თომას ვულფი: მოგონებები - ჯეიმს მანდე­ლი

tomas vulfi mogonebebi jeims mandeli
მოღ­ვა­წე­ო­ბას­თან და­კავ­ში­რე­ბით ვულფს მყა­რი პრინ­ცი­პე­ბი ჰქონ­და. სა­უ­კე­თე­სო დრო სა­მუ­შა­ოდ, მი­სი აზ­რით, ღა­მე იყო, რო­ცა გა­რეთ ბნე­ლა და სიმ­შ­ვი­დეა... ას­ე­ვე მი­აჩ­ნ­და, რომ ეს შრო­მა რე­გუ­ლა­რუ­ლი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო, დღე­ში ხუ­თი-თხუთ­მე­ტი სა­ა­თი მა­ინც. "თხზვი­სას არ არ­სე­ბობს ღვთა­ებ­რი­ვი ზეშ­თა­გო­ნე­ბა, - ამ­ბობ­დ­ბა ვულ­ფი, - იგი უმ­ძი­მე­სი სა­მუ­შაოა, ოფ­ლი უნ­და დაღ­ვა­რო... ჩემს წიგნს წე­ლი­წად­ნა­ხე­ვა­რი შევ­წი­რე". ვულ­ფი თვლი­და, რომ მწერ­ლის­თ­ვის მთა­ვა­რია თა­ვის საქ­მის სჯე­რო­დეს, რად­გა­ნაც "ამ­ის გა­რე­შე შე­უძ­ლე­ბე­ლია წე­რა და თუ­კი ეს რწმე­ნა გაქვს, სი­ცოცხ­ლის მან­ძილ­ზე ოც­ზე მე­ტი რო­მა­ნის და­წე­რა­საც მო­ას­წ­რებ".

მა­გი­და­ზე ყო­ველ­თ­ვის ედო შექ­ს­პი­რის პი­ე­სე­ბის ერთ­ტო­მე­უ­ლი, კითხ­ვით გაც­რე­ცი­ლი, გვერ­დებ­შე­მოფ­ლე­თი­ლი პა­ტა­რა წიგ­ნი და ზოგ­ჯერ მთელ სა­ა­თებს წინ და უკ­ან და­დი­ო­და და ხმა­მაღ­ლა კითხუ­ლობ­და ხოლ­მე ვრცელ ნაწყ­ვე­ტებს. შემ­დეგ სა­მუ­შა­ოს უბ­რუნ­დე­ბო­და გა­აფ­თ­რე­ბუ­ლი, სა­ო­ცა­რი ენ­ერ­გი­ით ან­თე­ბუ­ლი და იწ­ყე­ბო­და სიტყ­ვე­ბის თავ­გან­წი­რუ­ლი მდი­ნა­რე­ბა, ნა­კა­დე­ბი, რო­მელ­თა შე­კა­ვე­ბა­სა და თა­ვი­სი გროს­ბუ­ხე­ბის ფურ­ც­ლებ­ზე აღ­ბეჭ­დ­ვას ვულ­ფი ვერც ასწ­რებ­და; მას აუარ­ე­ბა ას­ე­თი სა­ბუ­ღალ­ტ­რო წიგ­ნი ჰქონ­და, გრო­ვე­ბად რომ ეყ­ა­რა იატ­აკ­ზე თუ სა­კუჭ­ნა­ო­ში და რომ­ლე­ბიც ჩრდი­ლო­ეთ კა­რო­ლი­ნის, ჰარ­ვარ­დი­სა თუ ნიუ-იორ­კის უნ­ი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში ყოფ­ნის პე­რი­ო­დებ­ში შექ­მ­ნი­ლი პი­ე­სე­ბით იყო სავ­სე. იქ­ვე იყო აუარ­ე­ბა, "მო­ცა­ლე­ო­ბის" ჟამს და­წე­რი­ლი ლექ­სე­ბი, ეს­ე­ე­ბი და მოთხ­რო­ბე­ბი - თვით­გა­მო­ხატ­ვის უკ­ე­თე­სი ხერ­ხის ძი­ე­ბი­სას ამ ად­ა­მი­ან­მა ყვე­ლა ჟან­რი გა­მო­ცა­და და ბო­ლოს ყვე­ლა­ფერს რო­მა­ნი არ­ჩია.

ეს გროს­ბუ­ხე­ბი გა­ურ­კ­ვე­ვე­ლი, გაკ­რუ­ლი ხე­ლით ნა­წე­რი ბა­ტი­ფე­ხუ­რით იყო გა­და­ჭე­დი­ლი! სა­ა­თე­ბი ვუნ­დე­ბო­დი ხოლ­მე რამ­დე­ნი­მე გვერ­დის გა­შიფ­ვ­რას, ვიდ­რე გა­დავ­ბეჭ­დავ­დი; იყო შემ­თხ­ვე­ვე­ბი, რო­ცა თა­ვად ვულ­ფი ვერ არ­ჩევ­და თა­ვის ნა­წერს. ერთხელ, რო­ცა ერთ-ერთ ას­ეთ პა­საჟ­ზე ვან­თხევ­დი ტვინს, რამ­დე­ნი­მე გვერ­დით ად­რე ნახ­სე­ნებ ფაქტს გა­და­ვე­ყა­რე და ვულფს მი­ვუ­თი­თე, ვკითხე სა­ჭი­რო იყო თუ არა ას­ე­თი გა­მე­ო­რე­ბა და ღირ­და თუ არა მი­სი და­ბეჭ­დ­ვა. ორ­ი­ო­დე წუ­თი ხმა არ ამ­ო­უ­ღია, თვა­ლებ­ში მი­ყუ­რებ­და, შემ­დეგ კი გა­კა­პა­სე­ბულ­მა მითხ­რა: "და­ბეჭ­დე, და­ბეჭ­დე, რა თქმა უნ­და!" იგი თვლი­და, რომ გა­მე­ო­რე­ბას არ­ას­დ­როს მო­აქვს ზი­ა­ნი. თუ­კი წე­რი­სას მის­მა გრძნო­ბებ­მა ასე ის­ურ­ვეს, ე.ი. წიგ­ნ­შიც უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო ეს გა­მე­ო­რე­ბე­ბი. სი­მარ­თ­ლე ითქ­ვას, იგი დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი იყო, რომ ყვე­ლა­ფე­რი, რაც ად­ა­მი­ა­ნის მეხ­სი­ე­რე­ბა­ში იყო და­ლე­ქი­ლი, წიგ­ნებ­შიც უნ­და შე­სუ­ლი­ყო. მი­სი რე­დაქ­ტო­რე­ბი კი მის­გან თავ­შე­კა­ვე­ბას მო­ითხოვ­დ­ნენ; ურ­ჩევ­დ­ნენ, არ მი­ე­ცა სი­უ­ჟე­ტის­თ­ვის ათ­ას ერ­თი მი­მარ­თუ­ლე­ბით გაქ­ცე­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბა - მაგ­რამ ვულ­ფი ვერ ერ­ე­ო­და თავს. გა­მომ­ცემ­ლე­ბის­გან აღშ­ფო­თე­ბუ­ლი და გან­რის­ხე­ბუ­ლი ბრუნ­დე­ბო­და, ამ­ბობ­და, მთე­ლი თა­ვი ამ­ო­ი­ღე­სო რო­მა­ნი­დან და დას­ჯი­ლი ბი­ჭუ­ნა­სა­ვით რამ­დე­ნი­მე დღე იბ­უ­ტე­ბო­და, მა­ნამ, სა­ნამ და­თან­ხ­მ­დე­ბო­და რე­დაქ­ტო­რე­ბის წი­ნა­და­დე­ბას და გა­აც­ნო­ბი­ე­რებ­და, რომ ის­ი­ნი შე­საძ­ლოა მარ­თ­ლე­ბიც იყვ­ნენ. ვულ­ფის­თ­ვის სრუ­ლი­ად აუტ­ა­ნე­ლი იყო ტექ­ს­ტი­დან გვერ­დე­ბის ამ­ო­ღე­ბა; რა­ღა ხელ-ფე­ხის ამ­პუ­ტი­რე­ბა და რა­ღა ეგ, - ამ­ბობ­და იგი. გა­მომ­ცემ­ლე­ბი სა­ნუ­გე­შოდ სა­ჟურ­ნა­ლო ვა­რი­ან­ტე­ბად ბეჭ­დავ­დ­ნენ ხოლ­მე და­წუ­ნე­ბულ თა­ვებს, მაგ­რამ სი­ცოცხ­ლის ბო­ლომ­დე ვულფს მა­ინც არ სჯე­რო­და მა­თი.

ვულფს უოლტ უიტ­მე­ნის თა­ვი­სუ­ფა­ლი, მე­დი­ნი და მრა­ვალ­ნა­კა­დი­ა­ნი სტი­ლი ხიბ­ლავ­და. რო­ცა ვინ­მეს ნა­წარ­მო­ებს შე­ა­ქებ­და ხოლ­მე, იტ­ყო­და: "აქ უიტ­მე­ნი­სე­უ­ლი სივ­რ­ცე და გა­ქა­ნე­ბა იგრ­ძ­ნო­ბა". ჰე­ი­ვუდ ბრა­უ­ნის შე­სა­ხებ თქვა ერთხელ: "ოდ­ეს­ღაც იმ­ე­დის­მომ­ცე­მი ახ­ალ­გაზ­რ­და იყო, ახ­ლა კი სრუ­ლი­ად უნ­ა­ყო­ფო გახ­და"-ო. ჯორჯ ბერ­ნარდ შო ერ­თი მოკ­ლე ფრა­ზით შე­ამ­კო: "პუბ­ლი­კას ღლის და სა­ერ­თო­დაც, ძა­ლი­ან მო­საწყე­ნი გახ­დაო". რა აზ­რის იყო უხ­ამს წიგ­ნებ­ზე? "პორ­ნოგ­რა­ფი­ას არ­სე­ბო­ბის არ­ა­ნა­ი­რი უფ­ლე­ბა არა აქვს, თუ­კი მას­ში ცხოვ­რე­ბის შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ძა­ლე­ბი არ ჩანს... მხო­ლოდ ჭუჭყი­სა და სექ­სის­თ­ვის შექ­მ­ნი­ლი წიგ­ნე­ბი გულს მი­რე­ვენ". უნ­და იყ­ოს თუ არა მწე­რა­ლი ღრმა მო­აზ­როვ­ნე? "არა, დი­დი მწერ­ლე­ბი არ­ას­დ­როს ყო­ფი­ლან დი­დი მო­აზ­როვ­ნე­ე­ბი. ის­ი­ნი თა­ვი­სე­ბუ­რად ფიქ­რო­ბენ, ესაა და ეს".

მი­სი საყ­ვა­რე­ლი მხატ­ვ­რე­ბი ბრე­ი­გე­ლი და გოია იყვ­ნენ, ვულ­ფ­მა დი­დი დრო გა­ა­ტა­რა ევ­რო­პის სამ­ხატ­ვ­რო გა­ლე­რე­ებ­ში, სა­დაც მათ ტი­ლო­ებს სწავ­ლობ­და. რა­ტომ უყ­ვარ­და გოია? "იმ­ი­ტომ, რომ მის ეს­კი­ზებ­შიც კი რა­ღაც ბო­რო­ტი გა­მოს­ჭ­ვი­ვის". ას­ეთ მო­საზ­რე­ბას მხო­ლოდ ვულ­ფის­გან თუ გა­ი­გო­ნებ­დი.

