ნათია პაპიძე - Natia Papidze

ქვას ამოფარებული კაცი

(qvas amofarebuli kaci)


მხოლოდ თვალები უჩანს– წვრილი, უხამსი... ქვას ამოფარებული, წელში მოხრილი დგას და აკვირდება...
რა გამოეპარება მის მზერას ან მის სმენას?! როგორი მონდომებით ცდილობს ადამიანების
არც ერთი სიტყვა და არ ცერთი ქმედება არ გამორჩეს –
მერე გზაზე დაეშვება და უკლებლივ ყველა შემხვედრს სრულიად საიდუმლოდ მოახსენებს , რომ:
„მექუდემ უშნო ქუდი შეკერა!“!
„ხაბაზს თონეში დღეს სამი პური ჩაუვარდა და დაეწვა!“
„მეტივემ ხარჭას არცთუ მთლად ძვირფასი საჩუქარი მიართვა და ძვირფას საჩუქრად გაასაღა!“
„ბაზარში ბოშამ ხილის დახლიდან ვაშლები აწაპნა!“
„ შეყვარებულმა მოსწავლემ სატრფოს ფანჯარაში წერილი შეაგდო...“
მერე სხვა ქვასთან გადაინაცვლებს – იქ ჩასაფრდება წელში მოხრილი, წვრილ,
უხამს თვალებს მიმოაცეცებს და „საქმიანობას“ შეუდგება... ქვებს რა გამოლევს
ამ ქვეყნად და არც კაცთა საიდუმლოებები შემოაკლდება...
სულ ძიებაშია, სულ პოულობს და სხვებსაც ანდობს – მან უნდა თქვას, რომ მის სიცოცხლეს
აქვს აზრი – ძალიან მოსწონს ეს ყველაფერი. გაფაციცებით მოპოვებულ ამ ცხელ–ცხელ
ამბებს რა გულისყურით ისმენენ სხვებიც?! მოკლედ, საჭირო კაცია!!!
რა სიხარულით დაეშვება ხოლმე თავდაღმართზე ხელების ქნევით,
ერთი სული აქვს ვინმე შეხვდეს და ის გაანდოს, რაც მან ქვის უკან ჩასაფრებულმა
ეს–ეს არის რომ აღმოაჩინა!
სიხარულისგან კბილების ღრჭიალით, წვრილ–თვალებ–აციმციმებული
ჩაირბენს ხოლმე ქვაღორღიან გზას...
თანაც რამხელა რიდი აქვთ ?! მისალმებასაც ძლივს უბედავენ – მათი ყველა ცოდვა იცის და არც უკვირს,
რომ რცხვენიათ მისი.
და ცხოვრობს ასე – ქვიდან ქვამდე, სხვათა ცოდვების დაუცხრომელი მოდარაჯე...

* * *
ბოლო დროს ცოტა ძვლები სტკივა – მოხრილი დადის. რა ქნას?!
მისმა პროფესიამ იცის ეს დაავადება – უკლებლივ ყველა ქვას ამოფარებულ კაცს
უჭირს მხრებში გამართვა. მხედველობითაც ვერ დაიკვეხნის, სმენაც შესუსტდა – ალბათ დროა
დამსახურებულ პენსიაზეც იფიქროს.
გზაზე ეშვება სევდიანი... მიდის და ფიქრობს – რამდენი იშრომა,
რამდენ დაფარულს ახადა ფარდა. რამდენის საიდუმლო დაიტია და
რამდენიც დაიტია –იმდენივე გასცა. დიდი ღვაწლი აქვს გაწეული.
წელში მოხრილი მხოლოდ ხმელეთს ხედავს – ახლა დროა ზეცაზეც იფიქროს!
მაგრამ არ შეუძლია, იმდენად სტკივა ძვლები, რომ თავს მაღლა ვერ სწევს.
გზას აგრძელებს...
უეცრად გუბეს გადააწყდა – გუბეში ცა სჩანს!
უახლოვდება, იხედება წყალში და ხედავს: მოხუცი, ნაოჭებით დაღარული,
წვრილ–თვალებ–ციმციმ–ჩამქრალი, კუზიანი კაცი იხედება გუბეში...
მხოლოდ მისი ანარეკლი ჩანს – სხვა არვინ არის.
* * *
დიდ საქარავნო გზაზე, ზეცა–ქალაქისგან საკმაოდ მოშორებით, მიწაჭამიათა
ქალაქისკენ გადასახვევთან ერთი უცნაური ლოდია – კუზიანი კაცის ფორმა აქვს,
ნაწვიმარზე მის ძირას გუბურა ჩნდება.
გუბურაში ზეცა ჩანს და მხოლოდ ეს ლოდი...
მექარავნეები რაღაც აუხსნელი ძალით არასდროს ჩერდებიან ამ ქვასთან...


