნედ სინ­ჯავ­და ყვე­ლა წიგნს, სა­ნამ ბო­ლოს და ბო­ლოს მის ხელ­ში ილ­ი­ა­დას მო­ვა­რა­ყე­ბულ­მა ას­ო­ებ­მა არ გა­იბ­რ­წყი­ნეს. რო­გორც იქ­ნა მი­აგ­ნო! უმ­ალ გად­მო­ი­ღო მდიდ­რუ­ლი გა­მო­ცე­მა. ამ­ჯე­რად გა­დაშ­ლა არც კი დას­ჭირ­ვე­ბია. რა ნაც­ნო­ბი იყო ღმერ­თე­ბის დი­დე­ბა, ვნე­ბე­ბი, მშვე­ნი­ე­რე­ბი­სა­კენ სწრაფ­ვა, გმი­რო­ბა­ნი და ლა­მა­ზი ოც­ნე­ბე­ბი. წიგნს უდ­ი­დე­სი სი­ა­მოვ­ნე­ბით სუ­ლი შე­უ­ბე­რა და სამ­ზა­რე­უ­ლო­სა­კენ გა­ე­მარ­თა. იქ პრო­დუქ­ტებს ერ­თად თა­ვი მო­უ­ყა­რა და საყ­ვა­რე­ლი კერ­ძის მომ­ზა­დე­ბას შე­უდ­გა: პას­ტო­რა­ლუ­რის მე­სა­მე ნა­წილს ღი­ღი­ნით გაფ­ც­ქ­ვ­ნა ხახ­ვი და ორი კბი­ლი ნი­ო­რი, მე­რე ქვა­ბის ფსკერს ცო­ტა­ო­დე­ნი ზე­თი მო­ას­ხა და გა­ზი აან­თო. რო­ცა ყვე­ლა­ფე­რი კარ­გად ჩა­ი­შუ­შა, პრო­ფე­სორ­მა სა­ჭი­რო რა­ო­დე­ნო­ბის წყა­ლი, მა­რი­ლი და ცო­ტა ოხ­რა­ხუ­ში და­ა­მა­ტა, წიგ­ნი ქვაბ­ში ჩა­დო და რკი­ნის ხუ­ფი მჭიდ­როდ და­ა­ხუ­რა. "ოლ­ი­ა­დას" მდიდ­რულ­მა გა­მო­ცე­მამ ნელ ცეცხ­ლ­ზე იწ­ყო ხარ­შ­ვა, თით­ქოს კომ­ბოს­ტოს ერ­თი ჩვე­უ­ლებ­რი­ვი თა­ვი ყო­ფი­ლი­ყოს. იმ დღეს სწო­რედ ას­ეთ კერ­ძ­ზე ოც­ნე­ბობ­და.

სა­ნამ წვნი­ა­ნი იხ­არ­შე­ბო­და, პრო­ფე­სორ­მა მე­ხუ­თე სარ­თუ­ლის ფან­ჯ­რი­დან გა­და­ი­ხე­და. ქუ­ჩა­ში ის­ევ ის ნაც­რის­ფე­რი უს­ა­ხუ­რე­ბა სუ­ფევ­და, რომ­ლის ცქე­რა­შიც მარ­ტო­ო­ბის არ­ა­ერ­თ­მა წელ­მა ჩა­ი­ა­რა: თეთრ კა­ფელ­ში ჩას­მუ­ლი ქათ­მის მა­ღა­ზია, მე­ო­რე რიგ­ში გა­ჩე­რე­ბუ­ლი სატ­ვირ­თო მან­ქა­ნე­ბი, ხი­ლის დახ­ლი თოკ­ზე და­კი­დუ­ლი ან­ა­ნა­სე­ბით, თა­ნამ­შ­რო­მელ­თა სი­ლუ­ე­ტე­ბი სა­ბუ­ღალ­ტ­რო გან­ყო­ფი­ლე­ბის შუ­შის მიღ­მა, პა­ტა­რა ად­ა­მი­ა­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც ტრო­ტუ­არ­ზე და­ცო­ცავ­დ­ნენ და ხმა­მა­ღა­ლი შე­ძა­ხი­ლე­ბით რო­მე­ლი­ღაც თევზს უკ­ე­თებ­დ­ნენ რეკ­ლა­მას. იმ დი­ლით პრო­ფე­სო­რი ჩვე­უ­ლებ­რივ­ზე უფ­რო მოწყე­ნი­ლი იყო და თა­ვის შე­საქ­ცე­ვად ის­ევ პნევ­მა­ტუ­რი თო­ფით თა­მა­ში გა­დაწყ­ვი­ტა. იარ­ა­ღი კა­რა­დი­დან გად­მო­ი­ღო და ბეთ­ჰო­ვე­ნის მუ­სი­კის თან­ხ­ლე­ბით დე­რე­ფან­ში გა­ვი­და. თო­ფი ხუ­თი მცი­რე ზო­მის ტყვი­ით და­ტე­ნა. ფან­ჯ­რი­დან რამ­დე­ნი­მე სა­ინ­ტე­რე­სო ობ­ი­ექ­ტი მო­ჩან­და, მაგ­რამ კაც­მა ამ­ჯე­რად კუთხე­ში მჯდომ ხი­ლის გამ­ყიდ­ველ­თან გა­დაწყ­ვი­ტა გა­ხუმ­რე­ბა. ტრო­პი­კუ­ლი ან­ა­ნა­სე­ბი ჰა­ერ­ში ისე ლივ­ლი­ვებ­დ­ნენ, რო­გორც სან­ჩეს კო­ტა­ნის ნა­ტურ­მორ­ტ­ში. პრო­ფე­სო­რი ფან­ჯ­რის რა­ფას და­ეყ­რ­დ­ნო. ტე­ლეს­კო­პის ფო­კუ­სი სა­სურ­ველ წერ­ტილს და­უ­მიზ­ნა, ღრმად ჩა­ი­სუნ­თ­ქა და ჩახ­მახს გა­მოჰ­კ­რა. ან­ა­ნა­სი ძლი­ე­რად შე­ირ­ხა და მო­ცე­ლი­ლი­ვით ჩა­ვარ­და პა­მიდ­ვ­რი­ან კა­ლათ­ში. იმ­ავ წამს ვაჭ­რის წყევ­ლა-კრულ­ვა გა­ის­მა.

