ხარიპარია

 (ხმები: 0)




განთიადისას ამოდის ცაზე იშვიათი ბრწყინვალების მქონე ცთომილი ვარსკვლავი. იგი ყველა სხვა ვარსკვლავზე დიდხანს ეურჩება მოძალებულ დღის სინათლეს, არც მას შემდეგ წყვეტს ციმციმს, როცა ღამის მნათობნი ერთი-მეორის მიყოლებით ჩაიძირებიან ცის სილურჯეში. მხოლოდ მზეს უთმობს ზეციურ ტახტს. სახელად ხარიპარია ჰქვია. ახლავე გიამბობთ, რატომ შეერქვა ასე.
ოდესღაც ამ სოფლად ერთი უბრალო, გამრჯე ჭაბუკი ცხოვრობდა, სახელად მახარე. ერთი ხარი ჰყავდა, ისღა იყო მისი სარჩო-საბადებელი, მაგრამ თავის გატანა მაინც არ უჭირდა; განგებას იშვიათი ღირსებებით დაეჯილდოვებინა მისი ხარი. არაჩვეულებრივად ზორბა ტანის პირუტყვი კლდისგან ნაკვეთს ჰგავდა. ბორცვივით აზიდული მაღალი ქედი ცხადლივ ააშკარავებდა მის იშვიათ ძალოვანებას. ფართო ხუჭუჭა შუბლს ალმასივით ბასრი მაღალი რქები აგვირგვინებდნენ. ყველას თვალი რჩებოდა მასზე, როცა სოფლის ორღობეში გაივლიდა, ხოლო მჭედელი ორმაგ გასამრჯელოს თხოულობდა ნალის გამოჭედვის საფასურად.
- ასეთი ნალი ჯერ არ გამომიჭედია, - იტყოდა მჭედელი მოწიწებით. ბალღიც კი ცნობდა მის ნაფეხურს განსაკუთრებული სიღრმის და სიფართის წყალობით. აქ მახარეს ხარს გაუვლიაო, იტყოდნენ. მოპარვაც გაძნელდება მისიო, ჩაიღიმებდა დროული ხალხი, მაგისი ნაკვალევი ათას ნაკვალევში ამოიცნობაო.
კარგი მეგობრებივით შეთვისებოდნენ ერთმანეთს ადამიანი და პირუტყვი. ერთმანეთის ენა ესმოდათ, ერთად ეწეოდნენ ცხოვრების ჭაპანს. თავის სამუშაოს სრულიად თავისუფლად აუდიოდა მახარე, მერე სხვებსაც უმართავდა ხელს. თუ ვინმეს მორების ჩამოტანა დასჭირდებოდა ტყიდან, გვერდს ვერ აუვლიდა ამ განუყრელ მეგობრებს. მორჩებოდნენ რა მძიმე სამუშაოს, მერე ერთად ისვენებდნენ ორივენი. როცა გაზაფხული ძალაში შევიდოდა, ღია ცის ქვეშ ათევდნენ ღამეებს. უმეტესწილად ტყისპირას ჩაიმუხლებდნენ ხოლმე, სადაც განსაკუთრებით უხვია სურნელოვანი მწვანე ბალახი. მაგარი ძუის თოკით ხეზე მიაბამდა მახარე ხარს. თვითონაც იქვე მოიკალათებდა. როგორც კი განთიადის მაუწყებელი ცთომილი ვარსკვლავი ამობრწყინდებოდა, უკვე ფეხზე იყო, კარგად გამოძინებული და ღონეზე მოსული. ჯიღა თვალებით შემოჰყურებდა ოთხფეხი მეგობარი. პატრონის ნებასღა ელოდა, რათა ძალუმი ქედი მოედრიკა და ყოველნაირ სამუშაოს შებმოდა. მისი დანახვისას ძალ-ღონე უთაკეცდებოდა მახარეს, ასეთი ხარის პატრონს რა უნდა გამიჭირდესო, ფიქრობდა და იმედიანი თვალით შეჰყურებდა მომავალს.
ერთ მშვენიერ დილას ნამდვილი თავზარი დაეცა მახარეს, ისეთ დღეში დახვდა თავისი ხარი; თავი ჩაექინდრა, ცხვირი მიწაზე დაედო. იმისი ილაჯიც კი არ ჰქონდა, კისერი შეემაგრებინა, მთელი ტანი უცახცახებდა და ერთიანად ოფლში ცურავდა. იქვე ეყარა იმ თოკის ნაგლეჯები, რითაც ხეზე იყო მიბმული.
