აკონკაგუა ( მწვერვალი )

akonkagua mtebi mwvervaleebi samxret amerika argentina
აკონკაგუა (ესპ. Aconcagua) - მწვერვალი სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინის ანდებში. სიმაღლე 6960 მ (უმაღლესი მწვერვალი დასავლეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროში). აგებულია დანალექ ქანებზე შეცოცებული ანდეზიტებით, რის გამოც შეცდომით ვულკანად იყო მიჩნეული. დაფარულია მუდმივი თოვლით. ფერდობებზე 7 მყინვარი ეშვება. მის დალაშქვრას ართულებდა ყინულით დაფარული ფერდობის არსებობა. პირველად 1897 წელს ავიდა მასზე ექსპედიცია ედუარდ ფიცჯერალდის მეთაურობით.


იალბუზი ( მწვერვალი )

ialbuzi mwvervali mtebi elbrusi kavkasioni
იალბუზი (რუსულად - Эльбрус, ყაბარდოულად - Ошхомахо, ბალყარულად - Мингитау) — კავკასიონის მთათა სისტემის უმაღლესი მწვერვალი, დაახლოებით 2000 წლის წინ ჩამქრალი სტრატოვულკანია და მდებარეობს გვერდით ქედზე, ყაბარდო-ბალყარეთსა და ყარაჩაი-ჩერქეზეთში, რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე, საქართველოს საზღვართან. მისი დასავლეთი (5642 მ) და აღმოსავლეთი (5325 მ) მწვერვალები გაყოფილია ღრმა უნაგირათი. ეს არა მხოლოდ ევროპის უმაღლესი მთაა (იმის მიხედვით თუ სად გადის კონტინენტის საზღვარი), არამედ რუსეთის უმაღლესი წერტილიც.
იალბუზი წარმოადგენს ძირითადად ანდეზიტებით აგებულ კონუსს ჩამქრალი ვულკანისა, რომელიც დგას გრანიტისა და კრისტალური ფიქალის ფუნდამენტზე. დაფარულია თოვლისა და ყინულის საფარით, საიდანაც ყველა მიმართულებით ეშვება 54 მყინვარი. მათ შორის უდიდესებია: დიდი აზაუ, ირიკი, ტერსკოლი. მყინვარების საერთო ფართი 134 კვ.კმ-ია.
იალბუზის აღმოსავლეთ მწვერვალზე პირველად ავიდა ყაბარდოელი კ. ხაშიროვი 1829 წელს, დასავლეთზე — ინგლისელი ალპინისტები ფ. გროვეს მეთაურობით 1874 წელს. საბჭოთა პერიოდში იალბუზის რაიონი გახდა მასობრივი ალპინიადების ცენტრი. 1967 წელს აქ ერთდროულად 2400 ადამიანი ავიდა. იალბუზის რაიონი სამთო-სათხილამურო სპორტისა და ტურიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრია. აქ არის ტურბაზები, თავშესაფრები, ალპინისტური ბანაკები. ჩეგეტის მთაზე აგებულია საბაგირო გზა 2719 მ-სა და 3040 მ-ს შორის. ერთ-ერთ სადგურზე მდებარეობს 1941-1945 წლების პერიოდის იალბუზის დამცველთა საბრძოლო დიდების მუზეუმი.


