ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - ლექსი

aleqsei belmasovi
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვარ ხე­ებს აქვთ სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვა­რი სა­ხე­ლე­ბი,

სხვა­დას­ხ­ვაგ­ვარ ღრუბ­ლებს კი სა­ხე­ლე­ბი არა აქვთ:

მე­ტის­მე­ტად სწრაფ­ლ­მა­ვა­ლია მა­თი ცხოვ­რე­ბა.


ეს არ ეს­მით მხო­ლოდ ბავ­შ­ვებს

და ღრუბ­ლებს სა­ხე­ლებს არქ­მე­ვენ.


მაგ­რამ ერთ მშვე­ნი­ერ დღეს ბავ­შ­ვე­ბი იზრ­დე­ბი­ან

და დგე­ბა შე­მოდ­გო­მა -

და ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვი წვი­მე­ბი მო­დის.


ად­ა­მი­ა­ნე­ბი უჩ­ი­ვი­ან ამ­ინდს,

ამ­ინ­დი კი აქ არ­ა­ფერ­შუ­ა­შია.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - სევ­და

aleqsei belmasovi sevda
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

რა ხა­ნია ჩემს სახ­ლ­ში აღ­არ მო­დი­ან ოჩ­ო­კო­ჩე­ბი,

კუ­დუ­რე­ბი და რუ­ხი მგლე­ბი:

მათ სა­მუ­და­მოდ და­ტო­ვეს ჩე­მი სამ­ყა­რო.


შე­ვეჩ­ვიე ამ­ას,

და დი­ლით ად­რე, რო­დე­საც მხი­ა­რუ­ლი ძაღ­ლე­ბი ყე­ფენ,

და მწუ­ხა­რე ავ­ტო­ბუ­სე­ბი შორს მი­იჩ­ქა­რი­ან,

თავს ბედ­ნი­ე­რად ვგრძნობ.


სა­მა­გი­ე­როდ ახ­ლა უკ­ვე ყვე­ლა­ფე­რი ვი­ცი იმ დრო­ის შე­სა­ხებ,

სა­დაც ყველ­გან და ყო­ველ­თ­ვის თან უნ­და ატ­ა­რო

სა­ხე­ლი და მა­მის­სა­ხე­ლი,

სა­დაც პა­ტივ­ცე­მუ­ლი ად­ა­მი­ა­ნე­ბი ცდი­ლო­ბენ იარ­ონ აუჩ­ქა­რებ­ლად

და ფრთხი­ლად, რა­თა აზ­რე­ბი არ და­ე­ფან­ტოთ.

სა­დაც, რო­გორც წე­სი, კვდე­ბი­ან არა სი­ბე­რი­სა­გან,

არ­ა­მედ მარ­ტო­ო­ბის­გან.


ალ­ექ­სეი ბელ­მა­სო­ვი - მე

aleqsei belmasovi me
თარგმნა შალვა ბაკურაძემ

I
მე ვე­კუთ­ვ­ნი 1959 წელს.

ამ­ას ჩე­მი დო­კუ­მენ­ტე­ბი

და და­ბა­დე­ბის მოწ­მე­ე­ბი ად­ას­ტუ­რე­ბენ.

მაგ­რამ რო­გორც არ უნ­და ჩა­ვუღ­რ­მავ­დე

მეხ­სი­ე­რე­ბას -

თავს ვერ აღ­ვიქ­ვამ სა­მი

ოთ­ხი ან ხუ­თი წლის ბავ­შ­ვად.

სა­მა­გი­ე­როდ, კარ­გად მახ­სოვს სხვა რამ:

ჟან­გი­ა­ნი ვა­გო­ნი...

შუ­ა­ღა­მით ვი­ღა­ცის ხელს რელ­სებ­ზე გა­და­ყავ­ხარ...

გარ­შე­მო ხე­ე­ბის კენ­წე­რო­ე­ბი ცა­ში ყვინ­თა­ვენ...

ვარ სახ­ლ­ში,

სა­დაც ჭე­რი­დან და ნეს­ტი­ა­ნი კედ­ლე­ბი­დან

მსუ­ქა­ნი ტა­რაკ­ნე­ბი წვე­თავს...

მაგ­რამ რას წარ­მო­ვად­გენ მე იმ რე­ა­ლო­ბა­ში?

ვინ ვარ - ბავ­შ­ვი თუ მო­ხუ­ცი?

რად იძ­ი­რე­ბა მო­გო­ნე­ბე­ბი წყვდი­ად­ში?


გაბრიელე დ’ანუნციო

გაბრიელე დ’ანუნციო (იტალ. Gabriele d'Annunzio, ნამდვილი გვარი რაპანიეტა (იტალ. Rapagnetta); დ. 12 მარტი, 1863 – გ. 1 მარტი, 1938)– იტალიელი პოეტი, პროზაიკოსი და დრამატურგი. ლექსების პირველი კრებული „პრიმო ვერე“ 16 წლისამ გამოაქვეყნა. 17 წლისამ კი პირველი მოთხრობები– „ჩინჩინნატო“ და „ტოტო“ დასტამბა. მისი შემოქმედება რთული და მრავალფეროვანია. აინტერესებდა ძლიერი ადამიანის, ზეკაცის პრობლემა. ომს მამაკაცური ენერგიისა და ნების გამოვლინებად თვლიდა. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ჯარში წავიდა. მალე დაიჭრა და იძულებული გახდა შინ დაბრუნებულიყო. იმ ჯარისკაცის სევდა, ვისაც ბრძოლა აღარ შეუძლია, გამოხატა ლექსების ციკლში ,,ნოტტურნო“ (ნოქტიურნი). ფიზიკური და სულიერი ბრძოლებით დაღლილი სიმშვიდესა და შვებას ელეონორა დუზეს სიყვარულში ჰპოვებდა. იყო იტალიური კინემატოგრაფიის ერთ–ერთი ფუძემდებელი და იტალიის მეცნიერებათა აკადემიის დამაარსებელი.


ერნსტ იუნგერი - დაბრუნება

ნაწყვეტი წიგნიდან "ფოლადის ქარიშხლე­ბი"

თარგმნა ეთერ ვიბლიანმა

ernst iungeri dabruneba
რო­გორც მოვ­ლე­ნა­თა შემ­დ­გო­მი გან­ვი­თა­რე­ბის მი­ხედ­ვით მივ­ხ­ვ­დი, დიდ­ხანს არ ვყო­ფილ­ვარ გონ­წა­სუ­ლი. ყო­ველ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ჩვე­ნი მებ­რ­ძო­ლე­ბის პირ­ველ­მა რიგ­მა მი­აღ­წია იმ ტრან­შე­ამ­დე, სა­დაც მე ჩავ­ვარ­დი. თი­ხი­ან კე­დელ­ზე მიკ­რუ­ლი, გა­მოვ­ფხიზ­ლ­დი თუ არა, ვიგ­რ­ძე­ნი, რომ რა­ღაც სა­ში­ნე­ლე­ბა მომ­ხ­და­რი­ყო. გა­ვი­გო­ნე, რო­გორ უხ­მობ­დ­ნენ სა­ნიტ­რებს ას­მე­თა­ურ­თან, ცა­ლი თვა­ლით ის­იც და­ვი­ნა­ხე, მე­ომ­რე­ბი ერ­თი­მე­ო­რის მი­ყო­ლე­ბით რო­გორ ხტე­ბოდ­ნენ იმ ტრან­შე­ა­ში, სა­დაც მე ვეგ­დე და სირ­ბილს გა­ნაგ­რ­ძობ­დ­ნენ.