ნათია პაპიძე - Natia Papidze

ცოტად თუ ბევრად ნამდვილი ამბავი

(cotad tu bevrad namdvili ambavi)


ხვატი იდგა დიდი.
მტვერი გზაზე.
ხმაური.
საბურავების ღრჭიალი.
დატრიალდა სივრცე.
ავარდა ბოლი.

X X X
_ შემიშვი რაა, ძია. მომათქმევინე სული მაგ ბაღის სიმწვანეში, ამომასუნთქე. _ დიდ კარიბჭესთან მდგარ დარაჯს არ შორდებოდა პატარა.
_ ვერ შეგიშვებ! არ შეიძლება! არ გეკუთვნის ჯერ.
_ წყალს მაინც დავლევ. სუულ–სულ ცოტა ხნით...
_ არა–მეთქი! ვერა... არ შეიძლება!
_ იმათ რომ უშვებ?!
_ იმათ მოუწიათ დრომ და რიგმა.
ჭიშკარს ქალი მოადგა.
_ შემოუშვი, სამი საათით მხოლოდ, მერე მე თვითონ გამოვაცილებ კარში.
კაცმა შუბლი შეკრა და თავის აქნევით მისცა დასტური.
_ მხოლოდ სამი საათით _ სიტყვა დაადევნა მიმავალთ.

X X X
_ ბებო?! ბეე ... ბებო! რამდენი ხანია არ მინახიხარ! აქ როგორ? საიდან?
_ შენ საიდან და როგორ, შვილო, თორემ ჩემი ადგილი აქ არის.

„ არასდროს ჰქონია ბებოს ასეთი თბილი ხელები.
ასეთი მსუბუქი ნაბიჯი.
ბალახიც არ ითელება მის ფეხქვეშ“...
ბავშვი კი მძიმედ მიქელავდა ღიღილოებს მდელოზე.

_ ცოდვები გახლავს, შვილო და მიტომ ემძიმები აქაურ მიწას.
უკვირდა პატარას.
სიგრილეს სუნთქავდა გახშირებით.
წუთით შეჩერებული, ფეხაჩქარებით ისევ ეწეოდა ქალს და მასთან ერთად მიაბიჯებდა.
ხის მაგიდებს მიადგნენ.
ქალმა ჩამოისვენა.
ბავშვი დუმდა ერთხანს. აკვირდებოდა.
_ ბე, აქ რატომ გაუშლიათ ამხელა სუფრა? იმ მეორე მაგიდასთან კიდევ – ხალხი ბევრია, საკვები კი _ არ აქვთ.
_ აქ მათი ადგილია, ვისაც ყოველთვის მოუკითხავენ, ან ვისაც მადლი ბევრი აქვს დატოვებული ქვაზე. იმ მეორეს, კი, ისინი უსხედან ვისაც პატრონი და მომკითხველი არ ჰყავს.
_ ბებო, ჩვენც რომ არაფერს გიგზავნით? მაინც სავსე სუფრასთან გაქვს ადგილი?
_ მე სულ ნუ გამომიგზავნით,დია, ბებო გენაცვალოს! მადლი მიბრუნდება აქ მე, ჩემი ნაქნარი მადლი.
_ ბე, გახსოვს სიცხე რომ იყო, დიდი. შენ რომ ბრაზობდი: „გოუშვებენ ამ რაკეტებს ცაში, მაღლა ღმერთი არ მოასვენეს და ქვევით კიდევ ხალხი, მაგიტომაც დაიჭირა ასეთმა სიცხეებმა და ვიხრუკებით ყველაო!’’_ გახსოვს,ბები? მერე... მერე დედამ რომ გითხრა: „ შენ ხომ გწამს და გეშინია ღმერთის?! შენ რაღატომ გცხელა?! მხოლოდ ჩვენ შეგვიკრას სუნთქვაო!’’ _აკისკისდა პატარა, _ მაშინ შენ რა უპასუხე, გახსოვს? მე _ კი: „ დია, ჯინჭველები რომ შეგესევა, იმას დოუწყებ ყურებას რომელმა გიკბინა თუ მეისოფ ერთიანად ხელს და ყველას ჩამოყრი ძირში?! მასე შობა ღმერთიც–ო“ _ გახსოვს,ბები?
_ მახსოვს, დია, მახსოვს... _ სევდიანი ჩაფიქრებით გაეპასუხა.
_ მოიწყინე, ბებო? რაზე ფიქრობ...? რა გაგახსენდა...? ბე, ძიას ამბავი მითხარი. როგორ იყო...? როგორ არის?
_ შენი ძია – ჩემი ნაბოლარაა, მეოთხე შვილი. ავად შეიქნა სულ პატარა. ქუთრუშათ თუ ქოვლერათი, ვერც მითხრეს მაშინ ექიმებმა.
ვერც შველოდნენ.
ვილოცე ბევრი.
გამოვულოცე _
კალა გავადნე – წყალში ვასხამდი მდუღარეს.
იმედი ცოტა იყო გადარჩენის.
წავედი მერე და ბაბუას ჩუმად მოვნათლე ჩვენი სოფლის საყდარში. უფროსების მონათვლა ვერ მოვასწარი.
ბაბუას სიზმარი ენახა იმ ღამით: ვითომ, ოთხი ეკლესია მდგარა:
პირველი _ დიდი ყველაზე,
მეორე _ უფრო პატარა,
მესამე _ მომრცო მეტად,
მეოთხე _ სულ ციცქნა.
ის სამი ჩაბნელებული და მდუმარე იყო.
სულ პატარა კი _ გაჩახჩახებული სანთლებით, გალობა და კეთილსურნელება იღვრებოდა.
გაიღვიძა ბაბუამ და თქვა სიზმარგამოყოლილმა: „_ გადაგვირჩა და დაგვირჩინა ღმერთმა, მგონი, ჩვენი მეოთხე და ნაბოლარაო.“
ეგრე იყო იმ ღამით.
გაანათლა შენი ძია უფალმა.
ერთად ვართ ახლაც.