კილიმანჯარო

kilimanjaro geografia mwvervaleebi mtebi mta mwvervali vulkanuri
კილიმანჯარო — ვულკანრი წარმოშობის მთა ჩრდილო–აღმოსავლეთ ტანზანიაში, მოიცავს აფრიკის უმაღლეს პიკს (უჰურუს/კიბოს პიკი, 5.895 მ). ეს არის უზარმაზარი სტრატოვულკანი, ამჟამად არააქტიური, გაზის ამომშვები კრატერებით, რომლის მთავარი ამოსასვლელი მდებარეობს მწვერვალ კიბოზე (ასევე უჰურუ).
უცნობია სახელი "კილიმანჯაროს" წარმოშობა, თუმცა რამდენიმე თეორია არსებობს. ევროპელმა მოგზაურებმა ეს სახელი 1860 წელს დაამკვიდრეს და მათი ცნობით ეს იყო ამ მთის სახელი სუაჰილის ენაზე, რომლის თანახმადაც სიტყვა "კილიმანჯარო" წარმოქმნილი იყო სიტყვათშერწყმით "კილიმა" (გორაკი, მცირე მთა) და "ნჯარო", რომლის სავარაუდო წარმომავლობა თეორიაზეა დამოკიდებული — ერთი ვარაუდით ეს უძველესი სუაჰილი სიტყვაა და ნიშნავს "თეთრს" ან "მანათობელს", ან არა-სუაჰილი წარმოშობის, სიტყვა კიჩაგას ენაზე "ჯარო" ნიშნავს "ქარავანს". თუმცა საორჭოფოა თუ რატომ იქნა გამოყენებული დამაკნინებელი "კილიმა" ნაცვლად შესაფერისი სიტკვისა "მლიმა" (მთა). ეს სახელი შეიძლება ადგილობრივი ხუმრობა იყოს, გულისხმობს რა, რომ "ნჯაროს მცირე გორაკი" აფრიკის კონტინენტის უდიდესი მთაა და მთამსვლელთა გიდების გადმოცემით ეს მთა ნჯაროს ხალხისა იყო. მეორე მოსაზრებით, ეს სახელი მომდინარეობს კიჩაგას ენაზე სიტყვიდან "კილმანარე" ან "კილეაჯაო" და ნიშნავს "ფრინველის/ლეოპარდის/ქარავნის მძლეველს". თუმცა ეს თეორია ვერ ხსნის იმას თუ რატომ არ გამოიყენებოდა ეს სიტყვა კიჩაგას ენაზე მე-19 საუკუნის შუა წლებიდან ევროპაში მიღებამდე.
ალტერნატიული თეორია ამგვარია: 1848 წლის 10 ნოემბერს გერმანელმა მისიონერმა რებმანმა საკუთარ დღიურში ჩაიწერა: ამ დილით ჩვენ ჯაგას მთა ყველაზე მკაფიოდ დავინახეთ". ჯაგას ევროპელები ეძახდნენ "ჩაგას". კილიმანჯარო შესაძლოა ასევე იყოს ევროპელების გამოთქმული ჩაგას ფრაზა "კილე-ლემა-ირჰო" რაც ნიშნავს "ჩვენ ვერ შევძელით მასზე ასვლა". თუ ასეა, მაშინ ეს სახელი, კილე-ლემა-ირჰო / კილიმანჯარო, იქნებოდა ჩაგას ხალხის მიერ მთის მანათობელი კიბოსა და მავენზის პიკებზე ახალმოსულთა შეკითხვაზე პასუხი. კიბოს პიკი ჩანს კიბოშოს მხრიდან, ხოლო მავენზისა კი — მარანუდან.
[10]


კოსციუშკო (მთა)

kosciiushko mta mwvervali geografia mtebi
კოსციუშკო — მწვერვალი ავსტრალიის ალპებში. მდებარეობს კოსციუშკოს ეროვნულ პარკში. წარმოადგენს ავსტრალიის (არ ითვლება მისი საგარეო ტერიტორიები) უმაღლეს მწვერვალს, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2,228 მეტრია. სახელი უწოდა პაველ ედმუნდ სტშელეცკიმ 1840 წელს, პოლონელი ეროვნული გმირის, გენერალ ტადეუშ კოსტიუშკოს საპატივსაცემოთ.


მაკ-კინლი ( მწვერვალი )

mak kinli mwvervali geografia mtebi
მაკ-კინლი (ინგლ. McKinley; ზოგჯერ დენალი) — ჩრდილოეთ ამერიკის უმაღლესი მწვერვალი, ალასკის ქედზე[1]. მისი სიმაღლეა 6193[1] მ. სახელი დაერქვა აშშ-ის 25-ე პრეზიდენტის უილიამ მაკ-კინლის პატივსაცემად.


მსოფლიოს ულამაზესი ჭაობი - ოკავანგო

msoflios ulamazesi ch aobi okavango okavangos delta
ოკავანგოს დელტა, ან ოკავანგოს ჭაობი ბოტსვანაში მდებარეობს. ოკავანგოს დელტა სეზონური წვიმების შედეგად დატბორვით საზრდოობს. ტერიტორიაზე უამრავი გარეული ცხოველი ბინადრობს და ტურისტებში ძალიან პოპულარულია. წყალში 71 სახეობის თევზი ბინადრობს.