რა­ტომ უყ­ვარ­და მოგ­ზა­უ­რო­ბა? "ვმოგ­ზა­უ­რობ, რა­თა თა­ვი ვი­პო­ვო. რო­ცა ოც­და­ერ­თი წლის ვი­ყა­ვი, მოგ­ზა­უ­რო­ბა­ზე ვოც­ნე­ბობ­დი. მაგ­რამ ამ ას­ა­კი­სა ჯერ კი­დევ არა ხარ მზად... ჯერ კი­დევ არ ეძ­ი­ებ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებს... ახ­ლა, რო­ცა დაღ­ლი­ლო­ბას ვგრძნობ და გა­ღი­ზი­ა­ნე­ბუ­ლი ვარ, ევ­რო­პა­ში მი­ვემ­გ­ზავ­რე­ბი... მაგ­რამ ჩე­მი სახ­ლი ნიუ-იორ­კია. ეს ქა­ლა­ქი კულ­ტუ­რი­სა და დახ­ვე­წი­ლო­ბის ცენ­ტ­რია. აქ ყვე­ლა­ფე­რია, რა გინ­და სუ­ლო და გუ­ლო, მთა­ვა­რია ფუ­ლი გქონ­დეს. უფ­უ­ლო­ებს ეს ქა­ლა­ქი მკაც­რად ექ­ცე­ვა. რო­ცა გავ­მ­დიდ­რ­დე­ბი, მხო­ლოდ აქ ვიცხოვ­რებ... საფ­რან­გეთ­ში ხალ­ხი ფუ­ლის გარ­და არ­ა­ფერ­ზე ფიქ­რობს. იტ­ა­ლი­ა­ში კი­დევ უარ­ე­სი. გერ­მა­ნე­ლე­ბი პა­ტი­ო­სა­ნი ხალ­ხია... ჩვენ ფულს ვფლან­გავთ, ევ­რო­პე­ლე­ბი კი დაჰ­კან­კა­ლე­ბენ მას. აი, მხო­ლოდ ვე­ნა! ვე­ნე­ლებს შე­უძ­ლი­ათ თა­ვი­სუფ­ლად, ლა­ღად ცხოვ­რე­ბა. უყ­ვართ მუ­სი­კა და შუ­ბერ­ტი (ვულ­ფი ხში­რად ღი­ღი­ნებ­და ხოლ­მე შუ­ბერ­ტის მი­ერ გო­ე­თეს სიტყ­ვებ­ზე და­წე­რილ სიმ­ღე­რას, რო­მე­ლიც ოდ­ეს­ღაც ვე­ნა­ში, შუ­ბერ­ტის ფეს­ტი­ვალ­ზე მო­უს­მე­ნია). დი­ახ, ვე­ნე­ლებ­მა მარ­თ­ლაც იც­ი­ან ცხოვ­რე­ბის ყად­რი - აგრ­ძე­ლებ­და იგი - ვე­ნე­ლი, რო­ცა მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბას მი­ი­ღებს თვე­ში ას­ოც­და­ხუთ­დო­ლა­რი­ა­ნი შე­მო­სავ­ლით, თავს ან­ე­ბებს სამ­სა­ხურს და დროს კი­ნო­ში, კა­ფე­ებ­სა თუ ბორ­დე­ლებ­ში ატ­ა­რებს... ვე­ნე­ლი მე­ძა­ვე­ბი ხომ სა­უ­კე­თე­სო­ნი არ­ი­ან მსოფ­ლი­ო­ში. საფ­რან­გეთ­ში გულ­გ­რი­ლი ქუ­ჩის ქა­ლე­ბი არ­ი­ან, მო­ხერ­ხე­ბა არ აკ­ლი­ათ და დროს აფ­ა­სე­ბენ. მი­სი ალ­ერ­სი მე­თო­დუ­რია, თით­ქოს ხაზს უს­ვა­მენ, რომ ამ სიყ­ვა­რუ­ლის­თ­ვის სა­ა­თობ­რი­ვად იხ­დით ფულს. ამ­ე­რი­კე­ლი მე­ძა­ვი, რო­გორც წე­სი, საქ­მი­ა­ნია. დროს ის­იც უფრ­თხილ­დე­ბა. მხო­ლოდ ვე­ნე­ლე­ბი არ­ი­ან უდ­არ­დელ­ნი, ის­ი­ნი გულ­წ­რ­ფე­ლად გე­ა­ლერ­სე­ბი­ან, ცო­ტა­თი თით­ქოს უყ­ვართ კი­დეც თა­ვი­ან­თი "კლი­ენ­ტი".

მთე­ლი ცხოვ­რე­ბა ვულფს მა­ტა­რებ­ლე­ბი უყ­ვარ­და. რო­ცა მი­წის­ქ­ვე­შა მა­ტა­რებ­ლე­ბი ჭრი­ა­ლით უხ­ვევ­დ­ნენ და 14-ე ქუ­ჩის სად­გურს უახ­ლოვ­დე­ბოდ­ნენ, ვულ­ფის სხე­უ­ლი უეც­რად რე­ზო­ნა­ტო­რად იქ­ცე­ო­და ხოლ­მე; თით­ქოს ტო­კავ­და, რო­ცა რკი­ნის (ბორ­ბ­ლე­ბი­სა და რელ­სე­ბის) ღრჭი­ა­ლის გულ­გა­მაწ­ვ­რი­ლე­ბელ, გამ­ჭოლ ხმას ის­მენ­და.

ად­ა­მი­ა­ნის საცხოვ­რი­სი ბევრ რა­მეს გეტყ­ვით პატ­რო­ნის შე­სა­ხებ. 1929 წელს ვულ­ფი ძველ და დიდ სახ­ლ­ში ცხოვ­რობ­და 14-ე ქუ­ჩის სი­ახ­ლო­ვეს, 5-ე ავ­ე­ნი­უს კუთხე­ში. ბი­ნა­ში ორი ოთ­ა­ხი იყო, ერ­თი - უზ­არ­მა­ზა­რი, მო­ბი­ნად­რის სი­მაღ­ლის შე­სა­ბა­მი­სი; ფარ­თო სარ­კ­მ­ლი­დან შუ­ქი მთელ ოთ­ახს ეც­ე­მო­და; სარ­კ­მელ­თან­ვე იდ­გა სა­მუ­შაო მა­გი­და, სა­დაც თე­ატ­რის მხატ­ვ­რის, ელ­ინ ბერ­ნ­ს­ტა­ი­ნის ხე­ლით და­ხა­ტუ­ლი კოს­ტუ­მე­ბი­სა და დე­კო­რა­ცი­ე­ბის ეს­კი­ზე­ბი ელ­ა­გა. (სხვა­თა შო­რის, სა­ინ­ტე­რე­სოა, რომ ტო­მი არ­ას­დ­როს არ­ა­ფერს ამ­ბობ­და ელ­ინ ბერ­ნ­ს­ტა­ი­ნის შე­სა­ხებ, მაგ­რამ მი­სი არ­სე­ბო­ბა არ­ა­ვის­თ­ვის იყო სა­ი­დუმ­ლო. იგი მა­შინ წა­ვი­დო­და და მო­ვი­დო­და, რო­ცა მო­ი­სურ­ვებ­და. არ­ა­ერ­თხელ ყო­ფი­ლა ის­ე­თი შემ­თხ­ვე­ვა, რო­ცა აქ­ეთ ოთ­ახ­ში დიდ მა­გი­დას­თან ელ­ი­ნი ჩაჰ­კირ­კი­ტებ­და თა­ვის ეს­კი­ზებს, იქ­ით კი, მე­ო­რე ოთ­ახ­ში, მე და ტო­მი ვმუ­შა­ობ­დით. ტომ­მა მითხ­რა, რომ ელ­ინ ბერ­ნ­ს­ტა­ი­ნი მას ქი­რას უხ­დი­და, მაგ­რამ, რო­გორც ჩანს, ეს მხო­ლოდ სა­ბა­ბი იყო, რა­თა ამ ქალ­თან ერ­თად ცხოვ­რე­ბის მი­ზე­ზე­ბი აეხს­ნა).

ოთ­ა­ხის შუ­ა­გუ­ში დი­დი, მრგვა­ლი მა­გი­და იდ­გა ორი, ძვე­ლე­ბუ­რი ხის სკა­მით. მა­გი­და­ზე ერთ­მა­ნეთ­ში იყო არ­ე­უ­ლი ქა­ღალ­დე­ბი, გროს­ბუ­ხე­ბი, წიგ­ნე­ბი, გა­უ­რეცხა­ვი ჭურ­ჭე­ლი, ფერ­ფ­ლი, სი­გა­რე­ტის ნამ­წ­ვე­ბი და ჭი­ქე­ბი. იატ­ა­კი ყო­ველ­თ­ვის მტვრით იყო გა­და­პენ­ტი­ლი. საკ­ვირ­ვე­ლია, რო­გორ გა­დი­ო­და ოთ­ა­ხი­დან ოთ­ახ­ში ვულ­ფი ისე, რომ არ­ა­ფერს გა­მოს­დებ­და ფეხს... ავ­ე­ჯიც მტვრი­ა­ნი იყო. ფარ­თო ტახ­ტი, პირ­სა­ბა­ნის გვერ­დით, ყო­ველ­თ­ვის აულ­ა­გე­ბე­ლი მხვდე­ბო­და ხოლ­მე. ერ­თი სიტყ­ვით, ვულფს ფე­ხებ­ზე ეკ­ი­და ის, თუ რო­გორ გა­მო­ი­ყუ­რე­ბო­და მი­სი ოთ­ა­ხი. თა­ვა­დაც ას­ე­თი­ვე შე­უ­ხე­და­ვი იყო იმ დღე­ებ­ში, რო­ცა წერ­და - აჩ­ე­ჩი­ლი თმა, ჭუჭყი ფრჩხი­ლებ­ქ­ვეშ, ბინ­ძუ­რი ხე­ლე­ბი, გა­ოფ­ლი­ლი პე­რან­გი, გა­სა­უ­თო­ვე­ბე­ლი შარ­ვა­ლი! ყო­ველ­თ­ვის ფერ­მ­კ­რ­თა­ლი ჩან­და. ეს ვულ­ფი არ­აფ­რით ჰგავ­და ად­ა­მი­ანს, ვინც მი­სი წიგ­ნე­ბის სუ­პე­რი­დან იმ­ზი­რე­ბო­და. ყო­ველ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ას­ეთ და­ძა­ბულ დღე­ებ­ში მა­ინც; რად­გა­ნაც, რო­ცა იგი მუ­შა­ობ­და, და­უ­დე­ვა­რი და უგ­უ­ლის­ყუ­რო ხდე­ბო­და ხოლ­მე, რო­გორც ოდ­ეს­ღაც, ყმაწ­ვი­ლო­ბი­სას, კა­რო­ლი­ნა­ში.

მახ­სოვს, ერთ სა­ღა­მოს გა­დაწყ­ვი­ტა ჩა­ით გამ­მას­პინ­ძ­ლე­ბო­და. აად­უ­ღა წყა­ლი, ფინ­ჯან­ში და­ას­ხა, ჩა­აგ­დო ჩა­ის პა­ტა­რა პა­კე­ტი და ფურ­ც­ლე­ბი­თა და წიგ­ნე­ბით გა­და­ჭე­დილ მა­გი­და­ზე დად­გა. შემ­დეგ სი­გა­რე­ტი გა­ა­ბო­ლა და მა­ნამ, სა­ნამ ყლუ­პის გა­კე­თე­ბას მო­ვას­წ­რებ­დი, დაბ­ნე­ულ­მა ფინ­ჯან­ში ჩა­მი­ფერ­ფ­ლა!