დადუმდნენ ერთხანს.

_ ის პატარა ბიჭი, ბებო? ხურდებს აჩხრიალებს?
_ ჰო, შვილო, იმას ეგრე მოუკითხავენ, გლახაკებს და მათხოვრებს აძლევენ ამის სახელზე მისიანები.

ბილიკს აუყვნენ.

_ ბებო, ის ქალი რას აკეთებს?
_ რას და... ცდილობს ყველი ამოიყვანოს... ეწვალება. ამოიყვანს ერთ წველას და ... ყველი ისევ წათხად ექცევა. კიდევ ამოიყვანს _ ისევ წათხად გადაექცევა. ასე უნდა იყოს!
_ კი, მაგრამ... ეგრე რატომ, ბე?
_ წათხი სთხოვა მეზობელმა დამშეული შვილებისთვის. ამან არ მისცა,დაუმალა, წავიდა მერე და ღორებს აჭამა.
_ გამოისყიდის?
_ ოდესმე... ამ ტანჯვით და სხვათა ლოცვით.

_ ის კაცები და ქალები, ბები? ისინი რატომ ჩაუყენებიათ გუბურაში?
_ სიშიშვლის დამალვას ცდილობენ, შვილო. უწესო ცხოვრებისთვის ისჯებიან. ხელებით იფარავენ სხეულის ნაწილებს. სამოსი გამჭირვალი ხდება _ წყალი მიმოიქცევა და დაფარულს აჩენს. ასე უნდა იყოს!
_ გამოისყიდიან?
_ ოდესმე... ამ წვალებით და სხვათა ლოცვით.

წყალზე მორი იყო გადებული ხიდად.
სველი იყო მორი.
გადიოდა ზედ კაცი. შუამდე მიღწეულს ფეხი უცურდებოდა ან მორი იწყებდა ბრუნვას და ვარდებოდა წყალში .
_ ეს ანგარებისთვის ისჯება. სამშვიდობოს გასაღწევად და ხიფათში ჩაცვენილებს – ფულის და სიმდიდრის ხათრით აშველებდა ხელს,მხოლოდ. ესეც ასე უნდა იყოს!
_ გამოისყიდის?
_ ოდესმე ... ამ წვალებით და მართალთა ლოცვით.