კე­თი­ლი გა­მო­მეტყ­ვე­ლე­ბის ხან­დაზ­მუ­ლი ჯა­რის­კა­ცი შე­ჩერ­და, და­ი­ხა­რა ჩემ­კენ და ქა­მა­რი და მუნ­დი­რის სა­კინ­ძე შე­მიხ­ს­ნა. მარ­ჯ­ვე­ნა მხა­რეს მკერ­დ­ზე სის­ხ­ლის დი­დი ლა­ქა მაჩ­ნ­და, მსგავ­სი რამ სად­ღაც ბე­ჭის ქვე­მო­თაც უნ­და მქო­ნო­და. გან­ძ­რე­ვას ვერ ვა­ხერ­ხებ­დი, სიცხი­სა და სი­ვიწ­რო­ვის­გან მთე­ლი ტა­ნი ოფ­ლით მქონ­და გა­წე­პი­ლი, გულ­მოწყა­ლე ჯა­რის­კაც­მა ჩე­მი პლან­შე­ტი აიღო და მა­რა­ო­სა­ვით და­მი­ნი­ა­ვა. ჰა­ე­რის ნა­კა­დი ხარ­ბად ჩა­ვი­სუნ­თ­ქე და ცო­ტა­ო­დე­ნი შვე­ბა ვიგ­რ­ძე­ნი. ახ­ლა ის­ღა დაგ­ვ­რ­ჩე­ნო­და, მხსნე­ლად შე­ბინ­დე­ბას დავ­ლო­დე­ბო­დით.

უც­ებ სა­პი­ნი­ის მხრი­დან ის­ე­თი სრო­ლა ატყ­და, გე­გო­ნე­ბო­და ცა და დე­და­მი­წა შე­ერ­თ­დაო, ჩვენც ტყვი­ის ქარ-ცეცხ­ლ­ში გა­ვეხ­ვი­ეთ. ეს, ცხა­დია, ბევ­რად მე­ტი იყო, ვიდ­რე შე­ტე­ვა­ზე პა­სუ­ხი. თავს ზე­მოთ ლე­ი­ტე­ნანტ შრა­დე­რის ფო­ლა­დის­ჩაჩ­ქ­ნი­ა­ნი გაქ­ვა­ვე­ბუ­ლი სა­ხე და­ვი­ნა­ხე. იგი გა­ნუწყ­ვეტ­ლივ ის­რო­და და ჩახ­მახს შე­უ­ჩე­რებ­ლად ამ­ოძ­რა­ვებ­და წინ და უკ­ან. გა­დავ­წყ­ვი­ტე ხმა გა­მე­ცა, მაგ­რამ მას­თან გა­მო­ლა­პა­რა­კე­ბამ კოშ­კის სცე­ნა მო­მა­გო­ნა "ორ­ლე­ა­ნე­ლი ქალ­წუ­ლი­დან". ხუმ­რო­ბის ხა­სი­ათ­ზე ნამ­დ­ვი­ლად არ გახ­ლ­დით, მაგ­რამ შე­სა­ნიშ­ნა­ვად მეს­მო­და, რომ უკ­ვე აღ­ა­რა­ფე­რი მიშ­ვე­ლი­და.

შრა­დე­რი ხან­და­ხან თუ გად­მო­მიგ­დებ­და ცალ­კე­ულ ფრა­ზებს, მე ხომ სათ­ვა­ლავ­ში ჩა­საგ­დე­ბი აღ­არც ვი­ყა­ვი. ვი­ნა­ი­დან არ­აფ­რის გა­კე­თე­ბის ძა­ლი და ღო­ნე არ მქონ­და, შე­ვე­ცა­დე, შრა­დე­რის სა­ხის გა­მო­მეტყ­ვე­ლე­ბით ამ­ო­მეც­ნო, რა ხდე­ბო­და ზე­ვით. ცხა­დი იყო, რომ კონ­ტ­რ­შე­ტე­ვა­ზე წა­მო­სუ­ლებ­მა მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად წა­მო­ი­წი­ეს წინ, რად­გან შრა­დე­რი სულ უფ­რო ხში­რად და კა­ტე­გო­რი­უ­ლად მო­ითხოვ­და ტრან­შე­ა­ში მყოფ­თა­გან კონ­კ­რე­ტულ მი­ზან­ში სრო­ლას, ეს იმ­ას ნიშ­ნავ­და, რომ მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გის ჯა­რის­კა­ცე­ბი სად­ღაც აქ­ვე იყვ­ნენ.

მო­უ­ლოდ­ნე­ლად ტრან­შე­ის გას­წ­ვ­რივ გაბ­მუ­ლი რი­გი­დან შეძ­რ­წუ­ნე­ბუ­ლი ყვი­რი­ლი მო­ის­მა: "მათ ფრონ­ტი გა­არ­ღ­ვი­ეს! მარ­ცხ­ნი­დან მოგ­ვი­ა­რეს!" უც­ა­ბე­დად თავს წა­მომ­დ­გა­რი მტრის და­ნახ­ვით თავ­ზარ­და­ცე­მუ­ლი ად­ა­მი­ა­ნე­ბის ხმა­ში არ­სე­ბუ­ლი რე­ა­ლო­ბის მთე­ლი სა­ში­ნე­ლე­ბა იგრ­ძ­ნო­ბო­და. ამ შემ­ზა­რავ­მა გო­დე­ბამ ჩემ­ში სი­ცოცხ­ლის ნა­პერ­წ­კა­ლი გა­აღ­ვი­ვა. ხე­ლი ავ­წიე და თი­თე­ბი თხრი­ლის კე­დელს ავ­ა­ყო­ლე. ერთ­გან პა­წა­წი­ნა ფო­სო შევ­ნიშ­ნე, - თაგ­ვის ან თხუ­ნე­ლას სო­როს შე­სას­ვ­ლე­ლი თუ იყო - ორი თი­თით მო­ვე­ჭი­დე და ტა­ნის აწ­ე­ვას შე­ვე­ცა­დე ნელ-ნე­ლა. გან­ძ­რე­ვის­თა­ნა­ვე ვიგ­რ­ძე­ნი, რო­გორ და­იწყო ფილ­ტ­ვებ­ში დაგ­რო­ვილ­მა სის­ხ­ლ­მა ჭრი­ლო­ბი­დან დე­ნა. რაც უფ­რო ძლი­ერ­დე­ბო­და სის­ხ­ლ­დე­ნა, მით უფ­რო თა­ვი­სუფ­ლად ვსუნ­თ­ქავ­დი და ვი­მარ­თე­ბო­დი. ხელ­ში ჩაბღუ­ჯუ­ლი პის­ტო­ლე­ტით, თავ­შიშ­ველ­მა და მკერ­დ­გა­ღე­ღილ­მა გა­ჭირ­ვე­ბით მი­მო­ვათ­ვა­ლი­ე­რე ბრძო­ლის ვე­ლი.