ვულ­ფი იმ­დე­ნად იყო დან­თ­ქ­მუ­ლი თა­ვის თავ­ში, რომ იშ­ვი­ა­თად თუ გა­მო­ყოფ­და თავს ნა­ჭუ­ჭი­დან, რა­თა მოყ­ვა­სის­თ­ვის შე­ე­ხე­და, დაკ­ვირ­ვე­ბო­და. თა­ვის ფიქ­რებ­ში გარ­თუ­ლი, უც­ე­რე­მო­ნიო და ეგ­ო­ის­ტიც ხდე­ბო­და ხოლ­მე. ტვინ­ში მუ­დამ დუღ­და და გად­მო­დი­ო­და იდ­ე­ე­ბი... აბა, სა­ი­დან უნ­და სცოდ­ნო­და, რომ ფინ­ჯან­ში ჩა­ა­ფერ­ფ­ლა! ალ­ბათ, სა­კუ­თა­რი თა­ვი­სად­მი სწო­რედ ამ ყოვ­ლის­შ­თან­მ­თ­ქ­მე­ლი ინ­ტე­რე­სით აიხს­ნე­ბა მი­სი არ­აჩ­ვე­უ­ლებ­რი­ვი მახ­სოვ­რო­ბა და ის სი­ზუს­ტე, რი­თაც იგი თა­ვი­სი ცხოვ­რე­ბის დე­ტა­ლებს აღ­წერ­და.

და მა­ინც, მი­უ­ხე­და­ვად მკაც­რი ხა­სი­ა­თი­სა, იგი სუ­ლის სიღ­რ­მე­ში მორ­ცხ­ვი ად­ა­მი­ა­ნი იყო. ერთხელ, 1927 წელს, ევ­რო­პა­ში მოგ­ზა­უ­რო­ბის შემ­დეგ, უნ­ი­ვერ­სი­ტეტ­ში გა­მოჩ­ნ­და; სა­მას­წავ­ლებ­ლო­ში, სა­დაც ბლო­მად ხალ­ხი ირ­ე­ო­და, იქ მო­მუ­შა­ვე ერთ-ერთ სტუ­დენტს ჰკითხა, წე­რი­ლე­ბი ხომ არ არ­ის ჩემმს სა­ხელ­ზეო. სტუ­დენ­ტ­მა გვა­რი ჰკითხა. მან უპ­ა­სუ­ხა: "ვულ­ფი". ახ­ალ­გაზ­რ­და ყმაწ­ვილ­მა უბ­რა­ლოდ გა­და­ხე­და ას­ე­უ­ლო­ბით ყუთს და უთხ­რა: "თქვენს სა­ხელ­ზე არ­ა­ფე­რია"-ო. ვულ­ფ­მა შე­სა­ნიშ­ნა­ვად იც­ო­და, რომ ას­ე­თი ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი მოგ­ზა­უ­რო­ბის მან­ძილ­ზე აუარ­ე­ბა წე­რილს მი­ი­ღებ­და, მაგ­რამ გაბ­რუნ­და და წა­ვი­და. მას შერ­ცხ­ვა, ვერ მო­ი­ფიქ­რა, რო­გორ გა­მო­სუ­ლი­ყო ამგ­ვა­რი მარ­ტი­ვი სი­ტუ­ა­ცი­ი­დან ისე, რომ შე­უ­რაცხ­ყო­ფა არ მი­ე­ყე­ნე­ბი­ნა უც­ნო­ბი ად­ა­მი­ა­ნის­თ­ვის... ამ­ი­ტო­მაც ად­გა და და­ტო­ვა იქ­ა­უ­რო­ბა!

თა­ვი­სი გარ­გან­ტუ­ა­სებ­რი გა­რეგ­ნო­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, ვულ­ფი ხში­რად მა­გო­ნებ­და ხოლ­მე პა­ტა­რა მორცხვ ბი­ჭუ­ნას. ში­ნა­გა­ნად იგი ძალ­ზე ფა­ქი­ზი ად­ა­მი­ა­ნი იყო, სა­ოც­რად სა­მარ­თ­ლი­ა­ნი. ხში­რად მე­კითხე­ბო­და, ჰქონ­და თუ არა ჩე­მი ვა­ლი (მი­სი ნა­წარ­მო­ე­ბე­ბის გა­და­ბეჭ­დ­ვის საზ­ღა­ურს გუ­ლის­ხ­მობ­და). ამგ­ვა­რი საზ­რუ­ნა­ვი ყო­ველ­თ­ვის ტან­ჯავ­და ვულფს.

რცხვე­ნო­და თა­ვი­სი ვე­ე­ბერ­თე­ლა აღ­ნა­გო­ბი­საც. ყო­ველ­თ­ვის ეშ­ი­ნო­და, რომ მას ვინ­მე აწ­ყე­ნი­ნებ­და, ან რო­მე­ლი­მე უც­ნო­ბი გამ­ვ­ლე­ლი დას­ცი­ნებ­და ქუ­ჩა­ში. მეტ­სა­ხე­ლე­ბი, რომ­ლი­თაც ბავ­შ­ვე­ბი აჯ­ავ­რებ­დ­ნენ ხოლ­მე, გულს ტკენ­და. ერთხელ, რო­ცა მო­ვუ­ყე­ვი, რო­გორ ვი­ტან­ჯე­ბო­დი ბავ­შ­ვო­ბა­ში ჩე­მი კოჭ­ლო­ბის გა­მო, ვულ­ფ­მაც აღ­ი­ა­რა, რომ მა­საც ერ­ი­დე­ბო­და თა­ვი­სი გი­გან­ტუ­რი ფი­გუ­რი­სა. მის­თ­ვის გა­უ­გე­ბა­რი იყო, რო­გორ შე­იძ­ლე­ბო­და გა­გე­ცი­ნა ვინ­მეს ფი­ზი­კუ­რი ხინ­ჯის გა­მო. "მაგ­რამ ხომ იც­ი­ნი­ან! - წა­მო­იყ­ვი­რა ერთხელ ტომ­მა, - სა­ში­ნე­ლე­ბაა, არა? მაგ­რამ მა­ინც იც­ი­ნი­ან! უმ­რავ­ლე­სო­ბა იმ­ი­ტომ, რომ პრი­მი­ტი­ვია, პირ­ველ­ყო­ფი­ლი. გვი­ყუ­რე­ბენ, ხე­და­ვენ ჩვენს მო­უქ­ნელ სხე­უ­ლებს, გი­ჟე­ბი­ვით ხარ­ხა­რე­ბენ და თა­ნაც ამ­ას ვე­რაფ­რით ვშვე­ლით". ბო­ლოს, აქ­ა­ო­და ვხუმ­რო­ბო, ტომ­მა შეს­ძა­ხა: "ჯან­და­ბას, შენ კოჭ­ლი ხარ, მე - სპი­ლო, მაგ­რამ ის­ი­ნი ხომ ნაღ­დად გი­ჟე­ბი არ­ი­ან!"

აი, ას­ეთს ვიც­ნობ­დი მე ტო­მას ვულფს.


სი­ბი­ლე ბერ­გი - ნორას შია

sibile bergi noras shia ucxouri proza ucxouri poezia
გერმანულიდან თარგმნა დალი ფანჯიკიძემ

ყო­ველ დი­ლით ვი­წო­ნე­ბი.

დი­ლა­ო­ბით ოდ­ნავ ნაკ­ლებს ვი­წო­ნი ხოლ­მე.

ნა­ხე­ვა­რი წე­ლია მხო­ლოდ კიტ­რით, ვაშ­ლი­თა და სა­ლა­თით ვიკ­ვე­ბე­ბი. ყო­ველ­გ­ვა­რი მი­სა­ყო­ლებ­ლის გა­რე­შე, რა თქმა უნ­და.

თა­ვი­დან ცუ­დად ვხდე­ბო­დი. მუც­ლის გვრე­მა მე­მარ­თე­ბო­და. ახ­ლა საქ­მე უკ­ეთ მი­დის. საჭ­მელს დავ­ყ­ნო­სავ და მორ­ჩა, აღ­არ მშია. საჭ­მ­ლის სუ­ნი გულს მი­რევს.

გუ­შინ 40 კი­ლო ვი­ყა­ვი. 1,75 ვარ და სი­მაღ­ლე­ში ალ­ბათ ცო­ტას კი­დევ მო­ვი­მა­ტებ. და­ფი­ცე­ბუ­ლი მაქვს: კი­დევ უნ­და და­ვიკ­ლო!

რაც ჭა­მას თა­ვი გა­ვა­ნე­ბე, არ­ა­ვინ აღ­არ მჭირ­დე­ბა. მშობ­ლე­ბი გინდ ყო­ფი­ლან, გინდ არა. ჩემ­ზე რას ფიქ­რო­ბენ, არ მა­ინ­ტე­რე­სებს. მე ხომ ვი­ცი, რომ მა­გა­რი ვარ. ამ­ას­წინ დე­და­ჩემ­მა იტ­ი­რა. და­ვი­ნა­ხე, რო­გორ ჩა­მო­ეთხაპ­ნა მა­კი­ა­ჟი და ოთ­ა­ხი­დან გა­მო­ვე­დი. ახ­ლა შე­ვამ­ჩ­ნიე, რამ­სის­ქე ყო­ფი­ლა, მაგ­რამ ეს ამ­ბა­ვი სულ არ აწ­უ­ხებს. მე კი, სა­ნამ სქე­ლი ვი­ყა­ვი, შეს­ვე­ნე­ბა­ზე ფეხ­სა­ლაგ­ში გავ­რ­ბო­დი, რომ თა­ნაკ­ლა­სე­ლებს გავ­რი­დე­ბო­დი. ახ­ლა აღ­არ ვი­მა­ლე­ბი, უფ­რო მე­ტიც, იმ­ა­საც კი ვფიქ­რობ, ჩე­მი შურთ-მეთ­ქი.

სი­ლა­მა­ზემ­დე კი­დევ ბევ­რი მიკ­ლია. ჯერ მა­ინც მე­ტის­მე­ტად სქე­ლი ვარ. მკლა­ვებს არ­ა­უ­შავს რა - ძვალ­ზე ტყა­ვი­ღაა გა­დაკ­რუ­ლი. ნეკ­ნე­ბიც უკ­ვე კარ­გად მეტყო­ბა, მაგ­რამ აი, ფე­ხე­ბი ჯერ კი­დევ სქე­ლი მაქვს.

სქე­ლი რო­ცა ვი­ყა­ვი, თით­ქოს პი­როვ­ნე­ბას აღ­არ წარ­მო­ვად­გენ­დი. ახ­ლა საქ­მე სხვაგ­ვა­რა­დაა. შიგ­ნით და გა­რეთ თავს ერთ­ნა­ი­რად მტკი­ცედ ვგრძნობ. რო­ცა რა­ი­მე მი­ზა­ნი გაქვს, მარ­ტო აღ­ა­რა ხარ, რად­გან მი­ზა­ნი მუ­დამ შენ­თა­ნაა, მუ­დამ თან გახ­ლავს.

კარ­გად მახ­სოვს ის დრო, სქე­ლი რომ ვი­ყა­ვი. ერთ წუთს თუ კარ­გად ვგრძნობ­დი თავს, მე­ო­რე წუთ­ში ავღ­რი­ალ­დე­ბო­დი და მი­ზეზს ვერ ვპო­უ­ლობ­დი. ეტ­ყო­ბა, ყვე­ლა­ფე­რი უაზ­რო­ბად მეჩ­ვე­ნე­ბო­და: ის, რომ სკო­ლას და­ვამ­თავ­რებ­დი, რა­ღაც პრო­ფე­სი­ას შე­ვი­ძენ­დი, მე­რე ალ­ბათ გავ­თხოვ­დე­ბო­დი და პა­ტა­რა ბი­ნა­ში ვიცხოვ­რებ­დი. პა­ტა­რა ბი­ნა­ზე გუ­ლი­სამ­რე­ვი კი აბა რა უნ­და იყ­ოს. ას­ეთ ცხოვ­რე­ბას ხომ ცხოვ­რე­ბა აღ­არ ჰქვია. ოღ­ონდ ცხოვ­რე­ბა რო­გო­რი უნ­და იყ­ოს, ჯე­რაც არ ვი­ცი. რომ გავ­ლა­მაზ­დე­ბი, აი, ალ­ბათ მა­შინ მე­ცო­დი­ნე­ბა, რა არ­ის ცხოვ­რე­ბა. მა­შინ კე­იტ მო­სი­ვით ლა­მა­ზი ვიქ­ნე­ბი და მა­სა­ვით მო­დე­ლიც გავ­ხ­დე­ბი.