ავად ხომ არ არისო, პირველად ამან გაუელვა თავში მახარეს.
თოკის ნაგლეჯებმა მიახვედრეს, რაშიც უნდა ყოფილიყო საქმე; ვიღაცას მის დაუკითხავად წაუყვანია ხარი, ისე რომ თოკის ახსნაზეც არ შეუწუხებია თავი და თავდაუზოგავად ემუშავებინა, მერე კი უკანვე მოეყვანა. იმ დღეს ვერაფერს გააკეთებდა, იმდენად წართმეოდა ძალ-ღონე, მაგრამ ამას აღარ დაგიდევდათ მახარე, რახან ცოცხალი და საღსალამათი იხილა თავისი ოთხფეხი მეგობარი. მარილწყალი დაალევინა, ტანი დაუზილა. საგანგებო ქორფა ბალახის კონა შეურჩია. ერთი სიტყვით, მოვლა არ დააკლო, რაც კი შეიძლებოდა. მთელი დღე და ღამე დაისვენებს და ხვალ ჩიტივით იქნებაო, იმედოვნებდა.
საღამო ხანს მართლაც მოღონიერდა ხარი. ჩვეული დინჯი, უშფოთველი იერით შემოხედა პატრონს ჯიღა თვალებით, თითქოს ეუბნებოდა: ახლა კი ყველაფრისთვის მზად ვარო. მახარემაც გული დაიმშვიდა, თუ რამ ეჭვი ჰქონდა ხარის ავადმყოფობისა. კიდევ უფრო მაგარი ძუის თოკით მიაბა იგი ხეზე. თვითონაც შორიახლოს წამოწვა სურნელოვან ბალაზზე, ოღონდ დაძინება არ უფიქრია, იმ უცნაურ ქურდს ჩაუსაფრდა, თოკის ნაგლეჯები რომ დაუტოვა.
აუჩქარებლად მიედინებოდნენ წუთები, როგორც საერთოდ ლოდინის დროს იცის ხოლმე. ზანტად იცოხნებოდა ხარი, ფშვინავდა ადრეული ზაფხულის სურნელოვანი ღამე. ცაზე ვარსკვლავებს გაჰქონდათ ციალი. მათ ჭვრეტაში მახარეს განთიადის მაუწყებელი ცთომილი ვარსკვლავი გაახსენდა. როგორმე მის ამოსვლამდე უნდა გავძლო უძილოდ, გაივლო გულში. ქურდი მხოლოდ მანამდე თუ მობედავსო.
შუაღამე ისე გადავიდა, სიმშვიდე არაფერს დაურღვევია. მახარეს კინაღამ რული წამოეპარა. ხარიც აღარ იცოხნებოდა, ალბათ მანაც ჩათვლიმა.
სწორედ ამ დროს გამოჩნდა ქურდი. ოღონდ ისეთი ქურდი, რომელიც დამალვას სულაც არ ესწრაფვის. პირიქით, მისი დანახვისას თვითონ უკუდგება ყოველი ცოცხალი არსება, ადამიანი იქნება თუ ცხოველი. ეს გახლდათ სხივმოსილი ჭაბუკი, ნამდვილი ზეციური რაინდი, მხოლოდ ზღაპრებში რომ გვსმენია, სწორედ ისეთი. ძნელი იყო მისი შეთვალიერება, ისეთ ძლიერ შუქს აფრქვევდა. მახარემ მაინც შეამჩნია, თუ რამდენად ტანწყობილი და მშვენიერი იყო ცით ჩაემოსული სტუმარი. თვალები ნაკვერჩხლებივით უელვარებდნენ, აბრიალებულ ცეცხლის ალს მიუგავდა ლომის ფაფარივით ხშირი თმა, მოარულ ოქროს ქანდაკებას წააგავდა.