სიდიდით მეოთხე უდიდესი კუნძული - ლა დიგუ

la digu msoflios sididit meotxe udidesi kundzuli
ლა დიგუ სიდიდით მეოთხე უდიდესი კუნძულია სეიშელის კუნძულებს შორის. კუნძულზე დაახლოებით, 2 000 ადამიანი ცხოვრობს. ტერიტორია 10 კვადრატულ კილომეტრზეა გადაჭიმული. კუნძულზე მდებარე სხვადასხვა მცენარით გარშემორტყმული ჭაობი თვალისმომჭრელად გამოიყურება.


მსოფლიოს ულამაზესი ჭაობი - პანტანალის ნაკრძალი

pantanali msoflios ulamazesi chaobi pantanalis nakrdzali
პანტანალი — ნაკრძალი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში, ასევე ვრცელდება ბოლივიისა და პარაგვაის ტერიტორიებზეც. იგი წარმოადგენს ნესტიან ტერიტორიას და უდიდესია მსოფლიოში ამ სახის ლანდშაფტებს შორის. მისი ფართობი მერყეობს 140. 000 კმ²-სა და 195. 000 კმ²-ს შორის. აქ არსებობს ცვალებადი სუბ-რეგიონული ეკოსისტემა, თითოეული დამახასიათებელია თავის ჰიდროლოგიური, გეოლოგიური თუ ეკოლოგიური თავისებურებანი. მათ შორის 12 ეკოსისტემა ბრაზილიის მხარის მიერ უკვე განსაზღვრულია.
პანტანალის ტბორების 80% წყლით წვიმიანი სეზონისას ივსება. ამ ტბებში იზრდება განსაცვიფრებელი სილამაზის უამრავი წყალმცენარე.
უდავოა, რომ პანტანალის ნაკრძალი ვერ შეედრება მის ჩრდილოეთით მდებარე ამაზონის წვიმიან ტყეებს, მაგრამ მათი ეკოსისტემები ერთნაირად ძვირფასია.
პანტანალის ეკოსისტემაში ბინადრობს 1000 სახეობის ფრინველი, 400 სახეობის თევზი, 300 სახეობის ძუძუმწოვარი, 480 სახეობის რეპტილია და 9000-მდე სახეობის სხვადასხვა უხერხემლო ცხოველი. ეს ნაკრძალი ასევე სამშობლოა 3 500 სახეობის მცენარისა.


ტაბახმელა (თბილისი)

tabaxmela sofeli tbilisshi
ტაბახმელა — სოფელი თბილისში დიდგორის რაიონში. სოფელი ისტორიულ წყაროებში პირველად თამარის ისტორიკოსთან მოიხსენიება, როგორც მისი ერთ-ერთი სააგარაკე ადგილი. აქ შეეძინა თამარ მეფეს ლაშა გიორგი, აქვე გარდაიცვალა თამარ მეფე. ტაბახმელა თავად სოლოღაშვილების, XVIII საუკუნის II ნახევრიდან კი ორბელიანების სამფლობელო მამული იყო. ქართველებმა ტაბახმელასთან არაერთი მძიმე ბრძოლა გადაიტანეს. 1921 წლის თებერვალში რუსეთის XI არმიის შემოტევას ტაბახმელასთან და კოჯორთან გმირულად იგერიებდნენ ქართველები.


ტაბახმელა (ხულოს მუნიციპალიტეტი)

tabaxmela xulos municipaliteti
ტაბახმელა — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე აჭარისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. ხულოდან დაშორებულია 10 კმ-ით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 282 კაცი.


სურმუში (საქართველოს ისტორიული სოფლები)

surmushi sofeli saqartvelos istoriuli soflebi
სურმუში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ლაილაშის თემში. მდებარეობს მდინარე ლაჯანურის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 800 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 205 კაცი.


სხარტალი (საქართველოს ისტორიული სოფლები)

sxartali sofeli saqartvelos istoriuli soflebi
სხარტალი - სოფელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ხოტევის თემი ტერიტორიული ორგანო), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. შაორის წყალსაცავის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით. ზღვის დონიდან 1160 მეტრი, ამბროლაურიდან 14 კილომეტრი.წყაროებში პირველად მოიხსენიება XVII საუკუნეში. აქ იყო იმერეთის მეფის სოლომონ I-ის ერთერთი სადგომი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი.