ჩოლოქი (მდინარე საქართველოში)

ჩოლოქი (მდინარე საქართველოში)

(choloqi - mdinare saqartveloshi)


ჩოლოქი, მდინარე დასავლეთ საქართველოში ნატანების მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, 803 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 29,5 კმ, აუზის ფართობი 159 კმ2. საზრდოობს წვიმის, მიწისქვეშა და თოვლის წყლით. ახასიათებს წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები მთელი წლის განმავლობაში, განსაკუთრებით შემოდგომა-ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 9,5 მ3/წმ.

მდინარეს კვეთს საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს2. მდინარე ქობულეთისა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტების საზღვარს წარმოადგენს. 2004 წელს, ვარდების რევოლუციის შემდეგ საქართველოს მთავრობასა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობას შორის არსებული დაპირისპირების გამო ასლან აბაშიძის ბრძანებით აფეთქეს ჩოლოქის ხიდი, რომელიც აჭარაში საავტომობილო მიმოსვლის მთავარ საშუალებას წარმოადგენდა. ამჟამად აფეთქებული ხიდის ნაცვლად მოქმედებს ახალი ხიდი.
1854 წელს მდინარესთან გაიმართა ბრძოლა ოსმალების წინააღმდეგ ყირიმის ომის დროს.


ჩხალთა (მდინარე საქართველოში)

ჩხალთა (მდინარე საქართველოში)

(chxalta - mdinare saqartveloshi)


ჩხალთა, აწგარა, მდინარე გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, კოდორის მარჯვენა შენაკადი. იქმნება მდინარეების ადანგესა და მარუხის შეერთებით 1488 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 38 კმ (მდინარე ადანგეს სათავიდან 48 კმ), აუზის ფართობი 465 კმ2. საზრდოობს თოვლის, მყინვარების, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის მარტიდან ოქტომბრის ბოლომდე (გამოწვეულია თოვლისა და მყინვარების დნობით) ყველაზე დიდი წყალდიდობა ივლის-აგვისტოშია. წყალმცირეა დეკემბრიდან მარტამდე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 40,7 მ3/წმ.


ჩხოუში (მდინარე საქართველოში)

ჩხოუში (მდინარე საქართველოში)

(chxoushi - mdinare saqartveloshi)


ჩხოუში – მდინარე საქართველოში, სამეგრელოს და ზემო სვანეთის მხარეში, ჯუმის მარჯვენა შენაკადი. მდინარის საერთო სიგრძე 41 კმ-ია, ხოლო ზუგდიდის ტერიტორიაზე 37,5 კმ.



ნილოსი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

ნილოსი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(nilosi - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


ნილოსი (არაბ. النيل‎ - ელ-ბაჰრ; ლათ. Nilus, ბერძნ.Neilos), მდინარე აფრიკაში. მიჩნეულია მსოფლიოს უგრძეს მდინარედ. წარმოიქმნება თეთრი ნილოსისა და ცისფერი ნილოსის შეერთებით. მდინარის სიგრძე კაგერას სათავიდან 6671 კილომეტრია. აუზის ფართობი - 2870 ათასი კმ2. ჩაედინება ხმელთაშია ზღვაში, შესართავთან წარმოქმნის საკმაოდ დიდ დელტას.
ნილოსის ჩრდილოეთი ნაწილი, სუდანიდან ეგვიპტეში გადასვლის შემდეგ, მთლიანად უდაბნოში მიედინება. სწორედ ნილოსზე იყო მთლიანად დამოკიდებული ძველი ეგვიპტის ცივილიზაცია. თანამედროვე ეგვიპტის ყველაზე დიდი ქალაქები სწორედ ნილოსის ამ ნაწილში მდებარეობს, ასუანის კაშხლის ჩრდილოეთით, ისტორიული, ძველი ეგვიპტის ძეგლების სიახლოვეს.

ძველი ეგვიპტელები ნილოსს იტერუს უწოდებდნენ, რაც "დიდ მდინარეს" ნიშნავდა. (გამოსახულია იეროგლიფზე მარცხნივ)


იანძი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

იანძი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(iandzi - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


იანძი [b][/b](ჩინ. 長江 ჩანიანგი (?·i) — «გრძელი მდინარე»; იანგძიიანგი (?·i)) - მდინარე ჩინეთში, ყველზე გრძელი მდინარე აზიაში და მესამე მსოფლიოში. მისი სიგრძე 6 418 კმ-ია. სათავეს იღებს ტიბეტის მთიანეთში და ჩაედინება აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვაში, ქალაქ შანხაის სიახლოვეს. იანძი ასევე მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე წყალუხვი მდინარეა. მის აუზში ჩინეთის მოსახლეობის ერთი მესამედი ცხოვრობს.
მდინარე ხუანხესთან ერთად, უდიდესია იანძის მნიშვნელობა ჩინეთის ისტორიაში, კულტურასა და ეკონომიკაში.