- ის­ევ ის არ­ის, ის ძაღ­ლიშ­ვი­ლი!

- ეს რა­ღა იყო?

- მკვლე­ლი, რო­მე­ლიც ჩემს სა­ქო­ნელს ესვ­რის!

- რა სიმ­ხე­ცეა!

- უკ­ვე მე­ოთხე­ჯერ აკ­ე­თებს ამ­ას. და­მე­ნა­ხოს, თუ კა­ცია!

კლი­ენ­ტე­ბით გარ­შე­მორ­ტყ­მუ­ლი მე­ხი­ლე მთე­ლი ხმით გაჰ­ყ­ვი­რო­და. გამ­ვ­ლე­ლე­ბი ფან­ჯ­რი­სა­კენ იყ­უ­რე­ბოდ­ნენ იმ იმ­ე­დით, რომ დამ­ნა­შა­ვეს მოჰ­კ­რავ­დ­ნენ თვალს. გა­და­წე­უ­ლი ფან­ჯ­რის მიღ­მა კი მკვდა­რი ენ­ე­ბის პა­ტივ­ცე­მუ­ლი პრო­ფე­სო­რი გულ­გ­რი­ლად ად­ევ­ნებ­და თვალს ქუ­ჩა­ში ატ­ე­ხილ ალ­ი­ა­ქოთს და ცდი­ლობ­და, ცი­ვად გა­ნე­სა­ჯა ამ სო­ცი­ა­ლუ­რი ჯგუ­ფის მოქ­მე­დე­ბა. ის­ი­ნი მხო­ლოდ უს­უ­სუ­რი ჭი­ან­ჭ­ვე­ლე­ბი იყვ­ნენ. საკ­მა­რი­სი იყო, ერ­თა­დერ­თხელ ეს­რო­ლა ხი­ლის­თ­ვის, რომ ეს პა­ტა­რა ად­ა­მი­ა­ნე­ბი სა­ში­ნელ ძრწო­ლას აეტ­ა­ნა. ნე­ტავ რა მოხ­დე­ბო­და, მარ­თ­ლა რომ გა­მო­ეკ­რა ჩახ­მა­ხი­სათ­ვის? იმ წუ­თას ის­ევ და­ე­უფ­ლა შეგ­რ­ძ­ნე­ბა, რომ შე­ეძ­ლო ღმერ­თად ქცე­უ­ლი­ყო და მე­ხუ­თე სარ­თუ­ლი­დან ემ­არ­თა ქვე­ყა­ნა. ამ­ა­სო­ბა­ში სპექ­ტაკ­ლიც დამ­თავ­რ­და.

გმი­რი სა­ა­ბა­ზა­ნო­სა­კენ გა­ე­მარ­თა. შარ­დის ბუშ­ტი გა­ი­თა­ვი­სუფ­ლა და სარ­კე­ში ჩა­ი­ხე­და. სულ არ შეც­ვ­ლი­ლი­ყო. სა­კუ­თა­რი გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბის და­ნახ­ვა­ზე ფსი­ქო­ა­ნა­ლი­ტი­კო­სის სიტყ­ვე­ბი გა­ახ­სენ­და: "შე­გიძ­ლია ჩათ­ვა­ლო, რომ გარ­კ­ვე­უ­ლი დრო­ის მან­ძილ­ზე არ­ა­ფე­რი გე­მუქ­რე­ბა. შენს ტვინს უს­აშ­ვე­ლო არ­ა­ფე­რი სჭირს. ოღ­ონდ გახ­სოვ­დეს, რომ ძვე­ლი სა­ბერ­ძ­ნე­თი აღ­არ არ­სე­ბობს. გო­ნე­ბის სრულ­ყო­ფა და ოც­ნე­ბა აბს­ტ­რაქ­ტულ სი­ლა­მა­ზე­ზე, სი­სუ­ლე­ლეა. ბედ­ნი­ე­რე­ბა პა­ტარ-პა­ტა­რა სი­ა­მოვ­ნე­ბე­ბის ნა­ზა­ვია: ყა­ვის ოხ­ში­ვა­რი და სი­გა­რე­ტი გა­ზე­თის კითხ­ვი­სას, სა­სი­ა­მოვ­ნო სა­უ­ბა­რი რეს­ტო­რან­ში, ემ­ას მკვრი­ვი საჯ­დო­მი, ხის ფი­სის შო­რე­უ­ლი სურ­ნე­ლი იმ პორ­ტი­დან, სა­დაც სი­ჭა­ბუ­კე გაქვს გა­ტა­რე­ბუ­ლი". პრო­ფე­სო­რი ორ­მოც­და­ცა­მე­ტი წლის იყო და სა­ა­ბა­ზა­ნოს თა­რო­ზე გა­ჭა­ღა­რა­ვე­ბუ­ლი სა­ფეთ­ქ­ლე­ბის­თ­ვის სა­ღე­ბა­ვის ფლა­კონს, და­მაწყ­ნა­რე­ბელ წამ­ლებს, ან­ტი­დეპ­რე­სან­ტებს და ბუ­ა­სი­ლის სან­თ­ლებს ინ­ა­ხავ­და. იმ წუ­თას სუს­ტი თავ­ბ­რუს­ხ­ვე­ვა იგრ­ძ­ნო. კე­ფა­ში საყ­ვი­რე­ბის ხმა­უ­რი სცემ­და. ას­ე­თი რამ ად­რეც მოს­ვ­ლია. მას შემ­დეგ, რაც ბიბ­ლი­ო­თე­კის წიგ­ნე­ბი­დან წვნი­ა­ნის დამ­ზა­დე­ბა დას­ჩემ­და, ატ­ყობ­და, რომ თვა­ლე­ბი უბ­ნელ­დე­ბო­და და წყვდი­ად­ში უც­ნა­უ­რი ან­ტი­კუ­რი ღვთა­ე­ბე­ბი ჩნდე­ბოდ­ნენ ხოლ­მე. ჩვე­უ­ლებ­რივ, ეს სულ რამ­დე­ნი­მე წუთს გრძელ­დე­ბო­და. ამ­ჯე­რად იგრ­ძ­ნო, რომ შე­ტე­ვა უკ­ვე სე­რი­ო­ზულ სა­ხეს იღ­ებ­და.