ქარივით მსუბუქი, ლაღი ნაბიჯებით მივიდა სხივმოსილი ჭაბუკი ხართან და ზურგზე მოახტა. ერთიანად დაიძაგრა ხარის მძიმე, თითქოს კლდისგან ნაკვეთი სხეული. ცხადად დაეტყო, თუ რაოდენ დიდ ძალას და ენერგიას ხარჯავდა ზეციურ უღელში შებმული. ბუმბულივით მსუბუქად მოწყდა მიწას. ერთი წამით გაიელვა უცხო ხატებამ, ცხენივით ყალყზე შემდგარმა ხარმა, მისმა სხივმოსილმა მხედარმა და გაქრა. მძიმე თქარუნის ხმაღა გაიგონა მახარემ, ისიც სულ მალე მიწყდა.
გამოდევნება არ უცდია მახარეს, მიხვდა, რა უსარგებლოც იქნებოდა მსგავსი რამ. ფეხი არ მოუცვლია იმ ტყისპირიდან, სადაც ღამეს ათევდა. ელოდა, აწი რა მოხდებაო. ფარსაგი რომ ჭირდა მის ხარს, ჯერჯერობით ეს გაცხადდა მისთვის. ძილი სრულიად გაუფრთხა. დინჯად უჭვრეტდა ვარსკვლავების მონაცვლეობას. აწი ალბათ ცთომილი ვარსკვლავიც ამოვაო - გაივლო გულში ზეცაზე თვალმიპყრობილმა, კარგად ცნობდა მნათობთა გირლიანდების თანწყობას.
ამის გაფიქრება იყო და თითქოს ზეციდან ჩამოვარდაო, საიდანღაც გაჩნდა მისი ხარი. თითქოს გოლიათმა მიწას მჯიღი ჰკრაო, ისეთი მძიმე ბუყუნი გაისმა ამ დროს. სიზმარეულ ჩვენებასავით გაიელვა ოქროს ქანდაკების მსგავსმა ჭაბუკმა და გაქრა. იმწამსვე ცაზე აკიაფდა განთიადის მაუწყებელი ცთომილი ვარსკვლავი.
თანდათან იმძლავრა ნათელმა და მახარემ წინანდელზე უფრო მეტად დაუძლურებული იხილა თავისი ხარი. მზემ უკვე შუბის ტარზე აიწია, სანამ მარილწყლის დალევას შეძლებდა სიქაგაცლილი პირუტყვი. ლამის შუადღემ მოატანა, სანამ ქორფა ბალახის კონას მოავლებდა პირს. ძუის თოკის ნარჩენებიც წინანდებურად იქვე ეყარა.
თოკი საქმეს ვერ უშველისო - გადაწყვიტა მახარემ და რკინის მაგარი ჯაჭვით შეცვალა იგი. ამასთან ერთად ადგილიც შეუნაცვლა, უფრო მყუდროდ მოათავსა, ფესვებღონიერი მუხის ხეზე მიაბა. თუმცა დიდი იმედი არც ახლა ჰქონია. იცოდა, თუ რა ძნელია რაიმე გააწყო, როცა საქმეში ზეციური ძალები ერევიან. აუხდა კიდეც თავის ეჭვები. ჯაჭვი მაშინვე გაწყდა, როგორც კი ზეციურ მხედრიანმა ხარმა გაიწია. ერთადერთი განსხვავება ის იყო ძუის თოკისგან, რომ ჯაჭვის გაწყვეტის ხმა გაისმა. გაბზარულივით გაიტკაცუნა რკინამ. ამ ხმას მაშინვე შეენაცვლა ხარის ჩლიქების მძიმე თქარუნი, რომელიც სულ მალე მიწყდა. გამთენიისას კი, როდესაც ისევ ცას დაუბრუნდა ზეციური მხედარი, ლამის მომაკვდავს ჰგავდა პირუტყვი. თვალის გახელის ღონეც არ ჰქონდა. კარგა ხანს ელოლიავა მახარე, სანამ ისევ ღონეზე მოიყვანდა, მერე კი სოფლის სამჭედლოს მიაშურა. მჭედელს სთხოვა, საგანგებო ჯაჭვი გამოეკვერა მისთვის, რათა ხარს ვეღარ აეწყვიტა და მერე ვინ იცის, იქნებ გასცლოდა ზეციური ჭაბუკი.
მჭედელმა ეჭვით გადააქნია თავი.