დე­და­ჩემ­მა ამ­ას­წინ ფსი­ქო­ლოგ­თან წა­მიყ­ვა­ნა. ფსი­ქო­ლო­გი ერ­თი მსუ­ქა­ნი, ბე­ბე­რი კა­ცი იყო. დე­დამ მარ­ტო დაგ­ვ­ტო­ვა და იმ ბე­ბერ­მა გაჩ­მა­ხე­ბა და­მიწყო. ოღ­ონდ ის კი ვერ მოტ­ვი­ნა, ასე იოლ­ად მე რომ ვე­რა­ვინ გა­მიჩ­მა­ხებ­და. რა­ღაც-რა­ღა­ცე­ე­ბი მეც წა­მი­კითხავს და მა­თი ბრიყ­ვუ­ლი ტრი­უ­კე­ბის ამ­ბა­ვიც ზე­პი­რად ვი­ცი. ამ ბე­ბერს ხომ, თით­ქოს სა­გან­გე­ბოდ, სიბ­რიყ­ვე სა­ხე­ზე ეწ­ე­რა.

გა­წუ­ხებს რა­მეო, მკითხა და კი­დევ რა­ღაც სა­ზიზ­ღ­რო­ბე­ბი მო­ა­ყო­ლა. მე მხო­ლოდ მივ­ჩე­რე­ბო­დი და ხმას არ ვი­ღებ­დი. ამ ქო­ნის ტო­მა­რას პე­რან­გ­ქ­ვეშ ოფ­ლის ღა­რე­ბი ემჩ­ნე­ო­და. მის შე­კითხ­ვებ­ზე არც დავ­ფიქ­რე­ბულ­ვარ. გა­ნა შე­იძ­ლე­ბო­და, ის­ე­თი კა­ცის­თ­ვის რა­ი­მე მო­მე­ყო­ლა, სა­კუ­თა­რი თა­ვი რომ ვერ გა­უ­კონ­ტ­რო­ლე­ბია და გას­კ­დო­მამ­დე ძღე­ბა? მოკ­ლედ, წა­მო­ვე­დი და ის ფსი­ქო­ლო­გი აღ­არც გამ­ხ­სე­ნე­ბია.

მე ჩე­მი მი­ზა­ნი მაქვს. არ­აფ­რის აღ­არ მე­ში­ნია. არც ფიქ­რის­თ­ვის ვი­წუ­ხებ თავს და ას­ეთ ყო­ფას, მე მგო­ნი, ამქ­ვეყ­ნად არ­ა­ფე­რი სჯო­ბია.


რობერტ ლოუელი - ორ­მოც­და­ხუ­თის

robert loueli ati wuti
ინგლისურიდან თარგმნა ზვიად რატიანმა

ზამ­თა­რი მმსჭვა­ლავს

მე, ნიუ-იორ­კი

ბურ­ღავს ჩემს ნერ­ვებს:

მო­ვუყ­ვე­ბი

და­ღე­ჭილ ქუ­ჩებს


და სად, სად წა­ვალ

ორ­მოც­და­ხუ­თის?

ყვე­ლა კუთხე­ში

ვხვდე­ბი მა­მა­ჩემს,

ცოცხალს, ჩემ­ხე­ლას.


მა­მა, მა­პა­ტიე

თუ რამ გაწყე­ნი­ნე,

რო­გორც მე ვპა­ტი­ობ

მათ,

ვინც მაწყე­ნი­ნა!


სი­ო­ნის მთა­ზე

არ ას­ულ­ხარ, მაგ­რამ და­ტო­ვე

დი­ნო­ზავ­რუ­ლი

კვა­ლი გზა­ზე,

რო­მელ­ზეც ვდგა­ვარ.


რობერტ ლოუელი - ათი წუ­თი

robert loueli ati wuti
ინგლისურიდან თარგმნა ზვიად რატიანმა

ორ­ად­გი­ლი­ა­ნი სა­წო­ლი­დან

ზე­წა­რი გა­მუდ­მე­ბით ცურ­დე­ბა ქვე­მოთ.

რაც უფ­რო ჯი­უ­ტად ვას­წო­რებ,

მით უფ­რო ჯი­უ­ტად ცურ­დე­ბა

ქვე­მოთ. აი

ასე ვიწყებ წო­ლას.

სხვებს აქვთ მი­ზა­ნი,

ჩე­მი ვა­გო­ნი მიქ­რის არ­სა­ით.

ვი­ცი, ჩე­მი გზა ჩი­ხის­კენ მი­დის.

მა­ინც ვოც­ნე­ბობ, ჩემ­მა ტყუ­ილ­მა

სი­მარ­თ­ლე მო­ის­ხას.


ერთხელ რა­ღა­ცამ მო­უ­ა­რა თავ­ში დე­და­ჩემს და ხუ­თი წუ­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში

დაწ­ვ­რი­ლე­ბით იხ­სე­ნებ­და ჩემს ერთ სი­გი­ჟეს,

რო­ცა უაზ­რო და სას­ტი­კი ეგ­ო­იზ­მით შეპყ­რო­ბი­ლი

ვაფ­რ­თხობ­დი ყვე­ლას, ვინც ბე­დავ­და ჩემ­თან მოს­ვ­ლას,

გან­სა­კუთ­რე­ბით - ვინც ცდი­ლობ­და დახ­მა­რე­ბას;

ყვე­ლას თა­ვი­დან ვი­შო­რებ­დი;

მაგ­რამ რო­გორ შე­ვუც­ვ­ლი­დი მი­მარ­თუ­ლე­ბას

კომ­პა­სის ის­არს, ასე

მგრძნო­ბი­ა­რეს?


ბუ­ნებ­რი­ვია, აღ­არ შემ­რ­ჩა თა­ნამ­გ­ზავ­რე­ბი.


ზოგ­ჯერ კი ვხე­დავ,

ღა­მე­უ­ლი თვით­მ­კ­ვ­ლე­ლის მან­ქა­ნა

რო­გორ იელ­ვებს ბნელ ტრა­სა­ზე და ის­ევ ქრე­ბა.

ზოგ­ჯერ ავ­სე­ბენ მე­გო­ბა­რი გო­გო­ნე­ბი გა­მო­ლოც­ვილ სი­ცა­რი­ე­ლეს,

ნერ­ვებს მაწყ­ვე­ტენ თა­ვი­ან­თი ახ­ი­რე­ბე­ბით,

გა­ში­ნა­უ­რე­ბუ­ლო­ბით;

და­კარ­გუ­ლი სა­ხე­ე­ბის სუ­რო­გა­ტე­ბი,

მწი­ვა­ნა ხმე­ბი. ის­ი­ნი ჩხა­ვი­ან -

"გიყ­ვარ­ვარ? გიყ­ვარ­ვარ?

ო, ბო­დი­ში, საპ­ნის ბუშ­ტ­ში გა­მო­ი­კე­ტე,

ცო­ლი გდა­რა­ჯობს, ქი­მე­რე­ბი საჭ­მელს გაჭ­მე­ვენ,

ჩვენ­თ­ვის კი, ჩვენ­თ­ვის სიკ­ვ­დილს ნატ­რობ. მაგ­რამ ჩვენ ვართ ვამ­პი­რე­ბი,

უკვ­და­ვე­ბი, შე­უც­ვ­ლე­ლე­ბი".


ის­ი­ნი ზოგ­ჯერ ქვავ­დე­ბი­ან,

რო­გორც მან­ქა­ნა შუქ­ნი­შან­თან,

რა­თა ხალ­ხ­მა გზა გა­დაკ­ვე­თოს.


მე სიტყ­ვებ­ში ვერ ვი­პო­ვე ჭეშ­მა­რი­ტე­ბა,

თუმ­ცა ვმუ­შა­ობ ყო­ველ ღა­მით -

ქვეც­ნო­ბი­ე­რი ნა­თე­ბა ჩემ­ში

თა­ვის­თ­ვის ცდის და, რო­გორც წე­სი, ან­აგ­ვი­ა­ნებს

ქა­ღალდს, რომ­ლი­თაც ოჯ­ახს ვი­ნა­ხავ.


ჩე­მი ხე­ლე­ბი:

ორი დამ­ფ­რ­თხა­ლი, წინ­გაშ­ვე­რი­ლი ხე­ლის­გუ­ლი,

თით­ქოს ში­შით გი­შო­რებ­დე, რომ არ დამ­ცი­ნო...

და ყვე­ლა­ფე­რი ემს­გავ­სე­ბა ავ­ტო­ცი­ტა­ტას:

ჩაბ­ნე­ლე­ბუ­ლი გვი­რა­ბის ბო­ლოს

მე შენ გთა­ვა­ზობ ჩემს ხორ­ც­სა და ში­შე­ბის გრო­ვას.

"მთე­ლი ღა­მე ვმუ­შა­ობ­დი", მე გე­უბ­ნე­ბი,

შენ კი მპა­სუ­ხობ: "ტყუ­ი­ლია,

ათი წუ­თია გაღ­ვი­ძებ და ძვრა ვერ გი­ყა­ვი".


მამ­ხი­ა­რუ­ლებს ეს პრო­ცე­სი: რო­ცა შიშ­ვე­ლი

ვდგე­ბი და დინ­ჯად, ნელ-ნე­ლა ვიც­ვამ.


მა­ნუ­ელ ვი­სენ­ტი - ჰომეროსის წვნია­ნი

manuel visenti homerosis wvniani
ესპანურიდან თარგმნა ქეთი ჯიშიაშვილმა

დი­ლის თერ­თ­მეტ სა­ათ­ზე პრო­ფე­სო­რი სახ­ლ­ში მარ­ტო იყო და ბიბ­ლი­ო­თე­კის თა­რო­ებ­ზე გა­მა­ლე­ბით ეძ­ებ­და რო­მე­ლი­მე ჰე­რო­ი­კულ რო­მანს. მაგ­ნი­ტო­ფო­ნი ბეთ­ჰო­ვე­ნის მუ­სი­კას უკ­რავ­და. კა­ცი გულ­მოდ­გი­ნედ სინ­ჯავ­და ყვე­ლა წიგნს, სა­ნამ ბო­ლოს და ბო­ლოს მის ხელ­ში ილ­ი­ა­დას მო­ვა­რა­ყე­ბულ­მა ას­ო­ებ­მა არ გა­იბ­რ­წყი­ნეს. რო­გორც იქ­ნა მი­აგ­ნო! უმ­ალ გად­მო­ი­ღო მდიდ­რუ­ლი გა­მო­ცე­მა. ამ­ჯე­რად გა­დაშ­ლა არც კი დას­ჭირ­ვე­ბია. რა ნაც­ნო­ბი იყო ღმერ­თე­ბის დი­დე­ბა, ვნე­ბე­ბი, მშვე­ნი­ე­რე­ბი­სა­კენ სწრაფ­ვა, გმი­რო­ბა­ნი და ლა­მა­ზი ოც­ნე­ბე­ბი. წიგნს უდ­ი­დე­სი სი­ა­მოვ­ნე­ბით სუ­ლი შე­უ­ბე­რა და სამ­ზა­რე­უ­ლო­სა­კენ გა­ე­მარ­თა. იქ პრო­დუქ­ტებს ერ­თად თა­ვი მო­უ­ყა­რა და საყ­ვა­რე­ლი კერ­ძის მომ­ზა­დე­ბას შე­უდ­გა: პას­ტო­რა­ლუ­რის მე­სა­მე ნა­წილს ღი­ღი­ნით გაფ­ც­ქ­ვ­ნა ხახ­ვი და ორი კბი­ლი ნი­ო­რი, მე­რე ქვა­ბის ფსკერს ცო­ტა­ო­დე­ნი ზე­თი მო­ას­ხა და გა­ზი აან­თო. რო­ცა ყვე­ლა­ფე­რი კარ­გად ჩა­ი­შუ­შა, პრო­ფე­სორ­მა სა­ჭი­რო რა­ო­დე­ნო­ბის წყა­ლი, მა­რი­ლი და ცო­ტა ოხ­რა­ხუ­ში და­ა­მა­ტა, წიგ­ნი ქვაბ­ში ჩა­დო და რკი­ნის ხუ­ფი მჭიდ­როდ და­ა­ხუ­რა. "ოლ­ი­ა­დას" მდიდ­რულ­მა გა­მო­ცე­მამ ნელ ცეცხ­ლ­ზე იწ­ყო ხარ­შ­ვა, თით­ქოს კომ­ბოს­ტოს ერ­თი ჩვე­უ­ლებ­რი­ვი თა­ვი ყო­ფი­ლი­ყოს. იმ დღეს სწო­რედ ას­ეთ კერ­ძ­ზე ოც­ნე­ბობ­და.