მარ­ცე­ლი­უს მარ­ტი­ნა­ი­ტი­სი - ტექსტები სინათლის შუქზე

marcelius martinaitisi teqstebi sinatlis shuqze
თარგმნა ლილი მჭედლიშვილ­მა

მინ­და ვიმ­ს­ჯე­ლო უფ­რო კითხ­ვა­ზე, ვიდ­რე ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზე, ვი­ნა­ი­დან კითხ­ვა ზოგ­ჯერ შე­მოქ­მე­დე­ბის ტოლ­ფა­სია, ზოგ­ჯერ კი ტექ­ს­ტ­თან შე­და­რე­ბით უფ­რო ღრმა და უფ­რო გა­აზ­რე­ბუ­ლიც კი. უკ­ა­ნას­კ­ნე­ლი ათი წლის მან­ძილ­ზე კითხ­ვა გა­ცი­ლე­ბით დიდ და მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან როლს თა­მა­შობ­და, ვიდ­რე ბო­ლო ორ­მოც­და­ა­თი წლის მან­ძილ­ზე მრა­ვალ­ფე­რო­ვან გა­მო­ცე­მა­თა უზ­არ­მა­ზა­რი მთა.

იმ­ა­ზე ფიქ­რი­სას, თუ რას წარ­მო­ად­გენს თა­ნა­მედ­რო­ვე ლიტ­ვუ­რი ლი­ტე­რა­ტუ­რა, რა ხდე­ბო­და და რა ხდე­ბა მის სიღ­რ­მე­ებ­ში, არ შე­იძ­ლე­ბა გვერ­დი ავ­უ­ა­როთ ლი­ტე­რა­ტუ­რის ფე­ნო­მე­ნა­ლურ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას გა­სუ­ლი და ახ­ლან­დე­ლი სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის შე­სა­ყარ­ზე, მის ფარ­თო გავ­რ­ცე­ლე­ბას. ხან­და­ხან გეჩ­ვე­ნე­ბა, რომ ლიტ­ვის ის­ტო­რი­ის პრო­ექ­ტი­რე­ბას სწო­რედ პო­ე­ტე­ბი ახ­დენ­დ­ნენ. რამ­დე­ნი­მე წლის წინ, ამ­ჟა­მინ­დე­ლი და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის მო­პო­ვე­ბამ­დე, სა­ი­უ­დი­სის პირ­ველ მა­სობ­რივ მი­ტინ­გებ­ზე ხალ­ხი ქვეყ­ნის ეკ­ო­ნო­მი­კუ­რი გარ­დაქ­მ­ნის პროგ­რა­მე­ბით კი არ მი­დი­ო­და, არ­ა­მედ გა­სუ­ლი და ამ სა­უ­კუ­ნის კლა­სი­კო­სე­ბის ლექ­სე­ბით. მათ არა მხო­ლოდ კითხუ­ლობ­დ­ნენ, არ­ა­მედ მღე­როდ­ნენ კი­დე­ვაც, გან­სა­კუთ­რე­ბით მა­შინ, რო­ცა ასე მძი­მე დრო და­უდ­გა ლიტ­ვას. უფ­რო­სი თა­ო­ბის ად­ა­მი­ა­ნე­ბი ამ ლექ­სებ­ზე სიმ­ღე­რებს ქმნიდ­ნენ, მე­რე კი ამ სიმ­ღე­რებს ცი­ხე­ებ­სა და გა­და­სახ­ლე­ბებ­ში მღე­როდ­ნენ.

და აი ის პო­ე­ზია, რო­მე­ლიც კონ­ს­პი­რა­ცი­უ­ლი მე­კავ­ში­რის როლს ას­რუ­ლებ­და, დამ­თავ­რ­და. ამგ­ვა­რი რო­ლი ით­ა­მა­შა თა­ნა­მედ­რო­ვე პო­ე­ტე­ბის - მარ­ცინ­კი­ა­ვი­ჩი­უ­სის, გი­ა­დას, სტრელ­კუ­ნა­სის ლექ­სე­ბის ტექ­ს­ტებ­მა. ის­ი­ნი წა­კითხუ­ლი და აღქ­მუ­ლი იყო დრო­ის იმ გარ­კ­ვე­ულ კონ­ტექ­ს­ტებ­ში, რო­მე­ლიც ახ­ლა უკ­ვე აღ­არ არ­სე­ბობს. ვფიქ­რობ, ეს, რო­გორც რუ­სი, ისე ყო­ფი­ლი საბ­ჭო­თა რეს­პუბ­ლი­კე­ბის პო­ე­ტე­ბის აღქ­მის­თ­ვი­საც არ­ის და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლი.