მოყ­ვი­თა­ლო კვამ­ლის ბოლ­ქ­ვებს მიღ­მა და­ვი­ნა­ხე რო­გორ გარ­ბო­და წინ მძი­მე­ზურ­გ­ჩან­თე­ბი­ა­ნი ჯა­რის­კა­ცე­ბის მწკრი­ვი. მათ­გან ზო­გი მო­ცე­ლი­ლი­ვით ეც­ე­მო­და, ზო­გი კი ტყვი­ა­ნაკ­რა­ვი კურ­დ­ღე­ლი­ვით ჯერ ყი­რა­ზე გა­და­დი­ო­და, მე­რე ძირს ვარ­დე­ბო­და. მწკრივ­ში უკ­ა­ნას­კ­ნელ­ნი ახ­ალ­წ­ვე­უ­ლებს ჰგავ­დ­ნენ - ომი რომ ჯერ არ უნ­ა­ხავთ და ამ­ი­ტომ უგ­უ­ნუ­რად მა­მა­ცო­ბენ.

ერთ თო­კად გაბ­მუ­ლი ოთ­ხი ტან­კი მაღ­ლო­ბის­კენ მი­ხო­ხავ­და. არ­ტი­ლე­რი­ამ თვალ­სა და ხელს შუა მი­წას­თან გა­ას­წო­რა ოთ­ხი­ვე. ერ­თი მათ­გა­ნი შუ­ა­ზე გა­ი­პო და სა­თა­მა­შო­სა­ვით და­ი­შა­ლა. ჩემ­გან მარ­ჯ­ვ­ნივ გუ­ლის­გამ­გ­მი­რა­ვი ღრი­ა­ლით თხრი­ლის ფსკე­რის­კენ და­ეშ­ვა იუნ­კე­რი მორ­გა­ნი. იგი ახ­ალ­გაზ­რ­და ლო­მი­ვით მა­მა­ცი იყო; ამ­ა­ში ჯერ კი­დევ კამ­ბ­რეს­თან დავ­რ­წ­მუნ­დი. ტყვია პირ­და­პირ შუბ­ლ­ში მოხ­ვ­და. ნამ­დ­ვი­ლი სნა­ი­პე­რუ­ლი გას­რო­ლა იყო, ბევ­რად უფ­რო ზუს­ტი, ვიდ­რე ის ჭრი­ლო­ბა, რო­მე­ლიც ამ მა­მაც­მა ჭა­ბუკ­მა შე­მიხ­ვია.

მი­უ­ხე­და­ვად ყვე­ლაფ­რი­სა, მო­მეჩ­ვე­ნა, რომ ბრძო­ლა ჯერ კი­დევ არ იყო წა­გე­ბუ­ლი. ენა ძლივს-ძლი­ვო­ბით და­ვი­მორ­ჩი­ლე და ფენ­რიხ ვილ­ს­კის ვუბ­რ­ძა­ნე, მარ­ცხე­ნა მხა­რეს გარ­ღ­ვე­უ­ლი რკა­ლი ტყვი­ამ­ფ­რ­ქ­ვე­ვის ცეცხ­ლით აღ­ედ­გი­ნა. იგი რამ­დე­ნი­მე წუთ­ში დაბ­რუნ­და და მო­მახ­სე­ნა, რომ ჩვენ­გან ოც­ი­ო­დე მეტ­რის მო­შო­რე­ბით სხვა ლე­გი­ო­ნის და­ნა­ყო­ფე­ბი ერ­თი­ა­ნად და­ნებ­დ­ნენ მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გეს. აქ­ამ­დე მარ­ცხე­ნა ხე­ლით ბა­ლახს ჩა­ჭი­დე­ბუ­ლი ვი­დე­ქი ფეხ­ზე და ბრძა­ნე­ბე­ბის გა­ცე­მა­საც ვცდი­ლობ­დი. ახ­ლა რო­გორც იქ­ნა შე­მობ­რუ­ნე­ბა მო­ვა­ხერ­ხე და თვალ­წინ მო­უ­ლოდ­ნე­ლი სუ­რა­თი გა­და­მე­შა­ლა. ინგ­ლი­სე­ლე­ბი შე­იჭ­რ­ნენ იმ ტრან­შე­ა­ში, რო­მე­ლიც მარ­ცხე­ნა მხრი­დან ჩვენ­სას ეს­აზ­ღ­ვ­რე­ბო­და. ჯა­რის­კა­ცე­ბის ნა­წი­ლი მო­მარ­ჯ­ვე­ბუ­ლი შაშ­ხა­ნე­ბით მი­ე­მარ­თე­ბო­და სან­გ­რე­ბის­კენ. ვერც კი მო­ვას­წა­რი არ­სე­ბუ­ლი საფ­რ­თხის სრუ­ლად გაც­ნო­ბი­ე­რე­ბა, რომ სხვა უფ­რო დიდ­მა სა­შიშ­რო­ე­ბამ მი­იქ­ცია ჩე­მი ყუ­რად­ღე­ბა: ზურ­გის მხრი­და­ნაც გვი­ახ­ლოვ­დე­ბოდ­ნენ მტრის ჯა­რის­კა­ცე­ბი! მათ ხე­ლე­ბა­წე­უ­ლი ტყვე­ე­ბი მოჰ­ყავ­დათ. ეს იმ­ას ნიშ­ნავ­და, რომ მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გემ სო­ფე­ლი მა­ში­ნათ­ვე და­ი­კა­ვა, რო­გორც კი ჩვენ შე­ტე­ვა­ზე გა­და­ვე­დით. გა­დაგ­ვიჭ­რა რა ყვე­ლა კო­მუ­ნი­კა­ცია, იგი ჩვენს ყულ­ფ­ში მოქ­ცე­ვას ცდი­ლობ­და.



რო­მენ რო­ლა­ნი (უოლტ უიტმენის შესახებ) "ფარული სუ­ლი"

romen rolani uolt uitmenis shesaxeb faruli suli
უიტ­მე­ნის რე­ლი­გია კონ­ცენ­ტ­რი­რე­ბუ­ლია ერთ სიტყ­ვა­ში, რო­მე­ლიც ინ­დუ­რი სუ­ლის მუ­სი­კა­სა­ვით ხმი­ა­ნებს: იგ­ი­ვე­ო­ბა. ყო­ველ­წა­მი­ე­რი იგ­ი­ვე­ო­ბა სი­ცოცხ­ლის ყვე­ლა ფორ­მას­თან. გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბუ­ლი ერ­თი­ა­ნო­ბის უშ­უ­ა­ლო­ბა და იმ­ის ღრმა რწმე­ნა, რომ ყო­ვე­ლი წა­მი და ყო­ფი­ე­რე­ბის უმ­ცი­რე­სი ატ­ო­მიც კი მა­რა­დი­უ­ლია.