სა­ნამ წვნი­ა­ნი იხ­არ­შე­ბო­და, პრო­ფე­სორ­მა მე­ხუ­თე სარ­თუ­ლის ფან­ჯ­რი­დან გა­და­ი­ხე­და. ქუ­ჩა­ში ის­ევ ის ნაც­რის­ფე­რი უს­ა­ხუ­რე­ბა სუ­ფევ­და, რომ­ლის ცქე­რა­შიც მარ­ტო­ო­ბის არ­ა­ერ­თ­მა წელ­მა ჩა­ი­ა­რა: თეთრ კა­ფელ­ში ჩას­მუ­ლი ქათ­მის მა­ღა­ზია, მე­ო­რე რიგ­ში გა­ჩე­რე­ბუ­ლი სატ­ვირ­თო მან­ქა­ნე­ბი, ხი­ლის დახ­ლი თოკ­ზე და­კი­დუ­ლი ან­ა­ნა­სე­ბით, თა­ნამ­შ­რო­მელ­თა სი­ლუ­ე­ტე­ბი სა­ბუ­ღალ­ტ­რო გან­ყო­ფი­ლე­ბის შუ­შის მიღ­მა, პა­ტა­რა ად­ა­მი­ა­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც ტრო­ტუ­არ­ზე და­ცო­ცავ­დ­ნენ და ხმა­მა­ღა­ლი შე­ძა­ხი­ლე­ბით რო­მე­ლი­ღაც თევზს უკ­ე­თებ­დ­ნენ რეკ­ლა­მას. იმ დი­ლით პრო­ფე­სო­რი ჩვე­უ­ლებ­რივ­ზე უფ­რო მოწყე­ნი­ლი იყო და თა­ვის შე­საქ­ცე­ვად ის­ევ პნევ­მა­ტუ­რი თო­ფით თა­მა­ში გა­დაწყ­ვი­ტა. იარ­ა­ღი კა­რა­დი­დან გად­მო­ი­ღო და ბეთ­ჰო­ვე­ნის მუ­სი­კის თან­ხ­ლე­ბით დე­რე­ფან­ში გა­ვი­და. თო­ფი ხუ­თი მცი­რე ზო­მის ტყვი­ით და­ტე­ნა. ფან­ჯ­რი­დან რამ­დე­ნი­მე სა­ინ­ტე­რე­სო ობ­ი­ექ­ტი მო­ჩან­და, მაგ­რამ კაც­მა ამ­ჯე­რად კუთხე­ში მჯდომ ხი­ლის გამ­ყიდ­ველ­თან გა­დაწყ­ვი­ტა გა­ხუმ­რე­ბა. ტრო­პი­კუ­ლი ან­ა­ნა­სე­ბი ჰა­ერ­ში ისე ლივ­ლი­ვებ­დ­ნენ, რო­გორც სან­ჩეს კო­ტა­ნის ნა­ტურ­მორ­ტ­ში. პრო­ფე­სო­რი ფან­ჯ­რის რა­ფას და­ეყ­რ­დ­ნო. ტე­ლეს­კო­პის ფო­კუ­სი სა­სურ­ველ წერ­ტილს და­უ­მიზ­ნა, ღრმად ჩა­ი­სუნ­თ­ქა და ჩახ­მახს გა­მოჰ­კ­რა. ან­ა­ნა­სი ძლი­ე­რად შე­ირ­ხა და მო­ცე­ლი­ლი­ვით ჩა­ვარ­და პა­მიდ­ვ­რი­ან კა­ლათ­ში. იმ­ავ წამს ვაჭ­რის წყევ­ლა-კრულ­ვა გა­ის­მა.

- ის­ევ ის არ­ის, ის ძაღ­ლიშ­ვი­ლი!

- ეს რა­ღა იყო?

- მკვლე­ლი, რო­მე­ლიც ჩემს სა­ქო­ნელს ესვ­რის!

- რა სიმ­ხე­ცეა!

- უკ­ვე მე­ოთხე­ჯერ აკ­ე­თებს ამ­ას. და­მე­ნა­ხოს, თუ კა­ცია!

კლი­ენ­ტე­ბით გარ­შე­მორ­ტყ­მუ­ლი მე­ხი­ლე მთე­ლი ხმით გაჰ­ყ­ვი­რო­და. გამ­ვ­ლე­ლე­ბი ფან­ჯ­რი­სა­კენ იყ­უ­რე­ბოდ­ნენ იმ იმ­ე­დით, რომ დამ­ნა­შა­ვეს მოჰ­კ­რავ­დ­ნენ თვალს. გა­და­წე­უ­ლი ფან­ჯ­რის მიღ­მა კი მკვდა­რი ენ­ე­ბის პა­ტივ­ცე­მუ­ლი პრო­ფე­სო­რი გულ­გ­რი­ლად ად­ევ­ნებ­და თვალს ქუ­ჩა­ში ატ­ე­ხილ ალ­ი­ა­ქოთს და ცდი­ლობ­და, ცი­ვად გა­ნე­სა­ჯა ამ სო­ცი­ა­ლუ­რი ჯგუ­ფის მოქ­მე­დე­ბა. ის­ი­ნი მხო­ლოდ უს­უ­სუ­რი ჭი­ან­ჭ­ვე­ლე­ბი იყვ­ნენ. საკ­მა­რი­სი იყო, ერ­თა­დერ­თხელ ეს­რო­ლა ხი­ლის­თ­ვის, რომ ეს პა­ტა­რა ად­ა­მი­ა­ნე­ბი სა­ში­ნელ ძრწო­ლას აეტ­ა­ნა. ნე­ტავ რა მოხ­დე­ბო­და, მარ­თ­ლა რომ გა­მო­ეკ­რა ჩახ­მა­ხი­სათ­ვის? იმ წუ­თას ის­ევ და­ე­უფ­ლა შეგ­რ­ძ­ნე­ბა, რომ შე­ეძ­ლო ღმერ­თად ქცე­უ­ლი­ყო და მე­ხუ­თე სარ­თუ­ლი­დან ემ­არ­თა ქვე­ყა­ნა. ამ­ა­სო­ბა­ში სპექ­ტაკ­ლიც დამ­თავ­რ­და.

გმი­რი სა­ა­ბა­ზა­ნო­სა­კენ გა­ე­მარ­თა. შარ­დის ბუშ­ტი გა­ი­თა­ვი­სუფ­ლა და სარ­კე­ში ჩა­ი­ხე­და. სულ არ შეც­ვ­ლი­ლი­ყო. სა­კუ­თა­რი გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბის და­ნახ­ვა­ზე ფსი­ქო­ა­ნა­ლი­ტი­კო­სის სიტყ­ვე­ბი გა­ახ­სენ­და: "შე­გიძ­ლია ჩათ­ვა­ლო, რომ გარ­კ­ვე­უ­ლი დრო­ის მან­ძილ­ზე არ­ა­ფე­რი გე­მუქ­რე­ბა. შენს ტვინს უს­აშ­ვე­ლო არ­ა­ფე­რი სჭირს. ოღ­ონდ გახ­სოვ­დეს, რომ ძვე­ლი სა­ბერ­ძ­ნე­თი აღ­არ არ­სე­ბობს. გო­ნე­ბის სრულ­ყო­ფა და ოც­ნე­ბა აბს­ტ­რაქ­ტულ სი­ლა­მა­ზე­ზე, სი­სუ­ლე­ლეა. ბედ­ნი­ე­რე­ბა პა­ტარ-პა­ტა­რა სი­ა­მოვ­ნე­ბე­ბის ნა­ზა­ვია: ყა­ვის ოხ­ში­ვა­რი და სი­გა­რე­ტი გა­ზე­თის კითხ­ვი­სას, სა­სი­ა­მოვ­ნო სა­უ­ბა­რი რეს­ტო­რან­ში, ემ­ას მკვრი­ვი საჯ­დო­მი, ხის ფი­სის შო­რე­უ­ლი სურ­ნე­ლი იმ პორ­ტი­დან, სა­დაც სი­ჭა­ბუ­კე გაქვს გა­ტა­რე­ბუ­ლი". პრო­ფე­სო­რი ორ­მოც­და­ცა­მე­ტი წლის იყო და სა­ა­ბა­ზა­ნოს თა­რო­ზე გა­ჭა­ღა­რა­ვე­ბუ­ლი სა­ფეთ­ქ­ლე­ბის­თ­ვის სა­ღე­ბა­ვის ფლა­კონს, და­მაწყ­ნა­რე­ბელ წამ­ლებს, ან­ტი­დეპ­რე­სან­ტებს და ბუ­ა­სი­ლის სან­თ­ლებს ინ­ა­ხავ­და. იმ წუ­თას სუს­ტი თავ­ბ­რუს­ხ­ვე­ვა იგრ­ძ­ნო. კე­ფა­ში საყ­ვი­რე­ბის ხმა­უ­რი სცემ­და. ას­ე­თი რამ ად­რეც მოს­ვ­ლია. მას შემ­დეგ, რაც ბიბ­ლი­ო­თე­კის წიგ­ნე­ბი­დან წვნი­ა­ნის დამ­ზა­დე­ბა დას­ჩემ­და, ატ­ყობ­და, რომ თვა­ლე­ბი უბ­ნელ­დე­ბო­და და წყვდი­ად­ში უც­ნა­უ­რი ან­ტი­კუ­რი ღვთა­ე­ბე­ბი ჩნდე­ბოდ­ნენ ხოლ­მე. ჩვე­უ­ლებ­რივ, ეს სულ რამ­დე­ნი­მე წუთს გრძელ­დე­ბო­და. ამ­ჯე­რად იგრ­ძ­ნო, რომ შე­ტე­ვა უკ­ვე სე­რი­ო­ზულ სა­ხეს იღ­ებ­და.


მარ­ცე­ლი­უს მარ­ტი­ნა­ი­ტი­სი - ტექსტები სინათლის შუქზე

marcelius martinaitisi teqstebi sinatlis shuqze
თარგმნა ლილი მჭედლიშვილ­მა

მინ­და ვიმ­ს­ჯე­ლო უფ­რო კითხ­ვა­ზე, ვიდ­რე ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზე, ვი­ნა­ი­დან კითხ­ვა ზოგ­ჯერ შე­მოქ­მე­დე­ბის ტოლ­ფა­სია, ზოგ­ჯერ კი ტექ­ს­ტ­თან შე­და­რე­ბით უფ­რო ღრმა და უფ­რო გა­აზ­რე­ბუ­ლიც კი. უკ­ა­ნას­კ­ნე­ლი ათი წლის მან­ძილ­ზე კითხ­ვა გა­ცი­ლე­ბით დიდ და მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან როლს თა­მა­შობ­და, ვიდ­რე ბო­ლო ორ­მოც­და­ა­თი წლის მან­ძილ­ზე მრა­ვალ­ფე­რო­ვან გა­მო­ცე­მა­თა უზ­არ­მა­ზა­რი მთა.