- როცა ზეციური არსება რაიმეს მოიგუნებებს, მაშინ იქ უძლურნი არიან მიწიერი ძალები, - თქვა მჭედელმა, - თუმცა მაინც ვეცდები. ჩემთვისაც საამაყოა, თუ ჩემი გამოკვერილი ჯაჭვი ზეციურ ძალებს გაუწევს წინააღმდეგობას.
ამ სიტყვების შემდეგ მჭედელი საქმეს შეუდგა. საგანგებოდ გაახურა ქურა. გამოძებნა თუ რაიმე იშვიათი შენადნობი ჰქონდა და ჯაჭვის გამოკვერვა იწყო. ამასობაში სამჭედლოსთან ლამის მთელი სოფელი შეიყარა. ხალხს გაეგო მახარეს გასაჭირი. ზოგზოგებს თვალიც კი მოეკრათ ზეციური მხედრისთვის, ზებუნებრივი სისწრაფით რომ მიაქროლებდა ხარს. ბრწყინვალე მეტეორივით ჩამიქროლა და გაქრაო, ამბობდნენ. სხვებმა ხარის ფლოქვების ნაკვალევი ნახეს, ერთმანეთისგან არაჩვეულებრივი მანძილით დაშორებული. თითქოს ხარი ჰაერში დაფრინავს და აქა-იქ თუ დააკარებს მიწას ფეხებსო. შეშინებული სახეებით ეჩურჩულებოდნენ ერთმანეთს ამ უცნაურ ამბებს, თან მახარესკენ აპარებდნენ თვალს. კარგა ხნის მსჯელობის მერე ასე დაასკვნა იქ შეყრილმა ხალხმა: როგორც ჩანს, ჭაბუკის სახეს იღებს განთიადის მაუწყებელი ცთომილი ვარსკვლავი და ხარს ბედაურივით დააქროლებსო. ყველას გულწრფელად ეცოდებოდა მახარე, იმედოვნებდნენ, იქნებ საგანგებოდ გამოკვერილ ჯაჭვს ეშველა რამე საქმისთვის, თუმცა არც ისე დიდი იმედი ჰქონდათ ამისი. აქ ხომ საქმეში ზეციური ძალები იყო ჩარეული, ხოლო გამოცდილმა ხალხმა კარგად იცოდა, ეს რასაც ნიშნავდა.
ბოლო იმედიც მწარედ გაუცრუვდა მახარეს; ოდნავ, სულ ოდნავ დაყოვნდა ხარზე ამხედრებული ჭაბუკი. საგანგებოდ გამოკვერილმა ჯაჭვმა მაინც თქვა თავის სათქმელი, შეაკავა ყალყზე შემდგარი ხარი, როცა მან ზებუნებრივი ძალით გაიწია. მუხის ხეც ძირფესვიანად შეირყა, მაგრამ ეს სულ ერთ წამს გაგრძელდა. სხივმოსილმა ჭაბუკმა შუბივით გაიშვირა მარჯვენა ხელი და სიმივით აცახცახებულ ჯაჭვს შეეხო. ჯაჭვი მაშინვე გაწყდა. ზეციური მხედრის უცხო ხატებაც მაშინვე გაქრა.
საშველი აღარ არისო - გადაიწურა იმედი მახარემ. ამასვე უდასტურებდა მთელი სოფელი, მჭედლის ჩათვლით. ზეციურ ძალებს თვალი დაუდგამთ შენი ხარისთვის და აწი მაგ საქმეს აღარაფერი ეშველებაო. და მართლაც, ასეთი პირი უჩანდა საქმეს. დილით ისეთ დღეში ნახა მახარემ თავისი ხარი, რომ ცხადი იყო კიდევ ერთი ასეთი გასეირნება და სულიც ამოხდებოდა.
და მახარემ, რაკი სხვა საშველი ვეღარ ნახა, მუხლი მოიდრიკა მწვანით შემოსილ სურნელოვან მინდორზე, თითები ღრმად ჩაუყარა ნედლ მიწას, მიწის სულს მოუხმო მწედ და მშველელად.
- ჩვენ ხომ ერთნი ვართ სულით და ხორცით, ერთი გული გვიცემს, ღვიძლნი და ახლობელნი ვართ ერთმანეთისა, - ევედრებოდა მიწის იდუმალ წიაღს, - მიშველე რაიმე, ზეციურმა ძალებმა დამიბრიყვეს. ახლა შენს იქით გზა აღარ მაქვს.