ლიტ­ვა­ში და­ბა­დე­ბულ ნო­ბე­ლის პრე­მი­ის ლა­უ­რე­ატ პო­ლო­ნელ პო­ეტს - ჩეს­ლავ მი­ლოშს, რო­მე­ლიც კარ­გად იც­ნობს აქ­ა­ურ რე­ა­ლი­ებს, რო­გორ­ღაც წა­მოს­ც­და, ლიტ­ვე­ლი ერი და სა­ხელ­მ­წი­ფო დამ­წერ­ლო­ბი­დან, ლი­ტე­რა­ტუ­რი­დან, კითხ­ვი­დან აღ­ორ­ძინ­დაო. მე­ფის რუ­სე­თის მი­ერ გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში ლიტ­ვუ­რი დამ­წერ­ლო­ბის (ბეჭ­დ­ვის) მკაც­რ­მა აკრ­ძალ­ვამ უნ­ი­კა­ლუ­რი უკ­უქ­მე­დე­ბა - აკრ­ძა­ლუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის სა­ყო­ველ­თაო კითხ­ვა გა­მო­იწ­ვია, რაც მუ­დამ ენ­ი­სა და ლი­ტე­რა­ტუ­რის შე­ნახ­ვა-შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბის გა­რან­ტად აღ­იქ­მე­ბო­და.

შე­მოქ­მე­დე­ბას თან რის­კი და მსხვერ­პ­ლი­ა­ნო­ბა ახლ­და, იგი მას­თან ხე­ლი­ხელ­ჩა­კი­დე­ბუ­ლი მი­ე­დი­ნე­ბო­და. და აი, უც­ებ და­ემ­ხო სის­ტე­მა, რო­მელ­საც ლი­ტე­რა­ტუ­რა ან უპ­ი­რის­პირ­დე­ბო­და, ან მხარს უჭ­ერ­და. უც­ებ ერ­თი­ა­თად შემ­ცირ­და ტი­რა­ჟი.

პრობ­ლე­მა ისაა, ზუს­ტად გა­ნი­საზ­ღ­ვ­როს, ცო­ტა ხნის წი­ნან­დელ მწერ­ლო­ბა­ში, სად იყო ჭეშ­მა­რი­ტი ლი­ტე­რა­ტუ­რა და სად იყო კითხ­ვა, რო­მე­ლიც გა­მო­ე­ყო ლი­ტე­რა­ტუ­რას და რო­მელ­მაც პუბ­ლი­ცის­ტი­კის, ეს­ე­ის­ტი­კის, პრო­ტეს­ტის, ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლუ­რი იატ­აკ­ქ­ვე­შე­თის სა­ხე მი­ი­ღო. კითხ­ვა ხა­ტავ­და ლი­ტე­რა­ტუ­რის რა­ღაც ახ­ალ ხატს, რო­მე­ლიც შორს იდ­გა იმ­ი­სა­გან, რაც ლე­გა­ლუ­რი ბეჭ­დ­ვი­თი სიტყ­ვის ან კრი­ტი­კო­სე­ბის შე­ფა­სე­ბის შე­დე­გად შე­იძ­ლე­ბო­და შექ­მ­ნი­ლი­ყო.

რა თქმა უნ­და, არ­ის ის, რა­ზე­დაც შე­იძ­ლე­ბა გუ­ლი დაგ­წყ­დეს. მა­გა­ლი­თად, რო­დის წა­ი­კითხა­ვენ კი­დევ ლი­ტე­რა­ტუ­რას, თა­ნა­მედ­რო­ვე ლი­ტე­რა­ტუ­რას ისე, რომ არ­ა­ფე­რი გა­მო­ტო­ვონ ტექ­ს­ტ­ში, რომ თა­ვი­ან­თი თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბი­თა და თა­ნაგ­რ­ძ­ნო­ბით ყო­ველ­ნა­ი­რად შე­ე­ცად­ნენ, და­ეხ­მა­რონ მწე­რალს ბო­ლომ­დე ართ­ქ­მუ­ლის გა­მოთ­ქ­მა­ში? მინ­და ვი­კითხო, რა უფ­რო სა­ში­ში იყო რე­ჟი­მის­თ­ვის - ნა­წე­რი თუ ნა­წე­რის წა­კითხ­ვა? ცენ­ზუ­რას ხში­რად მხო­ლოდ ის რო­დი გა­დი­ო­და, რაც და­წე­რი­ლი იყო, არ­ა­მედ ის­იც, რაც შე­იძ­ლე­ბო­და მკითხ­ველს გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბულ ნა­წარ­მო­ებ­ში მოს­ჩ­ვე­ნე­ბო­და. უნ­და ემ­არ­თათ, ხელ­ჩა­კი­დე­ბუ­ლი ეტ­ა­რე­ბი­ნათ არა მარ­ტო მწერ­ლო­ბა, არ­ა­მედ ლი­ტე­რა­ტუ­რის აღქ­მაც, მი­სი წა­კითხ­ვაც - აი რა იყო ამ­ის­წი­ნა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ერთ-ერ­თი უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი ამ­ო­ცა­ნა, რომ­ლის გა­და­საწყ­ვე­ტად არ­ა­ვი­თარ სა­შუ­ა­ლე­ბას არ ერ­ი­დე­ბოდ­ნენ, სა­ბო­ლოო ან­გა­რიშ­ში კი - ად­ა­მი­ა­ნებს, ყმაწ­ვილს, რო­მელ­მაც ეს-ესაა გა­ი­გო რა არ­ის წიგ­ნი, უნ­და ეს­წავ­ლა გა­რე­მოს, საგ­ნე­ბის, წიგ­ნის კულ­ტუ­რუ­ლი ფა­სე­უ­ლო­ბე­ბის უაპ­ე­ლა­ციო გან­ს­ჯა.

ყვე­ლა­ფერ ამ­ას უპ­ი­რის­პირ­დე­ბო­და "კონ­ს­პი­რა­ცი­უ­ლი" კითხ­ვა. დევ­ნი­ლი, და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლი მწერ­ლე­ბის სა­ხე­ლე­ბი ყვე­ლა­სათ­ვის არ­ის ცნო­ბი­ლი, მაგ­რამ სა­ეჭ­ვოა შე­საძ­ლე­ბე­ლი იყ­ოს იმ ად­ა­მი­ა­ნე­ბის ჩა­მოთ­ვ­ლა, ვინც კითხ­ვის გა­მო იქ­ნა მსჯავ­რ­დე­ბუ­ლი, გა­და­სახ­ლე­ბუ­ლი, სა­მუ­შა­ო­დან დათხოვ­ნი­ლი თუ გან­დევ­ნი­ლი, მა­შინ, რო­ცა სწო­რედ იმ ად­ა­მი­ა­ნე­ბის მი­ერ იქ­ნა აწ­ე­უ­ლი იმ ლი­ტე­რა­ტუ­რის ფა­სი, რო­მელ­საც ასე დავ­ტი­რით ახ­ლა, მი­სი და­კარ­გ­ვის შემ­დეგ.