რო­გორ და­ე­უფ­ლა უიტ­მენს ას­ე­თი რწმე­ნა? ძნე­ლი წარ­მო­სად­გე­ნია, რომ მას ოდ­ეს­მე წა­ე­კითხოს ინ­დუ­რი წიგ­ნე­ბი. რო­ცა 1856 წლის ნო­ემ­ბერ­ში ტო­რომ უთხ­რა, შე­ნი "ბა­ლა­ხის ფოთ­ლე­ბი" აღ­მო­სავ­ლურ პო­ე­მებს მა­გო­ნებს, ხომ არ იც­ნობ რო­მე­ლი­მე მათ­გან­სო, უიტ­მენ­მა კა­ტე­გო­რი­უ­ლი "არ­ა­თი" უპ­ა­სუ­ხა. და ჩვენ სა­ბა­ბი არა გვაქვს ამ­ა­ში და­ეჭ­ვე­ბი­სა: ის ცო­ტას კითხუ­ლობ­და და არ უყ­ვარ­და ბიბ­ლი­ო­თე­კე­ბი და წიგ­ნ­ზე გაზ­რ­დი­ლი ხალ­ხი. იგი ერთხე­ლაც არ და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლა, რამ­დე­ნად სწო­რი იყო კონ­კორ­დის ვიწ­რო წრე­ში შექ­მ­ნი­ლი შე­ხე­დუ­ლე­ბა იმ­ის თა­ო­ბა­ზე, რომ მი­სი მსოფ­ლ­მ­ხედ­ვე­ლო­ბა აზ­ი­ურ მოძღ­ვ­რე­ბებს უახ­ლოვ­დე­ბა. ყო­ველ­თ­ვის, რო­ცა თა­ვის ჰო­მე­რო­სი­სე­ულ ჩა­მოთ­ვ­ლებ­ში ინ­დო­ე­თის სა­ხე შე­მო­აქვს, გა­მოთ­ქ­მა­თა უკ­ი­დუ­რე­სი ბუნ­დო­ვა­ნე­ბა წარ­მო­ად­გენს საგ­ნის არ­ცოდ­ნის სა­უ­კე­თე­სო დას­ტურს...

მით უფ­რო სა­ინ­ტე­რე­სოა, რო­გორ შეძ­ლო მან, თა­ვი­სი პი­როვ­ნე­ბის (ასპ­რო­ცენ­ტი­ა­ნი ამ­ე­რი­კე­ლის) საზ­ღ­ვ­რე­ბი­დან გა­უს­ვ­ლე­ლად თა­ვის­და­უ­ნე­ბუ­რად გა­მო­ე­ხა­ტა ვე­დან­ტუ­რი თვალ­საზ­რი­სი. აკი ეს მსგავ­სე­ბა ემ­ერ­სო­ნის წრი­დან არ­ა­ვის გა­მოჰ­პარ­ვია, არც თვი­თონ ემ­ერ­სონს, ავ­ტორს ნაკ­ლე­ბად ცნო­ბი­ლი, მაგ­რამ შე­სა­ნიშ­ნა­ვი ხუმ­რო­ბი­სა: "ბა­ლა­ხის ფოთ­ლე­ბი" მე მა­გო­ნებს "ბჰა­გა­ვატ გი­ტას" და "ნიუ-იორკ ჰე­რალ­დის" ნა­ზავ­სო.

რა პა­რა­დოქ­სუ­ლა­დაც უნ­და მოგ­ვეჩ­ვე­ნოს, უიტ­მე­ნი თა­ვი­სი რა­სის ში­ნა­გა­ნი არ­სი­დან, ამ რა­სის რე­ლი­გი­უ­რი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბი­დან გა­მო­დი­ო­და. მა­მის მხრივ, მი­სი ოჯ­ა­ხი კვა­კე­რიზ­მის მე­მარ­ცხე­ნე ფრთას ეკ­უთ­ვ­ნო­და... ეს, ყო­ველ­გ­ვა­რი ეკ­ლე­სი­ის­გან და კრე­დო­სა­გან თა­ვი­სუ­ფა­ლი ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლის­ტე­ბი რე­ლი­გი­ის არსს ში­ნა­გან ნა­თელ­ხილ­ვა­სა და "უს­იტყ­ვო ექს­ტაზ­ში" ხე­დავ­დ­ნენ. ას­ეთ ზნე­ობ­რივ წი­ნას­წარ­გან­წყო­ბას უკ­ვე ბავ­შ­ვო­ბი­დან­ვე ხე­ლი უნ­და შე­ეწყო უიტ­მე­ნი­სათ­ვის გა­მო­ე­მუ­შა­ვე­ბი­ნა მის­ტი­კუ­რი თვით­და­უნ­ჯე­ბის ჩვე­უ­ლე­ბა. და მას ბუ­ნე­ბი­სა­გან მო­ნი­ჭე­ბუ­ლი ჰქონ­და რა­ღაც­ნა­ი­რი ხარ­ბი ამთ­ვი­სებ­ლო­ბა, რო­მე­ლიც აიძ­უ­ლებ­და მსოფ­ლიო ზვრე­ბი­დან არა მარ­ტო ტან­ჯ­ვი­სა და ნე­ტა­რე­ბის მტევ­ნე­ბი ეკ­რი­ფა ჩვე­უ­ლებ­რივ მოკ­ვ­დავ­თა მსგავ­სად, არ­ა­მედ მეყ­სე­უ­ლად ყვე­ლა მის მი­ერ ხი­ლულ საგ­ნად გარ­დას­ხე­უ­ლე­ბუ­ლი­ყო. მან ეს იშ­ვი­ა­თი თვი­სე­ბა აღ­წე­რა თა­ვის ერთ გან­საც­ვიფ­რე­ბელ პო­ე­მა­ში "შე­მოდ­გო­მის ნა­კა­დუ­ლე­ბი". პირ­წ­მინ­და ინს­ტინ­ქ­ტის მსგავ­სად, გა­უც­ნო­ბი­ე­რებ­ლად, მთე­ლი სამ­ყა­რო მის­თ­ვის ობ­ი­ექ­ტი კი არ იყო, არ­ა­მედ სუ­ბი­ექ­ტი, - იყო თვი­თონ ის... და ეს უმ­აღ­ლეს ექს­ტაზს, ბჰაქ­ტა­ი­ო­გას მიმ­დე­ვარ­თა ყვე­ლა­ზე თავ­და­ვიწყე­ბულ სა­მად­ჰის გავ­და.

აქ ჩვენს წი­ნა­შეა ვე­დან­ტიზ­მი­სად­მი მიდ­რე­კი­ლე­ბის ტი­პი­უ­რი გა­მოვ­ლი­ნე­ბა. ეს მიდ­რე­კი­ლე­ბა ფაქ­ტობ­რი­ვად, ყვე­ლა ქვე­ყა­ნა­სა და ყვე­ლა ეპ­ო­ქა­ში ად­ა­მი­ა­ნის სუ­ლის თვი­სე­ბას წარ­მო­ად­გენს და სრუ­ლი­ა­დაც არ არ­ის და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი რო­მე­ლი­მე ერ­თი ქვეყ­ნის რე­ლი­გი­უ­რი მოძღ­ვ­რე­ბის სის­ტე­მას­თან, რო­გორც ამ­ას შეც­დო­მით ვა­რა­უ­დობს ზო­გი­ერ­თი ინ­დო­ე­ლი ვე­დან­ტის­ტი. ას­ეთ­ნა­ი­რი გან­წყო­ბი­ლე­ბა ფა­რუ­ლი სა­ხით ყველ­გან არ­სე­ბობს, ყო­ვე­ლი კა­ცის გულ­ში. გან­სა­კუთ­რე­ბით ეს ითქ­მის დიდ ხე­ლო­ვან­თა შე­სა­ხებ, რო­მელ­თა არ­სე­ბა­ში არა მარ­ტო აირ­ეკ­ლე­ბა, არ­ა­მედ ხორცს ის­ხამს მთე­ლი სამ­ყა­რო.