მაღალ სვეტზე კაცს შემოეხვია კიდურები, ქვემოთ–ქვემოთ ცდილობდა ჩამოცოცებას . რაც უფრო ჩამოდიოდა _ იმატება სიმაღლე სვეტის. იხვეწებოდა ხმა გაეცათ მისთვის.არავინ ეპასუხებოდა.
_ ეს კაცი ვინაა, ბებო?
_ ეს ამაყი, ამპარტავანი კაცია,დია. არავის კადრულობდა. ზევიდან უყურებდა ყველას. ასე იწვალებს ესეც!
_ გამოისყიდის?
_ ჰო, ოდესღაც... ამ ტანჯვით და მართალთა ლოცვით.

_ იქ ვინ წევს? ვინ არიან ის ქალები და კაცები?
_ ისინი სვამენ და ჭამენ მუდმივად, მაგრამ გემოს ვერ უგებენ. სტომაქში ჩასულ სასმელ–საჭმელს უჩინარი დემონები ამოუხაპავენ ისევ, ვერ ნაყრდებიან და ვერ რწყულდებიან. ღრეობისთვის ისჯებიან. ღვინის და თრობის სიყვარულისთვის.
_ გამოისყიდიან?
_ ოდესმე... ამ წვალებით და სხვათა ლოცვით.

ძუნწი იჯდა მოლზე. ხოხავდა _ აგროვებდა მონეტებს. კოცნიდა და ეალერსებოდა ნაპოვნს. გულში იხუტებდა.
_ ეს კაცი , ბებო?
_ ეგ ასე აგროვებს, ითვლის, იხუტებს. მერე დაუბერავს ქარი და მონაპოვარს ფოთოლივით დაუფანტავს. იწვალებს ისევ, მოაგროვებს, დაითვლის, შეინახავს... ისევ ქარი წაართმევს. ასე უნდა იყოს, სანამ არ გამოისყიდის.

მერე თვალდამდგარი შურიანი ანახა.
მერე ხმადახშული ცრუ.
ხელჩაკიდებით დაჰყავდა და ახედებდა აუზებში, სადაც კაცის ანარეკლს:
ან
ენა ეზრდებოდა,
ან
დათვის დრუნჩი,
ან
ვეფხვის კლანჭი,
ან
ღორის დინგი _
იმის მიხედვით, თუ როგორი იყო წყალსჩამყურე კაცი:
ენაჭარტალა
თუ
ძილის მოყვარული
თუ
ანჩხლი
თუ
მუცელღორი...

X X X

_ ბებო, აქ რომ ლამაზი ფერებია – სხვაგან რატომ არ არის ასე?
_ სხვაგანაც ასე რომ იყოს ,დია, აქ ვინღა ინატრებდა მოსვლას?! ჭიშკარს გახედე, შვილო, ნახე, როგორ ხვდებიან ახლადმოსულებს. თავისიანები ხვდებიან სიხარულით _ იციან, სწორადმავალი შეემატათ ერთი კიდევ. ახალმოსულს გაკვირვებული კაცის სახე აქვს. არ იცის ჯერ რომ – ბედნიერია.
_ ჰო, მაგრამ, ბებო ... რამდენი ვნახე ქალი და კაცი ტანჯვით რომ უნდა გამოისყიდოს?!
_ ხო, ეგეც გიჩვენე. მაგრამ ეს ფერებიც ხომ ნახე?! ნაყოფმსხმოიარე ხეებიც?! ჩიტები... ყვავილები. აქაურობის გემო რომ იცოდნენ სხვებმა _ გზას არ გაიმრუდებდნენ იქნებ და სწორად ივლიდნენ უთუოდ. შენ უკვე იცი! ჰოდა, წადი, დია... წადი და იცხოვრე ღმერთით.

X X X
ათასნაირად გამოიკვლიეს: ქირურგებმა, თერაპევტებმა, ფსიქოლოგებმა, ფსიქიატრებმა, სხვებმა და სხვებმა – სამი საათით გარდაცვლილი და უკანმობრუნებული, უცნაურად მომღიმარი პატარა.
ვერაფერს მიაკვლიეს, ვერაფერი დაასკვნეს გარდა ერთისა და ერთხმად:
„_ არავინ დაგიჯერებს და ნურავის უამბობო ამ შენი „მოგზაურობის“ ამბავს! “


ნათია პაპიძე - Natia Papidze

ვინც დავაპურე – იმან გამხადა

(vinc davapure - iman gamxada)


–აქ რატომ დგახართ, ბიჭებო?
–რა ვიცი,ბიძაჩემო, წასასვლელი არსად გვაქვს და.....
–არ გცივათ მერე?....
–კი, ცოტა...