მწერ­ლო­ბის ავ­ტო­რი­ტე­ტის და­ცე­მას, სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში მკითხ­ვე­ლის რო­ლის მა­თი აზ­რით და­უმ­სა­ხუ­რე­ბელ შეც­ვ­ლას ბევ­რი მე­ტად მტკივ­ნე­უ­ლად აღ­იქ­ვამს. თა­ნა­მედ­რო­ვე პო­ლი­ტი­კურ სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში ლი­ტე­რა­ტუ­რა უკ­ვე აღ­არ თა­მა­შობს გმი­რის როლს. ახ­ლა მწე­რალს და მის გავ­ლე­ნას წარ­მა­ტე­ბით უწ­ევს კონ­კუ­რენ­ცი­ას პო­ლი­ტი­კო­სი, მე­წარ­მე თუ მას­კულ­ტუ­რის ესა თუ ის კერ­პი. თუ მწერ­ლო­ბის ერ­თი ნა­წი­ლი ყო­ფი­ლი სის­ტე­მის მი­ერ მი­ნი­ჭე­ბულ პრი­ვი­ლე­გი­ებს კარ­გავს, მე­ო­რე ნა­წი­ლი კარ­გავს მკითხ­ვე­ლებს, მე­სა­მე ნა­წი­ლი იმ შიშს, რო­მე­ლიც მი­სი შე­მოქ­მე­დე­ბის მთა­ვარ სტი­მულს, მი­სი ცხოვ­რე­ბის წესს და სტილს წარ­მო­ად­გენ­და. დიდ შიშს დი­დი სარ­გე­ბე­ლი ჰქონ­და.

ახ­ლა ლიტ­ვა­ში ხში­რად დგე­ბა ცნო­ბილ ად­ა­მი­ან­თა რე­ი­ტინ­გე­ბი, მაგ­რამ იმ ად­ა­მი­ა­ნებს შო­რის მწერ­ლე­ბი არ არ­ი­ან. მა­შინ, რო­ცა, სულ ცო­ტა ხნის წინ, მათ პირ­ვე­ლი ად­გი­ლე­ბი ეჭ­ი­რათ, მათ დე­პუ­ტა­ტე­ბად, მი­ნის­ტ­რე­ბად, პრე­ზი­დენ­ტე­ბად ირ­ჩევ­დ­ნენ. მწე­რალს აღ­ა­რა­ვინ ეკ­ითხე­ბა, რო­გორ იც­ხოვ­როს, რას ფიქ­რობს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ზე, აწმ­ყო­სა და მო­მა­ვალ­ზე, რას ფიქ­რობს ფულ­ზე, ბან­კებ­ზე, სიყ­ვა­რულ­ზე, ბავ­შ­ვებ­ზე, ერ­ზე... რაც მთა­ვა­რია, აღ­ა­რა­ვის აინ­ტე­რე­სებს, რო­გორ წერს ან რის შე­სა­ხებ წერს. მის­თ­ვის თით­ქ­მის სრუ­ლი­ად ხელ­მი­უწ­ვ­დო­მე­ლია ტე­ლე­ეკ­რა­ნი. გა­მომ­ცემ­ლო­ბე­ბი აღ­არ ელ­ი­ან მის ახ­ალ შე­დევ­რებს.

მწე­რა­ლი, რო­მე­ლიც ერ­ოვ­ნულ ლი­ტე­რა­ტუ­რას ქმნის, გან­სა­კუთ­რე­ბით პა­ტა­რა ქვე­ყა­ნა­ში, არ­ა­თუ მდი­და­რი, სა­თა­ნა­დოდ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფი­ლიც ვერ იქ­ნე­ბა. იშ­ვი­ა­თი გა­მო­ნაკ­ლი­სი შე­იძ­ლე­ბა იყ­ოს ის, ვინც მო­ა­ხერ­ხებს და "გა­აღ­წევს" თა­ვი­სი ქვეყ­ნის საზ­ღ­ვ­რებს. კვლავ ჩნდე­ბა მოთხოვ­ნი­ლე­ბა ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი­სა თუ მხატ­ვ­რულ ფა­სე­უ­ლო­ბა­თა ურ­თი­ერ­თ­გაც­ვ­ლი­სა, მაგ­რამ სულ სხვა დო­ნი­თა და სხვა ფორ­მით, ვიდ­რე ეს სოც­ბა­ნა­კის დროს იყო. ვხე­დავ, რო­გორ ჩნდე­ბა სხვა­დას­ხ­ვა ქვეყ­ნის ლი­ტე­რა­ტორ­თა სო­ლი­და­რო­ბე­ბი და მა­თი შექ­მ­ნა გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლია არა ცენ­ზუ­რის წი­ნა­აღ­მ­დეგ, არ­ა­მედ სი­ღა­რი­ბის, ან­გა­რე­ბის, უგ­ე­მოვ­ნე­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ საბ­რ­ძოლ­ვე­ლად.