რა უც­ნა­უ­რია, რომ ეს რწმე­ნა არ შე­ე­ჯა­ხა ვი­ვე­კა­ნან­დას რწმე­ნას! იგი უნ­და გა­ნეც­ვიფ­რე­ბი­ნა მთელ რიგ მო­უ­ლოდ­ნელ შეხ­ვედ­რებს, დი­დად მკვეთ­რ­სა და და­ჟი­ნე­ბულს უიტ­მენ­თან, მა­გა­ლი­თად, მის უაღ­რე­სად მტკი­ცე რწმე­ნას იმ­ის შე­სა­ხებ, რომ პი­როვ­ნე­ბა "ტრი­ლი­ო­ნი წლე­ბის წი­აღ" მოგ­ზა­უ­რობს და რომ გა­მუდ­მე­ბუ­ლი "გარ­დას­ხე­უ­ლე­ბი­სას" გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბუ­ლია ყვე­ლა წი­ნა არ­სე­ბო­ბის წა­გებ-მო­გე­ბა. იგი უნ­და გა­ნეც­ვიფ­რე­ბი­ნა "ატ­მან-ბრაჰ­მა­ნის" შე­სა­ბა­მის ორ­მაგ "მე"-ს, რო­მელ­თა­გან არ­ცერთს არა სურს ქე­დი მო­იდ­რი­კოს მე­ო­რის წი­ნა­შე, "მა­ი­ას ბა­დეს", რო­მელ­საც ის გლეჯს, რა­თა ფარ­თო ჭუჭ­რუ­ტა­ნე­ბი­დან ღვთის მო­ელ­ვა­რე თვა­ლი იხ­ი­ლოს...

უიტ­მენს ვი­ვე­კა­ნან­დას­თან ან­ა­თე­სა­ვებ­და პი­როვ­ნულ თვი­სე­ბა­თა ზო­გი­ერ­თი მხა­რე. ის ზვი­ა­დი ქედ­მაღ­ლო­ბა, რო­მე­ლიც ნე­ბას რთავ­და ღმერ­თის­თ­ვის გა­ე­ტო­ლე­ბი­ნა თა­ვი ("არ­ა­ვინ, თა­ვად ღმერ­თიც კი, არ ნიშ­ნავს კა­ცის­თ­ვის უფ­რო მეტს, ვიდ­რე თვი­თო­ნაა"). მშვი­დო­ბი­ა­ნო­ბის მტრის და შერ­კი­ნე­ბის მო­სურ­ნე გუ­ლო­ვა­ნი ქშატ­რი­ის მე­ომ­რუ­ლი სუ­ლის­კ­ვე­თე­ბა, რო­მე­ლიც არა თუ უკრ­თის, პი­რი­ქით, თვი­თონ მო­უხ­მობს ხი­ფათს და სიკ­ვ­დილს. და ბო­ლოს, სა­ში­ნე­ლის ის კულ­ტი, ჰი­მა­ლა­ის მთებ­ში მოგ­ზა­უ­რო­ბი­სას ვი­ვე­კა­ნან­დას პირ­ქუშ აღ­სა­რე­ბებს რომ გვა­გო­ნებს ("ჩე­მი­ა­ნე­ბად მი­მაჩ­ნი­ხართ. თქვენ - სა­ზა­რე­ლო, მუ­ქა­რით სავ­სე ჩვე­ნე­ბა­ნო").

და მა­ინც, ნათ­ლად ვხე­დავ, რა არ მო­ე­წო­ნე­ბო­და უიტ­მენ­ში ვი­ვე­კა­ნან­დას: ეს არ­ა­ბუ­ნებ­რი­ვი ნა­ზა­ვი "ნიუ-იორკ ჰე­რალ­დი­სა" და "გი­ტა­სი", რო­მელ­მაც ემ­ერ­სო­ნის ას­ე­თი ღი­მი­ლი გა­მო­იწ­ვია, ეს მე­ტა­ფი­ზი­კუ­რი ჟურ­ნა­ლიზ­მი, ეს იაფი, ლექ­სი­კო­ნე­ბი­დან ამ­ოკ­რე­ფი­ლი ერ­უ­დი­ცია, ეს ცო­ტა არ იყ­ოს, ბაზ­რუ­ლი მორ­თუ­ლო­ბა წვე­რო­სა­ნი ნარ­ცი­სი­სა, ეს მე­ტის­მე­ტი კმა­ყო­ფი­ლე­ბა თა­ვი­სი თა­ვით და თა­ვი­სი ხალ­ხით, ეს დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი ამ­ე­რი­კა­ნიზ­მი, ბალ­ღუ­რი ამ­ა­ო­ე­ბა და სარ­კის წინ ფრთა­გაშ­ლი­ლი ვულ­გა­რიზ­მი, - ყვე­ლა­ფერ ამ­ას დი­დი ჰინ­დუ­სის არ­ის­ტოკ­რა­ტი­უ­ლი ათ­ვა­ლის­წუ­ნე­ბა უნ­და გა­მო­ეწ­ვია, გან­სა­კუთ­რე­ბით კი იდ­ე­ა­ლიზ­მის მა­კომ­პ­რო­მე­ტი­რე­ბელ სი­ახ­ლო­ვეს "მე­ტაფ­სი­ქი­კის" სა­ეჭ­ვო გა­სარ­თო­ბებ­თან - სპი­რი­ტიზ­მ­თან, მოჩ­ვე­ნე­ბებ­თან და სხვ., რაც ჭი­რის­დ­ღე­სა­ვით სძაგ­და ვი­ვე­კა­ნან­დას...

მაგ­რამ მი­ვა­გებთ რა სა­კად­რის ად­გილს ვი­ვე­კა­ნან­დას გვერ­დით, მა­ინც მო­ვე­რი­დე­ბით ამ­ე­რი­კა­ზე უიტ­მე­ნის გავ­ლე­ნის გა­და­მე­ტე­ბულ შე­ფა­სე­ბას. მა­სა­თა ამ ჰო­მე­როს­მა ვერ შეძ­ლო მა­სებ­ში შეღ­წე­ვა. ამ­ე­რი­კა­ში დე­მოკ­რა­ტი­ის დი­ა­დი ბე­დის მა­უწყე­ბე­ლი ეს წი­ნას­წარ­მეტყ­ვე­ლი კვდე­ბო­და გა­უ­გე­ბა­რი, ახ­ა­ლი ქვეყ­ნის დე­მოკ­რა­ტი­ე­ბის მი­ერ შე­უმ­ჩ­ნე­ვე­ლი. ღვთა­ებ­რი­ვი სა­შუ­ა­ლო­ე­ბის ამ მგა­ლო­ბელს იყ­ვა­რებ­დ­ნენ და თაყ­ვანს სცემ­დ­ნენ მხო­ლოდ ხე­ლო­ვან­თა რჩე­უ­ლი წრე­ე­ბი და ამ­ას­თან, უფ­რო მე­ტად ინგ­ლი­სე­ლე­ბი, ვიდ­რე ამ­ე­რი­კე­ლე­ბი. მაგ­რამ ას­ე­თია ბე­დი ყვე­ლა წი­ნა­მორ­ბე­დი­სა და ამ­ის გა­მო ის­ი­ნი სუ­ლაც არ არ­ი­ან უფ­რო ნაკ­ლებ ჭეშ­მა­რი­ტი წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი თა­ვი­ან­თი ხალ­ხე­ბი­სა, თუნ­დაც რომ სა­კუ­თა­რი ქვე­ყა­ნა მათ არ აღ­ი­ა­რებ­დეს. მათ­ში დრო­ზე ად­რე თა­ვი­სუფ­ლ­დე­ბა სიღ­რ­მი­სე­უ­ლი ძა­ლე­ბი, რომ­ლე­ბიც ად­ა­მი­ან­თა მა­სა­შია და­ფა­რუ­ლი და რო­მელ­საც ეს მა­სა თვი­თონ­ვე თრგუ­ნავს. უიტ­მე­ნი იყო გე­ნი­ა­ლუ­რი წი­ნა­მორ­ბე­დი იმ ფა­რუ­ლი სუ­ლი­სა, რო­მელ­საც ეძ­ი­ნა (სავ­სე­ბით არც ახ­ლაა გაღ­ვი­ძე­ბუ­ლი) მის­თ­ვის მშობ­ლი­უ­რი ხალ­ხის ოკ­ე­ა­ნი­სე­ულ სიღ­რ­მე­ებ­ში.


მილან კუნდერა - გარდასახვის ისტორია

milan kundera gardasaxvis istoria targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ

ჩემი წიგნების თაროდან «მადამ ბოვარის» ეგზემპლარს ვიღებ, 1972 წლის «ჯიბის გამოცემას». მას ორი წინასიტყვაობა აქვს: ერთი – მწერლის, ანრი დე მონტერლანის, ხოლო მეორე – ლიტერატურის კრიტიკოსის, მორის ბარდეშის. ამ ადამიანებმა ცუდი ვერაფერი დაინახეს იმაში, რომ ერთგვარი დისტანცია დაეცვათ წიგნიდან, რომლის ზღურბლიც უკანონოდ გადაულახავთ. მონტერლანი ამბობს: «ნაწერში არც ბუნებრივი ნიჭი ჩანს… არც ხალასი იდეა… სიცოცხლის არანაირი ნიშან-წყალი, არც ადამიანის გულის სიღრმის მოულოდნელი წვდომა, არც მრავლისმთქმელი აღმოჩენები, არც დიდსულოვნება, არც იუმორი: ფლობერს საოცრად აკლია ტალანტი». «რასაკვირველია», – აგრძელებს – «შეიძლება, ფლობერისგან ვინმემ ისწავლოს კიდეც, მაგრამ მხოლოდ იმ პირობით, თუ მას იმაზე დიდ მნიშვნელობას არ მიანიჭებს, რასაც იმსახურებს და თუ ეცოდინება, რომ ის არ არის «იმავე სულისა და ხორცისა, რისიც რასინი, სენ-სიმონი, შატობრიანი, მიშლე».
ბარდეში ვერდიქტს ეთანხმება და რომანისტი ფლობერის დაბადების ამბავს ჰყვება: 1848 წლის სექტემბერში, 27 წლის ასაკში, მან რამდენიმე მეგობარს წაუკითხა «წმინდა ანტონის ცდუნების» ხელნაწერი, «დიდი რომანტიკული პროზაული ნაწარმოები» (ისევ ბარდეშის ციტატა მომყავს), რომელშიც ფლობერმა «მთელი გული ჩადო, მთელი ამბიციები», მთელი თავისი «დიადი აზრები» ჩაღვარა. მეგობრებმა ნაწარმოები თავიდან ბოლომდე დაიწუნეს და მას ურჩიეს, რომ საბოლოოდ აეღო ხელი «რომანტიკულ აფეთქებებზე», «დიდ ლირიკულ გატაცებებზე». ფლობერი მეგობრებს დაემორჩილა და სამი წლის შემდეგ, 1851 წლის სექტემბერში, «მადამ ბოვარის» წერა დაიწყო. როგორც ბარდეში ამბობს, მან ეს «სიამოვნების გარეშე» აღასრულა, როგორც «სასჯელი», რომელსაც «გამუდმებით წყევლის და რომელზეც ჩივის» წერილებში: «ბოვარი თავს მაბეზრებს, ბოვარი მაღიზიანებს, სიუჟეტის ვულგარულობა გულს მირევს» და ასე შემდეგ.
ძნელად სარწმუნო მგონია, რომ ფლობერი, საკუთარი სურვილის წინააღმდეგ, «მთელს გულს, მთელს თავის ამბიციებს» იმისთვის მოთოკავდა, რომ, უბრალოდ, მეგობრების სურვილი აესრულებინა. არა, ის, რასაც ბარდეში ჰყვება, თვით-განადგურების ამბავი არ არის. ეს გარდასახვის ისტორიაა. ფლობერი 30 წლისაა, სწორედ შესაფერისი ასაკი აქვს იმისთვის, რომ ლირიკული ჭუპრი მოიშოროს. ამის შემდეგ კი ჩივილი, თითქოს მისი პერსონაჟები უფერულები არიან, ერთგვარი ხარკია, რასაც იმას უხდის, ვნებად რაც ექცა: რომანის ხელოვნებასა და ტერიტორიას, რომელსაც იკვლევს – ცხოვრების პროზას.


მილან კუნდერა - გახეული ფარდა

milan kundera gaxeuli farda targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ

ლეგენდებით ნაქსოვი ჯადოსნური ფარდა სამყაროს ჩამოჰფარებოდა. სერვანტესმა დონ კიხოტი სახეტიალოდ გაგზავნა და ეს ფარდა გახია. მოხეტიალე რაინდის წინაშე სამყარო მისივე პროზის კომიკური სიშიშვლით გადაიხსნა.
იმ ქალის მსგავსად, რომელმაც, პირველ პაემანზე გაქცევის წინ, მკვეთრი მაკიაჟი გაიკეთა, სამყარო, რომელიც დაბადების წუთებში გვეგებება, უკვე სახედახატულია, ნიღაბმორგებული, რეინტერპრეტირებული. და მხოლოდ კონფორმისტები არ დარჩებიან გასულელებულნი; მეამბოხე ტიპები, ყველასა და ყველაფერთან დაპირისპირების სურვილით რომ იწვიან, ვერც კი მიხვდებიან, თუ რამდენად მორჩილნი იქნებიან. ისინი ხომ მხოლოდ იმას აუჯანყდებიან, რაც ინტერპრეტირებულია (ან პრე-ინტერპრეტირებული), როგორც ამბოხის ღირსი.
დელაკრუამ თავისი ცნობილი სურათის: “ხალხს მიუძღვის თავისუფლება” -დეკორაციები პრე-ინტერპრეტაციის ფარდიდან გადაიღო: ახალგაზრდა ქალი ბარიკადებზე, მისი უდრეკი სახე, შიშისმომგვრელი შიშველი მკერდი – გვერდით პისტოლეტიანი იდიოტი. ეს სურათი სულაც არ მომწონს, მაგრამ მაინც აბსურდი იქნებოდა მისი ამოშლა იქიდან, რასაც ჩვენ დიდ მხატვრობას ვუწოდებთ.
თუმცა რომანი, რომელიც ასეთ კონვენციურ პოზებს, ასეთ ბანალურ სიმბოლოებს განადიდებს, რომანის ისტორიიდან თავს თვითონ ამოშლის. რე-ინტერპრეტაციის ფარდის გახევით სერვანტესი ახალ ხელოვნებას აძლევს დასაბამს, მისი დესტრუქციული აქტის ექო კი ყველა იმ რომანში ისმის და ხმიანობს, რომელიც ამ სახელის ღირსია. აი, ეს არის რომანის ხელოვნების საიდენტიფიკაციო ნიშანი.


მილან კუნდერა - კომიზმის სუსტი ათინათი

milan kundera kiomizmis susti atinati targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ

საყვარელთან, მადამ არნუსთან ერთად მაღალ საზოგადოებაში გატარებული საღამოს შემდეგ, საკუთარ მომავალზე ფიქრით შემთვრალი ფრედერიკი, ფლობერის «სენტიმენტალურ აღზრდაში», შინ ბრუნდება და სარკის წინ დგება. ციტატა მომყავს: «ის თავს მომხიბლავად მიიჩნევდა და წუთით შეყოვნდა, რათა საკუთარი სახე შეეთვალიერებინა».
«წუთი». დროის ზუსტად ამ მონაკვეთშია სცენის მთელი საზიზღრობა. ის ყოვნდება, უყურებს, თავს მომხიბლავად მიიჩნევს. მთელი წუთით. გაუნძრევლად. შეყვარებულია, მაგრამ საკუთარი თავით იმდენად დაბრმავებულია, რომ სულაც არ ფიქრობს იმ ქალზე, ვინც უყვარს. სარკეს აშტერდება. თუმცა ვერ ხედავს საკუთარ თავს, რომელიც სარკეში იყურება (როგორც ფლობერი ხედავს მას). ის მხოლოდ საკუთარ ლირიკულ “მე”-შია ჩაკეტილი და არ იცის, რომ კომიზმის სუსტი ათინათი დასთამაშებს მას და მის სიყვარულს.
ანტი-ლირიკული გარდასახვა უმთავრესი გამოცდილებაა რომანისტის Curriculum vitae-ში: საკუთარ თავს დაშორებული, მოულოდნელად, ამ «მე»-ს დისტანციიდან ხედავს, გაოგნებულია იმის აღმოჩენით, რომ ის კაცი არ ყოფილა, ვინც ეგონა. ამ გამოცდილების შემდეგ, მას ეცოდინება, რომ არავინ არის ის, ვინც ჰგონია; რომ ეს გაუგებრობა უნივერსალურია, პირველადია და ხალხს (მაგალითად, ფრედერიკს, რომელიც სარკის წინ დგას) კომიზმის სუსტ ათინათში ხვევს (მოულოდნელად აღმოჩენილი კომიზმის ეს ათინათი ფარული, ძვირფასი ჯილდოა რომანისტის გარდასახვისთვის).
ისტორიის დასასრულისკენ, ემა ბოვარი, რომელსაც ბანკირებმა ზურგი აქციეს და ლეონმაც მიატოვა, ეტლში ჯდება. მის გამოღებულ კართან მათხოვარს “ყრუ კვნესის მსგავსი რამ აღმოხდა”. ქალმა უმალვე “ხუთფრანკიანი მონეტა მხარს უკან გადააგდო. ეს მთელი მისი ქონება იყო. ერთობ მშვენიერი ეჩვენა მონეტის ამგვარად სროლა”.
ეს მართლაც მთელი მისი ქონება იყო. იგი აღსასრულს უახლოვდებოდა. თუმცა ბოლო წინადადებაში, რომელიც დახრილი კურსივით გამოვყავი, კარგად ჩანს ის, რასაც ფლობერი მშვენივრად ხედავდა, მაგრამ ემა ვერ ხვდებოდა: ქალმა, უბრალოდ, კეთილშობილური ჟესტი კი არ გააკეთა, ის კმაყოფილი დარჩა საკუთარი თავით იმის გამო, რომ ეს ჩაიდინა და ჭეშმარიტი სასოწარკვეთის ამ წუთებშიც შანსი ხელიდან არ გაუშვა, ეჩვენებინა ეს ჟესტი – უმანკოდ, იმ სურვილით, რომ ისევ მშვენიერი დარჩენილიყო. მსუბუქი ირონიის ათინათი არასდროს დატოვებს მას – მაშინაც კი, როცა სიკვდილთან შესახვედრად გაეშურება, რომელიც უკვე ასე ახლოს მოჩანს.


მილან კუნდერა - პოპულარობა

milan kundera popularoba targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ

“ჰიუგოლიადაში”, ვიქტორ ჰიუგოს განსაქიქებლად 1935 წელს დაწერილ პამფლეტში, დრამატურგი ეჟენ იონესკო, რომელიც მაშინ 26 წლის იყო და ჯერ კიდევ რუმინეთში ცხოვრობდა, წერდა: “ცნობილი ადამიანების ბიოგრაფიათა დამახასიათებელი ნიშანი ის არის, რომ მათ უნდოდათ პოპულარულები ყოფილიყვნენ. ყველა დანარჩენი ადამიანის ბიოგრაფიის დამახასიათებელი თავისებურება კი ის არის, რომ მათ არ უნდოდათ ან არასდროს უფიქრიათ, სახელგანთქმულნი ყოფილიყვნენ… პოპულარული ადამიანი ამაზრზენია”.
მოდი, ტერმინოლოგია დავაზუსტოთ: ადამიანი პოპულარული ხდება, როცა ის ადამიანები, რომლებიც მას იცნობენ, შესამჩნევად მეტნი არიან, ვიდრე ისინი, ვისაც თავად იცნობს. აღიარება, რომლითაც დიდი ქირურგი სარგებლობს, არ არის პოპულარობა: მისით საზოგადოება კი არაა მოხიბლული, არამედ მხოლოდ მისი პაციენტები, კოლეგები. ის თავისებურ წონასწორობაში ცხოვრობს. პოპულარობა კი გაუწონასწორებლობაა. და ისეთი პროფესიებიც არსებობს, რომელთა წარმომადგენლებსაც ის თან დასთრევთ – აუცილებლად, გარდაუვლად: პოლიტიკოსებს, სუპერმოდელებს, სპორტსმენებს, ხელოვანებს.
ხელოვანთა პოპულარობა, მათ შორის, ყველაზე საზარელია, რადგან ის უკვდავების იდეაზე მიანიშნებს. ეს კი სატანური მახეა, რადგან გროტესკულად მეგალომანიური ამბიცია – გაიმარჯვო სიკვდილზე – მჭიდროდ არის დაკავშირებული ხელოვანის პატიოსნებასთან. ყოველი რომანი, რომელიც ნამდვილი გრძნობით შექმნილა, სავსებით ბუნებრივად ისწრაფვის მყარი ესთეტიკური ღირებულებისკენ, რაც ისეთ ღირებულებას ნიშნავს, რომელსაც ავტორზე დიდხანს არსებობა შეუძლია. ამ ამბიციის გარეშე, წერა ცინიზმია: წყალგაყვანილობის საშუალო დონის ოსტატი შეიძლება ხალხს გამოადგეს, მაგრამ საშუალო დონის რომანისტი, რომელიც შეგნებულად წერს წიგნებს, რომლებიც ერთჯერადი, ბანალური და კონვენციურია, ამდენად, უსარგებლო, მძიმე და მავნე – ნამდვილად საზიზღარი არსებაა. ეს არის რომანისტის წყევლა: მისი პატიოსნება მისსავე მეგალომანიის სამარცხვინო ბოძზეა მიბმული.