დაასრულა ეს სიტყვები და უჩვეულოდ გრილმა სუნთქვამ აუშალა თმა. ჟრჟოლამ დაურბინა მთელ ტანში და მიხვდა მახარე, მიწის სული სუფევდა მასთან. თავი მაღლა ვეღარ აიღო. მიწაზე მუხლდაბჯენილი უსმენდა და ელოდა იდუმალი არსების განაჩენს.
- დიადია ძალა ზეცისა, მაგრამ არც მიწაა ნაკლები, - ასე ამეტყველდა მიწის სული, - აიღე ეს ბალახი და ხარს შეაჭამე. შენ ვერ გაუწევ წინააღმდეგობას ზეციურ ჭაბუკს, მხოლოდ ხარს შესწევის მაგისი ძალა.
ამ სიტყვებთან ერთად მიწის სულმა პაწია ბალახი გაუწოდა, ვერც ახლა გაბედა მახარემ თავის აწევა, ისე გამოართვა ბალახი. ერთი იმასღა ჰკიდა თვალი, მცენარის ფესვებს მიუგავდა ხელის მტევანი მიწის სულს. მეტი ვერაფრის დანახვა მოასწრო. როცა თავი ასწია, მის წინ აღარავინ იდგა.
დახედა მახარემ მიწის სულის ნაჩუქარ პაწია ბალახს. გულში ეჭვმა გაურბინა. ამან რა ძალა უნდა შემატოს ამ ზომამდე დაუძლურებულ ხარს, რომ ზეციური ძალის შემოტევას გაუძლოსო, მაგრამ მეტი რა ჩარა იყო, შეაჭამა ის ბალახი ხარს მაინც.
ამის შემდეგ კი ლოდინის მეტი სხვა აღარაფერი დარჩენოდა მახარეს. ისიც ელოდა. კიდევ კარგი, ჯაჭვი მაინც არ გამიხდა საძებარიო. ის ღამეც მშვიდი და სურნელოვანი იყო. ვარსკვლავებმა უცხო გირლიანდებით მოჰფინეს ზეცა, რომლებიც ნელ-ნელა ცვლიდნენ ერთმანეთს. ჯერ ისევ იწვა ხარი, მისი ზანტი ფშვინვა ისმოდა ღამის სიბნელეში და მახარეს სულ უფრო უძლიერდებოდა ეჭვები, ზეციურ ჭაბუკს რა წინააღმდეგობა უნდა გაუწიოსო.
მაგრამ აი გადავიდა შუაღამე და მახარეს რაღაც საეჭვო ხმები მოესმა იქიდან, სადაც ხარი იწვა. ჯერ ვერაფერი გაარჩია, თუმცა თვალები რაც შეეძლო ფართოდ დააჭყიტა. მალე იელვა მისთვის უკვე კარგად ნაცნობმა სინათლემ. ჩანს, სხივმოსილ ჭაბუკად გარდასახული ცთომილი ვარსკვლავი უკვე დაეშვა მიწაზე, რათა ხარი ბედაურივით გაეჭენებინა.
შეხედა მახარემ თავის ხარს, რომელიც უკვე კარგად ჩანდა სხივმოსილი ჭაბუკის მიერ დაფრქვეულ შუქზე და უკან მიდგა სუნთქვაშეკრული: ფეხზე წამომდგარიყო ხარი, თავი მრისხანედ დაეღუნა, წინ გაეწვდინა ალმასივით ბასრი, ფართოდ განტოტვილი რქები. მუხლმაგარ ფეხს მძიმედ სცემდა მიწაზე. ერთი შეხედვისთანავე ეტყობოდა, თუ რა მოუთოკავი ძალა ბობოქრობდა მასში. ცხადი იყო, იმ პაწია ბალახს შთაებერა მისთვის ეს ძალა.
აი, სულ მალე ხარი ბუმბულივით მსუბუქად მოწყდა მიწას და მთელი ძალით გაიჭრა სხივმოსილი ჭაბუკისკენ, ოქროს ქანდაკებასავით რომ აღიმართა მის წინ. იფიქრებდი, ვიღაც გოლიათმა კლდის ვეება ნაგლეჯი ელვის სისწრაფით გატყორცნა ჰაერშიო.