იმ­ა­ზე ფიქ­რი­სას, თუ რას წარ­მო­ად­გენს თა­ნა­მედ­რო­ვე ლიტ­ვუ­რი ლი­ტე­რა­ტუ­რა, რა ხდე­ბო­და და რა ხდე­ბა მის სიღ­რ­მე­ებ­ში, არ შე­იძ­ლე­ბა გვერ­დი ავ­უ­ა­როთ ლი­ტე­რა­ტუ­რის ფე­ნო­მე­ნა­ლურ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბას გა­სუ­ლი და ახ­ლან­დე­ლი სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის შე­სა­ყარ­ზე, მის ფარ­თო გავ­რ­ცე­ლე­ბას. ხან­და­ხან გეჩ­ვე­ნე­ბა, რომ ლიტ­ვის ის­ტო­რი­ის პრო­ექ­ტი­რე­ბას სწო­რედ პო­ე­ტე­ბი ახ­დენ­დ­ნენ. რამ­დე­ნი­მე წლის წინ, ამ­ჟა­მინ­დე­ლი და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის მო­პო­ვე­ბამ­დე, სა­ი­უ­დი­სის პირ­ველ მა­სობ­რივ მი­ტინ­გებ­ზე ხალ­ხი ქვეყ­ნის ეკ­ო­ნო­მი­კუ­რი გარ­დაქ­მ­ნის პროგ­რა­მე­ბით კი არ მი­დი­ო­და, არ­ა­მედ გა­სუ­ლი და ამ სა­უ­კუ­ნის კლა­სი­კო­სე­ბის ლექ­სე­ბით. მათ არა მხო­ლოდ კითხუ­ლობ­დ­ნენ, არ­ა­მედ მღე­როდ­ნენ კი­დე­ვაც, გან­სა­კუთ­რე­ბით მა­შინ, რო­ცა ასე მძი­მე დრო და­უდ­გა ლიტ­ვას. უფ­რო­სი თა­ო­ბის ად­ა­მი­ა­ნე­ბი ამ ლექ­სებ­ზე სიმ­ღე­რებს ქმნიდ­ნენ, მე­რე კი ამ სიმ­ღე­რებს ცი­ხე­ებ­სა და გა­და­სახ­ლე­ბებ­ში მღე­როდ­ნენ.

და აი ის პო­ე­ზია, რო­მე­ლიც კონ­ს­პი­რა­ცი­უ­ლი მე­კავ­ში­რის როლს ას­რუ­ლებ­და, დამ­თავ­რ­და. ამგ­ვა­რი რო­ლი ით­ა­მა­შა თა­ნა­მედ­რო­ვე პო­ე­ტე­ბის - მარ­ცინ­კი­ა­ვი­ჩი­უ­სის, გი­ა­დას, სტრელ­კუ­ნა­სის ლექ­სე­ბის ტექ­ს­ტებ­მა. ის­ი­ნი წა­კითხუ­ლი და აღქ­მუ­ლი იყო დრო­ის იმ გარ­კ­ვე­ულ კონ­ტექ­ს­ტებ­ში, რო­მე­ლიც ახ­ლა უკ­ვე აღ­არ არ­სე­ბობს. ვფიქ­რობ, ეს, რო­გორც რუ­სი, ისე ყო­ფი­ლი საბ­ჭო­თა რეს­პუბ­ლი­კე­ბის პო­ე­ტე­ბის აღქ­მის­თ­ვი­საც არ­ის და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლი.

ლიტ­ვა­ში და­ბა­დე­ბულ ნო­ბე­ლის პრე­მი­ის ლა­უ­რე­ატ პო­ლო­ნელ პო­ეტს - ჩეს­ლავ მი­ლოშს, რო­მე­ლიც კარ­გად იც­ნობს აქ­ა­ურ რე­ა­ლი­ებს, რო­გორ­ღაც წა­მოს­ც­და, ლიტ­ვე­ლი ერი და სა­ხელ­მ­წი­ფო დამ­წერ­ლო­ბი­დან, ლი­ტე­რა­ტუ­რი­დან, კითხ­ვი­დან აღ­ორ­ძინ­დაო. მე­ფის რუ­სე­თის მი­ერ გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში ლიტ­ვუ­რი დამ­წერ­ლო­ბის (ბეჭ­დ­ვის) მკაც­რ­მა აკრ­ძალ­ვამ უნ­ი­კა­ლუ­რი უკ­უქ­მე­დე­ბა - აკრ­ძა­ლუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რის სა­ყო­ველ­თაო კითხ­ვა გა­მო­იწ­ვია, რაც მუ­დამ ენ­ი­სა და ლი­ტე­რა­ტუ­რის შე­ნახ­ვა-შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბის გა­რან­ტად აღ­იქ­მე­ბო­და.

შე­მოქ­მე­დე­ბას თან რის­კი და მსხვერ­პ­ლი­ა­ნო­ბა ახლ­და, იგი მას­თან ხე­ლი­ხელ­ჩა­კი­დე­ბუ­ლი მი­ე­დი­ნე­ბო­და. და აი, უც­ებ და­ემ­ხო სის­ტე­მა, რო­მელ­საც ლი­ტე­რა­ტუ­რა ან უპ­ი­რის­პირ­დე­ბო­და, ან მხარს უჭ­ერ­და. უც­ებ ერ­თი­ა­თად შემ­ცირ­და ტი­რა­ჟი.

პრობ­ლე­მა ისაა, ზუს­ტად გა­ნი­საზ­ღ­ვ­როს, ცო­ტა ხნის წი­ნან­დელ მწერ­ლო­ბა­ში, სად იყო ჭეშ­მა­რი­ტი ლი­ტე­რა­ტუ­რა და სად იყო კითხ­ვა, რო­მე­ლიც გა­მო­ე­ყო ლი­ტე­რა­ტუ­რას და რო­მელ­მაც პუბ­ლი­ცის­ტი­კის, ეს­ე­ის­ტი­კის, პრო­ტეს­ტის, ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლუ­რი იატ­აკ­ქ­ვე­შე­თის სა­ხე მი­ი­ღო. კითხ­ვა ხა­ტავ­და ლი­ტე­რა­ტუ­რის რა­ღაც ახ­ალ ხატს, რო­მე­ლიც შორს იდ­გა იმ­ი­სა­გან, რაც ლე­გა­ლუ­რი ბეჭ­დ­ვი­თი სიტყ­ვის ან კრი­ტი­კო­სე­ბის შე­ფა­სე­ბის შე­დე­გად შე­იძ­ლე­ბო­და შექ­მ­ნი­ლი­ყო.

რა თქმა უნ­და, არ­ის ის, რა­ზე­დაც შე­იძ­ლე­ბა გუ­ლი დაგ­წყ­დეს. მა­გა­ლი­თად, რო­დის წა­ი­კითხა­ვენ კი­დევ ლი­ტე­რა­ტუ­რას, თა­ნა­მედ­რო­ვე ლი­ტე­რა­ტუ­რას ისე, რომ არ­ა­ფე­რი გა­მო­ტო­ვონ ტექ­ს­ტ­ში, რომ თა­ვი­ან­თი თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბი­თა და თა­ნაგ­რ­ძ­ნო­ბით ყო­ველ­ნა­ი­რად შე­ე­ცად­ნენ, და­ეხ­მა­რონ მწე­რალს ბო­ლომ­დე ართ­ქ­მუ­ლის გა­მოთ­ქ­მა­ში? მინ­და ვი­კითხო, რა უფ­რო სა­ში­ში იყო რე­ჟი­მის­თ­ვის - ნა­წე­რი თუ ნა­წე­რის წა­კითხ­ვა? ცენ­ზუ­რას ხში­რად მხო­ლოდ ის რო­დი გა­დი­ო­და, რაც და­წე­რი­ლი იყო, არ­ა­მედ ის­იც, რაც შე­იძ­ლე­ბო­და მკითხ­ველს გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბულ ნა­წარ­მო­ებ­ში მოს­ჩ­ვე­ნე­ბო­და. უნ­და ემ­არ­თათ, ხელ­ჩა­კი­დე­ბუ­ლი ეტ­ა­რე­ბი­ნათ არა მარ­ტო მწერ­ლო­ბა, არ­ა­მედ ლი­ტე­რა­ტუ­რის აღქ­მაც, მი­სი წა­კითხ­ვაც - აი რა იყო ამ­ის­წი­ნა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ერთ-ერ­თი უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი ამ­ო­ცა­ნა, რომ­ლის გა­და­საწყ­ვე­ტად არ­ა­ვი­თარ სა­შუ­ა­ლე­ბას არ ერ­ი­დე­ბოდ­ნენ, სა­ბო­ლოო ან­გა­რიშ­ში კი - ად­ა­მი­ა­ნებს, ყმაწ­ვილს, რო­მელ­მაც ეს-ესაა გა­ი­გო რა არ­ის წიგ­ნი, უნ­და ეს­წავ­ლა გა­რე­მოს, საგ­ნე­ბის, წიგ­ნის კულ­ტუ­რუ­ლი ფა­სე­უ­ლო­ბე­ბის უაპ­ე­ლა­ციო გან­ს­ჯა.

ყვე­ლა­ფერ ამ­ას უპ­ი­რის­პირ­დე­ბო­და "კონ­ს­პი­რა­ცი­უ­ლი" კითხ­ვა. დევ­ნი­ლი, და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლი მწერ­ლე­ბის სა­ხე­ლე­ბი ყვე­ლა­სათ­ვის არ­ის ცნო­ბი­ლი, მაგ­რამ სა­ეჭ­ვოა შე­საძ­ლე­ბე­ლი იყ­ოს იმ ად­ა­მი­ა­ნე­ბის ჩა­მოთ­ვ­ლა, ვინც კითხ­ვის გა­მო იქ­ნა მსჯავ­რ­დე­ბუ­ლი, გა­და­სახ­ლე­ბუ­ლი, სა­მუ­შა­ო­დან დათხოვ­ნი­ლი თუ გან­დევ­ნი­ლი, მა­შინ, რო­ცა სწო­რედ იმ ად­ა­მი­ა­ნე­ბის მი­ერ იქ­ნა აწ­ე­უ­ლი იმ ლი­ტე­რა­ტუ­რის ფა­სი, რო­მელ­საც ასე დავ­ტი­რით ახ­ლა, მი­სი და­კარ­გ­ვის შემ­დეგ.

მწერ­ლო­ბის ავ­ტო­რი­ტე­ტის და­ცე­მას, სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში მკითხ­ვე­ლის რო­ლის მა­თი აზ­რით და­უმ­სა­ხუ­რე­ბელ შეც­ვ­ლას ბევ­რი მე­ტად მტკივ­ნე­უ­ლად აღ­იქ­ვამს. თა­ნა­მედ­რო­ვე პო­ლი­ტი­კურ სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში ლი­ტე­რა­ტუ­რა უკ­ვე აღ­არ თა­მა­შობს გმი­რის როლს. ახ­ლა მწე­რალს და მის გავ­ლე­ნას წარ­მა­ტე­ბით უწ­ევს კონ­კუ­რენ­ცი­ას პო­ლი­ტი­კო­სი, მე­წარ­მე თუ მას­კულ­ტუ­რის ესა თუ ის კერ­პი. თუ მწერ­ლო­ბის ერ­თი ნა­წი­ლი ყო­ფი­ლი სის­ტე­მის მი­ერ მი­ნი­ჭე­ბულ პრი­ვი­ლე­გი­ებს კარ­გავს, მე­ო­რე ნა­წი­ლი კარ­გავს მკითხ­ვე­ლებს, მე­სა­მე ნა­წი­ლი იმ შიშს, რო­მე­ლიც მი­სი შე­მოქ­მე­დე­ბის მთა­ვარ სტი­მულს, მი­სი ცხოვ­რე­ბის წესს და სტილს წარ­მო­ად­გენ­და. დიდ შიშს დი­დი სარ­გე­ბე­ლი ჰქონ­და.