მილან კუნდერა - მათ ალბერტინა მომიკლეს

milan kundera mat albertina momikles targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ

ჩემზე ათი წლით უფროსი ივან ბლატნი (ახლა უკვე კარგა ხნის გარდაცვლილი) ის პოეტია, რომელიც ყველაზე მეტად აღმაფრთოვანებდა, 14 წლის რომ ვიყავი. მის ერთ-ერთ კრებულში ხშირად მეორდებოდა სტრიქონი, რომელშიც ქალის სახელი ისმოდა: «Albertinko, ty», რაც ნიშნავს: “ალბერტინა, შენ”. რა თქმა უნდა, ეს პრუსტის ალბერტინას ალუზია იყო. მისი სახელი კი ჩემთვის, მოზარდისთვის, ყველაზე მომხიბლავი გახდა ქალის სახელებს შორის.
ყველაფერი, რაც პრუსტის შესახებ ვიცოდი, რომანის ჩეხური თარგმანის ოცამდე ტომის ყუა იყო – “დაკარგული დროის ძიებაში”, ერთ-ერთი მეგობრის წიგნის კარადაში რომ ჩაემწკრივებინათ. ბლატნის გამო, მისი «Albertinko, ty»-ს გამო ერთ დღეს მათში ბოლომდე ჩავყვინთე. როცა მეორე ტომს მივადექი, პრუსტის ალბერტინა უკვე შეუმჩნევლად მერეოდა ჩემი პოეტის ალბერტინაში.
ჩეხი პოეტები პრუსტს აღმერთებდნენ, მაგრამ მისი ბიოგრაფია არ იცოდნენ. არც ივან ბლატნმა იცოდა. სინამდვილეში, მეც საოცრად გვიან გამოვეთხოვე ამ მშვენიერი უცოდინრობის პრივილეგიას, ანუ როცა გავიგე: ამბობენ, ალბერტინას პროტოტიპი კაცი იყოო – ის კაცი, პრუსტს რომ უყვარდაო.
მოიცა, რას მიედ-მოედებით! რა მნიშვნელობა აქვს, ვინ შთააგონა, კაცმა თუ ქალმა, ალბერტინა ალბერტინაა და ეს ასეა! რომანი ალქიმიის შედეგია, რომელიც ქალს კაცად აქცევს, კაცს კი – ქალად, ტალახს – ოქროდ, ანეგდოტს – დრამად! ღვთაებრივი ალქიმია ის არის, რაც თითოეული რომანისტის ძალას, იდუმალებას, მისი ხელოვნების ბრწყინვალებას ზრდის.
თუმცა ამას რა აზრი აქვს! რაც შემეძლო, ყველაფერი გავაკეთე, რათა მერწმუნა, თითქოს ალბერტინა სრულიად დაუვიწყარი ქალი იყო, მაგრამ რაკი ერთხელ მითხრეს, მისი პროტოტიპი კაცი ყოფილაო, ეს უსარგებლო ინფორმაცია ჩემს თავში იმ ვირუსივით ჩამკვრივდა, კომპიუტერულ პროგრამას რომ ასნებოვნებს. ჩემსა და ალბერტინას შორის მამრობითი სქესის არსება შემოიჭრა. ის მის სახეს ანადგურებდა, მის ქალურობას ძირს უთხრიდა. ერთ წუთში უმშვენიერესი მკერდით რომ ვხედავდი, მეორეში ფიცარივით ბრტყელი გულით წარმომიდგებოდა, ულვაშიც წამდაუწუმ გაკრთებოდა ხოლმე მისი სახის უნაზეს კანზე.
მათ ალბერტინა მომიკლეს. და მე ფლობერის სიტყვებს ვიხსენებ: “ხელოვანმა შთამომავლობა იმაში უნდა დაარწმუნოს, რომ არასდროს უცხოვრია”. ჩაწვდით ამ წინადადების აზრს: ის, რის დაცვასაც რომანისტი პირველ რიგში ცდილობს, სულაც არ არის თავად მწერალი, ეს ალბერტინაა და მადამ არნუ.


მილან კუნდერა - მარსელ პრუსტის ვერდიქტი

milan kundera marsel prustis verdiqti targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ

“დაკარგული დროის ძიებაში” – აქ პრუსტი აბსოლუტურად ნათლად ამბობს: “ამ რომანში ერთი ეპიზოდიც კი არ არის, რომელიც არ გამომიგონია… არც ერთი მთავარი პერსონაჟი”. და მაინც, ავტორის ცხოვრებასთან მჭიდროდ დაკავშირებული პრუსტის რომანი, რასაკვირველია, ავტობიოგრაფიის საპირისპირო პოლუსზე იმყოფება: მასში ავტობიოგრაფიულ ჩანაფიქრს ვერ ვხედავთ. მწერალმა ის იმისთვის კი არ დაწერა, რომ საკუთარი ცხოვრებაზე ესაუბრა, არამედ იმიტომ, რომ მკითხველებისთვის მათივე ცხოვრება ეჩვენებინა. “ყოველი მკითხველი, როცა კითხულობს, სინამდვილეში, საკუთარი თავის მკითხველია. მწერლის ნაწარმოები მხოლოდ ერთგვარი ოპტიკური ინსტრუმენტია, რომელსაც ის მკითხველს აწვდის, რათა მან იმის გარჩევა შეძლოს, რასაც ამ წიგნის გარეშე საკუთარ თავში ვერასდროს დაინახავდა. მკითხველის მიერ საკუთარ თავში იმის ამოცნობა, რასაც წიგნი ამბობს, წიგნის სიმართლის დამამტკიცებელი საბუთია”. პრუსტის ეს სტრიქონები მხოლოდ მისი რომანის არსს არ განსაზღვრავს; ისინი რომანის ნამდვილი ხელოვნების არსს განსაზღვრავენ.