შე­იძ­ლე­ბა ფუ­ლი ბლო­მად და სწრა­ფა­დაც იშ­ო­ვო, ოღ­ონდ სა­რეკ­ლა­მო, სა­ი­უ­ბი­ლეო თუ სა­ქორ­წი­ნო კუპ­ლე­ტე­ბით, ერ­ო­ტი­უ­ლი სცე­ნე­ბით, სიყ­ვა­რულ­სა და გან­შო­რე­ბა­ზე და­წე­რი­ლი უაზ­რო სიმ­ღე­რე­ბით, კრი­მი­ნა­ლუ­რი ქრო­ნი­კე­ბი­თა და საპ­ნის რო­მა­ნე­ბით. ბევ­რი ჩვე­ნი ლი­ტე­რა­ტო­რი გა­დის კი­დე­ვაც ამ­ით იოლ­ას. ეს არ­ის აბ­სო­ლუ­ტუ­რი თა­ვი­სუფ­ლე­ბა, რო­მე­ლიც თვი­თონ­ვე სჭამს სა­კუ­თარ თავს.

ბიზ­ნე­სი­სა და რეკ­ლა­მის დროს და­ა­ფა­სე­ბენ უფ­რო ხორცს, ვიდ­რე სულს. ბევ­რი დღემ­დე ვერ ურ­იგ­დე­ბა ამ უს­ი­ა­მოვ­ნო აღ­მო­ჩე­ნას, ვი­ნა­ი­დან სა­მარ­თ­ლი­ა­ნად მი­აჩ­ნია, რომ ლი­რი­კუ­ლი მი­ნი­ა­ტუ­რა გა­ცი­ლე­ბით მაღ­ლა დგას, ვიდ­რე გა­მარ­თუ­ლი ტექ­ს­ტი ხორ­ცის კონ­სერ­ვის ქი­ლა­ზე.

დღეს რომ კულ­ტუ­რა მარ­თო და აკ­ონ­ტ­რო­ლო, ფუ­ლით მარ­თ­ვა უნ­და შე­გეძ­ლოს. მაგ­რამ უნ­და მარ­თო ად­ა­მი­ა­ნუ­რად, რა­თა რა­ი­მე გა­მო­უს­წო­რე­ბე­ლი არ მოხ­დეს. ის ყბა­და­ღე­ბუ­ლი, არც თუ მცი­რე ფუ­ლი­თა და შე­მო­სავ­ლი­ა­ნი რეკ­ლა­მე­ბით უზ­რუნ­ველ­ყო­ფი­ლი და­სავ­ლუ­რი - ის კი არა, ახ­ლა უკ­ვე ად­გი­ლობ­რი­ვი - მა­სობ­რი­ვი კულ­ტუ­რაც აკი სულ უფ­რო ხში­რად და ხში­რად გვი­საფ­რ­დე­ბა იქ, სა­დაც ყვე­ლა­ზე ნაკ­ლე­ბად ვე­ლით.

აი, მეც და­ვიწყე თუ არა ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზე ლა­პა­რა­კი, ფუ­ლამ­დე მი­ვე­დი. რა უნ­და ვქნა, თუ­კი დღეს ნე­ბის­მი­ერ, თვით შე­მოქ­მე­დე­ბით ჩა­ნა­ფიქ­რ­საც კი წინ მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი გა­ან­გა­რი­შე­ბა უნ­და უძ­ღო­დეს. ვერ ვიტყ­ვი, თით­ქოს ლიტ­ვის ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა კულ­ტუ­რი­სათ­ვის სახ­ს­რებს არ გა­მო­ყოფ­დეს. რა თქმა უნ­და, გა­მო­ყოფს, მაგ­რამ იგი საკ­მა­რი­სი არ არ­ის, არ არ­ის და არც იქ­ნე­ბა. ვფიქ­რობ, არა მხო­ლოდ ლიტ­ვა­ში, მსგავ­სი ის­ტო­რი­უ­ლი გა­მოც­დი­ლე­ბის სხვა ქვეყ­ნებ­შიც თავს ერ­თი და იგ­ი­ვე პრობ­ლე­მა იჩ­ენს - რო­გორ გა­მო­ვი­ყე­ნოთ ეს სახ­ს­რე­ბი, ფუ­ლი ვი­სი სა­შუ­ა­ლე­ბით და ვის ხელ­ში უნ­და შე­მო­ვი­დეს, რო­გორ უნ­და გა­და­ვი­დეთ ჩვე­უ­ლი რა­ო­დე­ნობ­რი­ვი­დან ხა­რის­ხობ­რი­ვის მხარ­და­ჭე­რა­ზე, რა­თა კონ­კუ­რენ­ცი­ის პი­რო­ბებ­ში გა­მო­ვავ­ლი­ნოთ და მხარ­ში ამ­ო­ვუდ­გეთ იმ­ას, რაც მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია არა მხო­ლოდ ტე­ლე­რეკ­ლა­მე­ბი­სა და გა­სარ­თო­ბე­ბი­სათ­ვის, არ­ა­მედ სუ­ლი­ე­რი გან­ვი­თა­რე­ბის­თ­ვი­საც. ჯერ კი­დევ ცუ­დად მუ­შა­ობს ფონ­დე­ბის სის­ტე­მა, ხო­ლო არ­სე­ბუ­ლი ფონ­დე­ბი ერ­ოვ­ნუ­ლი კულ­ტუ­რუ­ლი პო­ლი­ტი­კის არ­არ­სე­ბო­ბის გა­მო ხში­რად ნაკ­ლებ­მ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან პრო­ექ­ტებს უჭ­ერს მხარს.