ობი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

ობი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(obi - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


ობი (რუს. Обь) - მდინარე რუსეთში, დასავლეთ ციმბირში. რუსეთის სიგრძით მეოთხე მდინარე (სიგრძე 2,962 კმ). ობს მსოფლიოში უგრძესი შესართავი აქვს. აუზის ფართობი შეადგენს 2,972,497 კმ²-ს.
მდინარე წარმოიქმნება ალტაის მხარეში, ქალაქ ბისკიდან 26 კმ-ის მოშორებით, მდინარეების - ბიასა და კატუნის შეერთების შედეგად. თავის მხრივ, ორივე ეს მდინარე ალტაის მთებში იღებს სათავეს, ბია გამოედინება ტელეცკოეს ტბიდან, ხოლო კატუნი ბელუხას მთიდან. წარმოქმნის შემდეგ, ობი მიიკლაკნება ჯერ ჩრდილოეთით და შემდეგ დასავლეთით, სანამ ის მიაღწევს 55° ჩ-ს, სადაც ის გეზს ჩრდილო-დასავლეთისკენ იღებს, შემდეგ კი კვლავ ჩრდილოეთით, სადაც წარმოქმნის 970 კმ-ის ობის ყურეს, კარის ზღვის ნაწილს.

ობს მრავალი შენაკადი აქვს, მაგრამ მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია ირტიში, რომელიც ჩინეთში იღებს სათავეს. აღსანიშნავია, რომ ირტიში, მისი სათავიდან ობთან შერწყმამდე, ამ უკანასკნელზე გრძელია.


ხუანხე (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

ხუანხე (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(xuanxe - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


ხუანხე, იგივე ყვითელი მდინარე (ჩინ. 黃河) — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე. სიგრძით მეორეა ჩინეთში და მეშვიდე მსოფლიოში. სიგრძე შეადგენს 5,464 კმ-ს. სათავეს იღებს დასავლეთ ჩინეთში, ცინხაის პროვინციაში, ბაიან-ჰარის მთებში. ამის შემდეგ, გადაკვეთს ჩინეთის 9 პროვინციას და ჩაედინება ბოჰაის ზღვაში. ხუანხეს აუზი აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 1900 კმ-ზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 1100 კმ-ზე, ხოლო ფართობი შეადგენს 742,443 კმ²-ს.
ხუანხეს ჩინური ცივილიზაციის აკვანს უწოდებენ, რადგან სწორედ მის აუზში ჩაისახა ადრეული ჩინეთის ისტორიაში ყველაზე აყვავებული - ჩრდილოეთ ჩინური ცივილიზაცია.


მეკონგი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

მეკონგი (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(mekongi - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


მეკონგი — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე. შედის მსოფლიოს 10 უდიდესი მდინარის სიაში. აზიის სიგრძით მე-7 მდინარე. მისი სიგრძე 4 909 კმ-ია ხოლო აუზის ფართობი 795 000 კმ². ყოველწლიურად, ოკეანეში ჩააქვს 475 კმ. კუბი წყალი.
სათავეს იღებს ტიბეტის პლატოზე, შემდეგ მიედინება ჩინეთის იუნანის პროვინციაში, გადაკვეთს მიანმარს, ლაოსს, ტაილანდს, კამბოჯას და ვიეტნამს. 1995 წელს, ლაოსმა, ტაილანდმა, კამბოჯამ და ვიეტნამმა, მეკონგის რესურსების კოორდინირების მიზნით დააარსეს „მდინარე მეკონგის კომისია“. 1996 წელს, ამ კომისიის პარტნიორები გახდნენ ჩინეთი და მიანმარი.
მდინარის განსაკუთრებული სეზონური ცვალებადობა, ჭორომები და ჩანჩქერები, მეკონგს სანაოსნოდ საკმაოდ რთულ მდინარედ აქცევს.

დინება [რედაქტირება]

მეკონგი სათავეს იღებს ტიბეტის პლატოზე, იუნანის სამი პარალელური მდინარის ბუნებრივ ნაკრძალში. ჩინეთის დატოვების შემდეგ, მიემართება სამხრეთ–აღმოსავლეთით, სადაც წარმოქმნის 100 კმ–ის ბუნებრივ საზღვარს მიანმარსა და ლაოსს შორის, ამის შემდეგ, დინებას აგრძელებს სამხრეთ–დასავლეთით, სადაც ამჯერად მასზე ლაოსისა და ტაილანდის სახელმწიფო საზღვარის 850 კმ მონაკვეთი გადის. ლაოსსში, მეკონგი დედაქალაქ ვიენტიანს გადაკვეთს. კამბოჯაში, მას უერთდება მდინარეები — მანი და საპი, ხოლო შემდეგ დედაქალაქ პნომპენს გადაკვეთს. ვიეტნამის ცენტრალური ნაწილის გავლის შემდეგ, იტოტება ცხრა განშტოებად და წარმოქმნის მეკონგის დელტას, რის შემდეგაც უერთდება სამხრეთ ჩინეთის ზღვას.


ამური (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

ამური (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(amuri - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


ამური — მდინარე რუსეთში, ჩინეთსა და მონღოლეთში. მონღოლები ამურს უწოდებენ «ხარა-მურენ» («შავი მდინარე»), ჩინელები — «ხეილუნძიანი» (ჩინ. 黑龙江, «შავი დრაკონის მდინარე»).
მდინარის სიგრძეა – 4444 კმ, საიდანაც 2874 კმ საკუთრივ ამურის სიგრძეა, დაწყებული ორი მდინარის (შილკა და არგუნი) შეერთებიდან სახალინის ყურემდე.
რუსეთის მდინარეებს შორის ამურის ბასეინის ფართობი (1885 ათ. კვ. კმ) მეოთხე ადგილზეა, მსოფლიოში კი – მეათეზე.
მთავარი შენაკადები: ზეა, უსური, ბურეა, სუნგარი, ამგუნი, ანიუი, ტუნგუსკა.
ქალაქები ამურზე: ამურსკი, ბლაგოვეშენსკი, ხაბაროვსკი.


ლენა (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

ლენა (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(lena - msoflios ert-erti udidesi mdinare)

ლენა (იაკუტ. Өлүөнэ - დიდი მდინარე) - მდინარე რუსეთში, აღმოსავლეთ ციმბირში, ერთვის ლაპტევების ზღვას. რუსეთისა და მსოფლიოს ერთ-ერთი უგრძესი მდინარე, სიგრძე 4400 კმ. აუზის ფართობი 2 490 ათ. კმ2.
ძირითადად მდინარე მიედინება იაკუტიის რესპუბლიკისა ტერიტორიაზე, ხოლო ლენის შენაკადების ნაწილი ეკუთვნის ირკუტსკის ოლქს, იმიერბაიკალეთის მხარეს და რესპუბლიკა ბურიატეთიას. სათავე აქვს ბაიკალის ქედის დასავლეთ კალთაზე მდებარე ტბაში, ზღვის დონიდან 930 მეტრ სიმაღლეზე.
ლენის აუზის დიდი ნაწილი მრავალწლოვანი მზრალი ქანების გავრცელების მხარეშია და დაფარულია ტაიგით. ლენიას ზემოთი და მარჯვენა შენაკადთა აუზების მნიშვნელოვანი ნაწილი მოიცავს ბაიკალისპირა, იმიერბაიკალისა და ალდანის მთიან რაიონებს, მარცხენანაპირეთის ძირითადი ნაწილი შუა ციმბირის ზეგანზეა.
ხეობისა და კალაპოტის ხასიათის მიხედვით ლენა 3 ნაწილად იყოფა:ზემო დინებაში (სათავიდან მდინარე ვიტიმის შესართავამდე) ხეობა ვიწრო, ღრმა და კლდოვანია, სიგანე 2-დან 10 კმ-მდეა. ალაგ-ალაგ 200 მეტრამდე ვიწროვდება. შუა დინებაში (მდინარეების ვიტიმისა და ალდანის შსართავებს შორის) მდინარის კალაპოტის სიგანე 2 კმ-მდეა, ხეობისა 30 კმ-მდე. მდინარე ოლიოკმის შესართავს ქვემოთ ხეობა კირქვებშია ჩაჭრილი და უცნაური ფორმის ციცაბო კლდოვანი ფერდობები აქვს (აქაა ე.წ. "ლენის სვეტები"). ქვემო დინება (მდინარე ალდანის შეერთებიდან შესართავამდე) ცენტრალური იაკუტიის დაბლობზეა. ხეობა კვლავ განივრდება 20-25 კილომეტრამდე, ჭალის სიგანე 7-15 კმ. მდინარის სიღრმე 16-20 მ აღწევს. ჭალაში მრავალი ტბა და ჭაობია. შესართავში ლენა იტოტება და აჩენს დელტას (ფართობი 30 ათ. კმ2). ნაოსნობისათვის მნიშვნელოვანია ბიკოვის ფშანი (სიგრძე 106 კმ.), რომელიც ლენას ტიქსის უბესთან აერთებს.