* * *
ასფალტს დუქნის ვიტრინიდან გამოსული სინათლე ეფინება...
მაგიდას უსხედან ის სამნი და თვითონ. ღვინო და ცხელი კერძები მოატანინა.
მისი ვაჟის ხნისანი არიან დაახლოებით.
„რა დღეში არიან!!! ამათ ასაკში სად ვიცოდი მე დარდი და გაჭირვება?!
კიდევ კარგი, რომ ვნახე...“
_მიირთვით ბიჭებო, სანამ ცხელია!
ჭიქებს უვსებს...ერთხანს ჩუმად არიან... მერე ნელ–ნელა ეშლებათ
ლაპარაკის საღერღელი, საუბრობენ ,იცინიან, სვამენ...
სადღეგრძელოს – სადღეგრძელოს აშველებენ,მღერიან...


* * *
მხიარული განწყობით დატოვეს დუქანი...
გზას აუყვნენ...
ბიჭებმა – მართალია ბნელი გზაა, მაგრამ მოკლეზე გადავიდეთ,
ერთმანეთს მივეშველებით და ხიფათი არაფერი შეგვეყრებაო... დაჰყვა
მათ ნებას – ოთხი ლანდი შეერწყა გზის სიშავეს.
* * *
სადარბაზოსთან შეჩერდა ნასვამი, სევდაშეყრილი, უქურთუკოდ, დამტვერილი ...
ერთხანს შედგა თავჩაქინდვრით...
მოაჯირს ჩამოეყრდნო...
„მე შევიყვარე ისინი ... შევიყვარე ... მათ კი...
მათ მე გამძარცვეს... გამძარცვეს....... მე მათ – გამძარცვეს!“
საწოლზე ჩამოჯდა – მწვავე ტკივილის გრძნობს მკერდის არეში.
ჭადრების ლამპიონების შუქს სწრაფი ცვალებადობით ეფინება ხან წითელი,
ხანაც ლურჯი სხივები...
„გაუძელი, სასწრაფო უკვე გზაშია!!!“


ნათია პაპიძე - Natia Papidze

ძ ა ხ ი ლ ი (dzagli)

/ჩვენებს უცხო მიწებზე/

ჯერ საძირკველი გაამაგრა...მერე კედლებიც ამოიყვანა.
სახურავი აქვს ისეთი, რომ წვიმა რაა?! – შტორმისაც არ ეშინია...
მყუდრო სახლი აქვს...
ბაღიც ხომ უნდა გაალამაზოს?! ყვავილები და იადონები, ქანდაკებები, შადრევნები...

* * *
ამ ამბის თხრობა ჩვენ_ფესვის მოსვლით უნდა დაგვეწყო.
ჯერ შადრევანს დაუხშო წყალი და იადონების მღერა შეწყვიტა...
მერე კი, ნელ–ნელა მყუდრო სახლის მყუდროების დარღვევაც ისურვა.
რისთვის იშრომა?! – რომ უბრალო ფესვს დაანგრევინოს ნაოცნებარი?!
რისთვის იწვალა?!– რომ ბუნების ამ თავხედმა გამოძახილმა მოუღოს ბოლო მის მყუდროებას?!
არა და არა!!! მას ნაჯახი აქვს!!!
ჰ ოდა, დგას და სჩეხს,– სჩეხს ფესვის ბოლოს! მაგრამ თვითონაც რატომ სტკივა?!
მაინც ვერარა დააკლო და ვერც რა გააწყო...
–ძირს ვიპოვი და იქვე მოვსპობო – ფიქრობს ჯიუტი.
მიწის თხრას იწყებს – თან მიჰყვება. მიიკლაკნება ფესვი და მისდევს ესეც.
იმ მიწის გულში რამდენ იდუმალ მდინარეს მიადგა, რამდენი მაგმა გამოიარა!
მიიკლაკნება ფესვი და მიჰყვება ესეც. თითქოს, კიდეც დაუმეგობრდა.
ნაჯახიც მალე დაუჟანგდა – არც დარდობს, ისე..
ფესვი ნელ–ნელა აღმა ადის,მიწაც ბაცდება...