ბო­ლო ხა­ნებ­ში მკითხ­ვე­ლი ის­ევ უბ­რუნ­დე­ბა ლი­ტე­რა­ტუ­რას, მაგ­რამ სრუ­ლი­ად სხვა გან­წყო­ბით, ახ­ლა იგი სულ სხვა წიგ­ნებს იღ­ებს თა­რო­ე­ბი­დან. მწე­რა­ლიც თან­და­თან უფ­რო თავ­და­ჯე­რე­ბუ­ლი ხდე­ბა, გან­სა­კუთ­რე­ბით მა­შინ, თუ იგი ცო­ტა­თი მა­ინც ცნო­ბი­ლია და წარ­მოდ­გე­ნა აქვს, რო­გორ უნ­და მო­იქ­ცეს წიგ­ნის გა­მო­ცე­მის ახ­ლან­დე­ლი სის­ტე­მის პი­რო­ბებ­ში, მა­შინ, რო­დე­საც რი­გი­ა­ნი ტი­რა­ჟიც კი შე­სა­ბა­მის ჰო­ნო­რარს არ გპირ­დე­ბა. ლი­ტე­რა­ტუ­რი­სა და ლი­ტე­რა­ტო­რე­ბის მხარ­და­სა­ჭე­რად ჩნდე­ბა სხვა­დას­ხ­ვა სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბი, ახ­ა­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი, რა­თა სა­ზო­გა­დო­ე­ბა ეზ­ი­ა­როს კულ­ტუ­რას, გა­ეც­ნოს მის შე­მომ­ქ­მედთ. ეს არ­ის სა­ხელ­მ­წი­ფო სტი­პენ­დი­ე­ბი, ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი და სხვა სა­ხის პრე­მი­ე­ბი, პროგ­რა­მის და­ფი­ნან­სე­ბე­ბი, კონ­ტ­რაქ­ტე­ბი თუ სა­ერ­თა­შო­რი­სო ჰუ­მა­ნი­ტა­რუ­ლი ფონ­დე­ბის გრან­ტე­ბი. თან­და­თან ყა­ლიბ­დე­ბა მხარ­და­ჭე­რის სის­ტე­მა, მწერ­ლე­ბიც თან­და­თან ეჩ­ვე­ვი­ან მას, სწავ­ლო­ბენ, რო­გორ გა­მო­ი­ყე­ნონ, რო­გორ ის­არ­გებ­ლონ მი­სით. ამ ვი­თა­რე­ბა­ში ცუ­დი არ იქ­ნე­ბო­და მიგ­ვე­მარ­თა შვე­ი­ცა­რი­ის, ნორ­ვე­გი­ის და ზო­გი­ერ­თი ევ­რო­პუ­ლი ქვეყ­ნის გა­მოც­დი­ლე­ბი­სათ­ვის, რო­მელ­თაც შეძ­ლეს და შე­ი­ნარ­ჩუ­ნეს კულ­ტუ­რა და მწერ­ლო­ბა.

ვხე­დავ, ამ "ჯუნ­გ­ლებ­ში" რო­გორ სწრა­ფად პო­უ­ლო­ბენ ად­გილს ახ­ალ­გაზ­რ­და ლი­ტე­რა­ტო­რე­ბი. ის­ი­ნი თხო­ვენ, სწე­რენ, ღე­ბუ­ლო­ბენ, მი­ემ­გ­ზავ­რე­ბი­ან, ეც­ნო­ბი­ან, ხდე­ბი­ან ცნო­ბი­ლე­ბი სა­ერ­თა­შო­რი­სო ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლურ მი­ეთ­მო­ეთ­ში, რა­ღაც დრო­ით ევ­რო­პა­სა ან ამ­ე­რი­კა­ში იკ­არ­გე­ბი­ან, უკ­ან ახ­ალ-ახ­ა­ლი ზრახ­ვე­ბით, ახ­ალ-ახ­ა­ლი ჩა­ნა­ფიქ­რე­ბით ბრუნ­დე­ბი­ან და ის­ევ მი­დი­ან... იბ­ა­დე­ბა მწერ­ლის სრუ­ლი­ად ახ­ა­ლი, ჩვენ­თ­ვის სრუ­ლი­ად გა­უ­გე­ბა­რი ტი­პი, რო­მე­ლიც სწო­რედ ამგ­ვა­რი სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბით იხ­ვეჭს სა­ხელს, იძ­ენს მხარ­და­ჭე­რას, ახ­ერ­ხებს თა­ვი­სი შე­მოქ­მე­დე­ბის თარ­გ­მ­ნას. ჩვენ­თ­ვის, ვინც მიჩ­ვე­უ­ლი ვართ და­ჩაგ­რუ­ლი მწერ­ლის რო­მან­ტი­კულ ტიპს, სრუ­ლი­ად მი­უ­ღე­ბე­ლია ამგ­ვა­რი პერ­სო­ნა­ჟი. უფ­რო­სი თა­ო­ბის მწერ­ლე­ბი­სათ­ვის, ვი­საც თა­ვი სა­წე­რი მა­გი­დის გა­რე­შე ვერ წარ­მო­უდ­გე­ნია, ყო­ვე­ლი­ვე ამ­ის გა­თა­ვი­სე­ბა და ცხოვ­რე­ბის ნი­რის შეც­ვ­ლა გარ­და იმ­ი­სა, რომ ფსი­ქო­ლო­გი­უ­რად ძალ­ზე ძნე­ლია, მე­ტის­მე­ტად გვი­ა­ნა­ცაა. და­ბო­ლოს, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია არა იმ­დე­ნად მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი სიძ­ნე­ლე­ე­ბი, რამ­დე­ნა­დაც შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ცხოვ­რე­ბის მოშ­ლა, მწერ­ლის რო­ლის აშ­კა­რა დაკ­ნი­ნე­ბა, მი­სი სო­ცი­ა­ლუ­რი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის და­ცე­მა, მოქ­მე­დი პი­რის სტა­ტუ­სის და­კარ­გ­ვა.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - ლექსი

aleqsei belmasovi
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

ამ მო­ხუცს თვა­ლე­ბი ჩა­მო­უჭ­კ­ნა

და კე­ფი­დან თმა კვამ­ლად ას­დის.


მი­სი ნა­ბი­ჯე­ბის ოდ­ნავ გა­სა­გო­ნი შა­რი­შუ­რი

მა­გო­ნებს დაღ­ლი­ლი ხე­ე­ბის ნა­ბი­ჯე­ბის ხმას

ღა­მე­ულ ტყე­ში.