ახ­ლა ლიტ­ვა­ში ხში­რად დგე­ბა ცნო­ბილ ად­ა­მი­ან­თა რე­ი­ტინ­გე­ბი, მაგ­რამ იმ ად­ა­მი­ა­ნებს შო­რის მწერ­ლე­ბი არ არ­ი­ან. მა­შინ, რო­ცა, სულ ცო­ტა ხნის წინ, მათ პირ­ვე­ლი ად­გი­ლე­ბი ეჭ­ი­რათ, მათ დე­პუ­ტა­ტე­ბად, მი­ნის­ტ­რე­ბად, პრე­ზი­დენ­ტე­ბად ირ­ჩევ­დ­ნენ. მწე­რალს აღ­ა­რა­ვინ ეკ­ითხე­ბა, რო­გორ იც­ხოვ­როს, რას ფიქ­რობს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ზე, აწმ­ყო­სა და მო­მა­ვალ­ზე, რას ფიქ­რობს ფულ­ზე, ბან­კებ­ზე, სიყ­ვა­რულ­ზე, ბავ­შ­ვებ­ზე, ერ­ზე... რაც მთა­ვა­რია, აღ­ა­რა­ვის აინ­ტე­რე­სებს, რო­გორ წერს ან რის შე­სა­ხებ წერს. მის­თ­ვის თით­ქ­მის სრუ­ლი­ად ხელ­მი­უწ­ვ­დო­მე­ლია ტე­ლე­ეკ­რა­ნი. გა­მომ­ცემ­ლო­ბე­ბი აღ­არ ელ­ი­ან მის ახ­ალ შე­დევ­რებს.

მწე­რა­ლი, რო­მე­ლიც ერ­ოვ­ნულ ლი­ტე­რა­ტუ­რას ქმნის, გან­სა­კუთ­რე­ბით პა­ტა­რა ქვე­ყა­ნა­ში, არ­ა­თუ მდი­და­რი, სა­თა­ნა­დოდ უზ­რუნ­ველ­ყო­ფი­ლიც ვერ იქ­ნე­ბა. იშ­ვი­ა­თი გა­მო­ნაკ­ლი­სი შე­იძ­ლე­ბა იყ­ოს ის, ვინც მო­ა­ხერ­ხებს და "გა­აღ­წევს" თა­ვი­სი ქვეყ­ნის საზ­ღ­ვ­რებს. კვლავ ჩნდე­ბა მოთხოვ­ნი­ლე­ბა ლი­ტე­რა­ტუ­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი­სა თუ მხატ­ვ­რულ ფა­სე­უ­ლო­ბა­თა ურ­თი­ერ­თ­გაც­ვ­ლი­სა, მაგ­რამ სულ სხვა დო­ნი­თა და სხვა ფორ­მით, ვიდ­რე ეს სოც­ბა­ნა­კის დროს იყო. ვხე­დავ, რო­გორ ჩნდე­ბა სხვა­დას­ხ­ვა ქვეყ­ნის ლი­ტე­რა­ტორ­თა სო­ლი­და­რო­ბე­ბი და მა­თი შექ­მ­ნა გან­პი­რო­ბე­ბუ­ლია არა ცენ­ზუ­რის წი­ნა­აღ­მ­დეგ, არ­ა­მედ სი­ღა­რი­ბის, ან­გა­რე­ბის, უგ­ე­მოვ­ნე­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ საბ­რ­ძოლ­ვე­ლად.

შე­იძ­ლე­ბა ფუ­ლი ბლო­მად და სწრა­ფა­დაც იშ­ო­ვო, ოღ­ონდ სა­რეკ­ლა­მო, სა­ი­უ­ბი­ლეო თუ სა­ქორ­წი­ნო კუპ­ლე­ტე­ბით, ერ­ო­ტი­უ­ლი სცე­ნე­ბით, სიყ­ვა­რულ­სა და გან­შო­რე­ბა­ზე და­წე­რი­ლი უაზ­რო სიმ­ღე­რე­ბით, კრი­მი­ნა­ლუ­რი ქრო­ნი­კე­ბი­თა და საპ­ნის რო­მა­ნე­ბით. ბევ­რი ჩვე­ნი ლი­ტე­რა­ტო­რი გა­დის კი­დე­ვაც ამ­ით იოლ­ას. ეს არ­ის აბ­სო­ლუ­ტუ­რი თა­ვი­სუფ­ლე­ბა, რო­მე­ლიც თვი­თონ­ვე სჭამს სა­კუ­თარ თავს.

ბიზ­ნე­სი­სა და რეკ­ლა­მის დროს და­ა­ფა­სე­ბენ უფ­რო ხორცს, ვიდ­რე სულს. ბევ­რი დღემ­დე ვერ ურ­იგ­დე­ბა ამ უს­ი­ა­მოვ­ნო აღ­მო­ჩე­ნას, ვი­ნა­ი­დან სა­მარ­თ­ლი­ა­ნად მი­აჩ­ნია, რომ ლი­რი­კუ­ლი მი­ნი­ა­ტუ­რა გა­ცი­ლე­ბით მაღ­ლა დგას, ვიდ­რე გა­მარ­თუ­ლი ტექ­ს­ტი ხორ­ცის კონ­სერ­ვის ქი­ლა­ზე.

დღეს რომ კულ­ტუ­რა მარ­თო და აკ­ონ­ტ­რო­ლო, ფუ­ლით მარ­თ­ვა უნ­და შე­გეძ­ლოს. მაგ­რამ უნ­და მარ­თო ად­ა­მი­ა­ნუ­რად, რა­თა რა­ი­მე გა­მო­უს­წო­რე­ბე­ლი არ მოხ­დეს. ის ყბა­და­ღე­ბუ­ლი, არც თუ მცი­რე ფუ­ლი­თა და შე­მო­სავ­ლი­ა­ნი რეკ­ლა­მე­ბით უზ­რუნ­ველ­ყო­ფი­ლი და­სავ­ლუ­რი - ის კი არა, ახ­ლა უკ­ვე ად­გი­ლობ­რი­ვი - მა­სობ­რი­ვი კულ­ტუ­რაც აკი სულ უფ­რო ხში­რად და ხში­რად გვი­საფ­რ­დე­ბა იქ, სა­დაც ყვე­ლა­ზე ნაკ­ლე­ბად ვე­ლით.

აი, მეც და­ვიწყე თუ არა ლი­ტე­რა­ტუ­რა­ზე ლა­პა­რა­კი, ფუ­ლამ­დე მი­ვე­დი. რა უნ­და ვქნა, თუ­კი დღეს ნე­ბის­მი­ერ, თვით შე­მოქ­მე­დე­ბით ჩა­ნა­ფიქ­რ­საც კი წინ მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი გა­ან­გა­რი­შე­ბა უნ­და უძ­ღო­დეს. ვერ ვიტყ­ვი, თით­ქოს ლიტ­ვის ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა კულ­ტუ­რი­სათ­ვის სახ­ს­რებს არ გა­მო­ყოფ­დეს. რა თქმა უნ­და, გა­მო­ყოფს, მაგ­რამ იგი საკ­მა­რი­სი არ არ­ის, არ არ­ის და არც იქ­ნე­ბა. ვფიქ­რობ, არა მხო­ლოდ ლიტ­ვა­ში, მსგავ­სი ის­ტო­რი­უ­ლი გა­მოც­დი­ლე­ბის სხვა ქვეყ­ნებ­შიც თავს ერ­თი და იგ­ი­ვე პრობ­ლე­მა იჩ­ენს - რო­გორ გა­მო­ვი­ყე­ნოთ ეს სახ­ს­რე­ბი, ფუ­ლი ვი­სი სა­შუ­ა­ლე­ბით და ვის ხელ­ში უნ­და შე­მო­ვი­დეს, რო­გორ უნ­და გა­და­ვი­დეთ ჩვე­უ­ლი რა­ო­დე­ნობ­რი­ვი­დან ხა­რის­ხობ­რი­ვის მხარ­და­ჭე­რა­ზე, რა­თა კონ­კუ­რენ­ცი­ის პი­რო­ბებ­ში გა­მო­ვავ­ლი­ნოთ და მხარ­ში ამ­ო­ვუდ­გეთ იმ­ას, რაც მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია არა მხო­ლოდ ტე­ლე­რეკ­ლა­მე­ბი­სა და გა­სარ­თო­ბე­ბი­სათ­ვის, არ­ა­მედ სუ­ლი­ე­რი გან­ვი­თა­რე­ბის­თ­ვი­საც. ჯერ კი­დევ ცუ­დად მუ­შა­ობს ფონ­დე­ბის სის­ტე­მა, ხო­ლო არ­სე­ბუ­ლი ფონ­დე­ბი ერ­ოვ­ნუ­ლი კულ­ტუ­რუ­ლი პო­ლი­ტი­კის არ­არ­სე­ბო­ბის გა­მო ხში­რად ნაკ­ლებ­მ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან პრო­ექ­ტებს უჭ­ერს მხარს.

ბო­ლო ხა­ნებ­ში მკითხ­ვე­ლი ის­ევ უბ­რუნ­დე­ბა ლი­ტე­რა­ტუ­რას, მაგ­რამ სრუ­ლი­ად სხვა გან­წყო­ბით, ახ­ლა იგი სულ სხვა წიგ­ნებს იღ­ებს თა­რო­ე­ბი­დან. მწე­რა­ლიც თან­და­თან უფ­რო თავ­და­ჯე­რე­ბუ­ლი ხდე­ბა, გან­სა­კუთ­რე­ბით მა­შინ, თუ იგი ცო­ტა­თი მა­ინც ცნო­ბი­ლია და წარ­მოდ­გე­ნა აქვს, რო­გორ უნ­და მო­იქ­ცეს წიგ­ნის გა­მო­ცე­მის ახ­ლან­დე­ლი სის­ტე­მის პი­რო­ბებ­ში, მა­შინ, რო­დე­საც რი­გი­ა­ნი ტი­რა­ჟიც კი შე­სა­ბა­მის ჰო­ნო­რარს არ გპირ­დე­ბა. ლი­ტე­რა­ტუ­რი­სა და ლი­ტე­რა­ტო­რე­ბის მხარ­და­სა­ჭე­რად ჩნდე­ბა სხვა­დას­ხ­ვა სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბი, ახ­ა­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი, რა­თა სა­ზო­გა­დო­ე­ბა ეზ­ი­ა­როს კულ­ტუ­რას, გა­ეც­ნოს მის შე­მომ­ქ­მედთ. ეს არ­ის სა­ხელ­მ­წი­ფო სტი­პენ­დი­ე­ბი, ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი და სხვა სა­ხის პრე­მი­ე­ბი, პროგ­რა­მის და­ფი­ნან­სე­ბე­ბი, კონ­ტ­რაქ­ტე­ბი თუ სა­ერ­თა­შო­რი­სო ჰუ­მა­ნი­ტა­რუ­ლი ფონ­დე­ბის გრან­ტე­ბი. თან­და­თან ყა­ლიბ­დე­ბა მხარ­და­ჭე­რის სის­ტე­მა, მწერ­ლე­ბიც თან­და­თან ეჩ­ვე­ვი­ან მას, სწავ­ლო­ბენ, რო­გორ გა­მო­ი­ყე­ნონ, რო­გორ ის­არ­გებ­ლონ მი­სით. ამ ვი­თა­რე­ბა­ში ცუ­დი არ იქ­ნე­ბო­და მიგ­ვე­მარ­თა შვე­ი­ცა­რი­ის, ნორ­ვე­გი­ის და ზო­გი­ერ­თი ევ­რო­პუ­ლი ქვეყ­ნის გა­მოც­დი­ლე­ბი­სათ­ვის, რო­მელ­თაც შეძ­ლეს და შე­ი­ნარ­ჩუ­ნეს კულ­ტუ­რა და მწერ­ლო­ბა.