შედგა სხივმოსილი ჭაბუკი, პირისპირ შეხედა მისკენ მიმქროლავ მკვრივ და მძიმე სხეულს, აღჭურვილს ალმასის რქებით, რომელიც ყველას ზურგს აქცევინებდა, მაგრამ არა ცთომილ ვარსკვლავს, ჭაბუკად გარდასახულს. იგი არც კი დაძრულა ადგილიდან, იდგა ამაყად და მშვიდად, თითქოს მართლა ოქროს ქანდაკებააო. და როცა ხარი მიეტანა, მარჯვენა აღმართა და ხარს რქების შუა ხუჭუჭა შუბლზე დაადო ხელი.
გაიმართა მათ შორის ჭიდილი.
ლამის თვალებად იქცა მახარე. მიხვდა, ისეთ სანახაობას შესცქეროდა, რასაც იშვიათად თუ იხილავს ძე-ხორციელი. მძიმედ შეეჭიდნენ ერთმანეთს მიწის იდუმალი სულით ძალამოცემული ხარი და ჭაბუკად გარდასახული ცთომილი ვარსკვლავი. ტოლნი და ფარდნი აღმოჩნდნენ ერთმანეთისა, ვერცერთმა ვერ დაახევინა უკან. მრისხანედ ქედწახრილ ხარს მიწაზე მძიმედ დაებჯინა მუხლმაგარი ფეხები. ჭაბუკსაც მთელი ძალისხმევით ედო ხელი მის ხუჭუჭა შუბლზე ფართოდ განტოტვილ რქებს შუა.
რაკი ვერა და ვერ გადასძალეს ერთმანეთი, მაშინ წრეზე იწყეს ტრიალი ხარმა და ჭაბუკმა მის შუბლზე ხელდაბჯენილმა. ისეთი ხმა გამოსცა მათმა ნაბიჯებმა, ცხადად იგრძნო მახარემ, თუ რა ენით აუწერელ ძალას და ენერგიას ხარჯავდნენ ორივენი. მიწა ირყეოდა ფეხქვეშ, ზათქი და გრიალი გაუდიოდა ირგვლივ ყველაფერს, წყალდიდობის დროს რომ იცის, იმის მინაგვარი. ყოველივე გადაითქერა მათ ნაკვალევზე. მიწის მსხვილმა ბელტებმა იწყეს ჰაერში ფრენა. ბევრი მათგანი თავზე დააცვივდა მახარეს, რომელმაც ვეღარ გაუძლო ასეთ საოცარ ხილვას. თავი დაღუნა, ხელებიც თავზე დაიფარა. მხოლოდ ყურით ისმენდა და სხეულით შეიგრძნობდა ამ გახელებული ჭიდილის ამბავს.
ბოლოს თანდათან იკლო ჭიდილის სიფიცხემ. მიწამ შეწყვიტა რყევა, აღარ ისმოდა ზათქი და გრიალი. თავი მაღლა აიღო მახარემ. ხედავს: ხარი შორიახლოს ბალახს ძოვს, ვითომც აქ არაფერიაო. ირგვლივ მიწა ისეა გადათხრილი, თითქოს ვიღაცეებს განძი უძებნიათო, ცაზე კი გამორჩეული ძალით ბრწყინავს ცთომილი ვარსკვლავი.
ხარმა იგრძნო პატრონის მზერა. შეწყვიტა ბალახის ძოვა, თავი ასწია და თვითონაც შემოხედა. თვალები დახუჭა მახარემ, ისე განაცვიფრა იმ საოცარმა ნათელმა, მის ხარს რომ ეფინა ხუჭუჭა შუბლზე. სწორედ იმ ადგილას, სადაც სხივმოსილ ჭაბუკად გარდასახული ცთომილი ვარსკვლავი შეეხო.
ამის შემდეგ აღარ მოსულა ზეცით სხივმოსილი ჭაბუკი, რათა მახარეს ხარი ბედაურივით გაეჭენებინა. მიუხედავად ამისა, ხალხმა მაინც ხარიპარია შეარქვა იმ ცთომილ ვარსკვლავს. ეს სახელი შერჩა კიდეც დღემდე. ხარსაც სამუდამოდ შერჩა შუბლზე დაფენილი საოცარი ნათელი.




ტექსტის სანახავად გაიარეთ რეგისტრაცია.