ის მო­დის შო­რი­დან:

უთ­უ­ოდ მე-19 სა­უ­კუ­ნი­დან.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - ლექსი

aleqsei belmasovi
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

შუ­ქის წყა­ლო­ბით მე ვი­ცი:

რომ სიბ­ნე­ლეს მო­ცუ­ლო­ბა აქვს;

რომ ყვე­ლა­ფე­რი, რაც გა­უ­ნა­თე­ბე­ლია,

სიბ­ნე­ლის ში­ნა­არსს წარ­მო­ად­გენს.

ნა­ბი­ჯე­ბი­სა და ხმე­ბის მდი­ნა­რე­ბა,

უხ­ი­ლა­ვი ქა­რის ხმა­უ­რი,

ნეს­ტი­ა­ნი ცის სუ­ნი,

ყვე­ლა­ფე­რი ეს - სიბ­ნე­ლის ში­ნა­არ­სია.


მაგ­რამ რო­დე­საც ცნო­ბი­ე­რე­ბა კვდე­ბა,

მა­ში­ნაც სიბ­ნე­ლე ის­ად­გუ­რებს.

სიბ­ნე­ლე, რო­მელ­საც არ გა­აჩ­ნია მო­ცუ­ლო­ბა და ში­ნა­არ­სი

სიბ­ნე­ლე, რო­მე­ლიც დროს არ ემ­ორ­ჩი­ლე­ბა.


რა­ზე მეტყ­ვე­ლებს ეს?

რას ნიშ­ნავს?


იქ­ნებ იმ­ას, რომ არ­სე­ბობს ორი სი­მარ­თ­ლე:

პირ­ვე­ლი - სამ­ყა­რო არ­ის,

მე­ო­რე - სამ­ყა­რო არ არ­ის.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - ლექსი

aleqsei belmasovi
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვარ ხე­ებს აქვთ სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვა­რი სა­ხე­ლე­ბი,

სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვარ ღრუბ­ლებს კი სა­ხე­ლე­ბი არა აქვთ:

მე­ტის­მე­ტად სწრაფ­ლ­მა­ვა­ლია მა­თი ცხოვ­რე­ბა.


ეს არ ეს­მით მხო­ლოდ ბავ­შ­ვებს

და ღრუბ­ლებს სა­ხე­ლებს არქ­მე­ვენ.


მაგ­რამ ერთ მშვე­ნი­ერ დღეს ბავ­შ­ვე­ბი იზრ­დე­ბი­ან

და დგე­ბა შე­მოდ­გო­მა -

და ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი წვი­მე­ბი მო­დის.


ად­ა­მი­ა­ნე­ბი უჩ­ი­ვი­ან ამ­ინდს,

ამ­ინ­დი კი აქ არ­ა­ფერ­შუ­ა­შია.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - სევ­და

aleqsei belmasovi sevda
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

რა ხა­ნია ჩემს სახ­ლ­ში აღ­არ მო­დი­ან ოჩ­ო­კო­ჩე­ბი,

კუ­დუ­რე­ბი და რუ­ხი მგლე­ბი:

მათ სა­მუ­და­მოდ და­ტო­ვეს ჩე­მი სამ­ყა­რო.


შე­ვეჩ­ვიე ამ­ას,

და დი­ლით ად­რე, რო­დე­საც მხი­ა­რუ­ლი ძაღ­ლე­ბი ყე­ფენ,

და მწუ­ხა­რე ავ­ტო­ბუ­სე­ბი შორს მი­იჩ­ქა­რი­ან,

თავს ბედ­ნი­ე­რად ვგრძნობ.


სა­მა­გი­ე­როდ ახ­ლა უკ­ვე ყვე­ლა­ფე­რი ვი­ცი იმ დრო­ის შე­სა­ხებ,

სა­დაც ყველ­გან და ყო­ველ­თ­ვის თან უნ­და ატ­ა­რო

სა­ხე­ლი და მა­მის­სა­ხე­ლი,

სა­დაც პა­ტივ­ცე­მუ­ლი ად­ა­მი­ა­ნე­ბი ცდი­ლო­ბენ იარ­ონ აუჩ­ქა­რებ­ლად

და ფრთხი­ლად, რა­თა აზ­რე­ბი არ და­ე­ფან­ტოთ.

სა­დაც, რო­გორც წე­სი, კვდე­ბი­ან არა სი­ბე­რი­სა­გან,

არ­ა­მედ მარ­ტო­ო­ბის­გან.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - მე

aleqsei belmasovi me
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

I
მე ვე­კუთ­ვ­ნი 1959 წელს.

ამ­ას ჩე­მი დო­კუ­მენ­ტე­ბი

და და­ბა­დე­ბის მოწ­მე­ე­ბი ად­ას­ტუ­რე­ბენ.

მაგ­რამ რო­გორც არ უნ­და ჩა­ვუღ­რ­მავ­დე

მეხ­სი­ე­რე­ბას -

თავს ვერ აღ­ვიქ­ვამ სა­მი

ოთ­ხი ან ხუ­თი წლის ბავ­შ­ვად.

სა­მა­გი­ე­როდ, კარ­გად მახ­სოვს სხვა რამ:

ჟან­გი­ა­ნი ვა­გო­ნი...

შუ­ა­ღა­მით ვი­ღა­ცის ხელს რელ­სებ­ზე გა­და­ყავ­ხარ...

გარ­შე­მო ხე­ე­ბის კენ­წე­რო­ე­ბი ცა­ში ყვინ­თა­ვენ...

ვარ სახ­ლ­ში,

სა­დაც ჭე­რი­დან და ნეს­ტი­ა­ნი კედ­ლე­ბი­დან

მსუ­ქა­ნი ტა­რაკ­ნე­ბი წვე­თავს...

მაგ­რამ რას წარ­მო­ვად­გენ მე იმ რე­ა­ლო­ბა­ში?

ვინ ვარ - ბავ­შ­ვი თუ მო­ხუ­ცი?

რად იძ­ი­რე­ბა მო­გო­ნე­ბე­ბი წყვდი­ად­ში?