ვხე­დავ, ამ "ჯუნ­გ­ლებ­ში" რო­გორ სწრა­ფად პო­უ­ლო­ბენ ად­გილს ახ­ალ­გაზ­რ­და ლი­ტე­რა­ტო­რე­ბი. ის­ი­ნი თხო­ვენ, სწე­რენ, ღე­ბუ­ლო­ბენ, მი­ემ­გ­ზავ­რე­ბი­ან, ეც­ნო­ბი­ან, ხდე­ბი­ან ცნო­ბი­ლე­ბი სა­ერ­თა­შო­რი­სო ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლურ მი­ეთ­მო­ეთ­ში, რა­ღაც დრო­ით ევ­რო­პა­სა ან ამ­ე­რი­კა­ში იკ­არ­გე­ბი­ან, უკ­ან ახ­ალ-ახ­ა­ლი ზრახ­ვე­ბით, ახ­ალ-ახ­ა­ლი ჩა­ნა­ფიქ­რე­ბით ბრუნ­დე­ბი­ან და ის­ევ მი­დი­ან... იბ­ა­დე­ბა მწერ­ლის სრუ­ლი­ად ახ­ა­ლი, ჩვენ­თ­ვის სრუ­ლი­ად გა­უ­გე­ბა­რი ტი­პი, რო­მე­ლიც სწო­რედ ამგ­ვა­რი სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბით იხ­ვეჭს სა­ხელს, იძ­ენს მხარ­და­ჭე­რას, ახ­ერ­ხებს თა­ვი­სი შე­მოქ­მე­დე­ბის თარ­გ­მ­ნას. ჩვენ­თ­ვის, ვინც მიჩ­ვე­უ­ლი ვართ და­ჩაგ­რუ­ლი მწერ­ლის რო­მან­ტი­კულ ტიპს, სრუ­ლი­ად მი­უ­ღე­ბე­ლია ამგ­ვა­რი პერ­სო­ნა­ჟი. უფ­რო­სი თა­ო­ბის მწერ­ლე­ბი­სათ­ვის, ვი­საც თა­ვი სა­წე­რი მა­გი­დის გა­რე­შე ვერ წარ­მო­უდ­გე­ნია, ყო­ვე­ლი­ვე ამ­ის გა­თა­ვი­სე­ბა და ცხოვ­რე­ბის ნი­რის შეც­ვ­ლა გარ­და იმ­ი­სა, რომ ფსი­ქო­ლო­გი­უ­რად ძალ­ზე ძნე­ლია, მე­ტის­მე­ტად გვი­ა­ნა­ცაა. და­ბო­ლოს, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია არა იმ­დე­ნად მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი სიძ­ნე­ლე­ე­ბი, რამ­დე­ნა­დაც შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ცხოვ­რე­ბის მოშ­ლა, მწერ­ლის რო­ლის აშ­კა­რა დაკ­ნი­ნე­ბა, მი­სი სო­ცი­ა­ლუ­რი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის და­ცე­მა, მოქ­მე­დი პი­რის სტა­ტუ­სის და­კარ­გ­ვა.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - ლექსი

aleqsei belmasovi
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

ამ მო­ხუცს თვა­ლე­ბი ჩა­მო­უჭ­კ­ნა

და კე­ფი­დან თმა კვამ­ლად ას­დის.


მი­სი ნა­ბი­ჯე­ბის ოდ­ნავ გა­სა­გო­ნი შა­რი­შუ­რი

მა­გო­ნებს დაღ­ლი­ლი ხე­ე­ბის ნა­ბი­ჯე­ბის ხმას

ღა­მე­ულ ტყე­ში.


ის მო­დის შო­რი­დან:

უთ­უ­ოდ მე-19 სა­უ­კუ­ნი­დან.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - ლექსი

aleqsei belmasovi
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

შუ­ქის წყა­ლო­ბით მე ვი­ცი:

რომ სიბ­ნე­ლეს მო­ცუ­ლო­ბა აქვს;

რომ ყვე­ლა­ფე­რი, რაც გა­უ­ნა­თე­ბე­ლია,

სიბ­ნე­ლის ში­ნა­არსს წარ­მო­ად­გენს.

ნა­ბი­ჯე­ბი­სა და ხმე­ბის მდი­ნა­რე­ბა,

უხ­ი­ლა­ვი ქა­რის ხმა­უ­რი,

ნეს­ტი­ა­ნი ცის სუ­ნი,

ყვე­ლა­ფე­რი ეს - სიბ­ნე­ლის ში­ნა­არ­სია.


მაგ­რამ რო­დე­საც ცნო­ბი­ე­რე­ბა კვდე­ბა,

მა­ში­ნაც სიბ­ნე­ლე ის­ად­გუ­რებს.

სიბ­ნე­ლე, რო­მელ­საც არ გა­აჩ­ნია მო­ცუ­ლო­ბა და ში­ნა­არ­სი

სიბ­ნე­ლე, რო­მე­ლიც დროს არ ემ­ორ­ჩი­ლე­ბა.


რა­ზე მეტყ­ვე­ლებს ეს?

რას ნიშ­ნავს?


იქ­ნებ იმ­ას, რომ არ­სე­ბობს ორი სი­მარ­თ­ლე:

პირ­ვე­ლი - სამ­ყა­რო არ­ის,

მე­ო­რე - სამ­ყა­რო არ არ­ის.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - ლექსი

aleqsei belmasovi
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვარ ხე­ებს აქვთ სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვა­რი სა­ხე­ლე­ბი,

სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვარ ღრუბ­ლებს კი სა­ხე­ლე­ბი არა აქვთ:

მე­ტის­მე­ტად სწრაფ­ლ­მა­ვა­ლია მა­თი ცხოვ­რე­ბა.


ეს არ ეს­მით მხო­ლოდ ბავ­შ­ვებს

და ღრუბ­ლებს სა­ხე­ლებს არქ­მე­ვენ.


მაგ­რამ ერთ მშვე­ნი­ერ დღეს ბავ­შ­ვე­ბი იზრ­დე­ბი­ან

და დგე­ბა შე­მოდ­გო­მა -

და ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი წვი­მე­ბი მო­დის.


ად­ა­მი­ა­ნე­ბი უჩ­ი­ვი­ან ამ­ინდს,

ამ­ინ­დი კი აქ არ­ა­ფერ­შუ­ა­შია.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - სევ­და

aleqsei belmasovi sevda
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

რა ხა­ნია ჩემს სახ­ლ­ში აღ­არ მო­დი­ან ოჩ­ო­კო­ჩე­ბი,

კუ­დუ­რე­ბი და რუ­ხი მგლე­ბი:

მათ სა­მუ­და­მოდ და­ტო­ვეს ჩე­მი სამ­ყა­რო.


შე­ვეჩ­ვიე ამ­ას,

და დი­ლით ად­რე, რო­დე­საც მხი­ა­რუ­ლი ძაღ­ლე­ბი ყე­ფენ,

და მწუ­ხა­რე ავ­ტო­ბუ­სე­ბი შორს მი­იჩ­ქა­რი­ან,

თავს ბედ­ნი­ე­რად ვგრძნობ.


სა­მა­გი­ე­როდ ახ­ლა უკ­ვე ყვე­ლა­ფე­რი ვი­ცი იმ დრო­ის შე­სა­ხებ,

სა­დაც ყველ­გან და ყო­ველ­თ­ვის თან უნ­და ატ­ა­რო

სა­ხე­ლი და მა­მის­სა­ხე­ლი,

სა­დაც პა­ტივ­ცე­მუ­ლი ად­ა­მი­ა­ნე­ბი ცდი­ლო­ბენ იარ­ონ აუჩ­ქა­რებ­ლად

და ფრთხი­ლად, რა­თა აზ­რე­ბი არ და­ე­ფან­ტოთ.

სა­დაც, რო­გორც წე­სი, კვდე­ბი­ან არა სი­ბე­რი­სა­გან,

არ­ა­მედ მარ­ტო­ო­ბის­გან.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - მე

aleqsei belmasovi me
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

I
მე ვე­კუთ­ვ­ნი 1959 წელს.

ამ­ას ჩე­მი დო­კუ­მენ­ტე­ბი

და და­ბა­დე­ბის მოწ­მე­ე­ბი ად­ას­ტუ­რე­ბენ.

მაგ­რამ რო­გორც არ უნ­და ჩა­ვუღ­რ­მავ­დე

მეხ­სი­ე­რე­ბას -

თავს ვერ აღ­ვიქ­ვამ სა­მი

ოთ­ხი ან ხუ­თი წლის ბავ­შ­ვად.

სა­მა­გი­ე­როდ, კარ­გად მახ­სოვს სხვა რამ:

ჟან­გი­ა­ნი ვა­გო­ნი...

შუ­ა­ღა­მით ვი­ღა­ცის ხელს რელ­სებ­ზე გა­და­ყავ­ხარ...

გარ­შე­მო ხე­ე­ბის კენ­წე­რო­ე­ბი ცა­ში ყვინ­თა­ვენ...

ვარ სახ­ლ­ში,

სა­დაც ჭე­რი­დან და ნეს­ტი­ა­ნი კედ­ლე­ბი­დან

მსუ­ქა­ნი ტა­რაკ­ნე­ბი წვე­თავს...

მაგ­რამ რას წარ­მო­ვად­გენ მე იმ რე­ა­ლო­ბა­ში?

ვინ ვარ - ბავ­შ­ვი თუ მო­ხუ­ცი?

რად იძ­ი­რე­ბა მო­გო­ნე­ბე­ბი წყვდი­ად­ში?


გაბრიელე დ’ანუნციო

გაბრიელე დ’ანუნციო (იტალ. Gabriele d'Annunzio, ნამდვილი გვარი რაპანიეტა (იტალ. Rapagnetta); დ. 12 მარტი, 1863 – გ. 1 მარტი, 1938)– იტალიელი პოეტი, პროზაიკოსი და დრამატურგი. ლექსების პირველი კრებული „პრიმო ვერე“ 16 წლისამ გამოაქვეყნა. 17 წლისამ კი პირველი მოთხრობები– „ჩინჩინნატო“ და „ტოტო“ დასტამბა. მისი შემოქმედება რთული და მრავალფეროვანია. აინტერესებდა ძლიერი ადამიანის, ზეკაცის პრობლემა. ომს მამაკაცური ენერგიისა და ნების გამოვლინებად თვლიდა. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ჯარში წავიდა. მალე დაიჭრა და იძულებული გახდა შინ დაბრუნებულიყო. იმ ჯარისკაცის სევდა, ვისაც ბრძოლა აღარ შეუძლია, გამოხატა ლექსების ციკლში ,,ნოტტურნო“ (ნოქტიურნი). ფიზიკური და სულიერი ბრძოლებით დაღლილი სიმშვიდესა და შვებას ელეონორა დუზეს სიყვარულში ჰპოვებდა. იყო იტალიური კინემატოგრაფიის ერთ–ერთი ფუძემდებელი და იტალიის მეცნიერებათა აკადემიის დამაარსებელი.