ლენას მთავარი შენაკადებია:

მარჯვენა - ვიტიმი, დიდი პატომი, ოლიოკმა, ალდანი.
მარცხენა - ნიუია, ვილიუი.
ლენა უმთავრესად საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები - ზაფხულში, წყალმცირეა - ზამთარში. წყლიანობით ლენა მეორე ადგილზეა რუსეთში (მდ. ენისეის შემდეგ). საშ. წლიური ხარჯი შესართავთან 17 ათ. მ3/წმ, მაქსიმალური 200 ათ. მ3/წმ. ლენას ლაპტევების ზღვაში წლიურად ჩააქვს 540 კმ3 წყალი, 12 მილიონი ტ მყარი ნატანი და 41 მლნ ტ გახსნილი ნივთიერება. ძემო დინებაში იყინება ოქტომბრის ბოლოს, ქვემო დინებაში სექტემბრის ბოლოს; ყინულძვრა შესაბამისად მაისის დასაწყისსა და ივლისის დასაწყისშია. გაზაფხულის ყინულსვლის დროს ჩნდება ყინულხერგილები, რაც წყლის დონის მკვეთრ აწევას იწვევს.
ლენა სანაოსნოა კაჩუგიდან შესართავამდე. ნავიგაცია გრძელდება ზემოთში 160 დღემდე, ქვემოთში 120 დღემდე. მთავარი ნავმისადგომებია:კაჩუგი, ჟიგალოვო, უსტ-კუტი, კირენსკი, ვიტიმი, ლენსკი, ოლიოკმინსკი, იაკუტსკი, ჟიგანსკი, ბულუნი. შენაკადებიდან სანაოსნოა: კირენგა, ოლიოკმა, ვიტიმი, ალდანი, ვილიუი.
ლენის აუზის მდინარეები მდიდარია ჰიდროენერგიით. ვილიუისა და მამაკანზე აგებულია ჰესები. ლენის აუზშია ოქროს, ალმასის, ქვანახშირის, ბუნებრივი აირის, რკინის მადნის, ქარსის და სხვა საბადოები.


კონგო (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

კონგო (მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მდინარე)

(kongo - msoflios ert-erti udidesi mdinare)


კონგო (აგრეთვე ცნობილი როგორც, ზაირი) — ყველაზე დიდი და წყალუხვი მდინარეა ცენტრალური აფრიკის დასავლეთ ნაწილში. მისი საერთო სიგრძე 4,700 კმ2 მას სიდიდით მეორე მდინარეს ხდის აფრიკაში (ნილოსის შემდეგ). მის ნაპირებზე მცხოვრები ხალხის სავაჭრო საქმიანობა და ტრანსპორტირება ამ მდინარეზეა დამოკიდებული.


ნემანი (ევროპის მდინარე)

ნემანი (ევროპის მდინარე)

(nemani - evropis mdinare)


ნემანი (ლიტვ. Nemunas, ბელარ. Нёман, გერმ. Memel, პოლ. Niemen) - მდინარე ბელარუსში, ლიტვაში და რუსეთის კალინინგრადის ოლქში. ქვემო დინებაში წარმოადგენს სასაზღვრო ზოლს რუსეთსა და ლიტვას შორის.

გეოგრაფია

მდინარე სათავეს იღებს მინსკის მაღლობის სამხრეთით, ზემო დინებაში მიედინება ნემანის დაბლობზე, ხოლო ქვემოთში კი გადადის შუა ლიტვის დაბლობში და ერთვის ბალტიის ზღვის კურშის ყურეს. წყლის საშუალო ხარჯია 678 მ3/წმ. წყალდიდობა იცის მარტიდან მაისის ჩათვლით. იყინება დეკემბერში, ყინულძვრაა მარტში, ზოგჯერ თებერვალში ან აპრილში.

შენაკადები

მდინარე ნემანს 180-მდე შენაკადი აქვს, რომელთაგან უმთავრესია: მარჯვენა შენაკადები - სვისლოჩი, მერკისი, ნერისი, ნევეჟისი, დუბისა, იურა და მარცხენა შენაკადები: შეშუპე, უშა, ლოშა...