* * *
თავი ამოჰყო ორმოდან...
მოხუც ხეს ხედავს – ყოველ ფესვს მისთვის ნაცნობი მზერა აქვს.
ხესთან მიცოცდა...
თურმე რამდენ ხანს ყოფილა გზაში! იქ,საძირკველის და კედლების ამოყვანისას–გზაში ყოფილა,
როცა ყვავილებს ახარებდა – თურმე მაშინაც გზაში ყოფილა...
ახლა შინ არის!!!
ნეტავ, იმხელა ხელები ჰქონდეს, რომ ასჯერ მაინც შემოაწვდინოს მის მოხუც, დიდ ხეს...
იმ ფესვთან ჯდება, რომელმაც იგი აქ მოიყვანა. ფესვი ირხევა, ფესვი ეკვრის, ფესვი იხუტებს...
სულ მცირე ხანში ფესვს მისი მზერა აქვს. ამ თბილი გარსით გარშემორტყმული
თვალებსაც ხუჭავს და შეიგრძნობს ხეს...
ხემაც იგრძნო ის... ხეს უხარია – ხეს აჟრჟოლებს და თრთის.
ხე გაძლიერდა,გაგანიერდა – ნაყოფი დაატკბო და დაამწიფა.

* * *

იქ,სადღაც, მყუდრო სახლის შადრევანი კვლავ იწყებს ჩუხჩუხს – მას აქ არ ესმის.


მან თავის ხეში დაიდო ბინა.


გარეთ სიმშვიდეა

გარეთ სიმშვიდეა ...

(garet simshvidea ...)

გარეთ სიმშვიდეა...სახლში მელოდია -
უცხო, საოცარი, რაღაც ინტიმური,
ახლა შენ მჭირდები,შენ და პოეზია
მხარზე თავს დაგადებ...თუნდაც ერთი წუთით...

გარეთ ჭრიჭინები, სახლში სიმარტოვე
წყნარი მელოდია, ცაზე ღამის ფარდა,
ახლა შენთან მინდა, მოდი აქ დაგტოვებ
გულზე მოგეკვრები, მარტო ესღა დამრჩა.

გარეთ ხმაურია, შენ კი ჩემთან გძინავს
ისე ახლოს ხარ, რომ სუნთქვა შევიკავე,
გარეთ ამინდებმა ცოტა აურიეს,
მოდი თავს დაგადებ, თუნდაც ერთი წამით..


ლიკა ჭელიძე


ცხოვრება ვაჟა-ფშაველასი

ცხოვრება ვაჟა-ფშაველასი

(cxovreba Vaja - Pshavelasi)

Authors: ხორნაული, გიგი
Subjects: ვაჟა-ფშაველა;
DDC Subject: Literature & rhetoric
Table Of Contents: არწივთა საბუდარები; ჯიშჩამომავლობა; მშობლები; დაბადება; თელავი; თბილისი; გორი; ტოლათსოფელი; პეტერბურგი და კვლავ ჩარგალი; იურისტობაზე მეოცნებე; ოთარშენი. ცოლის შერთვა; დიდთონეთი; და ბოლოს მაინც ჩარგალი; ვაჟას ძმები; ა) გიორგი; ბ) ბაჩანა; გ) თედო; დ) სანდრო; ვაჟა და მუზა; იმედას მხრიდან "ნათესავები"; "ივერიასთან" დაუმძრახება; ძალად ლხინი; ვაჟა ჩუბინი და მონადირე; ტყისთვის ბრძოლა მეტყევეებთან; საქვეყნო გულის ტკივილი; ვაჟა და არტისტობა?; კეკეს დაღუპვა. თამარი; ვაჟას შვილები; ა) თამარი; ბ) ლევანი; გ) გულქანი; 1905 წლის რევოლუციის იმედი და უიმედობა; დაწუნებული ენა; ვაჟას "შეცდომების" გასწორება; ვაჟას კრიტიკოსები; უქაღალდობა; არც მთაში, არც ბარში; ვაჟას ქომაგნი; ავადმყოფობა, იუბილე და აღსასრული; დამოწმებული ლიტერატურის სია; ლექსიკონი.
Date of Issue: 2008
Source: ცხოვრება ვაჟა-ფშაველასი / გ. ხორნაული: გამოც. რედ.: ვ. ოთარაშვილი; რედ.: ნ. კოტეტიშვილი; კომპ. უზრუნ.: გ. ქადაგიშვილი; ოპერ.: თ. ტყაბლაძე; თბ.– 2008–447გვ. ISSN 978-9941-0-1004-0 : UDC: 821.353.1(092 ვაჟა-ფშაველა)
Language: Georgian
Extent Format: 447 გვ.
Created: 2009-01-28
Modified: 2009-01-28